Verslag raden en statenbijeenkomst 18 juni 2024

onderdeel van

Bijlage avondbijeenkomst GS-dag raden en staten 18 juni 2024

Verslagen tafels Per tafel is er een weergave gemaakt van wat er tijdens de twee sessies is besproken.

Tafel 1: Actieve betrokkenheid raadsleden bij besluitvorming in de Kop van de Veluwe olv Jan Nathan Rozendaal (nav gesprek op 4 juni) + Monique de Mul Aan deze tafel werd opgemerkt dat men het moeilijk vindt om invloed uit te oefenen en betrokken te zijn bij regionale onderwerpen. Als raadslid is de regionale samenwerking nauwelijks bij te houden, want er zijn veel lagen en gremia. Onderwerpen verplaatsen zich steeds vaker naar een regionale tafel, Bestuurders volgen dat, maar de raad loopt daar achteraan. Het gevaar ontstaat dat men besluit het maar te laten lopen en het monitoren los te laten. De regionale samenwerking wordt soms als speeltje voor de bestuurders gezien. Het is belangrijk om de raad erbij te blijven betrekken. Verder wordt aangegeven dat schaalvergroting naar één of twee grotere gemeenten goed zou zijn voor de regio. Grote gemeenten hebben namelijk meer kwaliteit dan kleine. De Kop van de Veluwe is in het leven geroepen omdat de kleine gemeenten het niet zelfstandig kunnen bolwerken. Er moet meer samengewerkt worden tussen de gemeenten. Er wordt voorgesteld om niet twee keer per jaar, maar vier keer per jaar een gezamenlijke radenbijeenkomst te organiseren, waarbij ook andere regionale samenwerkingsorganisaties worden besproken (GGD, VNOG).

De raadsleden geven aan dat het indienen van een gezamenlijke zienswijze op voorstellen wel goed zou zijn, maar een GGD-bijeenkomst in Elburg en een VNOGbijeenkomst in Heerde is niet gewenst. Zo’n gezamenlijke bijeenkomst is alleen aantrekkelijk als je er als raad wat aan hebt. Er wordt voorgesteld om een raadsklankbordgroep van verschillende raadsleden in te stellen per regionale samenwerkingsorganisatie, dus niet alleen voor de Regio Zwolle/Kop van de Veluwe, maar ook voor de GGD en VNOG. Er wordt gevraagd of het wenselijk is om eens per jaar de raadsleden per fractie aan elkaar te koppelen. Momenteel is er nauwelijks onderling contact, terwijl dat over regionale onderwerpen best goed zou zijn. Dat vindt men op zich een goed idee, maar dit gremium is niet de juiste organisatie om dat te organiseren. Tenslotte wordt opgemerkt dat de raden in de regio EHPZ hebben afgesproken om bij elkaar op bezoek te gaan op een tournee door de regio. Op die manier wordt samenwerking bevorderd.

Voorstellen: ▪ eens per jaar bij iedere raad het regiobestuur uitnodigen om een toelichting te geven op regionale ontwikkelingen, feedback op te halen en de banden aan te halen; ▪ op iedere Beeldvormende agenda een agendapunt ‘Regionale ontwikkelingen’ opnemen, en daar mondeling of schriftelijk een toelichting/update op geven (Regio Zwolle, Kop van de Veluwe, VNOG, GGD etc); ▪ raadsklankbordgroep instellen per regionale samenwerkingsorganisatie.

Tafel 2: Mobiliteit + Infrastructuur olv Koen Castelein + Klaas Ruitenberg + Ton Heddema (raadslid Oldebroek) met Otto Cazemier / Jorrit Immerzeel Bij de bespreking aan de tafel mobiliteit is uitgebreid gesproken over de uitdagingen die er zijn op het gebied van verkeer en vervoer binnen de Kop van de Veluwe. Daarbij zijn diverse deelonderwerpen besproken, zoals leefbaarheid, verkeersveiligheid, hubs, (alternatieven voor) autobereikbaarheid, fietssnelwegen en mobiliteit in de verre toekomst. Hoe kunnen we een regio die op dit moment vooral auto-afhankelijk is, inzetten op een nieuw en breder mobiliteitssysteem. We weten dat capaciteitsuitbreiding van de snelwegen A28 en A50 niet in de planning van RWS/I&W is opgenomen. Dat maakt dat we de groei in de regio vooral moeten faciliteren door een mix van slimme maatregelen. Waar nodig moeten we nieuwe auto-infrastructuur aanleggen, maar de nadruk moet liggen op de combinatie van andere verplaatsingspatronen (o.a. thuiswerken/flexwerken), meer aandacht voor fietsinfrastructuur, deelautosystemen en een gerichte upgrade van openbaar vervoer. Juist door het combineren van deze maatregelen kan de bereikbaarheid van een gebied een impuls krijgen. De uitdaging is verder bij de keuze voor nieuwe woon- en werkgebied specifiek te kijken naar plekken die potentie hebben op het gebied van mobiliteit. Voorbeelden hiervan zijn: 1.

