Bijlage 1 bij RV d.d. 23 febr 2021 Erfgoednota 2021 - 2025 Z-20-130506 Oegstgeest

Daarnaast dienen in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan in ieder geval de volgende zaken opgenomen te worden: • • • • • •

Rijksmonumenten; Gemeentelijke monumenten; Beschermde dorpsgezichten; Provinciale erfgoedlijnen; Gemeentelijke erfgoedthema’s; Archeologische waarden en verwachtingenkaart.

Deze gegevens vormen ook de basis voor de te maken cultuurhistorische waardenkaart die noodzakelijk is voor het verankeren van het erfgoed in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Deze kaart wordt in 2021 voorafgaand aan de invoering van de Omgevingswet gemaakt. Ten behoeven van de cultuurhistorische waardenkaart zullen ook verschillende inventarisaties gemaakt worden van onder andere de landschappelijke en groene erfgoederen in Oegstgeest. Daarnaast worden zo mogelijk de gegevens van de erfgoedinventarisatie (Bijlage 3) en de erfgoedkaart van Historische Vereniging Oegstgeest in de cultuurhistorische waardenkaart opgenomen. Als basislagen voor deze cultuurhistorische waardenkaart worden de volgende twee kaarten gemaakt en gebruikt: • •

Kaart met historische waterlopen en wegen Historische bebouwingskaart

5.2.2 Commissie Omgevingskwaliteit Het college van burgemeester en wethouders wordt op dit moment over welstand door de welstandscommissie van Dorp, Stad en Land, geadviseerd. Over de welstand én de monumentale waarden bij de vergunningverlening bij monumenten en panden die gelegen zijn in de beschermde dorpsgezichten wordt het college van Burgemeester en Wethouders geadviseerd door de Monumentencommissie. Deze Monumentencommissie is een commissie in de zin van artikel 8 van de Erfgoedverordening Oegstgeest 2017. De taken en verantwoordelijkheden van de Monumentencommissie zijn uitgezet in de Verordening op de monumentencommissie. Op grond van artikel 5 van de erfgoedverordening wordt de Monumentencommissie onder andere om advies gevraagd bij de aanwijzing van gemeentelijke monumenten. Vanaf inwerkingtreding van de Omgevingswet dient de gemeente een vervangende gemeentelijke adviescommissie ingesteld te hebben (artikel 17.9 Omgevingswet). Uit de formulering van het artikel is op te maken dat het hier dient te gaan om een geïntegreerde commissie met een brede opdracht. Deze geïntegreerde commissie adviseert op basis van de Omgevingswet in ieder geval over vergunningverlening bij Rijksmonumenten en het ontwikkelen van beleid voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De commissie krijgt de naam Commissie Omgevingskwaliteit. Uit het oogpunt van

21

Erfgoednota 2021-2025

efficiëntie dient deze commissie tevens aangewezen te worden als een commissie in de zin van artikel 8 van de Erfgoedverordening Oegstgeest 2017 voor het aanwijzen van gemeentelijke monumenten. Uit het oogpunt van een goede bescherming van de rijks- en gemeentelijke monumenten en de beschermde rijksen gemeentelijke dorpsgezichten dient de Commissie Omgevingskwaliteit ook aangewezen te worden als adviescommissie voor de verbouw en aantasting van gemeentelijke monumenten en de belangen van de beschermde dorpsgezichten. Wanneer de nieuwe Commissie Omgevingskwaliteit wordt aangesteld, is het nodig om die commissie ook een heldere opdracht te verstrekken. In de nieuwe Verordening Commissie Omgevingskwaliteit wordt de opdracht over de advisering helder vastgesteld.

5.3 Erfgoed in de organisatie Om een integrale manier van werken te realiseren heeft de gemeente ervoor gezorgd dat erfgoed sterker gepositioneerd wordt binnen de ambtelijke organisatie. Dit gebeurt door een beleidsmedewerker Erfgoed aan te stellen. De beleidsmedewerker neemt deel aan de werkgroepen van ruimtelijke projecten, is projectleider van erfgoed-projecten, zorgt voor kennisdeling binnen de organisatie en is intern en extern het aanspreekpunt over erfgoed. Voor specialistische kennisvragen over archeologie en monumentenzorg wordt de samenwerking met Erfgoed Leiden en omgeving geïntensiveerd. Daarnaast zal er een jaarlijks gesprek tussen de wethouder verantwoordelijk voor de portefeuille erfgoed en de gemeentelijke adviescommissie worden gehouden, zodat de aandacht voor erfgoed in het bestuur van de gemeente op peil wordt gehouden. 5.3.1 Herbestemmingsoverleg Verzoeken voor herbestemming van erfgoed worden bij voorkeur in een vooroverleg, het ‘herbestemmingsoverleg’, in aanwezigheid van een gemeentelijke erfgoed medewerker en een bouwplantoetser besproken. Er wordt gekeken of het zinvol is om herbestemming te onderzoeken. Het is belangrijk dat eerst dit informeel vooroverleg plaatsvindt en dat het verzoek om herbestemming niet meteen als formele aanvraag voor omgevingsvergunning binnenkomt.

Zo kan de gemeente met de verzoeker overleggen over wat in het specifieke geval de meest geschikte procedure is. Hieruit kan in sommige gevallen geconcludeerd worden dat er een advies van een externe erfgoeddeskundige nodig is op het gebied van de relatie tussen het herbestemmingsverzoek, de redengevende beschrijving van het erfgoed, de aanwezige erfgoedwaarden en de wenselijkheid van het meewerken aan het verzoek. 5.3.2 Samenwerking Het Oegstgeester erfgoed is deels lokaal en deels bovengemeentelijk georiënteerd. Dat betekent dat er meer samengewerkt zal gaan worden met het erfgoedveld binnen Oegstgeest en de Provincie ZuidHolland. De erfgoedmedewerker kan hier in voorzien. Door meer samen te werken kan beter gebruik worden gemaakt van kennis, bestaande structuren en subsidiemogelijkheden. Zo kunnen initiatieven voor evenementen of informatievoorziening aan bewoners en ondernemers beter worden gefaciliteerd en gestimuleerd. Hierbij is het belangrijk dat steeds de gemeentelijke rol en die van de samenwerkingspartners scherp bewaakt worden. Zo is de Historische Vereniging Oegstgeest een actieve organisatie waar veel kennis aanwezig is over het erfgoed van Oegstgeest. De Vereniging biedt aan om deze kennis beschikbaar te stellen door mee te denken bij kennisvragen en de gemeente daar in te faciliteren.

