St. t.k.n. nr. 3. Bijlage Rapport inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Tekst van het document
Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Gerrie Eijkhout gerrie@reigerresearch.nl
0 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
GEMEENTE NUNSPEET
Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Onderzoek naar: - verbondenheid met de kernen - elkaar omzien - zelfredzaamheid en ontplooiing.
December 2022
1 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
COLOFON
Samenstelling: Drs. G. Eijkhout M.m.v.: Dr. L. Vroomen (controller)
Vormgeving en druk: Reiger Research
Reiger Research Postbus 27 6560 AA Groesbeek Tel.: 06 29 55 37 22 E-mail: info@reigerresearch.nl Website: www.reigerresearch.nl
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op elke andere wijze, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van Reiger Research. De vragenlijst die ten grondslag ligt aan dit onderzoek is en blijft intellectueel eigendom van Reiger Research en mag op geen enkele wijze gebruikt worden zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van Reiger Research.
Dit rapport is met de grootst mogelijke zorg opgesteld. Reiger Research kan echter niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele onjuistheden, noch kunnen aan de resultaten, de conclusies of de aanbevelingen rechten worden ontleend.
2 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Inhoudsopgave SAMENVATTING .......................................................................................................................................... 5 HOOFDSTUK 1.
OPZET ONDERZOEK........................................................................................................ 9
1.1
Aanleiding ........................................................................................................................................ 9
1.2
Doelstelling....................................................................................................................................... 9
1.3
Onderzoeksvragen ........................................................................................................................... 9
1.4
Doelgroepen................................................................................................................................... 10
1.5
Onderzoeksmethode...................................................................................................................... 11
1.6
Uitvoering onderzoek..................................................................................................................... 11
1.7
Gegevensverwerking en analyse.................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 2.
REIKWIJDTE RESULTATEN ............................................................................................ 12
2.1
Betrouwbaarheid ........................................................................................................................... 12
2.2
Representativiteit........................................................................................................................... 13
HOOFDSTUK 3.
ANALYSE EN RESULTATEN ........................................................................................... 14
3.1
Achtergrondgegevens .................................................................................................................... 14
3.2
Sociale cohesie ............................................................................................................................... 18
3.3
3.4
3.2.1
Ontmoetingsplekken ........................................................................................................... 22
3.2.2
Vragen en ideeën ................................................................................................................ 23
3.2.3
Zorgen voor buurtgenoten.................................................................................................. 24
3.2.4
Diversiteit ............................................................................................................................ 25
Meedoen ........................................................................................................................................ 27 3.3.1
Gezondheid ......................................................................................................................... 27
3.3.2
Financiële ruimte ................................................................................................................ 31
3.3.3
Eenzaamheid ....................................................................................................................... 33
3.3.4
Toekomstperspectief .......................................................................................................... 38
3.3.5
Hulp vragen ......................................................................................................................... 42
Vrijwilligerswerk ............................................................................................................................. 44 3.4.1
Redenen vrijwilligerswerk ................................................................................................... 47
3.4.2
Vinden van vrijwilligerswerk ............................................................................................... 52
3.4.3
Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet ..................................................................................... 53
3.4.4
Begeleiding vrijwilligers door organisaties ......................................................................... 53
3 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.5
3.6
Mantelzorg ..................................................................................................................................... 55 3.5.1
Mantelzorgtaken ................................................................................................................. 57
3.5.2
Zorgbelasting....................................................................................................................... 57
3.5.3
Steunpunt Mantelzorg Nunspeet ....................................................................................... 59
3.5.4
Behoefte aan ondersteuning .............................................................................................. 60
Voorzieningen en activiteiten ........................................................................................................ 61 3.6.1
Voorzieningen ..................................................................................................................... 61
3.6.2
Activiteiten .......................................................................................................................... 65
3.6.3
Betrokkenheid inwoners bij ontwikkeling voorzieningen en activiteiten .......................... 69
BIJLAGE I
GEBRUIKTE SCHATTINGS- EN ANALYSEMETHODEN ........................................................... 77
BIJLAGE II
LIJST BEKENDHEID VOORZIENINGEN EN ACTIVITEITEN ...................................................... 78
BIJLAGE III
LIJST RAPPORTCIJFERS VOORZIENINGEN EN ACTIVITEITEN ............................................... 79
4 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
SAMENVATTING Hieronder geven we eerst een samenvatting van onze bevindingen over de verbondenheid van inwoners met hun omgeving binnen Nunspeet en de zelfredzaamheid van de inwoners. Sociale cohesie De schaalscore die de sociale cohesie uitdrukt voor de gemeente Nunspeet bedraagt 6,2. Als we kijken naar de Veiligheidsmonitor 2021 van het CBS, dan kunnen we daarin lezen dat de landelijke schaalscore een 6,4 bedraagt. Daarmee ligt de score van de gemeente Nunspeet dicht in de buurt van de score van Nederland als geheel. Bekijken we de resultaten van de vijf dorpskernen, dan zien we dat Vierhouten gemiddeld de hoogste score (6,5) behaalt. Nunspeet-Oost en Hulshorst behalen de minst hoge scores (beide 6,1). Inwoners met een inkomen uit arbeid scoren qua sociale cohesie significant hoger (6,3) dan inwoners met een uitkering (WAO, bijstand, Wajong of WW) (5,5). Daarnaast bestaat er een significant verband tussen de hoogte van het inkomen en de gemiddelde score voor de sociale cohesie; hoe hoger het inkomen, hoe hoger de ervaren sociale cohesie in de buurt. Tot slot zien we dat inwoners die vinden dat de sociale cohesie in hun buurt niet zo hoog is, ook significant eenzamer zijn. Uit dit onderzoek komt naar voren dat de aanwezigheid van ontmoetingsplekken voor buurtgenoten een positieve invloed heeft op de sociale cohesie in de buurt.
Bijna de helft van alle inwoners geeft aan dat in hun buurt ontmoetingsplekken voor buurtbewoners aanwezig zijn, waarvan bijna één op de drie ook gebruikmaakt van die ontmoetingsplekken. 38% zegt dat er geen ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn. Van deze groep inwoners zegt 19% wel behoefte te hebben aan dergelijke ontmoetingsplekken. 12% weet niet of ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn. De inwoners uit Vierhouten geven bijna allemaal aan dat ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn. 59% gaat ook naar deze plekken toe. De inwoners uit Nunspeet-West geven het minst vaak aan dat ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn. Inwoners die denken dat hun buurtgenoten openstaan voor mensen met verschillende achtergronden zijn duidelijk positiever over de sociale cohesie in hun buurt dan de inwoners die denken dat hun buurtgenoten niet (zo) openstaan voor mensen met verschillende achtergronden. Zij zijn ook significant meer tevreden over de bevolkingssamenstelling. Inwoners die denken dat hun buurtgenoten niet zo openstaan voor mensen met verschillende achtergronden, denken dat vooral mensen van een andere (niet-Nederlandse) afkomst niet zo welkom zijn. Andere factoren zijn geloofsovertuiging en (seksuele) identiteit. De meeste inwoners (85%) zijn bereid om buurtgenoten te helpen; 15% wil structureel helpen en 70% zo nu en dan.
In Nunspeet-Oost en Vierhouten zijn inwoners relatief het meest bereid om buurtgenoten te helpen. Als inwoners vragen of ideeën hebben over wonen en samenleven, dan gaan ze relatief het vaakst naar het gemeentehuis, gevolgd door buurt- of dorpsverenigingen en welzijnsinstellingen.
5 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Meedoen aan de samenleving Om mee te kunnen doen aan de samenleving moet ten minste aan een aantal voorwaarden voldaan worden, zoals een goede gezondheid, voldoende financiële middelen en een sociaal netwerk. Als aan deze voorwaarden onvoldoende voldaan kan worden, is het van belang dat inwoners hulp gaan zoeken. Gemiddeld geven de inwoners een 7,5 voor hun gezondheid. De gezondheid van inwoners met een lager inkomen is gemiddeld slechter dan de gezondheid van inwoners met een hoger inkomen. Ook alleenstaanden en mensen met een uitkering hebben vaak een wat slechtere gezondheid. Inwoners met een slechtere gezondheid hebben aantoonbaar minder contact met hun buurtgenoten. Sociale (29%) en emotionele eenzaamheid (19%) lijken in de gemeente Nunspeet iets minder vaak voor te komen dan het landelijke gemiddelde (30% respectievelijk 29%). Eenzaamheid komt significant vaker voor onder inwoners met gezondheidsproblemen, tachtigplussers en alleenstaanden. Daarnaast komt eenzaamheid significant vaker voor onder inwoners die niet zijn opgegroeid in de gemeente Nunspeet of die niet in Nederland zijn geboren. Onder inwoners met een lager inkomen (< € 30.000) bestaat eveneens een significant grotere eenzaamheid. Inwoners met een laag inkomen en alleenstaanden zijn duidelijk minder goed in staat om mee te doen aan activiteiten of om leuke dingen te doen.