Wonen/werken op korte afstand van Zwolle: inzetten fiets en busverbindingen 2. Wonen op grotere afstand van Zwolle: inzetten op locaties nabij hubs/treinstations. Daar waar (auto)mobiliteit al een knelpunt is, is het niet verstandig om woonen werkgebieden toe te voegen. Op andere plekken kan het misschien wel. Ook bij het deelonderwerpen verkeersveiligheid en leefbaarheid is gesproken over het slim plannen van nieuwe woon- en werkgebieden. Op locaties waar de leefbaarheid echt onder druk staat, moet worden nagedacht over aanpassing van de auto-infrastructuur, door afsluiting of afwaardering al dan niet in combinatie van de aanleg van rondwegen. De uitdaging is om Rijk en provincie te laten investeren in openbaar vervoer (trein/bus/hubs) en in fietsinfrastructuur. Koppeling aan de woningbouwopgaven vergroot de kansen voor dergelijke investeringen. De gemeenteraden zien mobiliteit als een belangrijk thema in discussie over groei en ontwikkeling van de regio. Bereikbaarheid en leefbaarheid is belangrijk voor de bestaande en nieuwe bewoners van ons gebied.

Tafel 3: RegioZwolle: rol van kleine gemeenten (vitale kernen) olv Marleen Sanderse + Anita Kloosterman (raadslid Elburg) + Marieke Tangenberg Aan deze tafel werd vooral het belang van de eigenheid van de kleine kernen benoemd. Inwonerbetrokkenheid is essentieel en bepalend. In kleine kernen wordt veel georganiseerd door vrijwilligers. Bijvoorbeeld bij een sportvereniging. In steden kun je je bijdrage soms afkopen, in dorpen is dat not done. Het is belangrijk om woningbouw passend vorm te geven en voorzieningen daarop aan te sluiten.

Enkele citaten: “Mensen moeten door een proces heen om trots te zijn op het resultaat en eigenaarschap te voelen.” “We moeten vorm geven aan onze nabijheid. Het gaat om contact.” “Als we nosterig zijn, zijn we betrokken.” (Nosterig is streektaal en laat zich omschrijven als kritische betrokkenheid. Het is belangrijk om hier rekening mee te houden.) “Samen iets organiseren maakt een samenleving.”

Ideeën/opmerkingen: -

-

Breng afgevaardigden uit de kernen van de vier gemeenten bij elkaar om goede dingen te delen. Je kunt daarbij de vragen stellen: waarom woon je waar je woont? Wat mis je en wat heb je nog nodig? Voorbeeld: nieuwjaarsbijeenkomst gemeente Oldebroek waar de dorps- en wijkgroepen presenteren wat zij met 500 euro doen in hun dorp of wijk. Religie is binnen Kop van de Veluwe een belangrijke kernwaarde, waardoor inwoners soms bewust voor een bepaalde voorziening kiezen (vb voorheen christelijk ziekenhuis in Harderwijk)

-

Hoe gaan we om met strenge regelgeving bij evenementen? We moeten verenigingen helpen om dit te organiseren om dorpen leefbaar te houden. Hierbij nadenken over creatieve oplossingen. Dat kan om geld gaan, maar hoeft niet. Raadsleden ontzien in regionale taken. Bijv. VNOG of GGD samen doen, zodat raadsleden meer de straat op kunnen. Bestuurlijke sensitiviteit bij het afwijken van regels is belangrijk. Voorbeeld: binnen Regio Zwolle wordt nagedacht over gezamenlijk datagericht werken en daar een regio deal aanvraag voor in te dienen. In 2030 zijn in Zwolle de internationale Hanzedagen. Hoe kunnen we H2O bedrijvenpark gezamenlijk blijven profileren?