De vereniging heeft een Erfgoedkaart gemaakt die waardevol is omdat het overzichtelijk het erfgoed in de gemeente in beeld brengt. Deze kaart kan als input dienen voor de door de gemeente te maken cultuurhistorische waardenkaart in het kader van de implementatie van de Omgevingswet. De samenwerking met de Provincie dient te worden geïntensiveerd omdat bij de Provincie op het gebied van erfgoed veel kennis en subsidiemogelijkheden aanwezig zijn. Ook heeft de Provincie beleidsstructuren waar de gemeente meer gebruik van kan maken, zoals de erfgoedtafels.

22

Erfgoednota 2021-2025

5.4 Kerkenvisie Om de situatie van leegstaande en potentieel leegkomende kerken in Oegstgeest te onderzoeken en om daaropvolgend een strategie te ontwikkelen, is het nodig om de noodzakelijkheid van een Kerkenvisie te onderzoeken. Daarom zal de gemeente het gesprek aangaan met de lokale kerkbesturen om de mogelijke uitdagingen in beeld te brengen.

5.5 Erfgoed deal Tot en met 2022 is het mogelijk om bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed jaarlijks projecten aan te melden voor uitkeringen van het Rijk met betrekking tot deze actuele ruimtelijke ontwikkelingen zoals energietransitie en klimaatadaptatie. De bijdrage dient gebruikt te worden voor deze actuele ruimtelijke opgave en staat bekend onder de naam ‘Erfgoed deal’. De gemeente wenst hier gebruik van te maken en onderzoekt bij de ruimtelijke projecten op welke wijze de Erfgoed deal daaraan kan bijdragen.

5.6 Educatie Door het erfgoed voor reguliere onderwijsvakken ontstaat er een verbinding met het verleden, waardering voor de omgeving en een verrijking van het reguliere programma. Het gebruik van erfgoedlocaties in het reguliere onderwijs en erfgoededucatie wordt gestimuleerd. Dit wordt gefaciliteerd door het erfgoed waar de gemeente eigenaar van is zoveel mogelijk beschikbaar te stellen en anderzijds door een verbinding te leggen tussen scholen en het verschillende maatschappelijke organisaties op het gebied van erfgoed en educatie. Hierbij kan gedacht worden aan organisaties als de Historische Vereniging Oegstgeest en het Milieu Educatief Centrum.

23

Erfgoednota 2021-2025

5.7 Archeologiebeleid De gemeente werkt met een archeologische verwachtingen en waardenkaart die werd vastgesteld op 3 maart 2009. Op deze kaart worden met vijf verschillende kleuren de archeologische waarden en verwachtingen aangegeven. De kwalificaties zijn van ‘waardevol’ tot ‘geen archeologische verwachting’. De archeologische waarden hebben een vertaling gekregen in de bestemmingsplannen, waarin de archeologische verplichtingen zijn opgenomen in de voorschriften. Daarnaast is er een vigerend beleid vastgelegd in Beleidsnota archeologie 2008. De Beleidsnota archeologie 2008 had oorspronkelijk samenhang met de Erfgoedverordening 2008. De erfgoedverordening 2008 is inmiddels vervangen door de Erfgoedverordening 2017. De gemeente laat de archeologische waarden- en verwachtingenkaart actualiseren. Bij deze actualisatie worden meegenomen: de gegevens van verricht archeologisch (voor)onderzoek, bodemverstoringen door bouwwerkzaamheden sinds 2009 en de meest actuele landschappelijke kennis. Tevens zal het nieuwe provinciale archeologische beleid dat in werking trad op 20 april 2019 met de Omgevingsverordening Zuid-Holland worden opgenomen in de gemeentelijke archeologische waarden- en verwachtingenkaart.

In deze provinciale verordening zijn regels opgenomen voor het beschermen van gronden met een hoge of zeer hoge bekende archeologische waarde en voor gronden binnen de Romeinse Limes met een hoge of zeer hoge archeologische verwachtingswaarde. Voor deze gronden is het nieuwe provinciale beleid gericht op behoud van de archeologie in de grond (in situ). Ook als sprake blijkt van een wijziging van het bestemmingsplan, straks het Omgevingsplan, dan toetst de gemeente aan deze provinciale verordening. Bovendien is de huidige archeologische waarden- en verwachtingenkaart in pdf-format, maar met de actualisatie is het wenselijk om de gegevens te laten overzetten in een format die geschikt is voor gebruik in het Omgevingsplan vanaf 2021. De gemeente maakt een nieuwe Beleidsnota archeologie. In de vigerende beleidsnota staat verouderde informatie, bovendien dient de nieuwe beleidsnota in overeenstemming te worden gebracht met de Erfgoedverordening 2017 en de situatie die vanaf 2022 ontstaat wanneer de Omgevingswet van kracht wordt. In het beleid wordt de te volgen vergunningsprocedure rond archeologie beschreven en de rol van de archeologisch adviseur Erfgoed Leiden e.o. Het is in het belang van de bescherming van het archeologisch erfgoed dat de aanvragers de mogelijkheid krijgen om vooruitlopend op een in te dienen aanvraag een vooroverleg te hebben.