Over het algemeen weten de inwoners goed waar ze terecht kunnen voor ondersteuning. 15% is daar niet goed van de op de hoogte. Alleen de inwoners uit Vierhouten geven vaker aan (23%) dat zijn niet goed op de hoogt zijn van waar zij terecht kunnen voor ondersteuning. Een kwart van de inwoners vindt het moeilijk (22%) tot heel erg moeilijk (4%) om hulp te zoeken. De belangrijkste reden dat mensen het moeilijk vinden om hulp te zoeken is dat zij vaak eerst zelf dingen willen oplossen. Andere redenen zijn dat zij het moeilijk vinden om toe te geven dat ze hulp nodig hebben en dat ze het lastig vinden om ergens binnen te stappen met hun hulpvraag. Over hun toekomst zijn de inwoners van de gemeente Nunspeet over het algemeen positief. Wel zien we dat de inwoners die niet zo positief zijn over hun toekomst significant eenzamer zijn, meestal een lagere opleiding hebben, een laag inkomen hebben en/of alleenstaand zijn. Zorgen over de toestand in de wereld, de eigen gezondheidstoestand en de gevolgen van de Oekraïne-oorlog zijn de belangrijkste redenen waarom en deel van de inwoners wat somberder is over hun toekomst. Vrijwilligerswerk De helft van de inwoners van Nunspeet is actief als vrijwilliger. Landelijk is dat 39%. Nog eens bijna 12% zou graag als vrijwilliger aan de slag willen gaan. In Nunspeet-Oost en Nunspeet-West zien we de meeste actieve vrijwilligers, namelijk 52%.
In Hulshorst zien we het laagste aantal vrijwilligers, namelijk 37%. Het percentage actieve vrijwilligers is het hoogste onder de groep in de leeftijdscategorie 65 tot en met 79 jaar (57%). Inwoners in de leeftijdscategorie 20 tot en met 44 jaar zijn het minst actief als vrijwilliger (40%). Inwoners met een lagere opleiding lijken wat minder als vrijwilliger actief te zijn dan inwoners met een MBO-diploma of hoger. Inwoners met een inkomen lager dan € 20.000 zijn minder actief als vrijwilliger (± 35%) dan inwoners waarvan het inkomen hoger ligt dan € 20.000 (± 52%). Inwoners die actief zijn als vrijwilliger ervaren een significant hogere sociale cohesie in hun buurt en zijn significant minder sociaal eenzaam dan inwoners die geen vrijwilliger zijn. 6 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Sociale betrokkenheid lijkt de belangrijkste motivator te zijn om vrijwilligerswerk te doen; iets meer dan de helft van de vrijwilligers geeft als reden voor hun vrijwilligerswerk op dat zij graag iets voor de samenleving willen doen en/of dat zij graag andere mensen willen helpen. Verder speelt mee dat vrijwilligers het werk leuk en interessant vinden (36%) en/of zich verbonden voelen met de doelstellingen van de vrijwilligersorganisatie (35%). De vrijwilligers die aan dit onderzoek hebben meegedaan zijn het meest actief in hun kerk en/of op het gebied van welzijn. Gebrek aan tijd is de belangrijkste reden die inwoners opvoeren die geen vrijwilligerswerk doen. Driekwart van de inwoners weet waar zij terecht kunnen voor vrijwilligerswerk. Het Venster en het Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet worden hierbij het meest genoemd. Inwoners in de leeftijd van 20 tot en met 44 jaar zijn met 60% het minst goed op de hoogte van waar zij terecht kunnen voor vrijwilligerswerk. Van de inwoners die vrijwilligerswerk doen of zouden willen doen, is 65% bekend met het Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet. Ruim 14% heeft ook weleens van het Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet gebruikgemaakt. Voor wat betreft de bekendheid van het Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet zien we grote verschillen tussen de kernen.
De inwoners uit Nunspeet-Oost zijn het beste bekend met het Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet en de inwoners uit Elspeet kennen het Servicepunt Vrijwilligers Nunspeet het minst goed. Aan de vrijwilligers is gevraagd hoe zij de begeleiding ervaren door de medewerkers van de organisatie waar zij actief zijn. De begeleiding wordt door de vrijwilligers als goed ervaren. Gemiddeld geven zij een 8 als rapportcijfer. Mantelzorg Bijna één op de drie inwoners uit Nunspeet verleent mantelzorg. Dat komt overeen met het landelijk resultaat. Verhoudingsgewijs verlenen inwoners in de leeftijd van 45 tot en met 64 jaar de meeste mantelzorg, namelijk ruim 39%. De drie meest voorkomende taken die de mantelzorgers uitvoeren zijn 1) vervoer en begeleiding, 2) emotionele ondersteuning en 3) administratieve taken. Van de mantelzorgers ervaart 29% geen tot weinig belasting door het uitvoeren van de mantelzorgtaken. 23% ervaart enige belasting en 27% ervaart matige belasting. 19% ervaart een zware belasting door hun zorgtaken en 3% ervaart een zeer zware belasting. Hulp bij eten en drinken en het helpen met therapie zijn de mantelzorgtaken waarbij de mantelzorgers gemiddeld de hoogste belasting ervaren. Twee derde van de mantelzorgers is bekend met het Steunpunt Mantelzorg Nunspeet. Hiervan heeft bijna een vijfde ook wel eens gebruikgemaakt van de diensten van het Steunpunt Mantelzorg Nunspeet.
Het Steunpunt Mantelzorg Nunspeet is relatief het minst bekend is onder de mantelzorgers uit Hulshorst, Vierhouten en Elspeet. Een ruime meerderheid van die mantelzorgers (89%) zegt geen ondersteuning nodig te hebben. De mantelzorgers die aangeven dat zij geen hulp nodig hebben, ervaren gemiddeld een lage belasting; 3,9 op een schaal van tien. Hoewel maar een klein groepje mantelzorgers – elf in totaal – aangeeft behoefte
7 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
te hebben aan ondersteuning, maar die nog niet krijgt, is de belasting bij deze groep beduidend hoger; 7,2. Bij de groep die al wel ondersteuning krijgt – 21 mantelzorgers – is de gemiddelde belasting 5,4. De mantelzorgers die aan dit onderzoek hebben deelgenomen hebben verhoudingsgewijs het meeste behoefte aan hulp bij het huishouden, maar ook aan advies, een luisterend oor en respijtzorg. Voorzieningen en activiteiten Een meerderheid van de Nunspeetse inwoners is van mening dat er voldoende voorzieningen aanwezig zijn, zoals winkels, parken, bankjes, buurtcentra, huisartsen. Voorzieningen zijn over het algemeen goed toegankelijk voor inwoners. Over de mate waarin de inwoners vinden dat de voorzieningen passen bij hun behoeften zien we verdeeldheid. Van de aanwezige voorzieningen wordt overigens matig gebruikgemaakt. Over de voorzieningen is 55% van de inwoners tevreden. Een belangrijke constatering is dat de aanwezigheid van geschikte voorzieningen duidelijk bijdraagt aan minder sociale eenzaamheid en meer sociale cohesie. Er zijn een aantal duidelijke punten die naar voren komen uit het onderzoek. Inkomen speelt een rol in de toegankelijkheid, de geschiktheid en het gebruik van voorzieningen, want inwoners met een laag inkomen zijn in die zin duidelijk minder positief over de voorzieningen.