Tafel 4: Plannen van Defensie: strategie van de Kop van de Veluwe olv Stefan Nienhuis + Jacob Spronk De verschillende onderdelen van de ruimtevraag van Defensie zijn benoemd: •

Aanvraag milieuvergunning voor uitbreiding schietoefeningen ASK

•

Nieuw springterrein Wapenveld

•

Uitbreiding raccordement ’t Harde

•

Intensivering en zwaardere munitie bij oefeningen ASK

•

Permanente uitbreiding van het ASK aan de Zuidweg

•

Routes voor cargodrones

•

Laagvlieggebieden en landingsplaatsen voor helicopters

Oldebroek vreest een uitbreiding van de geluidcontour van het ASK. Daar heeft de gemeente nu al last van. Het gemeentebestuur probeert in overleg met het Ministerie van Defensie een oplossing te vinden, zodat verschillende woningbouwplannen alsnog doorgang kunnen vinden. Oldebroek wil een hogere grenswaarde toestaan en is van mening dat dit juridisch ook mogelijk is. Het Ministerie is op bezoek geweest bij de gemeenteraad in Oldebroek om een toelichting op de plannen te geven. Er wordt belang gehecht aan een goede verstandhouding met het ministerie. Het Ministerie is ook een grote werkgever op de Kop van de Veluwe. In de gemeenteraad van Elburg leeft dit onderwerp nog niet echt. ’t Harde profiteert van de aanwezigheid van het Ministerie van Defensie. In Heerde komen best veel klachten binnen over het gebruik van het ASK. Nu komt daar mogelijk nog een springterrein bij. In Heerde komt het Ministerie van Defensie nu ook op bezoek om uitleg en informatie te geven over de plannen. In Heerde wordt er rekening mee gehouden dat ook het gebruik van Lelystad Airport nog van invloed kan zijn. Een springterrein heeft grote gevolgen voor de recreatie in Heerde. Heerde levert daarbij al wel een grote bijdrage aan de nationale opgaven (Ruimte voor de Rivier, natuur, Defensie). Een springterrein naast het ASK vindt Heerde gewoon te veel.

Maatschappelijk is er best begrip en draagvlak voor Defensie, maar niet voor alle keuzes. De burgemeester van Oldebroek en de wethouder van Heerde gaan een bestuurlijke tandem vormen. Oldebroek vindt wel dat een gemeente met betrekking tot bepaalde onderdelen ook een eigen standpunt kan innemen. Er wordt aangegeven dat de inrichting en gebruik van het springterrein ook van belang is voor de hinder die ontstaat. Geluid is wellicht niet het grootste probleem. De afsluiting van het totale terrein wordt als een nog groter probleem gezien. Van belang is dat het Ministerie van Defensie het totale plaatje met alle gevolgen voor een gebied schetst. De gemeenten van de Kop van de Veluwe zijn tegen het springterrein in het Zwolse Bos. Een permanente afsluiting van de Zuidweg wordt op voorhand niet wenselijk geacht. Wellicht moet de Kop van de Veluwe zelf met een bod naar het Ministerie van Defensie komen en daarbij de verschillende mogelijkheden verkennen. Van belang is om te richten op kwaliteit en een goede leefomgeving.

Tafel 5: Veluwebeleid, natuur vs ruimtelijke ontwikkeling olv Lyda Sneevliet + Geraldine Kwekkeboom (raadslid Heerde) + Peter Drenth + Marianne Luiting Betrokkenheid van raadsleden Raadsleden vragen zich af hoe ze ontwikkelingen bij kunnen houden, hoe ze hoofdlijnen en bijzaken kunnen scheiden in de enorme overload aan informatie. En hoe ze kunnen beoordelen wat de consequenties voor nu en in de toekomst zijn van besluiten die nu gevraagd worden. Raadsleden kunnen het speelveld, zeker in regionaal en provinciaal verband, niet overzien. Wat daarin kan helpen is minder tekst aan leveren en meer informatie beeldend, grafisch aanleveren. De integrale manier van werken, waarbij veel vraagstukken samen komen vraagt om lef. Lef om keuzes te maken, ook als je niet alle consequenties kan overzien. Het gaat om offensief sturen; aangeven wat je wilt zonder precies te weten waar je uitkomt. Rol raadsleden Voor een raadslid is belangrijk dat zij besluiten van de eigen gemeente kan uitleggen aan de inwoners. Het helpt als die info duidelijk verwoord is in de raadsvoorstellen/stukken. Voor een raadslid kan het ook prettig zijn om tegen inwoners te kunnen zeggen: ”Dit is de lijn, we hebben als gemeente niet overal invloed op”. Kortom, soms is het fijn je achter de provincie of regio te kunnen verschuilen. Rol provincie Er zijn ook besluiten waarbij 1 gemeente niet wil.

