St. t.k.n. nr. 4. Bijlage Tussentijdse evaluatie brede ondersteuning hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire 2025

Tussentijdse evaluatie brede ondersteuning Hersteloperatie Kinderopvangtoeslagaffaire 2025 Aanleiding De Belastingdienst heeft tussen 2005 en 2019 bij een groot aantal gezinnen de kinderopvangtoeslag onterecht stopgezet en teruggevorderd. De Belastingdienst is een hersteloperatie gestart om deze gezinnen financieel te compenseren. De benodigde ondersteuning is echter vaak breder dan alleen financiële compensatie. Zodoende zijn gemeenten, via de VNG, gevraagd om brede ondersteuning te geven aan (mogelijk) gedupeerde gezinnen. Gedurende de Hersteloperatie zijn er verschillende regelingen vanuit het kabinet ontstaan: 1. Reguliere aanpak hersteloperatie 2. Kindregeling 3. Ex-partnerregeling 4. Nabestaandenregeling Met deze tussentijdse evaluatie kijken we naar de uitvoering van de brede ondersteuning in de periode 2020 tot en met 2024. Daarnaast wordt de aanpak vanaf 2025 geschetst, omdat vanaf dit moment nieuwe kaders gelden en de brede ondersteuning langzaam wordt afgebouwd. Kaders en uitgangspunten aanpak brede ondersteuning De grondslag voor de brede ondersteuning bij de Hersteloperatie is opgenomen in de Wet hersteloperatie toeslagen. Het doel van de hersteloperatie is met name (emotioneel) herstel voor getroffen ouders en kinderen. Als secundair doel is gesteld het vertrouwen in overheid zo veel mogelijk te herstellen.

De gemeente Nunspeet heeft hierbij een aantal uitgangspunten gehanteerd: 1. Persoonlijk contact en persoonlijke ondersteuning Getroffen inwoners knokken vaak al jaren tegen de systemen van verschillende instanties. Deze inwoners verdienen het om gehoord en serieus genomen te worden. Het verschilt per gedupeerde wat hij nodig heeft om zijn leven weer volwaardig te kunnen oppakken. De ondersteuning is daarom altijd maatwerk en gebaseerd op de persoonlijke situatie van de gedupeerde. 2. De gemeente is ruimhartig met de inzet van ondersteuning. Het kabinet heeft opgeroepen om ruimhartig te zijn met de brede ondersteuning. Gemeente Nunspeet geeft hier gehoor aan door zoveel mogelijk te werken vanuit mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden. De grondhouding hierbij is dan ook dat we bij twijfel liever te veel dan te weinig verstrekken. 3. De gemeente werkt vanuit vertrouwen. Gedupeerden zijn jarenlang vanuit wantrouwen benaderd door verschillende instanties. In de brede ondersteuning werken we vanuit vertrouwen. Dat betekent dat we samen met de inwoner kijken wat helpend is in zijn situatie. De inwoner heeft geen hoge bewijslast om zijn situatie aan te tonen (gemeenten krijgen van de Belastingdienst door wie definitief gedupeerden zijn). De brede ondersteuning van gemeenten bestaat uit hulp op vijf leefgebieden: 1.

Financiën (bijvoorbeeld: inzet van budgetcoaching, hulp bij inzicht in de bestaande schulden (waarmee ze naar de Belastingdienst kunnen)). 2. Wonen (bijvoorbeeld: hulp bij het vinden van een passende woning en hulp bij het inrichten van de woning/verhuizen). 3. Zorg (bijvoorbeeld: vergoeden van medische kosten (die niet door verzekering worden gedekt) en hulp bij psychische klachten). 4. Gezin (bijvoorbeeld: vergoedingen voor faciliteiten voor gezinsactiviteiten) 5. Werk (bijvoorbeeld: hulp bij het vinden van werk of het faciliteren van een opleiding).

-2-

Cijfers en aantallen • Aantal definitief gedupeerden (inclusief partners): 28 • Aantal definitief niet gedupeerden: 12 • Aantal personen waarvoor de beoordeling gedupeerd/niet-gedupeerd nog loopt: 4 • Aantal kinderen in de kindregeling: 10 • Aantal mogelijke ex-partners: 2 (met beiden hebben we contact, maar zij hebben zich nog niet formeel gemeld als ex-partner). • Aantal overleden ouders en kinderen (i.h.k.v. de nabestaandenregeling): 0. • Totaal aantal personen of gezinnen met een plan van aanpak: 121. • Totaal aantal opgestelde plannen van aanpak: 302. • Totaal bedrag verstrekte voorzieningen: € 69.946,--. Werkwijze 2020 tot en met 2024 In eerste instantie was het niet duidelijk hoe groot de omvang van de groep gedupeerden was en is de brede ondersteuning uitgevoerd vanuit de lokale aanpak schuldhulpverlening (tot halverwege 2021). Tot halverwege 2021 werden deze inwoners slechts mondjesmaat gemeld bij de gemeente. Vanaf halverwege 2021 is er een toename te zien en is de lokale aanpak opgeschaald door het aantrekken van extra personeel voor de uitvoering van de brede ondersteuning (en de Vroegsignalering schulden die gelijktijdig is ingevoerd vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening). Inwoners konden zich tot en met 2023 melden bij de Belastingdienst als mogelijk gedupeerde. Gemeenten ontvangen van de Belastingdienst een lijst met mogelijk gedupeerde inwoners.