De inwoners uit Hulshorst en Elspeet zijn het minst positief over de toegankelijkheid, de aanwezigheid, de geschiktheid en het gebruik van de voorzieningen. Uit het onderzoek komt naar voren dat inwoners jonger dan 45 jaar van mening zijn dat niet genoeg activiteiten georganiseerd worden die passen bij hun behoeften. Dit geldt vooral voor de inwoners uit Hulshorst, Elspeet en in iets mindere mate de inwoners uit Nunspeet-West. Inwoners met een inkomen dat onder de € 20.000 ligt geven eveneens veel vaker aan dat de activiteiten niet passen bij hun behoeften en zij nemen (daardoor) ook veel minder deel aan activiteiten. Activiteiten die passen bij de behoeften van inwoners kunnen leiden tot een significant hogere sociale cohesie in de buurt en significant lagere sociale eenzaamheid. De gemeente Nunspeet betrekt inwoners in bijna de helft van de gevallen niet of onvoldoende bij het maken van plannen voor voorzieningen of activiteiten. Ook is bijna de helft van de inwoners van mening dat de gemeente Nunspeet buurtbewoners onvoldoende helpt bij het realiseren van hun eigen ideeën voor voorzieningen en activiteiten in hun buurt. De gemeente zou dit kunnen verbeteren door de dialoog met buurtbewoners aan te gaan, door inwoners op tijd bij plannen te betrekken en door hen tijdig te informeren over zaken die op stapel staan.
Bijna één op de zeven van de Nunspeetse inwoners helpt zelf mee om activiteiten in hun buurt te organiseren. Vooral de inwoners uit Vierhouten zijn hierin duidelijk actief. Iets meer dan een kwart van de respondenten zegt dat niet te doen, maar zou wel mee willen helpen om activiteiten in hun buurt te organiseren. De bibliotheek is de meest bekende voorziening en wordt ook het meest gebruikt. Andere bekende voorzieningen zijn de maaltijdservices, Het Venster, Voedselhulp Nunspeet, vervoersdiensten als AMVO en het Maatjesproject Nunspeet. De meeste voorzieningen en activiteiten worden door de gebruikers als ruim voldoende tot goed beoordeeld. 8 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
HOOFDSTUK 1.
OPZET ONDERZOEK
In dit hoofdstuk bespreken we de aanleiding en de opzet van het onderzoek onder inwoners naar de sociale basis in de gemeente Nunspeet. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de betrouwbaarheid van de onderzoeksresultaten en de representativiteit van de onderzoeksresultaten. In hoofdstuk 3 worden de resultaten van het onderzoek gepresenteerd.
1.1
Aanleiding
De gemeente Nunspeet heeft de afgelopen jaren al veel informatie verzameld over de sociale basis in de gemeente Nunspeet. De gemeente Nunspeet wil echter meer inzicht krijgen in hoe inwoners – ook gedifferentieerd naar de vier dorpen Nunspeet, Elspeet, Hulshorst en Vierhouten – de sociale basis ervaren. Daarbij gaat het over de aanwezigheid van sociale voorzieningen, maar vooral ook over de aanwezigheid van informele netwerken, activiteiten van inwoners en betekenisvolle relaties tussen inwoners onderling en tussen inwoners, professionals en de lokale overheid.1
1.2
Doelstelling
De doelstelling van het onderzoek is inzicht krijgen in de ervaringen van inwoners met: • • •
Hun verbondenheid met de kernen Omzien naar elkaar Zelfredzaamheid en ontplooiing.
Daarnaast moet het onderzoek inzicht bieden in de bekendheid, het gebruik en de tevredenheid met betrekking tot sociale voorzieningen en duidelijk maken welke behoeften onder inwoners bestaan aan sociale voorzieningen. De uitkomsten van het onderzoek kan de gemeente Nunspeet gebruiken voor het opstellen van het uitvoeringsplan voor de sociale basis.
1.3
Onderzoeksvragen
Het onderzoek tracht een antwoord te geven op de volgende vragen: • In hoeverre voelen inwoners zich verbonden met de buurt waarin zij wonen? → Hoe groot is de sociale cohesie? → Welke rol spelen de inwoners in hun eigen buurt? → Wat vinden de inwoners van de voorzieningen in hun buurt en wat zijn hun behoeften hierin?
1
Bron: Pelt, Mariël van, en Repetur, Lou (2018), De sociale basis: terug van weggeweest, Movisie.
9 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
1.4
•
In hoeverre zien inwoners naar elkaar om? → Zijn inwoners actief als vrijwilliger? Zo ja, wat voor vrijwilligerswerk en welke (ondersteunings)behoeften bestaan er onder inwoners met betrekking tot vrijwilligerswerk? → Hoeveel inwoners zijn mantelzorger? → Welke (ondersteunings)behoeften bestaan er bij mantelzorgers? → Zijn vrijwilligers en mantelzorgers bekend met het Servicepunt Vrijwilligerswerk en het Steunpunt Mantelzorg?
•
In hoeverre zijn inwoners zelfredzaam en kunnen zij meedoen aan de maatschappij? → Hoe zien inwoners hun eigen toekomst? → Hoe ervaren inwoners de toegankelijkheid tot ondersteuning? → Wat zijn de ervaringen van inwoners met het huidige aanbod aan activiteiten en voorzieningen (in hun buurt) en wat zijn de behoeften hierin?
Doelgroepen
De doelgroep bestaat uit de inwoners van de gemeente Nunspeet van twintig jaar en ouder. De totale populatie – inwoners van twintig jaar en ouder – bestaat uit 21.636 personen2. De inwoners die zijn benaderd voor het onderzoek zijn aselect gekozen. Om een zo representatief mogelijk beeld te verkrijgen van de inwoners in de vier dorpen, is gekozen voor een gestratificeerde steekproef op basis van de vier dorpen. Per dorp is een steekproef getrokken op basis van een betrouwbaarheidsniveau van 90%3 en een verwachte respons van 23,75%4. In de volgende tabel staat per dorp de steekproefgrootte: Totaalaantal inwoners ≥ 20 jaar
Gewenste minimumaantal respondenten
Aantal benaderde inwoners
Nunspeet
15.956
267
1.125
Elspeet
3.435
251
1.057
Hulshorst
1.624
233
982
Vierhouten
621
189
621
21.636
644 5
3.785
Totaal
Tabel 1. Verdeling gestratificeerde steekproef
2
Peiling 1 januari 2022.
3
In de statistiek is een betrouwbaarheidsniveau van minimaal 95% gewenst. In de marketing is een betrouwbaarheidsniveau van 90% echter ook acceptabel. Als we naar het totaalaantal respondenten kijken, dan gebruiken we 99% als grens. 4
Gebaseerd op de respons van de Burgerpeiling 2021, uitgevoerd door Pon en Telos.
5
Dit aantal is gebaseerd op het totaalaantal inwoners van 20 jaar of ouder bij een betrouwbaarheidsniveau van 99%. (Dit aantal is dus niet een optelsom van de aantallen van de vier kernen.)
10 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
1.5
Onderzoeksmethode
Het onderzoek is uitgevoerd door middel van een online enquête. Deze kwantitatieve methode is uitstekend geschikt om tendensen in de antwoorden van de respondenten te ontdekken en te analyseren.
1.6
Uitvoering onderzoek
De doelgroep is benaderd door middel van een online vragenlijst. De doelgroep heeft van de gemeente een uitnodiging gekregen met een link en een qr-code om de vragenlijst online in te vullen. Om de respons te verhogen is na ongeveer twee weken een herinnering gestuurd.
1.7
Gegevensverwerking en analyse
De kwantitatieve gegevens van dit onderzoek zijn geanalyseerd met behulp van het statistische programma IBM SPSS Statistics versie 29.0. Andere gebruikte programma’s zijn Microsoft Word 2021 en Excel 2021. Het rapport beschrijft voor alle onderwerpen de uitkomsten en de achtergronden. De gegevens worden hierbij vaak in grafieken en tabellen weergegeven. De gegevens zijn, waar mogelijk en relevant, verder uitgesplitst naar specifieke kenmerken van de onderzoeksdoelgroep. Bij het vaststellen van de uitkomsten zijn de vragen die niet beantwoord zijn ook niet meegerekend. Dit betekent dat de resultaten niet altijd betrekking hebben op de totale groep onderzoeksdeelnemers. Per onderwerp is aangegeven hoeveel respondenten de vraag hebben beantwoord (de N-waarde).