In dat geval ligt er een taak bij de provincie om druk uit te oefenen. Daarin is een consistente lijn van de provincie nodig. De afstand tot de provincie De afstand tot de provincie is best groot. Dhr. Drenth geeft aan dat de provincie niet rechtstreeks met raadsleden kan communiceren, dan passeren ze het college. Het kan wel op een avond als deze, waarbij de provincie is uitgenodigd. Verder is de provincie goed te volgen via de maandelijkse openbare agenda en besluitenlijst van PS.

Tafel 6: Ruimte voor bedrijven, het RPW olv Wolbert Meijer + Riette Bijsterbosch 1e sessie: Geen inhoudelijk punten t.a.v. werklocaties ingebracht. Aan tafel 1 statenlid, burgemeester Jan Nathan Rozendaal (gemeente Elburg) en Monique de Mul (ambtelijk gemeente Elburg). Met statenlid is vooral gesproken over de samenwerking in de Kop van de Veluwe breed.

2e sessie:

• • • • • •

Vanuit Waterschap over afwatering, drinkwater, water & bodem sturend. Wordt hier rekening mee gehouden bij de planvorming en hoe zit dit in het nieuwe RPW . Actie AO EZ en BT: na vaststelling RPW stuk toesturen naar Waterschap! Nieuwe terreinen versus bestaande terreinen beter benutten Zorg om energie, ontwikkeling van de Energy HUBS en de financiering. Voorbeelden in de regio Ontwikkeling van Waterstof, hoe loopt dit? Waterschap geeft aan dat het voor hun essentieel en meerwaarde heeft dat zij aan tafel zitten in de regio. Vooral aan de tafel Ruimte. Aan de voorkant meepraten en meedenken. Raadsleden minder besef van de status van een Samenwerkingsagenda in de Kop van de Veluwe. Bekend dat er een SWA is maar niet dat bijvoorbeeld de SWA ook wordt gebruikt voor het maken van een regioarrangement met de provincie of voor het maken van afspraken in de Regio Zwolle of voor het indienen van projecten voor een Regio Deal aanvraag. Impact van het verhouden tot elkaar maar ook met elkaar.

Tafel 7: Energieinfrastructuur olv Beerd Flier + Marnix Brongers

In twee gespreksrondes werd gesproken over de energievoorziening in de Noord-Veluwe. Wethouder Engbers van Oldebroek verving wethouder Flier als voorzitter van de tafel. Na de eerste ronde moest wethouder Engbers wegens andere verplichtingen weg. De procesregisseur RES Noord-Veluwe gaf aan de hand van vragen van de aanwezigen een toelichting op de situatie in de Noord-Veluwe en de KvdV: Context De energietransitie heeft grote impact op de regio. Het probleem wat op dit moment de meeste aandacht krijgt is netcongestie, ofwel een tekort aan transportschaarste op het elektriciteitsnet. Netcongestie ontstaat wanneer er meer stroom wordt gevraagd dan kan worden geleverd (congestie op afname), of wanneer er meer stroom aan het net wordt geleverd dan kan worden getransporteerd naar elders. Netcongestie is niet continu, het treedt op tijdens piekmomenten. Huishouden en bedrijven steeds meer stroom vragen (denk aan warmtepompen, inductiekoken, laadpalen en elektrische bedrijfsprocessen). De piek ligt tussen 7-10 uur en tussen 17-21 uur. Daarnaast is er veel meer aanbod van elektriciteit door zonnepanelen en windmolens. De piek ligt vaak in de zomer overdag als de zon schijnt. Netcongestie zegt dus niet per se dat er een tekort aan elektriciteit is, maar wel dat die elektriciteit niet op de plek kan komen waar die nodig is.

Wat gebeurt er op dit moment? Netbeheerders, provincie, RES-regio’s en gemeenten werken hard aan het oplossen van netcongestie: (1)

Uitbreiden van het elektriciteitsnet,

a.

TenneT werkt aan het schakelstation Lelystad

b.

Liander breidt momenteel onderstation Harderwijk uit.

c. De komende jaren worden schakelstation ’t Harde en onderstation Hattem uitgebreid en komt er in Nunspeet een nieuw onderstation. d.