Dit zijn alle inwoners die zich bij de Belastingdienst hebben gemeld. Alle personen die gemeld zijn bij de gemeente zijn (bij voorkeur) benaderd per telefoon (de gemeente kreeg niet van iedereen een telefoonnummer door) of brief. Dit geldt ook voor inwoners die nog niet als definitief gedupeerde zijn aangemerkt. Alle mogelijk gedupeerden hebben een vrijblijvend hulpaanbod ontvangen van de gemeente. Het hulpaanbod richt zich op de vijf genoemde leefgebieden. Bij inwoners die hebben aangegeven geen hulp te willen van de gemeente is aangegeven dat zij op een later moment alsnog terecht kunnen bij de gemeente voor ondersteuning. Met inwoners die hebben aangegeven hulp te willen is in samenspraak een plan van aanpak opgesteld. Op basis van dit plan van aanpak zijn verschillende voorzieningen vergoed. Een paar voorbeelden: 1. Bekostiging van een (versneld) scholingstraject van een kind die vanwege de stress m.b.t. kinderopvangtoeslagaffaire is gewisseld van Havo naar Vmbo. Zij wilde echter weer toewerken naar een Hbo-opleiding. Met dit scholingstraject kan zij versneld een Havo-diploma behalen, waardoor zij daarna direct met een HBO-opleiding kan beginnen en niet eerst een aantal jaren bezig is met verschillende MBO-opleidingen om tot dezelfde HBO-opleiding te komen.

We hebben daarnaast verschillende kinderen geholpen met het faciliteren van goederen die zij nodig hadden voor het volgen van een opleiding. 2. Bemiddeling en bekostiging woning van een thuisloos gezin. 3. Vergoeding sportabonnement van zoon en moeder, zodat zij samen kunnen sporten en hun verstoorde familierelatie kunnen herstellen. 4. Bekostiging van een bed (en andere inrichtingsvoorzieningen), zodat een kind van gescheiden ouders niet langer op een matras op de grond hoefde te slapen wanneer zij bij moeder verblijft (vanwege gebrek aan financiële middelen). 5. Bemiddeling naar het Hulpfonds Nunspeet, waarmee een huurachterstand kon worden ingelost. 1

Eén plan van aanpak kan ook voor een gezin zijn geschreven. Dit feit, het feit dat er 7 personen inmiddels zijn verhuisd naar buiten de gemeente Nunspeet en het feit dat een paar inwoners hebben aangegeven geen hulp te willen, zorgt ervoor dat het aantal personen/gezinnen met een plan van aanpak afwijkt van het totaal aantal definitief gedupeerden. 2 We hebben gedurende het ondersteuningstraject continu contact met de inwoner. Door veranderende situaties (of voortgang op de behaalde doelen) zijn plannen van aanpak regelmatig aangepast. Hierdoor komt het voor dat één persoon of gezin soms meerdere plannen van aanpak heeft gehad.

-3-

Inwoners die de brede ondersteuning hebben aanvaard hebben regelmatig contact met de gemeente. Zo nodig is het plan van aanpak aangepast. We blijven in contact met deze gezinnen zolang de doelen uit het plan van aanpak nog niet zijn behaald. Opzet lotgenotencontact 2022 In 2022 is op basis van signalen van de gedupeerden geprobeerd een lotgenotencontactgroep op te zetten. In de praktijk bleek deze groep echter niet goed te worden bezocht. Er is met de inwoners die hebben aangegeven hier behoefte aan te hebben afgesproken dat de gemeente deze inwoners 1-op-1 aan elkaar koppelt wanneer zij dit willen. Werkwijze vanaf 2025 en verder Vanaf 1 januari 2025 gelden er nieuwe termijnen voor het bieden van ondersteuning, om de hersteloperatie beheersbaar en toekomstbestendig te kunnen maken. Dit is een eerste stap naar de afronding van de brede ondersteuning. Formeel is er nog geen einddatum genoemd. Wijzigingen per 1 januari 2025 Per 1 januari 2025 gelden de volgende landelijke afspraken: 1. Meldt een rechthebbende zich voor het eerst? Dan vindt binnen een redelijke termijn het eerste gesprek plaats. Dit gesprek betreft de hulpinventarisatie op de vijf leefgebieden. Tijdens dit gesprek wordt de hulpvraag vastgesteld. 2. De wettelijke termijn voor het verstrekken van materiële vergoedingen gaat in vanaf de datum van het eerste gesprek. Dit wordt aan de rechthebbende bevestigd. 3.