11 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
HOOFDSTUK 2. 2.1
REIKWIJDTE RESULTATEN
Betrouwbaarheid
In de onderstaande tabel is de respons per doelgroep weergegeven. Aantal benaderde inwoners Inwonersonderzoek Sociale Basis
Aantal respondenten
3.785
Respons (%)
982
25,9%
Tabel 2. Respons onderzoek Van de 3.785 benaderde inwoners hebben 986 inwoners meegedaan aan het onderzoek. De respons komt daardoor op 25,9%. De betrouwbaarheid is de mate waarin een meting vrij is van willekeurige meetfouten. Het betrouwbaarheidsniveau van dit onderzoek is > 99,9% en dat ligt ruim boven de ondergrens van 99%. De foutmarge bedraagt 2,69%. Dat wil zeggen dat als de totale doelgroep had meegedaan aan het onderzoek, de resultaten van de totale groep met een kans van > 99,9% binnen een marge van 2,69% boven of onder de resultaten uit dit onderzoek kunnen liggen. De resultaten van dit onderzoek geven in statistische zin een betrouwbaar beeld. Tabel 2 laat de respons per kern zien. Uit de tabel blijkt dat de kern Nunspeet hoger heeft gescoord dan het gewenste aantal respondenten; 531 versus 267. De andere drie kernen scoren juist lager dan het gewenste aantal. Totaalaantal inwoners ≥ 20 jaar Totaal gemeente Nunspeet
Aantal benaderde inwoners
Gewenste aantal respondenten
Aantal respondenten
Verschil in aantallen
Respons als %
21.636
3.785
644 6
982
+ 3387
25,9%
Nunspeet Nunspeet-Oost Nunspeet-West
15.956
1.125
267
531 209 322
+ 264
47,2%
Elspeet Hulshorst
3.435 1.624
1.057 982
251 233
210 167
- 41 - 66
19,9% 17,0%
Vierhouten
621
621
189
74
- 115
11,9%
Tabel 3. Respons per kern 6
Dit aantal is gebaseerd op het totaalaantal inwoners van 20 jaar of ouder bij een betrouwbaarheidsniveau van 99%. (Dit aantal is dus niet een optelsom van de aantallen van de vier kernen.) 7
338 is het verschil tussen gewenste aantal respondenten dat voor de gehele gemeente Nunspeet nodig was om te kunnen spreken van een betrouwbaar onderzoek (644) bij een betrouwbaarheidsniveau van 99% en het aantal respondenten dat aan het onderzoek heeft meegedaan (982). (Het getal 338 is dus geen optelsom van de aantallen van de vier kernen.)
12 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
2.2
Representativiteit
Representativiteit is de mate waarin de verdeling van de respondenten overeenkomt met de werkelijke populatie. De populatie betreft in dit onderzoek de totale groep inwoners van twintig jaar en ouder. Voor dit onderzoek bekijken we of de onderzoeksgroep representatief is voor wat betreft de vijf kernen. Om de representativiteit te toetsen is gebruikgemaakt van de chi-kwadraattoets. Procentuele verdeling totaalaantal inwoners
Totaalaantal inwoners ≥ 20 jaar per kern
Procentuele verdeling aantal respondenten per kern
Aantal respondenten per kern
Verschil
Nunspeet-Oost
5.755 8
26,9%
209
21,3%
-5,6%
Nunspeet-West
9.940 7
46,5%
322
32,8%
-13,7%
Elspeet
3.435
16,1%
210
21,4%
5,3%
Hulshorst
1.624
7,6%
167
17,0%
9,4%
Vierhouten
621
2,9%
74
7,5%
4,6%
Tabel 4. Representativiteit per kern Tabel 4 laat zien dat de kernen Elspeet, Hulshorst en Vierhouten zijn oververtegenwoordigd in het onderzoek. Nunspeet-Oost en Nunspeet-West zijn juist ondervertegenwoordigd in het onderzoek. Uit het resultaat van de chi-kwadraattoets blijkt dat er sprake is van een significant verschil tussen verdeling van de populaties in het onderzoek en de verdeling van de werkelijke populaties van de kernen. Dit betekent dat er geen sprake is van een representatieve verdeling van de respondenten voor wat betreft de kernen. Om de onderzoekspopulatie gelijk te trekken met de werkelijke populatie, worden gewichten toegekend aan de kernen. Deze gewichten staan in tabel 5 vermeld. Procentuele verdeling totaalaantal inwoners
Procentuele verdeling aantal respondenten per kern
Gewicht
Nunspeet-Oost
26,9%
21,3%
1,263
Nunspeet-West
46,5%
32,8%
1,418
Elspeet
16,1%
21,4%
0,752
Hulshorst
7,6%
17,0%
0,447
Vierhouten
2,9%
7,5%
0,387
Tabel 5. Gewichten per kern
8
Deze aantallen (datum 1 januari 2022) zijn gebaseerd op cijfers van het CBS en wijken af van de gemeentelijke cijfers. Dit heeft te maken met een correctie die het CBS op 23 augustus 2022 heeft doorgevoerd.
13 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
HOOFDSTUK 3.
ANALYSE EN RESULTATEN
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van het onderzoek naar de sociale basis onder de inwoners van de gemeente Nunspeet. In paragraaf 3.1 bespreken we eerst de achtergrondgegevens van de onderzoeksdeelnemers. In paragraaf 3.2 wordt ingegaan op de sociale cohesie in de gemeente Nunspeet, waarbij aandacht is voor het gebruik van ontmoetingsplekken, de plekken waar inwoners terecht kunnen met hun vragen en ideeën en de thema’s omzien naar elkaar en diversiteit. In paragraaf 3.3 bespreken we het onderwerp ‘vrijwilligerswerk’. Ingegaan wordt op hoeveel inwoners vrijwilliger zijn en de redenen waarom zij vrijwilligerswerk doen. Ook kijken we naar ondersteuning voor vrijwilligers. Paragraaf 3.4 gaat over mantelzorgers. We behandelen de mantelzorgtaken, wat de zorgbelasting is en of mantelzorgers behoefte hebben aan ondersteuning. ‘Meedoen’ is het thema van paragraaf 3.5. We kijken naar factoren die van invloed zijn op het meedoen aan de samenleving, zoals gezondheid, financiële middelen en eenzaamheid. Tot slot wordt in paragraaf 3.6 ingegaan op de voorzieningen in de gemeente Nunspeet en de activiteiten die voor inwoners worden georganiseerd.
3.1
Achtergrondgegevens
In deze paragraaf bespreken we een aantal achtergrondgegevens van de respondenten. Van de respondenten is 41,9% een man, 57,6% een vrouw en 0,5% heeft ‘anders’ aangekruist. Het gaat hier onder andere over respondenten die zichzelf als non-binair omschrijven. U bent: Aantal Een man Een vrouw Anders Totaal
413 568 5 986
Percentage 41,9 57,6 0,5 100,0
Tabel 6. Genderverdeling In tabel 7 is de leeftijdsverdeling van de respondenten weergegeven. Drie respondenten zijn jonger dan twintig jaar. Zij zijn geëxcludeerd uit het onderzoek, omdat zij niet tot de doelgroep van het onderzoek behoren. Tot welke leeftijdscategorie behoort u? Aantal Percentage Jonger dan 20 jaar 3 0,3 20 tot en met 44 jaar 244 24,7 45 tot en met 64 jaar 367 37,2 65 tot en met 79 jaar 297 30,1 80 jaar of ouder 75 7,6 Totaal 986 100,0 Tabel 7. Leeftijdsverdeling 14 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
De meeste respondenten hebben een HBO-opleiding (32%) of een MBO-opleiding (23%) afgerond. Wat is uw hoogst afgeronde opleiding? Aantal 315 230 79 71 62 45 38 26 19 16 14 7 64 986
HBO MBO (ROC / AOC / REC) VMBO Kaderberoepsgerichte leerweg Universiteit HAVO Basisschool Praktijkonderwijs VMBO gemengde leerweg VMBO Basisberoepsgerichte leerweg VWO VMBO theoretische leerweg Speciaal onderwijs Anders Totaal
Percentage 31,9 23,3 8,0 7,2 6,3 4,6 3,9 2,6 1,9 1,6 1,4 0,7 6,5 100,0
Tabel 8. Verdeling opleidingsniveau Van de respondenten is bijna 98% in Nederland geboren. Ruim 2% is in een ander land geboren.