5.8 Vergunnings-, toezicht- en handhavingsproces Voor het vergunnings-, toezicht- en handhavingsproces rond monumenten, dorpsgezichten en archeologie is gespecialiseerde kennis vereist. Daarom wordt tijdens het vergunningsproces voor de beoordeling van archeologische onderzoeken gebruik gemaakt van de gespecialiseerde archeologische kennis van Erfgoed Leiden en omgeving. Ook op het gebied van monumenten is de advisering van Erfgoed Leiden en omgeving noodzakelijk. Door bij Erfgoed Leiden en omgeving deze gespecialiseerde kennis in te huren voldoet de gemeente aan de verplichtingen waaraan zij zich gecommitteerd heeft met het Verbeterplan Bouwtaken Leidenregio 16 januari 2015. Dit plan werd vastgesteld door het college op 15 november 2016 en door de raad op 22 december 2016.

24

Erfgoednota 2021-2025

5.9 Uitwerking Erfgoedlijnen en thema’s 5.9.1 Landgoederenzone Vanwege het belang van de landgoederen voor het groene karakter van Oegstgeest beschermt de gemeente dit erfgoed primair met planologische instrumenten. De landgoederen dienen zo veel mogelijk toegankelijk te zijn zodat ze benut en beleefd kunnen worden. Om dit te bereiken waarborgt de gemeente de bestaande toegankelijkheid van de landgoederen, stimuleert zij openstelling waar die nog niet is en wordt, waar mogelijk, de toegankelijkheid tot de landgoederen vergroot. 5.9.2 Trekvaarten Een zeer belangrijk element van de trekvaartenlijn in Oegstgeest is de Kwaakbrug. Op het moment bevindt de Kwaakbrug zich in een verwaarloosde staat. Vanwege de uniciteit onderzoekt de gemeente of de brug gerestaureerd kan worden, met behoud van de authentieke gemetselde landhoofden en middenpijler. Daarnaast is de brug juridisch onbeschermd. Daarom zal de gemeente de brug mogelijk aanwijzen als gemeentelijk monument. Om de beleving te vergroten zal er in het kader van de erfgoedlijn Trekvaarten gekeken worden naar mogelijke aansluiting op toeristische wandel- en fietsroutes.

5.9.3 Limes De gemeente stimuleert en neemt initiatieven om langs de Limes bovengrondse verwijzingen te maken naar de ondergrondse megastructuur de Limes. De gemeente maakt gebruik van het interpretatiekader bij ontwikkelingen langs de Limes bij stedenbouwkundige plannen, ruimtelijke plannen, opdrachten voor kunst en de inrichting van de openbare ruimte. Bij deze verwijzingen wordt niet slechts het verhaal verteld van de Limes maar worden verhalen geconcretiseerd aan de hand van plaatselijk archeologisch vondstmateriaal, historische personages en de specifieke context van de site. De aanbeveling van het Rijk om als thema ‘Schepen Limes’ te gebruiken wordt hierbij overgenomen. 5.9.4 Oegstgeest onder de grond De Oudenhof is op voorbeeldige wijze zichtbaar gemaakt; de kennis ervan bij de Oegstgeestenaar is echter beperkt. Om de bewustwording van dit en vooral het onzichtbaar gebleven archeologisch erfgoed te vergroten, dit voor iedereen bereikbaar te maken en het te kunnen beleven, faciliteert de gemeente publicaties hierover, in schriftelijke en digitale vorm. In het bijzonder zullen, na de verschijning van de wetenschappelijke analyse van de opgraving van Overdorp, stappen worden gezet voor het samenstellen van een ook digitaal te raadplegen publieksboek over dit dorp en de opgraving daarvan. Daarnaast zal de zichtbaarheid van de opgravingen worden bevorderd.

Omdat dit in letterlijke zin niet mogelijk is, zullen, in overleg met partners, andere wegen moeten worden gezocht. Gedacht kan worden aan informatieborden, lesmappen voor het onderwijs en beeldende kunst. Wat dit laatste betreft kan bijvoorbeeld worden

25

Erfgoednota 2021-2025

gedacht aan het van stalen buizen vervaardigen van een Merovingisch woonstalhuis dat tevens dient als speelwerktuig voor kinderen. 5.9.5 Schrijversdorp Om de beleving het schrijverserfgoed van Oegstgeest te versterken, stimuleert en faciliteert de gemeente initiatieven van externe partners die zich richten op een verdergaande aandacht voor Oegstgeest als schrijversdorp. Er wordt bijvoorbeeld medewerking verleent waar nodig bij het realiseren van bebording bij schrijvershuizen, bebording met citaten bij plekken die beschreven worden in de literatuur en een programmering die relatie tussen Oegstgeest en schrijvers benadrukt. Ook kan de gemeente in natura bijdragen aan een programma door aan erfgoedpartners het tuinpaviljoen bij het gemeentehuis in de herfst en in de winter als werkruimte beschikbaar te stellen voor een ‘writers in residence’ programma. 5.9.6 Oud-Poelgeest Ondanks de inspanningen en de grote betrokkenheid van de Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest en de activiteiten van Dorpsmarketing Oegstgeest is er nog veel onbenutte potentie van dit erfgoed. De gemeente zoekt samenwerking met de Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest om de kansen tot het vergroten van de zichtbaarheid en toegankelijkheid van het landgoed te onderzoeken.

Ook zal er worden onderzocht waar de kansen liggen om Oud-Poelgeest verder in te zetten voor maatschappelijke doelen en maatschappelijke organisaties in de nabije omgeving. Bovendien wordt onderzocht of een verdergaande benutting en beleving van het erfgoed mogelijk is door een meer structurele programmering rond de thema’s: bewonersgeschiedenis van Oud-Poelgeest, Herman Boerhaave, hortus botanicus, landgoederenzone en de trekvaart. Mogelijke kansen voor fysieke ingrepen die het erfgoed kunnen versterken: • Het behoud en herstel van de Kwaakbrug; • Het aanleggen van een brug voor voetgangers en fietsers vanaf de Haarlemmertrekvaart naar het landgoed; • Het faciliteren en stimuleren van herstel van de zichtas vanuit Oud-Poelgeest richting de trekvaart.