Binnen 8 weken na het eerste gesprek wordt een plan van aanpak (PVA) opgesteld. 4. Binnen 6 maanden na eerste gesprek kunnen materiële voorzieningen worden verstrekt. Dat wil zeggen: de beschikking moet zijn afgegeven in de eerste zes maanden. De kosten kunnen welk over langere tijd worden gemaakt (bijvoorbeeld bij het behalen van een diploma). 5. Brede ondersteuning eindigt binnen 2 jaar (24 maanden) na het eerste gesprek, of wanneer de doelen uit het PVA eerder zijn behaald. 6. Is hulp nodig, na afloop van de brede ondersteuningsperiode? Dan moet dit worden opgepakt door reguliere hulpverlening. Een warme overdracht is gewenst. Overgangsrecht 1. Voor inwoners die vóór 1 januari 2025 een plan van aanpak hebben ontvangen, geldt dat zij aansluiten bij de nieuwe wettelijke termijnen. Dat betekent dat: a. De termijn begint op 1 januari 2025; b. Materiële voorzieningen tot en met uiterlijk 30 juni 2025 kunnen worden verstrekt; c. De brede ondersteuning uiterlijk 31 december 2026. 2. In uitzonderlijke schrijnende en onvoorziene gevallen kan hiervan worden afgeweken. Overige ontwikkelingen Er wordt momenteel landelijk onderzocht of psychosociale hulp en traumaverwerking voor de gehele doelgroep KOTA landelijk georganiseerd kan worden. Ongewijzigde zaken Hulp door gemeenten wordt altijd geboden op basis van een (gemotiveerd) plan van aanpak.

Tijdlijn proces brede ondersteuning 2025 1. Hulpvrager meldt zich. 2. Binnen redelijke termijn3 na melding: Eerste gesprek 3. Binnen 8 weken na eerste gesprek: plan van aanpak opgesteld. 4. Binnen 6 maanden na eerste gesprek: materiële verstrekkingen toekennen mogelijk. 5. Binnen 2 jaar (24 maanden) na eerste gesprek: einde brede ondersteuning (of wanneer doelen uit het PVA eerder zijn behaald). 3

Het kabinet stelt niet wat een redelijke termijn is. In de gemeente Nunspeet nemen we zo snel mogelijk na de melding contact op, maar in ieder geval binnen een week. Het eerste gesprek wordt vervolgens zo snel mogelijk ingepland.

-4-

Nazorg Alle definitief gedupeerden ontvangen na de zomer nog een brief met een aanbod voor een nazorggesprek. Hierin wordt ook de doorgeleiding naar reguliere hulpverlening benoemd. Communicatie Vanwege de nieuwe termijnen die vanaf 2025 gelden zijn in februari 2025 alle definitief gedupeerde inwoners nogmaals aangeschreven over de mogelijkheden voor ondersteuning via de brede ondersteuning. We hebben dan nog voldoende tijd om materiële vergoedingen toe te kennen wanneer dit nodig is (uiterlijk 1 juli 2025). Alle definitief gedupeerde inwoners worden in het derde kwartaal 2025 nogmaals aangeschreven met een aanbod doen voor een nazorggesprek. Financiën Gemeenten ontvangen een specifieke uitkering (SPUK) voor de uitvoering van de brede ondersteuning. Gemeenten ontvangen een vaste vergoeding per eerste gesprek, vastgesteld plan van aanpak en nazorggesprek. Daarnaast ontvangt de gemeente een vergoeding (1-op-1) voor verstrekte voorzieningen (op basis van het plan van aanpak). Gemeenten lopen dus geen financieel risico. Concluderend De gemeente Nunspeet heeft vanaf 2020 gezinnen ondersteund die gedupeerd zijn in de kinderopvangtoeslagaffaire. De ondersteuning is in de afgelopen doorontwikkeld (door bijvoorbeeld het ontstaan van verschillende subregelingen). De gemeente heeft voor een persoonlijke en ruimhartige aanpak gekozen.

Hiermee hebben we inwoners echt kunnen helpen bij het maken van een nieuwe start in het leven. De Nunspeetse aanpak heeft verschillende gezinnen kunnen helpen met een nieuwe start in het leven. Daarom blijven we in 2025 (en verder) doorgaan met persoonlijk contact met deze groep en blijven we hen regelmatig wijzen op de mogelijkheden voor ondersteuning.