Ja Nee Totaal
Bent u in Nederland geboren? Aantal Percentage 962 97,6 24 2,4 986 100,0
Tabel 9. Verdeling afkomst De meerderheid van de respondenten (55%) zegt niet in Nunspeet te zijn opgegroeid. Bent u in de gemeente Nunspeet opgegroeid? Aantal Percentage Ja 441 44,7 Nee 545 55,3 Totaal 986 100,0 Tabel 10. Verdeling wel of niet opgegroeid in Nunspeet
15 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
In tabel 11 is de verdeling van de geloofsovertuiging weergegeven. Welke godsdienst hangt u aan? Aantal Protestantse Kerk Nederland 185 Gereformeerde Gemeenten 100 Christelijk Gereformeerde Kerk 49 Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk 8 Hervormde Kerk 169 Vrije Evangelische Gemeente 10 Evangelische Gemeente 15 Jehova’s Getuigen 1 Overige protestants-christelijk 11 Rooms katholiek 36 Joodse gemeenschap 1 Moslimgemeenschap 5 Boeddhistische gemeenschap 1 Geen enkele geloofsovertuiging 293 Anders 58 Zeg ik liever niet 44 Totaal 986
Percentage 18,8 10,1 5,0 0,8 17,1 1,0 1,5 0,1 1,1 3,7 0,1 0,5 0,1 29,7 5,9 4,5 100,0
Tabel 11. Verdeling geloofsovertuiging Driekwart van de respondenten is getrouwd; 30% heeft thuiswonende kinderen en 46% heeft geen (thuiswonende) kinderen. Hoe is uw gezin samengesteld? Ik ben alleenstaand Ik woon met iemand anders, bijvoorbeeld met ouders, broer of zus Ik ben alleenstaand met thuiswonende kinderen Ik ben getrouwd/woon samen met thuiswonende kinderen Ik ben getrouwd/woon samen zonder kinderen Anders Totaal Tabel 12. Verdeling gezinssamenstelling
16 © 2023 | Reiger Research
Aantal 141 45 18 291 445 24 964
Percentage 14,6 4,7 1,9 30,2 46,2 2,5 100,0
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Een derde van de respondenten heeft een inkomen tot modaal. Iets meer dan een kwart van de respondenten heeft gezamenlijk inkomen dat boven de € 50.000 ligt. Wat is uw netto jaarlijkse gezamenlijke inkomen in uw huishouden? Aantal Percentage Minder dan € 10.000 per jaar 16 1,7 € 10.000 tot € 20.000 per jaar 72 7,5 € 20.000 tot € 30.000 per jaar 105 10,9 € 30.000 tot € 40.000 per jaar 125 13,0 € 40.000 tot € 50.000 per jaar 137 14,2 € 50.000 tot € 100.000 per jaar 227 23,5 € 100.000 tot € 200.000 per jaar 25 2,6 € 200.000 of meer 15 1,6 Zeg ik liever niet 242 25,1 Totaal 964 100,0 Tabel 13. Inkomensverdeling Verhoudingsgewijs is inkomen uit arbeid de belangrijkste inkomstenbron. Wat is uw voornaamste inkomstenbron? Aantal Inkomen uit arbeid 471 Inkomen uit vermogen 14 Inkomen uit eigen onderneming 66 Arbeidsongeschiktheidsuitkering 35 AOW 183 Bijstandsuitkering 9 Wajong-uitkering 9 Werkloosheidsuitkering 1 Anders, namelijk: 121 Zeg ik liever niet 55 Totaal 964 Tabel 14. Verdeling inkomstenbronnen
17 © 2023 | Reiger Research
Percentage 48,9 1,5 6,8 3,6 19,0 0,9 0,9 0,1 12,6 5,7 100,0
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.2
Sociale cohesie
Het Sociaal Cultureel Planbureau omschrijft sociale cohesie als volgt: ‘Sociale cohesie is de mate waarin mensen in hun gedrag en beleving uitdrukking geven aan hun betrokkenheid bij maatschappelijke verbanden in hun persoonlijke leven, als burger in de maatschappij en als lid van de samenleving’ (Schnabel et al., 2008). Betrokkenheid bij de omgeving en de buurt staan centraal, zowel in gedrag als in beleving. Sociale cohesie zegt ook iets over de mate waarin burgers participeren in hun buurt. Om de sociale cohesie te onderzoeken, maken we gebruik van de methodiek die ook door het Centraal Bureau voor de Statistiek wordt gebruikt in de jaarlijkse Veiligheidsmonitor. Deze methodiek bestaat uit een zestal stellingen. Op basis van vier stellingen wordt de sociale cohesie bepaald. De resultaten van deze vier stellingen (aangegeven met een *) zijn in figuur 1 weergegeven.
De mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met elkaar om*
26%
53%
17% 3% 2%
Ik ben tevreden over de bevolkingssamenstelling in deze buurt
23%
51%
18% 6% 1%
Ik voel me thuis bij de mensen die in deze buurt wonen*
22%
48%
23%
Ik woon in een gezellige buurt, waar mensen elkaar helpen*
20%
29%
7% 3%
9%
32%
41%
13%4%
4%12%
22%
41%
21%
Ik heb veel contact met andere buurtbewoners
De mensen kennen elkaar nauwelijks in deze buurt*
41%
5% 1%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Helemaal mee eens
Mee eens
Neutraal
Mee oneens
Helemaal mee oneens
Figuur 1. Stellingen sociale cohesie9 Uit figuur 1 blijkt dat 78% van de respondenten van mening is dat mensen in hun buurt op een prettige wijze met elkaar omgaan en bijna driekwart is tevreden over de bevolkingssamenstelling in hun buurt. 70% voelt zich ook thuis bij de mensen in hun buurt. Als we kijken naar de mate waarin buurtbewoners vinden dat ze in een gezellige buurt wonen waar ze elkaar helpen, dan is 63% van de respondenten deze mening toegedaan. 41% van de respondenten zegt veel contact te hebben met andere buurtbewoners. Buurtbewoners kennen elkaar wel redelijk. Ruim 62% ervaart dit zo, want zij zijn het (helemaal) oneens met de laatste stelling.
9
Weging toegepast op basis van representativiteit kernen.
18 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
In tabel 15 staan de resultaten per kern weergegeven, waarbij het percentage de optelsom is van de percentages ‘helemaal mee eens’ en ‘mee eens’. De kleur zegt iets over het resultaat; donkergroen is het beste resultaat met betrekking tot de stelling en rood is het minst goede resultaat. Als we kijken naar de resultaten van de zes stellingen per kern, dan zien we een duidelijke tendens; de kern Vierhouten scoort over de gehele linie het beste. De inwoners van Vierhouten zijn over het algemeen het meest positief over hoe zij over hun buurtgenoten denken. De inwoners van de kern Nunspeet-Oost zijn verhoudingsgewijs het minst positief.
Stellingen sociale cohesie
NunspeetWest
NunspeetOost
Elspeet
Hulshorst
Vierhouten
De mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met elkaar om*
80%
74%
84%
71%
88%
Ik ben tevreden over de bevolkingssamenstelling in deze buurt
78%
69%
76%
68%
75%
Ik voel me thuis bij de mensen die in deze buurt wonen*
72%
64%
79%
66%
86%
Ik woon in een gezellige buurt, waar mensen elkaar helpen*
59%
57%
71%
63%
79%
Ik heb veel contact met andere buurtbewoners
40%
37%
47%
40%
68%
De mensen kennen elkaar nauwelijks in deze buurt*
20%
17%
5%
14%
9%
Tabel 15. Resultaten stellingen sociale cohesie per kern De schaalscore die de sociale cohesie uitdrukt voor de gemeente Nunspeet bedraagt 6,2.10 11 Als we kijken naar de Veiligheidsmonitor 2021 van het CBS, dan kunnen we daarin lezen dat de landelijke schaalscore een 6,4 bedraagt. Daarmee scoort de gemeente Nunspeet iets lager dan Nederland als geheel. Ook hier bekijken we de resultaten van de vijf dorpskernen en dan zien we hier eveneens dat Vierhouten hoogste gemiddelde score behaalt. Nunspeet-Oost en Hulshorst behalen de minst hoge score.