In woonwijken en op bedrijventerreinen komen meer transformatorhuisjes.

(2) Prioriteren en programmeren van ruimtelijke- en economische ontwikkelingen in samenhang met investeringen in het elektriciteitsnetwerk a. Omdat onderstations Harderwijk en onderstation Hattem ieder meerdere gemeenten voorzien van stroom én er sprake is van transportschaarste, moeten gemeenten nadenken over hoe die schaarste te verdelen. Als de ene gemeente capaciteit vraagt, dan gaat dat ten koste van de mogelijkheden in andere gemeenten. Dit is een vraagstuk dat de bestuurlijke grenzen van de regio KvdV en de regio Noord-Veluwe overstijgt. Onderstation Hattem voedt ook gemeente Heerde en een deel van Epe, terwijl onderstation Harderwijk ook Nijkerk en Barneveld in de regio Foodvalley voedt. Kortom, nieuwe woningen of bedrijven, in Nijkerk hebben invloed op de mogelijkheid om woningen te bouwen in bijvoorbeeld Elburg. (3)

Slimmer benutten van het bestaande elektriciteitsnet.

a. Wanneer op lokaal niveau stroom wordt gevraagd, dan is het het meest verstandig wanneer die stroom ook lokaal wordt opgewekt. Aanbod en vraag moeten geografisch bij elkaar worden gerealiseerd, zodat transport van stroom zoveel mogelijk wordt voorkomen en daarmee netcongestie wordt verzacht of zelfs wordt voorkomen. Omdat vraag en aanbod in de tijd gezien niet altijd gelijk opgaan, is het ook belangrijk om op lokaal (of regionaal) buffers te realiseren en te benutten. Denk aan batterijen, opslag van warmte in de bodem en opslag van energie in de vorm van gas, bijvoorbeeld waterstof. Met name op bedrijventerreinen liggen er kansen voor Smart Energy Hubs, waar je vraag en aanbod bij elkaar brengt en buffering realiseert. Dat gedachtegoed is ook toepasbaar in nieuwe en bestaande woonwijken, maar daar moet je als gemeente dan wel op gaan inzetten. Uitbreiding van het elektriciteitsnet gaat pas op langere termijn verlichting brengen. Prioriteren en programmeren biedt op middellange termijn mogelijkheden. Slimmer benutten kan op korte- en middellange termijn helpen. Netcongestie blijft bestaan Ondanks alle inspanningen is de verwachting dat netcongestie de komende decennia zal blijven bestaan. Daarom is het belangrijk voor de regio om op een heel andere manier te kijken naar de energievoorziening in de Noord-Veluwe.

Wet- en regelgeving is op dit moment nog niet passend bij wat nodig is. Decentrale overheden mogen nu geen regels stellen aan de energievoorziening.

Netbeheerders moeten zich houden aan de kaders en regels die zij krijgen opgelegd door de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Dit is zo, omdat netbeheerders monopolisten zijn en daarom sterk zijn gereguleerd. De nieuwe Energiewet gaat decentrale overheden mogelijkheden geven om regels te stellen aan het energiesysteem. De experimenteerruimte van de Omgevingswet kan ook al ruimte bieden, al wordt die mogelijkheid op dit moment nog niet benut. De RES-regio Noord-Veluwe onderzoekt of, en hoe, die mogelijkheid benut kan worden. Het tekort aan transportcapaciteit (netcongestie) leidt ertoe dat niet alle ambities van de NoordVeluwe en KvdV waargemaakt kunnen worden. Woningbouw, nieuwe bedrijventerreinen, verduurzaming van bestaande gebouwen en bedrijven, maar ook de aanleg van nieuwe laadinfrastructuur is niet vanzelfsprekend meer. Grootverbruiksaansluitingen die nodig zijn voor verduurzaming van bedrijven, nieuwe bedrijven, grote laadpalen en bepaalde verstedelijkingsopgaven, zoals bijvoorbeeld appartementengebouwen met liften en scholen, kunnen nu, maar ook de komende jaren niet worden gerealiseerd. Het tekort aan transportcapaciteit kan ook grote effecten hebben op nieuwe kleinverbruiksaansluitingen. Het elektriciteitsnet in Gelderland is sterk verbonden met het net in Flevopolder en Utrecht. In dit FGUgebied is de netcongestie het meest heftig van Nederland.

Alleen als alle drie de provincies gezamenlijk maatregelen nemen, kunnen autonome ontwikkelingen voor woningbouw en andere kleinverbruiksaansluitingen worden gerealiseerd. Als de maatregelen onvoldoende effect sorteren, kunnen kleinverbruiksaansluitingen ook op een wachtlijst komen. Dat willen we absoluut voorkomen. Het gesprek over netcongestie lijkt alleen te gaan over elektriciteit, maar om iets te doen aan netcongestie moet het energiesysteem in de Noord-Veluwe en de KvdV veranderen. Het realiseren van een toekomstbestendige energievoorziening vraagt actie op veel aspecten: er moet breder gekeken worden naar de energie die nodig is in de regio. Welke soort energie is nodig en wanneer? Kunnen we de vraag naar energie verlagen en kunnen we zorgen dat we de vraag naar energie verschuiven in de tijd, zodat we niet alleen op hetzelfde moment energie willen gebruiken en daardoor pieken creëren? Hoe komen we aan de energie? Als we het van elders willen halen, hebben we infrastructuur nodig en die is en blijft beperkt. Als we zelf de energie willen opwekken, waar doen we dat dan? Het is verstandig om dat zo dicht mogelijk bij de vraag te organiseren. Hoe kunnen we samen - burgers onderling en bedrijven onderling – energie opwekken, opslaan en gebruiken? Ee nieuwe aanpak: decentraal en gedistribueerd biedt kansen.

Energie is een sturend principe voor ruimtelijke en economische ontwikkeling en heeft bovendien sociale impact. Beschikbaarheid van voldoende betaalbare energie bepaalt hoe de Noord-Veluwe en de KvdV zich kan ontwikkelen. Daarom is het belangrijk om energie en energie-infrastructuur een veel prominentere plek te geven wanneer keuzes gemaakt moeten worden over de ontwikkeling van de regio.

Tafel 8: Regiodeals: hoe investeren we in de Kop van de Veluwe olv Liesbeth Vos + Arjan Klein (raadslid Elburg) + Michelle Kampman Wethouder Liesbeth Vos, bestuurlijk trekker Menselijk Kapitaal en Anjo Simonse, wethouder Elburg, pleiten hard voor versterking van de leefbaarheid in de dorpen. De RegioDeal RegioZwolle biedt kansen om hiervoor projecten in te dienen. Zij zullen het gesprek aangaan met raadsleden hoe we in ons gebied de leefbaarheid kunnen versterken. In twee gespreksronden vonden geanimeerde gesprekken plaats. De volgende onderwerpen werden besproken: -Ontstaan van RegioDeal, propositie, programmalijnen, drie tranches -Anders dan de vorige Regiodeal -Initiatieven vanuit Kop van de Veluwe (o.a. Pleinenplan, Ondernemersdienstverlening, Zorglab) -Relatie brede welvaart -Bijdragen Rijk, provincie(s) en gemeenten -Veluwedeal en benutten kansen toerisme -(Regionale) samenwerking: elkaar iets gunnen, kijken naar groter belang

-Geen onderlinge concurrentie, maar zoek gemeenschappelijkheid (what’s in it for me=killing) -Aanhaken op elkaars projecten -Wat goed is voor onze regio is ook goed voor andere regio’s -Denken in kansen beste voor inwoner -Vooral aansluiten bij propositie, taal en criteria (wegblijven bij fysieke dingen) -Kop van de Veluwe als enige subregio georganiseerd en sinds 2023 erkend als subregio -Twee provincies, twee regio’s soms ingewikkeld -Heerde noemt mooie voorbeelden Heerde: huiskamerproject, digitalisering versterken, Lagemaat en scholing circulariteit -Upgrade Jezelf belangrijk, kan nog meer gebruik van gemaakt worden -Rol raadsleden wat kan ik doen vanuit mijn rol? -Kop van de Veluwe: Slim inzetten capaciteit -Benut expertise Regio Zwolle en sectortafels -Dus eigenlijk moet je de vraag stellen: “Wat is goed voor de ander?” -Complimenten voor Regio Zwolle! -Zorg dat je er bij bent, zichtbaar zijn, gun-factor -Schaarse ruimte; hoe houd je vitale samenleving? -Zoek meer de samenhang en samenwerking. Groeien en vaart erin houden. -Denk na over wat onderscheid je als subregio? -Samenwerken begint met geven, daarna ontvangen.