Mogelijke kansen voor activering van het erfgoed: • Een verdergaande samenwerking zoeken met de partners van de fiets- en wandelroute Herman Boerhaave zoals de Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest, Hortus Botanicus Leiden en Rijksmuseum Boerhaave; • Onderzoek doen naar de mogelijkheid om samen met de Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest de beleving van het landgoed te vergroten door inzet van social media, bebording of een presentatie-eenheid; • Educatie op Oud-Poelgeest laten plaatsvinden, onderzoeken hoe Oud-Poelgeest ingezet kan worden voor onderwijsvakken Natuurkunde, Biologie en Cultuureducatie van scholen in Oegstgeest; • Onderzoeken om de Erfgoedlijn (fiets- en wandelroute) Herman Boerhaave, samen met de gemeente Leiden, gemeente Teylingen en andere deelnemende erfgoedpartners, voor te dragen voor het European Heritage Label.

26

Erfgoednota 2021-2025

5.9.7 Endegeest, Rhijngeest, Wilhelminapark Endegeest, Rhijngeest en het Wilhelminapark is gezamenlijk een Rijksbeschermd dorpsgezicht. Daarnaast zijn binnen het gebied een groot aantal gebouwen en objecten aangewezen als Rijksmonument of als gemeentelijk monument. Toch is er ook waardevol gebouwd erfgoed in het gebied juridisch onbeschermd, zoals het Entreegebouw en het Weidepaviljoen en een aantal gebouwen in Wilhelminapark. De intentie is om te onderzoeken of deze juridisch onbeschermde gebouwen op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst kunnen worden. Daarnaast is het belangrijk om het gebouwd erfgoed in het gebied goed te benutten waardoor het behouden wordt voor de toekomst. De benutting van de gebouwen kan vergroot worden door mee te werken aan een passende herbestemming. Herbestemming van gebouwd erfgoed heeft de voorkeur boven sloop of verval. Ook kan het gebied beter benut worden voor recreatieve en toeristische functies. Om deze benutting beter mogelijk te maken is het belangrijk dat er onderzocht wordt hoe de toegankelijkheid tot het gebied vergroot kan worden, rekening houdend met de landschappelijke kwaliteiten van het gebied.

Mogelijke kansen voor fysieke ingrepen die het erfgoed versterken: • Rekening houden met de samenhang van de vijf beschreven waardevolle structuren (3.2.6) door ze te behouden en versterken; • Het beter ontsluiten van het gebied voor voetgangers en fietsers waardoor benutting toeneemt; • Het groene erfgoed in het gebied behouden en het groene karakter versterken; • Slopen van inferieure bebouwing in het gebied ten gunste van het groene karakter of bijzondere architectonische toevoegingen (toekomstig erfgoed); • Onderzoek doen naar mogelijk herstel en renovatie van het Weidepaviljoen en Ontvangstgebouw Endegeest. Mogelijke kans voor activering van het erfgoed: • Onderzoek doen naar de mogelijkheid om samen met de eigenaren in het gebied en het erfgoedveld van Oegstgeest de beleving van de buitenplaatsen en de paviljoenstructuur van het psychiatrisch ziekenhuis te vergroten door inzet van social media, bebording of een presentatie-eenheid.

27

Erfgoednota 2021-2025

5.10 Uitvoeringsagenda Hieronder wordt in kaders een overzicht van de uit te voeren acties gegeven. 5.10.1 Beschermen Actieve monumentenzorg Wat gaan we doen: Om het Oegstgeester erfgoed te beschermen gaan wij een publieksvriendelijk erfgoedregister opstellen en bijhouden dat voor iedereen te raadplegen is. Ook zal er actief worden gekeken naar de uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst. Aangezien dit een intensief proces is zal het gefaseerd worden uitgevoerd door uit eigen beweging jaarlijks een aanwijzingsprocedure te starten voor vijf objecten die mogelijk toegevoegd kunnen worden aan de gemeentelijke monumentenlijst/Erfgoedregister. Wanneer:

Erfgoedregister: Starten van de aanwijzingsprocedures:

2021 Jaarlijks

Budget:

Erfgoedregister: Aanwijzingsprocedures:

Ambtelijke uren €15.000 p.j.

Archeologie Wat gaan we doen: Het archeologiebeleid en bijbehorende archeologische waarden- en verwachtingskaart (AWVK) van Oegstgeest zijn verouderd. Het beleid stamt uit 2008 en de kaart uit 2009. De beleidsnota archeologie hing toentertijd samen met de Erfgoedverordening 2008. Er ligt inmiddels een andere Erfgoedverordening dan waarmee het archeologiebeleid samen hing. Sindsdien hebben verschillende opgravingen en onderzoeken plaatsgevonden in de gemeente. Daarom gaat de gemeente haar archeologische waarden- en verwachtingenkaart actualiseren en zal het archeologische beleid herzien worden. Deze actualisaties zorgen er voor dat het archeologische beleid en informatie in overeenstemming gebracht wordt met de aanstaande invoer van de Omgevingswet.

28

Wanneer:

Actualisatie AWVK: Actualisatie archeologiebeleid:

2021 2022

Budget:

Actualisatie AWVK: Actualisatie archeologiebeleid:

€10.000 ambtelijke uren

Erfgoednota 2021-2025

5.10.2 Benutten Erfgoed in de Omgevingswet Wat gaan we doen: In 2022 zal de omgevingswet officieel ingaan, deze wet brengt veranderingen met zich mee in het ruimtelijke beleid. Er wordt een integraal ruimtelijk beleid gevoerd worden aan de hand van de omgevingsvisie en -plan. Erfgoed staat aan de basis van de omgevingsvisie door middel van de dorpsgenese, daarnaast zal ook deze erfgoednota zijn uitwerking vinden in de omgevingsvisie. Om erfgoed het erfgoed te verankeren in het omgevingsplan wordt er een cultuurhistorische waardenkaart opgesteld met onder andere gegevens over de beschermde monumenten en dorpsgezichten zal bevatten. Deze cultuurhistorische waardenkaart zal in 2023 geüpdatet worden met nieuwe informatie opgehaald uit bijvoorbeeld de verschillende inventarisaties. Wanneer:

Cultuurhistorische waardenkaart: Inventarisatie Landschappelijk en Groen erfgoed: Inventarisatie Beeldende kunst: Inventarisatie Thematisch Erfgoed: Update Cultuurhistorische waardenkaart:

2021 2021 - 2022 2021 - 2022 2022 2023

Budget:

Cultuurhistorische Waardenkaart: Inventarisaties: Update Cultuurhistorische waardenkaart:

€35.000 €20.000 €15.000

Erfgoed in de organisatie Wat gaan we doen: Om erfgoed een integraal onderdeel te maken van de gemeentelijke werkwijzen is er een beleidsmedewerker erfgoed aangesteld. Deze zal adviseren op het gebied van erfgoed in de ruimtelijke processen van de gemeente en zal intern en extern het aanspreekpunt over erfgoed zijn. Om in het bestuur van Oegstgeest de aandacht voor erfgoed op peil te houden zal er jaarlijks een overleg plaatsvinden tussen de gemeentelijke adviescommissie en de portefeuillehouder erfgoed. Verzoeken voor herbestemming worden bij voorkeur in een vooroverleg besproken in aanwezigheid van de erfgoedmedewerker en een bouwplantoetser. Door dit op een informele wijze te doen kan er met de verzoeker van te voren overlegd worden wat de meest geschikte procedure is. Ook zal met kerkbesturen in gesprek worden getreden om de uitdagingen op het gebied van leegkomende kerken inzichtelijk te maken. Ook gaat Oegstgeest de komende jaren meer samenwerken met de Provincie Zuid-Holland en de verschillende maatschappelijke erfgoedverenigingen in Oegstgeest. Zo wordt er beter gebruik gemaakt van de bestaande kennis en kunde die binnen het dorp leven. Door meer samen te werken met de verschillende organisaties en overheden in de Provincie kan een grote slag gemaakt worden op het gebied van kennisdeling en de aansluiting op de erfgoedbeleid van omliggende gemeenten.

29

Wanneer:

Uitdagingen voor kerken inzichtelijk maken: Herbestemmingsoverleggen: overleg monumentencommissie en portefeuillehouder: Actieve deelname aan provinciale erfgoedtafels:

Budget:

ambtelijke uren

Erfgoednota 2021-2025

2021 doorlopend doorlopend doorlopend

5.10.3 Beleven Uitwerking erfgoedlijnen en thema’s Wat gaan we doen: Om het erfgoed van Oegstgeest in een bredere context te zetten en verschillende ruimtelijke verhalen uit te dragen is er in deze nota een voorzet gegeven tot het uitwerken van de regionale en lokale ruimtelijke verhalen die zich bevinden in Oegstgeest. De gemeente gaat zich inzetten om de thema’s een ruimtelijke uitwerking te geven. Om de thema’s een sterke basis te geven zal voor de uitwerking en operationalisering samenwerking worden gezocht met de lokale erfgoedverenigingen. Wanneer:

Operationaliseren erfgoedlijnen en thema’s Inventarisatie literair ruimtelijk erfgoed Erfgoedthema’s verwerken in cultuurhistorische waardenkaart

Budget:

Operationaliseren erfgoedlijnen en thema’s Inventarisaties ruimtelijk erfgoed tbv thema’s Erfgoedthema’s in cultuurhistorische waardenkaart

2021 2022 2023

ambtelijke uren ‘Erfgoed in Omgevingswet’ ‘Erfgoed in Omgevingswet’

Erfgoedbeleving Wat gaan we doen: Om de beleving van het erfgoed in Oegstgeest te versterken zal er een grote groep inwoners en bezoekers bereikt moeten worden. Wij gaan om dit doel te behalen ons blijvend inzetten op erfgoededucatie op scholen. Aanvullend gaan we in gesprek met erfgoed eigenaren en maatschappelijke organisaties in en om Oegstgeest om de mogelijkheden te bekijken voor onderwijs op verschillende erfgoedlocaties. Ook informatievoorziening speelt een grote rol bij de bekendheid en de beleving van het Oegstgeester erfgoed. Daarom gaat de gemeente initiatieven vanuit bewoners, verenigingen en ondernemers om de beleving van erfgoed te vergroten, zo nodig faciliteren. Als een start wordt er een publieksvriendelijke versie van deze erfgoednota opgesteld en deze zal digitaal aangeboden worden.

30

Wanneer:

Publieksversie Erfgoednota: Belevingsprojecten en informatievoorziening: Erfgoededucatie:

2021 Doorlopend Doorlopend

Budget:

Publieksversie Erfgoednota: Belevingsprojecten: Erfgoededucatie:

Ambtelijke uren €8000 p.j. Reeds gebudgetteerd

Erfgoednota 2021-2025

Bijlage 1: Juridisch kader en ontwikkelingen Sinds 1 juli 2016 geeft de Erfgoedwet 2016 een wettelijk basis voor de werkwijzen en beschermingsmaatregelen met betrekking tot cultureel erfgoed. Aanvullend geeft de Archiefwet 1995 regels met betrekking tot het archief en de omgang met het cultureel erfgoed dat zich daarin bevindt. Ten slotte komt vanaf 1 januari 2022 komt daar de Omgevingswet bij die onder andere regelt hoe met erfgoed in de fysieke leefomgeving dient te worden omgegaan. Deze drie wetten, met samenhangende en uitvoerende regelgeving, vormen gezamenlijk vanaf dat moment het wettelijk kader voor gemeentelijk erfgoed. Tot dat de Omgevingswet van kracht wordt in 2022 is een overgangsregeling opgenomen in de Erfgoedwet 2016 voor het gedeelte, van de niet meer van kracht zijnde Monumentenwet 1988, dat de fysieke leefomgeving betrof. Het gaat hierbij om de volgende onderwerpen; • Vergunningen voor wijziging, sloop of verwijdering van rijksmonumenten; • De bescherming van stads- en dorpsgezichten; • Verordeningen, bestemmingsplannen, vergunningen en ontheffingen op het gebied van archeologie; Alle wettelijke bepalingen die te maken hebben met deze onderwerpen, zoals bijvoorbeeld het verlenen van een vergunning voor een archeologisch Rijksmonument, zijn tijdelijk ondergebracht in de Erfgoedwet 2016.

Wanneer de Omgevingswet van kracht is ontstaat er een scheiding waarbij de Omgevingswet over de onderwerpen van de fysieke leefomgeving gaat en de Erfgoedwet 2016 over overig cultureel erfgoed, met uitzondering van de onderwerpen die in de Archiefwet 1995 worden behandeld. In de Erfgoedwet 2016 wordt een definitie van cultureel erfgoed gegeven, namelijk: ‘uit het verleden geërfde materiële en immateriële bronnen, in de loop van de tijd tot stand gebracht door de mens of ontstaan uit de wisselwerking tussen mens en omgeving, die mensen, onafhankelijk van het bezit ervan, identificeren als een weerspiegeling en uitdrukking van zich voortdurend ontwikkelende waarden, overtuigingen, kennis en tradities, en die aan hen en toekomstige generaties een referentiekader bieden’. In de wet wordt hiermee expliciet onderscheid gemaakt tussen materieel en immaterieel erfgoed. De wetgever draagt aan de gemeente op om zorg te dragen voor het culturele erfgoed binnen de gemeentegrenzen. De kernbepaling uit de Erfgoedwet 2016 voor het gemeentelijk erfgoed is artikel 3.16. Daarin is bepaald dat de gemeenteraad een erfgoedverordening kan vaststellen, die betrekking heeft op het beheer en behoud van cultureel erfgoed gelegen binnen de desbetreffende gemeente, dat van bijzonder belang is voor die gemeente vanwege de cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis.

Daarnaast is voorgeschreven dat het college van burgemeester en wethouders een gemeentelijk erfgoedregister van aangewezen cultureel erfgoed bijhoudt. De wijze waarop zo’n lijst wordt gemaakt is vormvrij en hierin kunnen alle gemeentelijke erfgoederen worden opgenomen zoals monumenten, gemeentelijke cultuurgoederen en beschermde gemeentelijke verzamelingen. In 2017 is de Erfgoedverordening Oegstgeest 2017 vastgesteld. De wetgever geeft aan dat de verordening kan gaan over ‘het beheer en behoud van cultureel erfgoed gelegen binnen de desbetreffende gemeente, dat van bijzonder belang is voor die gemeente vanwege de cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis’. Waar voorheen de gemeente de mogelijkheid had om een gemeentelijk monument en een beschermd dorpsgezicht aan te wijzen werden met de Erfgoedwet 2016 en de Erfgoedverordening 2017 de mogelijkheden uitgebreid om erfgoed te beschermen. Zo werd in de verordening ook de mogelijk opgenomen dat het college van burgemeester en wethouders roerende zaken die in eigendom zijn bij de gemeente aan te wijzen als beschermd gemeentelijk cultuurgoed, en een verzameling als beschermde gemeentelijke verzameling. Zo kunnen objecten en collecties, zoals

31

Erfgoednota 2021-2025

schilderijen, archiefstukken en inboedels die zeer waardevol zijn voor de historie van de gemeente worden aangewezen voor bescherming. Bescherming van erfgoed kan op de volgende wijzen toegepast worden door de verschillende overheidsinstanties: • • • • • • • • • • • • • •

Directe beschermingswijzen erfgoed; Monumentale status (Rijk, Provincie, Gemeente); Beschermd dorpsgezicht (Rijk, Gemeente); Beschermd cultuurgoed (Gemeente); Beschermde verzameling (Gemeente); Conserverend Bestemmingsplan/Omgevingsplan (Gemeente); UNESCO Werelderfgoed (UNESCO); Indirecte beschermingswijzen; Gemeentelijk erfgoedbeleid; Uitvoeringsvoorschriften (Gemeente); Subsidieregelingen (Rijk, Provincie, Gemeente); Eigendom erfgoed (Gemeente); Verwerven en restauratie erfgoed (Gemeente); Meewerken herbestemming.

In de Erfgoedwet werd in artikel 3.16 lid 3 de verplichting opgenomen dat de gemeente een erfgoedregister bijhoudt van aangewezen erfgoed. In de erfgoedverordening wordt vervolgens aangegeven dat in het Gemeentelijk erfgoedregister naast de gemeentelijke aanwijzingen ook de aanwijzing van de Rijksmonumenten worden opgenomen. De Archiefwet 1995 geeft aan dat overheidsorganen verplicht zijn de onder hen berustende archiefbescheiden in goede, geordende en toegankelijke staat te brengen en te bewaren, alsmede zorg te dragen voor de vernietiging van de daarvoor in aanmerking komende archiefbescheiden. In artikel 32 staat dat de gemeentelijke archiefbewaarplaats wordt beheerd door een gemeentearchivaris. Op grond van de Omgevingswet zullen alle aspecten die te maken hebben met de fysieke leefomgeving geregeld gaan worden in een nieuw instrument: het omgevingsplan. Dit geldt ook voor erfgoed zoals beschermde dorpsgezichten, monumenten en archeologie. Daarnaast zal door de Omgevingswet veel meer nadruk komen op integraal werken en integraliteit van beleidsvelden. Andere nieuwe instrumenten in de Omgevingswet zijn de Omgevingsvisie en het Programma. In het Programma kan de gemeente aangeven op welke manier ze de ambities en de doelen van de Omgevingsvisie gaat realiseren.