Sociale cohesie
NunspeetWest
NunspeetOost
Elspeet
Hulshorst
Vierhouten
Gemiddelde score
6,3
6,1
6,2
6,1
6,5
Tabel 16. Gemiddelde score sociale cohesie per kern
10
Weging toegepast op basis van representativiteit kernen.
11
N = 895.
19 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
ANALYSE Een nadere analyse van de sociale cohesie laat het volgende beeld zien: → De sociale cohesie-score is bij mannen en vrouwen gelijk; 6,2. →
Qua leeftijdscategorieën zien we nauwelijks verschillen. Leeftijdscategorie 20 tot en met 44 jaar 45 tot en met 64 jaar 65 tot en met 79 jaar 80 jaar of ouder
→
Gemiddelde score sociale cohesie 6,2 6,2 6,1 6,2
Wat betreft opleiding zien we wel wat kleine verschillen. Respondenten met een VWO- of Praktijkonderwijsdiploma scoren met een 6,4 bovengemiddeld. Respondenten met een VMBO-t-diploma (5,9) of een universitaire opleiding (5,8) scoren juist iets lager dan de totale gemiddelde sociale cohesie-score. Hoogst afgeronde opleiding Basisschool VMBO Kaderberoepsgerichte leerweg HAVO Speciaal onderwijs VMBO gemengde leerweg HBO Praktijkonderwijs VMBO theoretische leerweg VWO VMBO Basisberoepsgerichte leerweg MBO (ROC / AOC / REC) Universiteit Anders
Gemiddelde score sociale cohesie 6,3 6,2 6,2 6,0 6,3 6,2 6,4 5,9 6,4 6,1 6,2 5,8 6,2
→
De gemiddelde sociale cohesie-scores van respondenten die niet in Nederland zijn geboren en respondenten die wel in Nederland zijn geboren, verschillen niet van elkaar en ook niet van de totale gemiddelde sociale cohesie-score; 6,2.
→
De gemiddelde sociale cohesie-score van respondenten die niet in Nunspeet zijn opgegroeid, ligt een tiende hoger (6,2) dan de gemiddelde sociale cohesie-score van respondenten die wel in Nunspeet zijn opgegroeid (6,1), maar dat verschil is niet significant.
20 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
→
Religie of de verschillende denominaties lijken enige invloed te hebben op de ervaren sociale cohesie, zoals de onderstaande tabel laat zien (alleen resultaten waarbij N>30). De gemiddelde scores van de respondenten die behoren tot de Gereformeerde Gemeenten of de Christelijke Gereformeerde zijn significant hoger dan de gemiddelde score van de respondenten die zeggen geen geloof aan te hangen. Geloofsovertuiging Protestantse Kerk Nederland Gereformeerde Gemeenten Christelijk Gereformeerde Kerk Hervormde Kerk Rooms katholiek Geen enkele geloofsovertuiging Anders Zeg ik liever niet
→
Gemiddelde score sociale cohesie 6,1 6,6 6,5 6,2 6,1 6,0 6,4 5,9
Respondenten met een inkomen uit arbeid scoren significant hoger (6,3) dan respondenten met een uitkering (WAO, bijstand, Wajong of WW) (5,5). Voornaamste inkomstenbron Inkomen uit arbeid Inkomen uit vermogen Inkomen uit eigen onderneming Uitkering AOW Anders Zeg ik liever niet
→
Gemiddelde score sociale cohesie 6,3 6,5 6,2 5,5 6,2 6,1 5,9
→
Er bestaat een significant verband tussen de hoogte van het inkomen en de gemiddelde score voor de sociale cohesie. Respondenten met een lager inkomen scoren gemiddeld iets lager dan de respondenten met een hoger inkomen. Netto jaarlijkse gezamenlijke inkomen Minder dan € 10.000 per jaar € 10.000 tot € 20.000 per jaar € 20.000 tot € 30.000 per jaar € 30.000 tot € 40.000 per jaar € 40.000 tot € 50.000 per jaar € 50.000 tot € 100.000 per jaar € 100.000 tot € 200.000 per jaar € 200.000 of meer
Gemiddelde score sociale cohesie 5,7 6,0 6,3 6,4 6,1 6,3 6,6 6,2
21 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.2.1 Ontmoetingsplekken Aan de respondenten is gevraagd of er in hun buurt plekken aanwezig zijn waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten. Uit tabel 17 blijkt dat bijna de helft van alle respondenten aangeeft dat in hun buurt ontmoetingsplekken aanwezig zijn. Hiervan zegt 30% ook gebruik te maken van die ontmoetingsplekken. 38% zegt dat deze ontmoetingsplekken niet in hun buurt aanwezig zijn. Van deze groep respondenten zegt 19% wel behoefte te hebben aan dergelijke ontmoetingsplekken. Kijken we in tabel 17 naar de vijf kernen, dan zien we grote verschillen. Van de respondenten uit Vierhouten zegt 90% dat ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn, waarvan 59% ook gebruikmaakt van deze plekken. De respondenten uit Nunspeet-West geven het minst vaak aan dat ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn; 28%. Hiervan zegt iets meer dan een kwart gebruik te maken van deze ontmoetingsplekken. Voor de andere drie kernen geldt: → → →
Nunspeet-Oost: aanwezig: 59%/gebruik: 12% Hulshorst: aanwezig: 69%/gebruik: 38% Elspeet: aanwezig: 47%/gebruik: 24%.
De respondenten uit Nunspeet-Oost maken het minste gebruik van de ontmoetingsplekken. Ontmoetingsplekken Ja, en daar voor buurtbewoners maak ik ook aanwezig? gebruik van
Ja, maar ik maak daar geen gebruik van
Nee, maar ik heb daar wel behoefte aan
Nee, en ik heb daar ook geen behoefte aan
Weet ik niet
Totaalresultaat
14,7%
35,0%
7,1%
30,9%
12,3%
Nunspeet-Oost Hulshorst Nunspeet-West Vierhouten Elspeet
6,7% 26,3% 7,4% 52,9% 11,4%
51,8% 42,3% 20,3% 37,1% 35,3%
7,7% 5,8% 7,7% 2,9% 8,0%
24,1% 16,7% 47,6% 7,1% 30,8%
9,7% 9,0% 17,0% 14,4%
Tabel 17. Aanwezigheid ontmoetingsplekken voor buurtbewoners Tabel 18 laat zien dat respondenten die weleens gebruikmaken van de ontmoetingsplekken in hun buurt een hogere gemiddelde sociale cohesie-score hebben dan de respondenten die aangeven dat er geen ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn, maar daar wel behoefte aan hebben of de respondenten die niet weten of dergelijke ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn. In beide gevallen zijn de verschillen significant. Dit kan een aanwijzing zijn dat ontmoetingsplekken in een buurt een positieve bijdrage leveren aan de sociale cohesie in een buurt. Ontmoetingsplekken voor buurtbewoners aanwezig? Ja, en daar maak ik ook gebruik van Ja, maar ik maak daar geen gebruik van Nee, maar ik heb daar wel behoefte aan Nee, en ik heb daar ook geen behoefte aan Weet ik niet
Gemiddelde score sociale cohesie
Tabel 18. Samenhang aanwezigheid ontmoetingsplekken en sociale cohesie
22 © 2023 | Reiger Research
6,5 6,2 5,9 6,3 5,8
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.2.2 Vragen en ideeën Waar gaan inwoners naartoe met vragen of ideeën over wonen en samenleven in hun buurt? Opvallend is dat een derde van de respondenten aangeeft niks te doen met deze vragen of ideeën. Een nadere analyse laat zien dat de vrouwelijke respondenten (37%) vaker aangeven nergens met hun vragen of ideeën naartoe dan de mannelijke respondenten (28%). Wat betreft de kernen zien we eveneens verschillen: → → → → →
Nunspeet-Oost: 34% doet dat niet Hulshorst: 26% doet dat niet Nunspeet-West: 36% doet dat niet Vierhouten: 16% doet dat niet Elspeet: 39% doet dat niet.
Als inwoners vragen of ideeën hebben over wonen en samenleven, dan gaan ze relatief het vaakst naar het gemeentehuis toe, gevolgd door de buurt- of dorpsverenigingen en de welzijnsinstellingen. Gemeente(huis)
29,2%
Buurt- of dorpsvereniging
17,3%
Welzijnsinstelling
12,4%
Buurt-app / Nextdoor-app
8,8%
Kerk of moskee
7,4%
Wijkontmoetingscentrum
5,8%
Anders
5,1%
Politieke partij
4,6%
Woningcorporatie
3,3%
Huisarts
1,9%
School
1,9%
Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)
0,8%
MEE Veluwe cliëntondersteuning
0,4%
Ik doe dat niet
33,0% 0,0%
5,0%
10,0%
15,0%
20,0%
25,0%
30,0%
35,0%
Figuur 2. Waar inwoners naartoe gaan met vragen of ideeën overs wonen en samenleven (N = 933)
23 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.2.3 Zorgen voor buurtgenoten Door ontwikkelingen zoals dubbele vergrijzing zal in Nederland het aantal mensen dat zorg en ondersteuning nodig heeft de komende twee decennia toenemen.12 Naast publiek gefinancierde hulp gaat het ook om informele hulp, geleverd door mantelzorgers, vrijwilligers en buurtgenoten. Daarom is aan de respondenten gevraagd of zij bereid zijn om buurtgenoten te ondersteunen, bijvoorbeeld met boodschappen doen, de tuin bijhouden, autorijden of klusjes in en om het huis. 15% van de respondenten zegt een buurtgenoot structureel (bijvoorbeeld wekelijks) te willen ondersteunen. Een meerderheid van 70% is wel bereid om iets voor een buurtgenoot te willen doen, maar op incidentele basis. 4% wil voor één keer wel helpen en 10% is helemaal niet bereid om iets voor een buurtgenoot te doen. Bereidheid om buurtgenoten te helpen?
Ja, dat wil ik elke week wel doen
Ja, zo nu en dan wil Ja, maar voor één ik dat wel doen keer Nee, liever niet
Totaalresultaat
15,4%
70,2%
4,4%
10,0%
Nunspeet-Oost Hulshorst Nunspeet-West Vierhouten Elspeet
20,5% 12,8% 12,9% 20,0% 14,9%
67,2% 71,2% 70,4% 65,7% 74,6%
3,6% 3,8% 6,1% 2,9% 1,5%
8,7% 12,2% 10,6% 11,4% 9,0%
Tabel 19. Bereidheid om buurtgenoten te helpen (N = 935) In Nunspeet-Oost en Vierhouten zijn respondenten relatief het meest bereid om buurtgenoten te helpen. Eén op de vijf respondenten uit deze twee kernen is bereid om iemand structureel te helpen. Nog eens twee derde van de respondenten uit deze kernen is bereid om buurtgenoten zo nu en dan te helpen. Respondenten in de leeftijd van 45 tot en met 64 jaar zijn met 20% het meest bereid om buurtgenoten structureel te helpen, gevolgd door respondenten in de leeftijd van 65 tot en met 79 jaar (15%). Tachtigplussers zijn met 8% het minst bereid om mensen structureel te helpen, maar dit heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met de hoge leeftijd en dat zij daardoor vaker zelf hulpbehoevend zijn.
12
Woittiez, I.B., M.Ras, E. Eggink, D. Verbeek-Oudijk, Vraag naar publieke zorg zal extra stijgen door achterblijven aanbod informele hulp, Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen | Uitgave 2/2021.
24 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.2.4 Diversiteit De mate waarin buurtgenoten openstaan voor mensen met verschillende achtergronden, zegt ook iets over de samenhang in een buurt. Tabel 20 laat zien dat de inwoners uit de kern Vierhouten het meest positief zijn over het tolerantieniveau van hun buurtgenoten. De inwoners uit de kern Hulshorst zijn daarentegen minder positief over het tolerantieniveau van hun buurtgenoten. Denkt u dat mensen in uw buurt openstaan voor mensen met verschillende achtergronden?
Ja, zeker
Ja, ik denk van wel
Nee, ik denk Nee, zeker van niet niet
Weet ik niet
Totaalresultaat
9,6%
42,7%
17,0%
3,8%
26,9%
Nunspeet-Oost Hulshorst Nunspeet-West Vierhouten Elspeet
8,7% 5,8% 9,0% 28,6% 10,9%
46,7% 27,6% 44,4% 31,4% 40,3%
16,9% 25,0% 13,5% 20,0% 22,9%
1,5% 9,0% 3,2% 1,4% 7,5%
26,2% 32,7% 29,9% 18,6% 18,4%
Tabel 20. Tolerantie tegenover mensen met verschillende achtergronden (N = 935) Als we het totaalresultaat nader analyseren, dan blijkt dat een significant verband bestaat tussen de variabele of respondenten denken dat buurtgenoten openstaan voor mensen met verschillende achtergronden en de gemiddelde sociale cohesie. Mensen die denken dat hun buurtgenoten openstaan voor mensen met verschillende achtergronden zijn duidelijk positiever over de sociale cohesie in hun buurt dan de respondenten die denken dat hun buurtgenoten daar niet (zo) open voor staan. Denkt u dat mensen in uw buurt openstaan voor mensen met verschillende achtergronden? Ja, zeker Ja, ik denk van wel Nee, ik denk van niet Nee, zeker niet
Gemiddelde score sociale cohesie 6,9 6,4 5,8 5,2
Tabel 21. Verband tussen tolerantieniveau en sociale cohesie Als de resultaten over de tevredenheid over de bevolkingssamenstelling worden gekruist met de resultaten van de vraag of buurtgenoten openstaan voor diversiteit, dan zien we eveneens een significante samenhang. Respondenten die tevreden zijn over de bevolkingssamenstelling in hun buurt zijn significant positiever over het tolerantieniveau van hun buurtgenoten jegens mensen met verschillende achtergronden dan respondenten die daar niet tevreden over zijn.
Denkt u dat mensen in uw buurt openstaan voor mensen met verschillende achtergronden?
Ik ben tevreden over de Helemaal bevolkingssamenstelling mee eens in deze buurt → Ja, zeker 45,8% Ja, ik denk van wel 23,6% Nee, ik denk van niet 18,7% Nee, zeker niet 16,3%
Mee eens
Neutraal
Mee oneens
35,4% 58,2% 46,2% 25,6%
12,5% 14,9% 19,9% 25,6%
5,2% 2,2% 12,9% 27,9%
Tabel 22. Samenhang tussen tolerantieniveau en tevredenheid bevolkingssamenstelling buurt
25 © 2023 | Reiger Research
Helemaal mee oneens 1,0% 1,1% 2,3% 4,7%
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Aan de respondenten die denken dat hun buurtgenoten niet openstaan voor mensen met verschillende achtergronden is gevraagd welke mensen met welke achtergrond niet zo welkom zijn in hun buurt. Uit de onderstaande figuur komt naar voren dat vooral mensen met een andere (niet-Nederlandse) afkomst niet zo welkom zijn in hun buurt. Andere factoren zijn de geloofsovertuiging en de seksuele geaardheid. Afkomst (niet-Nederlands)
84%
Andere geloofsovertuiging
34%
Seksuele geaardheid
30%
Leeftijd
1%
Chronische ziekte of handicap
1%
Anders
12% 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
Figuur 3. Oorzaken intolerantie tegenover mensen met een andere achtergrond
26 © 2023 | Reiger Research
70%
80%
90%
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.3
Meedoen
In het essay Meedoen aan de samenleving: naast kunnen en moeten ook een kwestie van willen en mogen van het SCP staat dat belemmeringen die de kansen op maatschappelijke en sociaal-culturele participatie verkleinen, verminderde mobiliteit en afnemende sociale netwerken zijn. Deze belemmeringen leiden tot een sterk toenemende vereenzaming onder ouderen, met maatschappelijke gevolgen zoals een verslechterende geestelijke en fysieke volksgezondheid, een groter beroep op gezondheidszorg en een vermindering van het aanbod van mantelzorgers en vrijwilligers. In deze paragraaf gaan we dieper op de vragen of inwoners zich goed kunnen redden en of zij mee kunnen doen aan de samenleving. 3.3.1 Gezondheid Allereerst is aan de respondenten gevraagd hoe zij hun eigen gezondheid beoordelen. Dit konden zij kenbaar maken op een schaal van 0 (zeer slecht) tot en met 10 (kerngezond). Gemiddeld geven de respondenten een 7,5 voor hun gezondheid. Als we dit cijfer splitsen in vijf delen, dan zien we dat een kwart van de respondenten de eigen gezondheid uitstekend vindt en 55% vindt de eigen gezondheid goed. 15% beoordeelt de eigen gezondheid als matig en 6% beoordeelt de eigen gezondheid als slecht tot zeer slecht.