Het Europese Verdrag van Faro van de Raad van Europa benadrukt de maatschappelijke en verbindende waarde van erfgoed, en het belang van deelname door de samenleving. Het erfgoed dient ingezet te worden om maatschappelijke doelen te realiseren.

32

Erfgoednota 2021-2025

Bijlage 2: Vigerend erfgoedbeleid en instrumenten gemeente Oegstgeest • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Erfgoedverordening Erfgoedcommissie Archeologiebeleid Archeologische waarden- en verwachtingenkaart Gemeentelijk beschermd dorpsgezicht Rijksbeschermd dorpsgezicht Beleid beschermde dorpsgezichten Provinciale erfgoedlijnen Gemeentelijke monumenten Provinciale monumenten Rijksmonumenten Gemeentelijk erfgoedregister Beleid monumentenzorg Uitvoeringsvoorschriften vergunningen monumenten Cultuurhistorie in bestemmingsplan Cultuurhistorie in ruimtelijke ontwikkelingen Gemeentearchief Beschermd cultuurgoed Beschermde gemeentelijke verzameling Erfgoededucatie op scholen Deelname Open Monumentendag Beleidsmedewerker Erfgoed Gemeentearchivaris

ja nee, wel een monumentencommissie ja ja 2 1 nee 3 58 nee 44 nee nee ja ja ja ja, in eigen beheer nee nee ja ja ja o,2 fte

Bijlage 3: Het geïnventariseerde erfgoed van Oegstgeest Deze lijst geeft een overzicht van gewaardeerde objecten, landschappelijke elementen, ruimtelijke structuren, verhalen en gebruiken van Oegstgeest opgehaald uit werksessies en input van experts. De lijst geeft geen bescherming aan de genoemde onderwerpen. • •

58 Gemeentelijke monumenten (zie Bijlage 5) 44 Rijksmonumenten (zie Bijlage 6)

Gebouwd Erfgoed • De Kwaakbrug • Villa Beukenhof • Julianaschool • Ontspanningsgebouw Endegeest, of Entreegebouw Endegeest • Collegezaal Jelgersmakliniek, Endegeest • De kerkgebouwen • Het geboortehuis Jan Wolkers • Weidepaviljoen, Spechtlaan 2 • De molens • Bollenschuren • Zendingshuis

33

Erfgoednota 2021-2025

Historische stedenbouwkundige structuren en landschap • Rijksbeschermd dorpsgezicht Wilhelminapark en Geesten • Beschermd dorpsgezicht Kerkbuurt • Beschermd dorpsgezicht Oranjewijk • Landgoederenzone • De Haarlemmertrekvaart • De groene hoofdstructuur • Het ontwerp van tuinarchitect Mien Ruys voor de openbare ruimte rond Stichting `45 • Het ontwerp van tuinarchitect Mien Ruys voor de Hofdijck • Het ontwerp van tuinarchitect Louis G. le Roy voor de Louise de Colignylaan • De Zandsloot Weginfrastructuur • De oude wegenstructuur over de strandwallen Oegstgeest en Poelgeest: Wijttenbachweg, Rhijngeesterstraatweg, Terweeweg en Hofdijck, Haarlemmerstraatweg, Dorpsstraat, Geversstraat, Groene Maredijk, Endegeesterstraatweg, Vinkenweg en Broekweg • De oude waterstructuur: Oude Rijn, Haarlemmertrekvaart, Oegstgeester Kanaal, Pastoorswetering en de Zandsloot Groen Erfgoed • Bos van Wijckerslooth • Hofbrouckerpark • De herdenkingsbomen • De Tulpenboom bij Oud-Poelgeest • Linde van Endegeest • Hofstede d’Hoogenboom Archeologisch Erfgoed • De Limes • De schaal van Oegstgeest • De Oudenhof • Merovingische nederzetting Overdorp • Keltische cultusplaats onder de Langenakker • Vijfendertig midden-Bronstijd tot vroeg-Middeleeuwse Haarlemmerstraatweg Immaterieel Erfgoed • Componist Leander Schlegel • Oranjevereniging Oegstgeest • Ajax Sportman Combinatie (ASC) Voetbalclub • Het oeuvre van

schrijver Jan Wolkers • Schrijversdorp Oegstgeest • 5 mei kindervrijmarkt • De PaasHaaswijkloop • De specifiek Oegstgeester invulling van Konings- / Koninginnedag • De plekken die aan Herman Boerhaave herinneren • Scheepsbouw • Bollencultuur • Zending • Marine historie

34

Erfgoednota 2021-2025

waterputten

langs

de

•

De Blauwe tram

Cultuurgoederen • De beeldende kunst in de openbare ruimte, met inbegrip van de muurgedichten • Het tegeltableau in de Gevers-Deutz Terweeschool • De tegeltableaus en de gebrandschilderde ramen in de voormalige Julianaschool • De gebrandschilderde ramen en de muurschildering in het voormalige klooster Duinzicht • De roodgele straatnamen bordjes • Oegstgeester dakpannen • Het gemeentearchief Funerair Erfgoed • Funerair erfgoed op de begraafplaats bij de Groene Kerk; waaronder de graven van geallieerden uit de tweede wereldoorlog.

Bijlage 4: Oegstgeester (Erfgoed)verenigingen • • • • • • •

Historische Vereniging Oegstgeest Stichting Oud Poelgeest Stichting Osger Dorpsmarketing Oegstgeest Cultuurfonds Oegstgeest Herinneringsmuseum Oegstgeest Oranjevereniging Oegstgeest

Bijlage 5: Gemeentelijke monumenten in Oegstgeest Straatnaam Van Cuycklaan Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat Endegeesterstraatweg Endegeesterstraatweg Geversstraat Geversstraat Groenhoevelaan Haarlemmerstraatweg Haarlemmerstraatweg Haarlemmerstraatweg Haarlemmertrekvaart Haarlemmertrekvaart Prins Hendriklaan Prins Hendriklaan Prins Hendriklaan Hofbroeckerlaan

35

Erfgoednota 2021-2025

Adresnummer 16 53 79 79a 6 16 37 49 41 4 6 6 19 21 5 7 9 54

Specificatie De Grunerie Vml. Tolhuis Woning Bollenschuur Dienstwoning Woning - Zuiderhorst Woning - Villa Ina Vml. Herberg – Huize ‘De Olmen’ Vml. Pastorie - Woning Kosterswoning Baarhuisje Grafmonument Gevers van Endegeest Boerderij – Klein Bouwlust Villa Hol Maren Woning Woning Woning Woning (Dudok)

Hofdijck Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan Julianalaan De Kempenaerstraat De Kempenaerstraat De Kempenaerstraat Koninginnelaan Koninginnelaan Leidsestraatweg Leidsestraatweg Nassaulaan Nassaulaan Oranjelaan Oude Rijnzichtweg Regentesselaan Regentesselaan Regentesselaan Regentesselaan Rhijngeesterstraatweg Rhijngeesterstraatweg Rhijngeesterstraatweg Rhijngeesterstraatweg Rhijngeesterstraatweg Rhijngeesterstraatweg Rhijnhofweg Rhijnhofweg Terweeweg Terweeweg Warmonderweg Wijttenbachweg Wijttenbachweg Willem de Zwijgerlaan Willem de Zwijgerlaan

36

Erfgoednota 2021-2025

40 8 10 11 12 14 20 22 17 19 21 23 38 40 42 15 10 13 1 5 15 17 19 21 35 37 40 60; 62 163; 165; 165(A) 7 7 106 152 4 31 33 1 18

Woning (G. Rietveld) Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Woning Vml. Tuinmans- en timmermanswoning - Woning Koninginnelaan park Villa ‘Onder ’t Strodak’ Woning Woning Entree Julianapark Woning Entree Oranjepark Woningcomplex Woning Woning Woning Woning Pastorie R.K. Willibrordkerk Bos van Wijckerslooth Huize Duinzigt Herenhuis Vml. Boerderij met Koetshuis – De Wilthoef Boerderij Bouwlust Boerderij Bouwlust Gevers-Deutz Terweeschool Boerderij Actaea Woning Woning Woning Vml. Gereformeerde Kerk Woning

Bijlage 6: Rijksmonumenten in Oegstgeest Straat Adresnummer Dorpsstraat 65 Dorpsstraat 67 Dorpsstraat 71 Kasteellaan 9 Haarlemmerstraatweg 2 Haarlemmerstraatweg 6 Jaagpad 1 Jaagpad 1 Louise de Colignylaan 1 Rhijngeesterstraatweg 38A Rhijngeesterstraatweg 45 Terweeweg 53 de Voscuyl 17 Wijttenbachweg 27 Wijttenbachweg 43 Wijttenbachweg 6 Irislaan Rhijngeesterstraatweg 9 Rhijngeesterstraatweg 9 Rhijngeesterstraatweg 9A Rhijngeesterstraatweg 9A Rhijngeesterstraatweg 9 Rhijngeesterstraatweg 9 Rhijngeesterstraatweg 13 Rhijngeesterstraatweg 11 Rhijngeesterstraatweg 13 Rhijngeesterstraatweg 13 Kasteellaan 9 Kasteellaan 9 Warmonderweg 2 Warmonderweg 2 Leidsestraatweg 16 Wilhelminapark 9 Wilhelminapark 11 Poelgeesterweg 1 Poelgeesterweg 1 Poelgeesterweg 1 Poelgeesterweg 3A Poelgeesterweg 3 Poelgeesterweg 1 Haarlemmertrekvaart 17 Poelgeesterweg 1 Poelgeesterweg 1

37

Erfgoednota 2021-2025

Specificatie Woning Herenhuis Middengeest Woning Kasteel Endegeest Boerderij Haaswijk Groene Kerkje Oude tolhuis Tolhek Gedenkzuil voor Wijttenbach Woning Klein-Curium R.K. Pastorie Boerderij - Ora et Labora Boerderij Oude Raadhuis Woning - Schoutenburg Woning - Torenvelt Oudenhofmolen Buitenplaats Rhijngeest Tuin/Park aanleg Rhijngeest Koetshuis Rhijngeest Moestuinmuur Houten Prieel Trekkas Jelgersmakliniek Dienstwoning - Villa nabij de vml. Jelgersmakliniek Tuinpaviljoen nabij de vml. Jelgersmakliniek Erfscheiding – Toegangshek vml. Jelgersmakliniek IJskelder Obelisk/Tuinpyramide Pauluskerk Hekwerk bij de Pauluskerk Herenhuis Herenhuis Herenhuis Kasteel Oud-Poelgeest Tuin/Park van Oud-Poelgeest brug en toegangshek van Oud-Poelgeest Koetshuis van Oude-Poelgeest Tuinmanswoning Waterput van Oud-Poelgeest Jachthuisje / Kapel brug over de gracht/grand canal van Oud-Poelgeest Tuinbeelden (nu in de hal van Oud-Poelgeest)

Bronnen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

38

Beleidsvisie cultureel erfgoed en basisvoorzieningen 2017- 2020. Provincie Zuid Holland Lugt, Freek en anderen, Canon van Oegstgeest. Episodes uit de geschiedenis van een dorp. Vereniging Oud Oegstgeest 2007. Lameris, Marina, Mooi gebouwd. Monumenten van Oegstgeest. Gemeente Oegstgeest 2006. Interpretatiekader Romeinse Limes in Nederland. Het cement voor een aantrekkelijk erfgoed. Oktober 2016 Verbeterplan Bouwtaken Leidenregio 16 januari 2015. vastgesteld door B&W op 15 november 2016 en door de raad op 22 december 2016. Groenbeleid 2011-2015: Kansen voor het groen in Oegstgeest Groenvisie. Gemeente Oegstgeest 2011.

Erfgoednota 2021-2025