2% 4% 15%
Beoordeling gezondheid
0%
55%
20%
Zeer slechte gezondheid Goede gezondheid
40%
24%
60%
80%
Slechte gezondheid Uitstekende gezondheid
100%
Matige gezondheid
Figuur 4. Beoordeling eigen gezondheid (N = 911) De gemiddelden van de vijf kernen wijken niet significant af van het totale gemiddelde van de beoordeling van de eigen gezondheid. Wel scoort Elspeet significant beter dan Nunspeet-Oost. Beoordeling eigen gezondheid →
Gemiddeld
Zeer slechte gezondheid
Slechte gezondheid
Matige gezondheid
Goede gezondheid
Uitstekende gezondheid
Totaalresultaat
7,5
1,6%
4,4%
14,6%
55,4%
23,9%
Nunspeet-Oost Hulshorst Nunspeet-West Vierhouten Elspeet
7,3 7,6 7,4 7,6 7,7
1,5% 1,3% 1,7% 1,5% 1,5%
6,8% 1,3% 4,3% 2,9% 2,5%
16,7% 17,3% 14,1% 11,8% 12,3%
52,9% 51,0% 57,4% 55,9% 55,6%
22,0% 29,1% 22,7% 27,9% 28,1%
Tabel 23. Beoordeling eigen gezondheid 27 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
ANALYSE Een nadere analyse van de beoordeling van de eigen gezondheid leidt tot het volgende: → De mannelijke respondenten (7,6) beoordelen hun eigen gezondheid gemiddeld iets hoger dan vrouwelijke respondenten (7,4). →
Tussen leeftijd en de beoordeling van de eigen gezondheid bestaat een significant verband. Respondenten in de leeftijd van 20 tot en met 44 jaar beoordelen hun eigen gezondheid met een 8 het beste en de tachtig-plussers met een 6,5 het slechtste. Gemiddelde beoordeling eigen gezondheid
Leeftijdscategorie 20 tot en met 44 jaar 45 tot en met 64 jaar 65 tot en met 79 jaar 80 jaar of ouder →
8,0 7,5 7,3 6,5
Respondenten met een hogere opleiding scoren gemiddeld qua gezondheid wat hoger dan respondenten met een lagere opleiding. Gemiddelde beoordeling eigen gezondheid
Hoogst afgeronde opleiding Universiteit VMBO theoretische leerweg HBO MBO (ROC / AOC / REC) HAVO VWO Anders VMBO Kaderberoepsgerichte leerweg VMBO gemengde leerweg Praktijkonderwijs VMBO Basisberoepsgerichte leerweg Basisschool Speciaal onderwijs
8,0 7,9 7,7 7,6 7,5 7,4 7,3 7,0 7,0 6,9 6,9 6,7 6,5
→
Er is geen verschil in de boordeling van de eigen gezondheid tussen respondenten die niet in Nederland zijn geboren en respondenten die wel in Nederland zijn geboren; beide 7,5.
→
De gemiddelde beoordeling van de eigen gezondheid van de respondenten die niet in Nunspeet zijn opgegroeid is met 7,3 significant lager dan het gemiddelde van respondenten die wel in Nunspeet zijn opgegroeid (7,7).
→
Respondenten met een slechtere gezondheid hebben significant minder contact met andere buurtbewoners.
28 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
→
Respondenten die alleenstaand zijn beoordelen de eigen situatie lager dan respondenten die samenleven met anderen, zoals partner of kinderen. Hoe is uw gezin samengesteld? Ik ben alleenstaand Ik woon met iemand anders Ik ben alleenstaand met thuiswonende kinderen, Ik ben getrouwd/woon samen met thuiswonende kinderen Ik ben getrouwd/woon samen zonder kinderen Anders
→
Er bestaat een significant verband tussen de hoogte van het inkomen en de gemiddelde beoordeling van de eigen gezondheid. Respondenten met een lager inkomen beoordelen hun eigen gezondheid lager dan de respondenten met een hoger inkomen. Gemiddelde beoordeling eigen gezondheid
Netto jaarlijkse gezamenlijke inkomen Minder dan € 10.000 per jaar € 10.000 tot € 20.000 per jaar € 20.000 tot € 30.000 per jaar € 30.000 tot € 40.000 per jaar € 40.000 tot € 50.000 per jaar € 50.000 tot € 100.000 per jaar € 100.000 tot € 200.000 per jaar € 200.000 of meer →
Gemiddelde beoordeling eigen gezondheid 6,8 7,5 7,4 7,9 7,4 7,5
6,7 6,3 7,2 7,6 7,6 7,9 8,4 7,7
Respondenten met een uitkering (WAO, bijstand, Wajong of WW) scoren met een gemiddelde van 5,6 duidelijk lager dan respondenten met een andere inkomstenbron. Gemiddelde beoordeling eigen gezondheid
Voornaamste inkomstenbron Inkomen uit arbeid Inkomen uit vermogen Inkomen uit eigen onderneming Uitkering AOW Anders Zeg ik liever niet
7,9 6,9 8,1 5,6 7,0 7,3 7,2
29 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
Uit gegevens van het Ministerie van VWS blijkt dat kinderen en jongeren die in armoede leven meer lichamelijke en psychische klachten hebben dan hun meer welvarende leeftijdgenoten. Ook hebben zij vaker overgewicht, voelen ze zich minder gelukkig, hebben ze vaker hechtingsproblemen met hun ouders en zijn ze negatiever over hun leven en toekomst. Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker chronische stress, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Ook psychsociale problemen of opvoedproblemen komen vaker voor. Deze volwassenen zijn vaak minder gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te nemen op lange termijn.13
Aan de respondenten die hun gezondheid met een 6 of lager hebben beoordeeld, is gevraagd om een toelichting te geven op hun gezondheidsproblemen. De gezondheidsproblemen waar respondenten mee te maken zijn vooral lichamelijke beperkingen, hart- of longproblemen, chronische ziekten of psychische/mentale problemen. Respondenten die ‘anders’ hebben aangekruist noemen diverse chronische aandoeningen, lichamelijke beperkingen en neurologische aandoeningen. Lichamelijke beperkingen
42%
Hart- of longproblemen, zoals COPD
24%
Chronische ziekte, zoals: Ziekte van Crohn
17%
Psychische of mentale problemen
16%
Overgewicht
9%
Neurologische aandoening, zoals MS, Parkinson
6%
Spierziekte, zoals: ALS, Duchenne,
3%
Verslaving (bijv. alcohol, drugs, gokken etc.)
2%
Anders
28%
Zeg ik liever niet
6% 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
Figuur 5. Typen gezondheidsproblemen (N = 182)
13
Bron: Cijfers en feiten over de relatie tussen armoede en gezondheid | Loketgezondleven.nl (geraadpleegd op 25 februari 2023).
30 © 2023 | Reiger Research
Gemeente Nunspeet | Inwonersonderzoek Sociale Basis 2022
3.3.2 Financiële ruimte Om mee te kunnen doen aan de samenleving moeten mensen ook voldoende financiële ruimte hebben. Om hier meer inzicht in te krijgen, hebben we diverse vragen met betrekking tot die financiële ruimte voorgelegd aan de respondenten.14 Uit figuur 6 blijkt dat de respondenten over het algemeen goed in staat zijn om hun vaste lasten te betalen. Tevens zijn de meeste respondenten goed in staat om hun dagelijkse boodschappen te betalen. Voor wat betreft de groep respondenten met schulden, zien we dat 13% (soms) moeite heeft met het aflossen van schulden. Het betreft hier vooral respondenten in de leeftijd van 20 tot en met 44 jaar. Van deze groep zegt 18% soms wel en soms niet de schulden te kunnen aflossen en 5% is hiertoe helemaal niet in staat. Daarnaast zien we dat respondenten die alleenstaand zijn met thuiswonende kinderen vooral moeite hebben met het aflossen van hun schulden; 22% kan soms de schulden niet afbetalen en 11% zelfs helemaal niet. Respondenten met een inkomen lager dan € 30.000 hebben verhoudingsgewijs de meeste moeite om hun schulden af te lossen, zoals blijkt uit de volgende tabel: