St. t.k.n. nr. 2. Bijlage Uitvoeringsplan aanpak eenzaamheid Nunspeet

Uitvoeringsplan aanpak eenzaamheid 2023-2026 Ontmoeten en verbinden in Nunspeet

Inhoud Inleiding…………………………………………………………………………………………………… 3 Aanleiding ....................................................................................................................................... 3 Plan van aanpak ................................ ............................................................................................ 4 Doelstelling: We willen eenzaamheid voorkomen .......................................................................... 5 Speerpunten: wat gaan we in 2023 doen?...................................................................................... 6 Samenwerken tegen eenzaamheid ................................................................................................ 7 Evalueren, monitoren en meten ..................................................................................................... 8 Financiën ........................................................................................................................................ 8 Bijlage 1: Positieve gezondheid ...................................................................................................... 9 Bijlage 2: Wat is eenzaamheid……............................................................................................... 11 Bijlage 3: Plan Nunspeet voor Elkaar en train de trainer cursussen ............................................

13 Bijlage 4: Landelijke richtlijnen, de vijf pijlers ................................................................................ 15 Bijlage 5: Flyer Informatiepunt Eenzaamheid ............................................................................... 17

2

1. Inleiding Voor u ligt het uitvoeringsplan aanpak eenzaamheid van Nunspeet. Dit uitvoeringsplan is de uitwerking van de plannen om eenzaamheid in Nunspeet te verminderen en te voorkomen. Het doel van de plannen is het versterken van gevoelens van verbinding in de samenleving, zoals is vastgesteld door de gemeenteraad van Nunspeet in het integraal beleidsplan sociaal domein 20222025 gemeente Nunspeet (hierna: beleidsplan sociaal domein). In lijn met de landelijke trend ervaart een grote groep inwoners in Nunspeet namelijk (structurele) gevoelens van eenzaamheid, wat hen beperkt in hun vermogen om volwaardig mee te doen in de samenleving. Dit dynamische plan geeft voor de jaren 2024 en 2025 inhoudelijk richting aan het beleidsplan op het thema eenzaamheid. Ook blikt dit plan terug op de stappen die in dit kader genomen zijn in 2023.

De inhoud van dit plan is tot stand gekomen op basis van uitvoerige gesprekken die zijn gevoerd met verschillende maatschappelijke partners: Stichting Welzijn Nunspeet, Het Venster, Stichting Zorgcentrum Oranjehof, Straathoekwerk, de GGD, Impluz, Stimenz en Zorggroep Noord-Oost Gelderland. Deze partners hebben zich samen met de gemeente Nunspeet verbonden in een kerngroep, met als taak om na te denken over de wijze waarop de middelen die door de gemeente ter beschikking worden gesteld voor het thema eenzaamheid zo effectief en duurzaam mogelijk kunnen worden ingezet. Daarnaast fungeert de kerngroep als een kartrekker voor het beleid in de gemeente Nunspeet op het thema.

In 2023 is in afwachting van de vaststelling van dit uitvoeringsplan in afstemming met het College van B&W van Nunspeet de kerngroep al begonnen met de uitvoering. Zo is ‘Nunspeet voor Elkaar’ opgericht, wat fungeert als een signaalpunt en met als taak verbondenheid in de samenleving te bevorderen. Ook zijn er al mooie initiatieven ontstaan, zoals het succesvolle initiatief om rondom de feestdagen welzijnscoaches in te zetten op begraafplaatsen om gesprekken te voeren met nabestaanden. Het uitvoeringsplan dat voor ligt zal de acties in 2023 weergeven en het biedt een overzicht van de te nemen stappen in 2024. De plannen voor 2025 worden eind 2024 bepaald.

In wat volgt wordt eerst besproken wat de aanleiding is geweest om dit uitvoeringsplan te maken. Vervolgens wordt uiteengezet wat de drie uitgangspunten in het plan zijn. Daarna wordt de doelstelling van het plan besproken. Hierin staat de vraag centraal staan wanneer het beleid als een succes kan worden gezien. Vervolgens worden de speerpunten in 2023 en 2024 besproken: Wat gaan we concreet doen in de komende periode? In het hoofdstuk dat volgt wordt ingegaan op de samenwerking. In hoofdstuk 7 wordt ingegaan op de wijze waarop de voortgang van het beleid willen monitoren en evalueren. Tot slot komen de financiën aan bod.

3

2. Aanleiding

We willen dat het goed gaat met de inwoners van Nunspeet. Hiervoor is het belangrijk dat inwoners kunnen meedoen in de samenleving en dat er passende ondersteuning beschikbaar is wanneer dit niet lukt. Dit gegeven is vastgesteld als kernwaarde in de Visie Sociaal Domein gemeente Nunspeet 20211. Om te borgen dat inwoners kunnen meedoen aan de samenleving, hanteert de gemeente een positieve kijk op gezondheid (zie bijlage 1). Volgens deze benadering is de capaciteit van inwoners om mee te kunnen doen in de samenleving afhankelijk van meerdere factoren die allemaal samenhangen met het hebben van gevoelens van verbondenheid. Dat betekent dat het ervaren van gevoelens van eenzaamheid meer is dan alleen het ervaren van een onprettig gevoel; het heeft een effect op het functioneren van een inwoner in de samenleving.

Uit het inwonersonderzoek naar de sociale basis dat in 2022 is uitgevoerd blijkt dat veel inwoners in de gemeente Nunspeet eenzaam is, in lijn met de landelijke trend. In de gemeente Nunspeet voelt 38,2% zich eenzaam. 18% procent voelt zich sociaal eenzaam en 29,3% voelt zich emotioneel eenzaam, zo blijkt uit de resultaten van het inwonersonderzoek sociale basis 2022.

Je af en toe alleen voelen hoort bij het leven. Anders is het als mensen structureel last hebben van gevoelens van eenzaamheid. Dit kan leiden tot gezondheidsproblemen, zoals depressie, alcoholverslaving, slaapstoornissen of hart- en vaatziekten. Daarom ziet de gemeente Nunspeet aanleiding in de resultaten uit het inwonersonderzoek om gevoelens van verbinding in de samenleving de bevorderen. Bijlage 2 biedt een genuanceerde uiteenzetting van het begrip eenzaamheid.

Ministerie VWS heeft in 2018 het actieprogramma Eén tegen Eenzaamheid geïntroduceerd Het doel van het actieprogramma is om eenzaamheid in Nederland te verminderen. Het actieprogramma biedt handvaten en lessen die in andere gemeenten succesvol zijn gebleken in de aanpak tegen eenzaamheid. Uit deze lessen zijn vijf pijlers in het landelijke actieprogramma gedestilleerd:

1. Bestuurlijk commitment 2. Creëer een sterk netwerk 3. Betrek mensen, eenzamen zelf 4. Werk aan een duurzame aanpak 5. Monitoring en evaluatie 1 Visie-Sociaal-Domein-26-januari-2021.pdf (nunspeet.nu)

4

Wethouder Jennifer Elskamp zal dit uitvoeringsplan namens het College ondertekenen. Daarmee committeert het College zich ook aan de vijf landelijke pijlers van het programma. De vijf pijlers zijn uitgewerkt in bijlage 4.

Beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025 Zoals vastgesteld in het beleidsplan sociaal domein, wil de gemeente dat onze inwoners positieve gezondheid ervaren2. Dat wil onder andere zeggen dat de inwoners van Nunspeet sociale contacten hebben, het gevoel hebben dat ze erbij horen, steun van anderen ervaren en kunnen meedoen. Wanneer het inwoners niet lukt om mee te doen in de samenleving, dan is er een gezamenlijke verantwoordelijkheid om het welbevinden van inwoners en hun vermogen om mee te doen te bevorderen door ondersteuning te bieden. Problemen dienen daarbij vroegtijdig onderkend, voorkomen of opgelost te zijn. Dit zijn drie van de vijf maatschappelijke effecten die de gemeente probeert te bereiken in het sociaal domein. Het uitvoeringsplan aanpak eenzaamheid heeft als doel om een positieve bijdrage te leveren aan het bereiken van deze maatschappelijke effecten.

3. De kerngroep Om tot dit uitvoeringsplan te komen, verzamelde verschillende samenwerkingspartners van de gemeente Nunspeet zich in een kerngroep. De kerngroep bestaat uit de volgende partners: •

Gemeente Nunspeet

•

Stichting Welzijn Nunspeet

•

Stichting het Venster

•

Stichting Zorgcentrum Oranjehof

•

Zorggroep Noord-West Veluwe

•

Straathoekwerk Nunspeet

•

GGD Noord-Oost Gelderland

•

Stimenz

2

lntegraal beleidsplan sociaal domein 2022-2025 gemeente Nunspeet (officiele-overheidspublicaties.nl) 5

De kerngroep is in 2023 meerdere keren samengekomen om de onderliggende oorzaken van eenzaamheid in de gemeente Nunspeet in kaart te brengen en om na te denken over de wijzen waarop de inwoners van de gemeente Nunspeet zich meer verbonden kunnen voelen. Dit uitvoeringsplan is de uitkomst van deze bijeenkomsten. De Adviesraad Sociaal Domein van de gemeente Nunspeet is hierover geraadpleegd.

4. Uitgangspunten Het uitvoeringsplan kent drie uitgangspunten. De gekozen interventies moeten worden gelezen in de context van deze interventies. Dat wil zeggen: deze uitgangspunten vormen de basis van de aanpak van Nunspeet. De kerngroep heeft gezamenlijk de uitgangspunten bepaalt. Hiermee borgt de gemeente Nunspeet gedragenheid.

Hoewel in dit uitvoeringsplan vaak gesproken wordt over eenzaamheid, is dit niet de boodschap naar buiten. De kerngroep wil ontmoetingen en verbindingen tussen inwoners realiseren. Zo wordt in de gemeente Nunspeet ook niet gesproken over de Week tegen eenzaamheid, maar over de Week van de ontmoeting.

Dit zijn de drie uitgangspunten van het uitvoeringsplan:

1. Focus op vindbaarheid van het bestaande aanbod De gemeente Nunspeet heeft – mede dankzij de inzet van onze actieve en betrokken inwoners een rijk palet aan mogelijkheden om mee te doen in de samenleving. De kerngroep kwam hierdoor tot de conclusie dat eenzame inwoners in de gemeente Nunspeet niet gebaat zijn bij inzet op méér aanbod. Het versterken van gevoelens van verbinding van en tussen inwoners zal in de gemeente Nunspeet, is de verwachting, meer gebaat bij het samenbrengen en het verbeteren van de vindbaarheid van het aanbod. Hierop wordt dan ook op ingezet.

2. We richten ons op eenzaamheid bij alle inwoners Eenzaamheid komt onder alle leeftijdsgroepen en in alle lagen van de bevolking voor: ouderen, jongeren, alleenstaande ouders, immigranten, mantelzorgers, mensen met een laag inkomen, enzovoort. Bij de aanpak van eenzaamheid in de gemeente Nunspeet is daarom door de kerngroep gekozen voor het ondersteunen van interventies die alle doelgroepen bedienen.

6

Tegelijkertijd is bekend dat (heftige) gevoelens van eenzaamheid vaker voorkomen bij kwetsbare inwoners. Dit is landelijk het geval, maar ook in onze gemeente. Mocht na een tussentijdse evaluatie van deze aanpak blijken dat er in het aanbod of in de aanpak van Nunspeet toch zaken missen voor specifieke en/of kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen of alleenstaande ouders, dan is dat aanleiding om toch een wijziging aan te brengen in het aanbod. Gelet op de aanpak van Nunspeet, waarover later inhoudelijk meer, zijn deze doelgroepen in die gevallen leidend zijn bij het bepalen van de richting van het gewijzigde aanbod, waarmee we borgen dat het aanbod aansluit bij de behoeften van onze inwoners.

3. Het plan van aanpak is een dynamisch document De benodigde aanpak in de gemeente Nunspeet kan veranderen op basis van nieuwe inzichten en op basis van veranderende behoeftes in de samenleving. Om recht te doen aan de dynamiek die daarbij komt kijken, is dit uitvoeringsplan een ‘levend’ document dat in de loop der tijd kan worden aangepast.

5. Doelstelling: We willen eenzaamheid proberen te voorkomen In de gekozen aanpak focust de kerngroep zich op het voorkomen van eenzaamheid door het stimuleren van ontmoeting en verbinding. Eenzaamheidsexperts verwachten namelijk dat er met een aanpak gericht op het voorkomen van eenzaamheid meer winst te behalen is dan met een aanpak gericht op het verminderen van eenzaamheid 3. Een duurzame, preventieve aanpak van eenzaamheid moet volgens hen op drie niveaus worden ingestoken:

1. Inzetten op beschermende factoren bij mensen zonder risico factoren of eenzaamheidsgevoelens om te voorkomen dat zij risicofactoren ontwikkelen. 2. Ondersteunen van mensen met risicofactoren voor het krijgen van eenzaamheidsgevoelens om te voorkomen dat zij eenzaamheidsgevoelens ontwikkelen. 3. Inzetten op het voorkomen van verergering van de problematiek bij mensen met eenzaamheidsgevoelens. Hierbij het cruciaal om eenzaamheid in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren en bespreken.

Voor de aanpak van eenzaamheid voor middelbaar volwassenen en ouderen zijn er in de basis drie mogelijke oplossingsrichtingen4:

3 Movisie, ‘Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid 4 Van der Zwet & van de Maat, 2018

7

1. Netwerkontwikkeling: nieuwe relaties aangaan en/of bestaande relaties verbeteren of intensiveren. 2. Standaardverlaging: onrealistische wensen en te hoge verwachtingen die men van relaties heeft naar beneden bijstellen. 3. Normaliseren: we willen dat inwoners leren omgaan met gevoelens van eenzaamheid. We willen inwoners leren om deze gevoelens terug te dringen door bijvoorbeeld afleiding, acceptatie of relativering.

Bij het vormgeven van de interventies heeft de kerngroep het voorgaande in acht genomen. Dit is wat de kerngroep wil bereiken:

1. Een grote gemeenschapskracht, sterke sociale netwerken en mogelijkheden voor mensen om mee te doen. 2. Kinderen leren op de basisschool en middelbare school gevoelens van eenzaamheid te herkennen en ermee om te gaan. Kinderen hebben goede sociale vaardigheden. 3. De samenleving is in staat om op eigen kracht eenzaamheid te signaleren. 4. De aanpak van eenzaamheid is integraal (armoede, eenzaamheid, laaggeletterdheid, sport, gezondheid). 5. Het oprichten van een coalitie tegen eenzaamheid, bestaande uit verschillende ondernemers, maatschappelijke partners en andere actoren in het uitvoeringsveld. Denk daarbij aan sport, cultuur, maar ook aan bedrijven als supermarkten. De coalitie zorgt voor een breed gedragen aanpak tegen eenzaamheid.

6. Speerpunten: Wat gaan we in 2024 doen? De kerngroep gaat in 2024 aan de slag met de volgende zaken:

1. Een verbonden en duurzame aanpak tegen eenzaamheid

Eenzaamheid verschilt van mens tot mens en dat geldt ook voor de oplossingen. Om maatwerk mogelijk te maken zijn daarom veel organisaties nodig die van elkaar moeten weten wat ze doen. Aangezien eenzaamheid een urgent en actueel probleem is, zetten steeds meer mensen en organisaties in de gemeente Nunspeet zich in om eenzaamheid te voorkomen en te verminderen.

8

De kerngroep stimuleert de samenwerking tussen organisaties in de gemeente Nunspeet door het oprichten van een coalitie en organiseren één bijeenkomst per jaar. Deze bijeenkomst vindt plaats rondom de Week van ontmoeting.

De uitnodiging voor deze bijeenkomsten verspreidt de kerngroep breed onder onze partners, vrijwilligers en afhankelijk van de inhoud - ook naar andere organisaties. Bijvoorbeeld de detailhandel die eenzaamheid kan signaleren bij klanten, kerken en andere geloofsgemeenschappen, vrijwilligersorganisaties, dorpshuizen en wijkontmoetingscentra. De doelen en de inhoud van de bijeenkomsten kunnen per bijeenkomst verschillen. Dit kan bijvoorbeeld het versterken van de samenwerking zijn of het informeren en inspireren van partners.

Daarnaast streeft de kerngroep zoveel als mogelijk naar een integrale aanpak. Dat is nodig, omdat eenzaamheid een complex probleem is en veel factoren hebben er invloed op. Daarom is het belangrijk dat er vanuit verschillende perspectieven en beleidsterreinen naar het probleem wordt gekeken.

2. Vergroten bewustwording

Eenzaamheid doorbreken en verminderen start met bewustwording van eenzaamheid. Bewustwording begint door eenzaamheid uit de taboesfeer te halen en bespreekbaar te maken, zodat mensen met gevoelens van eenzaamheid eerder hulp gaan zoeken. Dit doet de kerngroep door het thema aandacht te geven in de samenleving, bijvoorbeeld tijdens de Week van de ontmoeting, maar ook door jaarlijks een bijeenkomst te houden met de coalitie, waarin de voortgang op dit thema wordt besproken. Ook zet de kerngroep in op voorlichting op bassischolen en middelbare scholen die specifiek het thema eenzaamheid onder de aandacht brengen.

3. Professionals en vrijwilligers kunnen eenzaamheid herkennen en bespreekbaar maken

Mensen trekken niet (vanzelf) aan de bel bij gemeenten om te melden dat ze eenzaam zijn. Signalering vraagt om een actieve aanpak. Eenzaamheid bespreken houdt het doorbreken van een taboe in. Veel mensen vinden dat lastig, zelfs professionals. Het is daarom belangrijk dat professionals en andere inwoners die eenzaamheid signaleren gesprekstechnieken aangeleerd krijgen hiervoor. De kerngroep organiseert trainingen voor professionals en vrijwilligers om eenzaamheid te signaleren en bespreekbaar te maken. Zie bijlage 3 voor een uitgebreide toelichting op hoe dit in zijn werk gaat.

9

4. We zetten in op de versterking van en de vindbaarheid van Nunspeet voor Elkaar.

Veel mensen hebben zorgen over zichzelf of over anderen. Vaak weten ze niet precies waar ze zich met die zorgen moeten melden. Nunspeet voor Elkaar is eind 2023 opgericht om de signalerende functie in de samenleving te versterken 5. Het signaalpunt is een laagdrempelig systeem waarbij iedereen de zorg over eenzame inwoners kan achterlaten en waarmee inwoners zelf contact op kunnen nemen als ze eenzaamheidsgevoelens ervaren. Zo heeft de ondernemer, professional of inwoner geen kennis nodig van de zorgstructuur in de gemeente Nunspeet. Het Signaalpunt zoekt vervolgens samen met de inwoner naar een passende wijze om de verbinding met zichzelf en de ander weer te vinden. Zie bijlage 3 voor een uitgebreide toelichting op de taken en werkzaamheden van het Signaalpunt.

7. Samenwerken tegen eenzaamheid Eenzaamheid is niet iets waar een voor de hand liggende oplossing voor is en vraagt een lange adem. Daarom is het belangrijk dat er een breed en duurzaam lokaal netwerk is om eenzaamheid onder de aandacht te krijgen én te houden in Nunspeet om zo gevoelens van verbinding in de samenleving van Nunspeet duurzaam te versterken. Hierom hebben in Nunspeet de gemeente en verschillende uitvoeringspartners zich verbonden op dit thema in de vorm van een kerngroep. De kerngroep is een verbinding van organisaties die gezamenlijk verantwoordelijk is voor (het monitoren van) de aanpak tegen eenzaamheid in Nunspeet. De kerngroep stelt jaarlijks vast welke interventies gekozen worden om bij te dragen aan de vermindering van eenzaamheid in Nunspeet en wie welke (extra) inspanningen gaat leveren. Dit legt de kerngroep vast in dit uitvoeringsplan.

Alhoewel de samenstelling van de kerngroep in beginsel is zoals eerder beschreven, is zij, net als dit uitvoeringsplan, dynamisch. Er kunnen bijvoorbeeld organisaties of personen worden uitgenodigd bij vergaderingen al naar gelang de behoeftes daarin wijzigen. Zo is bijvoorbeeld de Adviesraad Sociaal Domein eens vertegenwoordigd geweest om de conceptversie van dit plan te beoordelen en schoof een vertegenwoordiger van Impluz aan om mee te denken over de vormgeving van trainingen om de signalerende functie in de samenleving te versterken.

De kerngroep is een belangrijke schakel in de aanpak tegen eenzaamheid in Nunspeet. Toch is een succesvolle aanpak afhankelijk van de inspanningen van vele partijen uit andere werkgebieden, zoals: kunst en cultuur, onderwijs, sport, ondernemers, kerken en overige geloofsgemeenschappen, vrijwilligersorganisaties en ervaringsdeskundigen. De kerngroep stelt zichzelf daarom ten doel om een coalitie te starten waar zoveel als mogelijk organisaties zich aan kunnen verbinden.

5 Home | Nunspeet Voor Elkaar (signaalpuntnunspeet.nl)

10

De coalitie en inwoners worden aangemoedigd zijn of haar eigen visie te delen en een bijdrage te leveren op een manier je goed bij hem of haar past.

8. Monitoring en evaluatie De gemeente Nunspeet haalt belangrijke data over de eenzaamheidsgevoelens van de inwoners uit de gemeente Nunspeet op uit het inwonersonderzoek sociale basis. Dit onderzoek voert de gemeente Nunspeet doorgaans elke twee jaar uit. In dit onderzoek worden ook vragen gesteld over, bijvoorbeeld, de bekendheid van Nunspeet voor Elkaar. Daarnaast voert ook de GGD om de vier jaar onderzoek uit die ook de stand van zaken rondom gevoelens van eenzaamheid van inwoners in de gemeente Nunspeet meet. De kerngroep benut deze data om algemene trends te signaleren. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat de informatie uit deze monitoren niet één-op-één de invloed van beleidskeuzes of interventies kan aantonen. Een veelvoud aan factoren is van invloed op deze data.

De kerngroep heeft, mede vanwege bovenstaande, ervoor gekozen om geen specifieke doelen in de vorm van harde cijfers te stellen in dit uitvoeringsplan ten aanzien van de te behalen resultaten. Het zou in dit geval willekeurig zijn om te stellen dat de doelmatigheid van het beleid afhankelijk is van een specifieke afname in eenzaamheidsgevoelens zoals gemeten in een van bovenstaande onderzoeken, onder meer, omdat, zoals eerder vastgesteld, het ingewikkeld is om de relatie tussen de interventies en de ervaren eenzaamheid in de gemeente Nunspeet vast te stellen. Als, bijvoorbeeld, over twee jaar zou blijken dat een klein percentage inwoners in de gemeente Nunspeet minder eenzaamheid ervaart ten opzichte van twee jaar eerder, betekent dat nog niet dat de gekozen interventies niet succesvol zijn. De verklaring hiervoor kan gelegen zijn in tal van zaken. Ook is de kerngroep ervan overtuigt dat het kiezen van percentages in deze willekeurig en daarom weinig bevredigend zou zijn.

Om het beleid, ondanks dit gegeven, toch kritisch te kunnen evalueren, wordt de doelmatigheid van de gekozen interventies gemonitord. Hierbij wordt ten eerste gebruik gemaakt van cliënt-ervaringsonderzoeken, waar deelnemers worden gevraagd om aan te geven hoe ze de interventies hebben ervaren en of de interventies in hun beleving hebben bijgedragen aan het doel dat is gesteld aan de interventies. Ook wordt aan de uitvoerders van het plan gevraagd om bij te houden hoeveel (unieke) deelnemers hebben deelgenomen aan het aanbod. Deze data, de waarnemingen van de uitvoerders én de data uit de onderzoeken stellen de kerngroep in staat om het gesprek over de doelmatigheid van de interventies kritisch te blijven voeren richting de toekomst.

11

In lijn met de beleidsindicatoren die zijn vastgesteld in het beleidsplan sociaal domein, is het van belang dat uit de tevredenheidsonderzoeken blijkt dat de interventies hebben bijgedragen aan een goede ervaren gezondheid van inwoners én dat de interventies worden gezien als passende ondersteuning voor hen die dat nodig hebben. Meer specifiek betekent dat het volgende: •

De interventies door de inwoners (ofwel participanten) moeten worden gezien als een passende wijze van ondersteunen in hun zoektocht naar gevoelens van verbondenheid.

•

De interventies dragen bij aan de ervaren positieve gezondheid van inwoners (zie bijlage 1).

9. Financiën De aanpak tegen eenzaamheid wordt in de jaren 2023, 2024 en 2025 gefinancierd door de gemeente Nunspeet. De gemeente Nunspeet financiert dit door middel van de brede SPUK regeling die zij hiervoor krijgt van het Rijk (thema Een tegen Eenzaamheid). Dit zijn de middelen die hiervoor beschikbaar zijn:

Spuk regeling

2023

2024

2025

2026

Een tegen Een-

€ 16.603,29

€ 16.603,00

€ 13.282,40

€ 0,00

zaamheid

Het is hierbij belangrijk om te benoemen dat het in het geval van de SPUK-middelen gaat om incidentele middelen. Organisaties die subsidie ontvangen om uitvoering te geven aan dit plan van aanpak moeten dus vanaf 2026 vanuit hun eigen budgetten de uitvoering blijven bekostigen, waarbij een gezamenlijke verantwoordelijkheid rust voor de uitvoering op de gehele kerngroep & coalitie. De kerngroep heeft besloten om het beschikbare budget voor de jaren 2023 en 2024 als volgt te besteden:

Wat

Kosten

1. Signaalpunt

€ 15.403,29

2. Trainingen signaleren eenzaamheid

€ 1200

12

Bijlage 1. Positieve gezondheid

13

Bijlage 2. Wat is eenzaamheid? ‘’Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen.” (Prof . Jenny de Jong-Gierveld)

Eenzaamheid is je niet verbonden voelen. Je ervaart een gemis aan een hechte, emotionele band met anderen. Of je hebt minder contact met andere mensen dan je wenst. Eenzaamheid gaat gepaard met kenmerken als negatieve gevoelens van leegte, verdriet, angst en zinloosheid en met lichamelijke of psychische klachten. Eenzaamheid is iets dat je ervaart. Dit betekent dat je pas eenzaam bent als je jezelf eenzaam voelt. Jij bent je eigen graadmeter. Eenzaamheid is vooral een probleem voor mensen die het sterk of langdurig voelen. Dus wanneer eenzaamheid je ongelukkig maakt of het je belemmert in je functioneren. De invloed van eenzaamheid kan groot zijn. Zeker als het langdurig aanhoudt, leidt eenzaamheid tot gezondheidsrisico’s, minder meedoen in de samenleving en een gevoel dat welzijn of geluk tekortschiet. Eenzaamheid verhoogt zelfs de kans op voortijdig overlijden. Er kan een vicieuze cirkel ontstaan waarbij gevolgen van eenzaamheid weer versterkend werken op de eenzaamheid. Kortom, eenzaamheidgevoelens kunnen invloed hebben op je gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven.

Er is onderscheid tussen emotionele eenzaamheid en sociale eenzaamheid. •

Emotionele eenzaamheid

Emotionele eenzaamheid treedt op als iemand een hechte, intieme band mist met één of meerdere personen. Meestal gaat het om de levenspartner. Er is een emotionele behoefte. •

Sociale eenzaamheid

Sociale eenzaamheid draait om minder contact hebben met andere mensen dan je wenst. Denk aan het missen van vrienden, kennissen of collega’s. Het sociaal netwerk schiet tekort. Er is een sociale behoefte. •

Existentiële eenzaamheid

Existentiële eenzaamheid gaat over de vraag in hoeverre je het gevoel hebt jezelf te kunnen zijn in de nabijheid van anderen, zonder daarbij (ver)oordeelt te worden.

14

De oorzaken van eenzaamheid zijn divers Globaal zijn ze in te delen in drie categorieën: 1. Individuele oorzaken: Zoals persoonlijke capaciteiten en eigenschappen. Een gebrek aan sociale vaardigheden, probleemoplossend vermogen, een negatief zelfbeeld of gezondheidsproblemen kunnen een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van eenzaamheid. 2. Oorzaken in veranderingen in het sociale netwerk: Deze veranderingen ontstaan vaak na ingrijpende gebeurtenissen, ook wel lifeevents genoemd. Voorbeelden daarvan zijn een echtscheiding, een ontslag, een overstap naar een nieuwe baan of opleiding, een verhuizing of het overlijden van dierbaren. 3. Maatschappelijke oorzaken: bijvoorbeeld langer thuis wonen of de maatregelen ten aanzien van corona. Als je langdurig eenzaam bent komt je in een negatieve spiraal Bij langdurige eenzaamheidsgevoelens kan een zichzelf versterkende negatieve spiraal in werking worden gezet. Het pijnlijke gevoel van eenzaamheid is een zelfde soort pijnsignaal als honger. Dit negatieve gevoel motiveert mensen om aansluiting te zoeken met anderen. Echter, als het mensen niet lukt om hun sociale relaties te verbeteren en zij vereenzamen, ontwikkelen zij zich vaak op een negatieve manier waardoor zij in een neerwaartse spiraal terecht kunnen komen.

Dit is een spiraal van zich terugtrekken, het stijgen van het stressniveau, het ontwikkelen van negatieve denkpatronen, het dalen van zelfwaardering en het zich vervolgens steeds verder terugtrekken. Mensen die zich eenzaamheid voelen maken hogere zorgkosten Mensen die zich eenzaam voelen maken ieder jaar 40 tot 50 procent hogere zorgkosten dan mensen voor wie dat niet geldt, blijkt uit een onderzoek van de Universiteit Maastricht. Omgerekend gaat het om een bedrag van 2 miljard euro per jaar.6

6

https://www.nu.nl/economie/6115076/eenzaamheid-kost-2-miljard-aan-extra-zorgkosten-perjaar.html 15

Bijlage 3. Plan versterken signaleringsfunctie Eenzaamheid Aanleiding Eenzaamheidsexperts verwachten dat er met een aanpak gericht op het voorkomen van eenzaamheid meer winst is te behalen dan met een aanpak gericht op het verminderen van eenzaamheid. •

Inzetten op beschermende factoren bij mensen zonder bekende risicofactoren of eenzaamheidsgevoelens om te voorkomen dat zij risicofactoren ontwikkelen.

•

Ondersteunen van mensen met risicofactoren voor het krijgen van eenzaamheidsgevoelens om te voorkomen dat zij eenzaamheidsgevoelens ontwikkelen.

•

Inzetten op het voorkomen van verergering van de problematiek bij mensen met eenzaamheidsgevoelens. Hierbij is het cruciaal om eenzaamheid in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren en bespreken.

Opzet Om deze reden zetten we in Nunspeet in op het versterken van de signaleringsfunctie van eenzaamheid. We lokaliseren deze functie met name bij bedrijven en voorzieningen die in nauw contact met de inwoners staan, zonder dat ze een direct sociale functie hebben. Te denken is aan kappers, kassières, apothekers, huisartsen, kerken, verenigingen, enz. De aanpak is tweeledig.

1. Vindplaatsen van signalen verbinden aan sociaal-maatschappelijke diensten en activiteiten. 2. Signaalpunt inrichten waar mensen naar toe kunnen worden verwezen, maar die ook kan doorverwijzen naar welzijn (op recept), maatschappelijk werk of informele voorzieningen cq. vrijwilligerswerk. 3. Als onderdeel van deze functie en het in te richten signaalpunt, inzetten op professionele communicatie en marketing rondom activiteiten die georganiseerd worden vanuit de coalitie, waaronder de Week van de Ontmoeting.

Ad1. Onderdeel van dit traject is het geven van diverse trainingen aan professionals en betrokken bedrijven over het herkennen van eenzaamheid, omgaan met verward gedrag en andere mentale gezondheid vraagstukken. Hierdoor ontwikkelen we de expertise binnen de sociale basis. Deze training zal worden verzorgd door Impluz, in samenwerking met de GGD en de coalitie. Hiernaast hanteren we een outreachende aanpak, waarbij een aangestelde coördinator actief op zoek gaat naar vindplaatsen, hier een netwerk van bouwt en informatie en kennis met hen deelt. Ook is een onderdeel van deze aanpak dat we inzetten op vindplaatsen rondom ‘life-events’ als verhuizingen, overlijden van naaste familie, uit huis gaan, scheiden enz. Dit zijn namelijk risicofactoren in het ontwikkelen van eenzaamheid.

16

Ad2. Met hulp van de leden van de coalitiepartners (SHW, Het Venster, Stimenz, MEE, GGD, Humanitas, SWN, WOC e.a.) ontwikkelen we een signaalpunt. Zwaartepunt ligt niet bij de plek of tijd, maar de functie. Het kan rouleren qua locatie, maar moet goed vindbaar, uitnodigend, gastvrij en veilig zijn. Het is hierbij van belang dat het in alle kernen aanwezig zal zijn, en diverse leeftijdsgroepen en achtergronden weet te bereiken. Het zal bestaan uit vrijwilligers en professionals die samenwerken. Het heeft de functie als plek om te zijn, maar ook om door verwezen te worden naar nieuw netwerk, maatjes, activiteiten of diensten die nieuwe kansen voor ontmoeting, meedoen, ontwikkeling en zingeving geven. Ook kan een huisbezoek van welzijnsadviseur of maatschappelijk werker behoren tot de mogelijkheden.

Ad3. Omdat er al veel aanbod is en we niet per se meer willen organiseren, maar vooral beter vindbaar willen zijn voor de inwoners en het meer in samenhang willen uitdragen, zetten we budget apart voor professionele ondersteuning in communicatie en marketing. De coördinator van het signaalpunt zal dit budget beheren. De partners kunnen hier beroep op doen, bijvoorbeeld rondom de Week van de Ontmoeting. Ook kan het worden gebruikt voor de ontwikkeling van een signaalkaart, met daarop de logo's van de medewerkende vrijwilligersorganisaties. Ook kan worden gedacht aan het weggeven van een tool of gadget voor inwoners of een vrijwilligersbijdrage, feestelijke opening enz.

De uitvoering van dit plan wordt vanuit de coalitie Een tegen Eenzaamheid (onder leiding van Stephan van den Berg) belegd bij een coördinator Signaalpunt Nunspeet. Hiervoor stelt de gemeente 4-8 uur coördinatie beschikbaar (bij aanvang 6-8 uur, in 2024 en 2025 4 uur/week).

Taakomschrijving coördinator Signaalpunt De coördinator stemt de onderlinge samenwerking tussen de diverse partners die gaan participeren in het signaalpunt op elkaar af en stroomlijnt deze. Hierin zal de coördinator faciliterende taken hebben en een verbindende schakel zijn tussen de verschillende organisaties. Ook zal de coördinator de werkafspraken monitoren en evaluaties plannen. Hiervoor is mandaat gegeven door de gemeente en de coördinator werkt nauw samen met de stuurgroep Een tegen Eenzaamheid.

Taken vanuit outreachende functie: o

Op zoek gaan naar vindplaatsen van signalen over eenzaamheid onder inwoners

o

Ontwikkelen van netwerk van vindplaatsen

o

Stroomlijnen van informatievoorziening, training en coaching van deze vindplaatsen

o

Beschikbaar zijn voor vragen over inwoners, doorverwijzingen en maatschappelijk veld. 17

o

Evalueren van effectiviteit doorverwijzingen (niet individueel maar in het algemeen) en terugkoppeling van resultaten

Taken vanuit facilitering signaalpunt: o

Rooster maken

o

Pr en communicatiematerialen uitzetten en actief distribueren, gemeente verzorgd de materialen.

o

Vanuit extra middelen 2023 inzetten op slim marketing plan en communicatie uitingen, met hulp van extern communicatiebureau. Dit ook gebruiken voor week van de ontmoeting.

o

Realiseren dat aanwezigen beschikken over de juiste middelen

o

Deskundigheidsbevordering; dit draagt bij aan verbinding en uniformiteit

o

Aanspreekpunt bij knelpunten

o

Eerste contactpersoon voor gastvrouw/ gastheer/ vrijwilliger

Taken vanuit verbinden en monitoren : o

Bewaken/ monitoren van beschreven taken en bevoegdheden van deelnemende organisaties.

o

Halfjaarlijkse rapportage van feitelijk bijgehouden registratie. Hieruit analyseren van trends en ontwikkelingen

o

Het eerste kwartaal vindt er maandelijks een evaluatie plaats (te weten oktober, november en december) om te kijken of de praktijk aansluit bij de ideeën die we nu vooraf hebben.

o

Verbinder: korte lijnen onderhouden met de betrokken partners

o

Heeft oog voor de kennis en vaardigheden van de medewerkers/vrijwilligers

Taken vanuit het werkproces:

o

De coördinator levert een stroomschema welke gehanteerd wordt bij het signaalpunt. Inhoud daarvan is onder andere: wanneer verwijs je door, wanneer maak je een vervolgafspraak en bij wie.

o

Verder zorgt de coördinator voor een profielschets voor de vrijwilligers in het signaalpunt. De aangehaakte organisaties van de coalitie leveren vrijwilligers aan. De vacature tekst is

18

bedoeld als aanvulling op de bestaande wervingsprocedure van de eigen organisaties. De vrijwilliger blijft verbonden aan de eigen organisatie maar kan de coördinator bij vragen altijd benaderen. o

Belangrijk onderdeel is scholing van de vrijwilligers; het wordt afgestemd op de kennis en behoefte van de vrijwilliger(s) die gaan deelnemen. De coördinator heeft hierin een signalerende en organiserende taak.

19

Bijlage 4: Landelijke richtlijnen, de vijf pijlers en Nunspeet Door het ondertekenen van de vijf pijlers sluiten wij ons officieel aan bij de richtlijnen van het landelijke actieprogramma ‘Een tegen Eenzaamheid’ van het ministerie van VWS. Dat betekent zorgdragen voor: 1. Bestuurlijke betrokkenheid •

Het college van B & W zal door het ondertekenen van het actieprogramma Eén tegen Eenzaamheid de intentie uitspreken om zich in te zetten om eenzaamheid te voorkomen en verminderen.

•

De gemeenteraad heeft in de Visie Sociaal Domein (2021) aangegeven dat de beweging naar de voorkant de sleutel is om de zelfredzaamheid en veerkracht van inwoners te vergroten. Dit door het versterken van de sociale basis, preventie in de vorm van vrij toegankelijke vormen van ondersteuning en hulp en preventie in de vorm van een brede toeleiding naar ondersteuning.

•

Ook uit de ontwikkelagenda van het sociaal domein staat eenzaamheid genoemd als risico voor de gezondheid en welzijn van onze inwoners.

2. Het maken van een sterk netwerk •

Het aanpakken van eenzaamheid doen we in netwerkverband, door het vormen van een coalitie. Bij het plan van aanpak hebben zeven partners een bijdrage geleverd. We willen hen samenbrengen met partijen die nog niet eerder een actieve rol in dit thema hebben gespeeld. Denk hierbij aan het bedrijfsleven en lokale ondernemers. Ons doel is om nieuwe en slimme verbindingen te maken om eenzaamheid tegen te gaan.

3. Het betrekken van inwoners, eenzamen zelf •

Om goed aan te sluiten bij de doelgroep richten we ons op groepen mensen alsook op de individuele persoon.

•

We roepen inwoners, organisaties en verenigingen op om hun initiatieven rondom het voorkomen en verminderen van eenzaamheid te melden.

•

We betrekken inwoners actief bij het informatiepunt eenzaamheid.

20

4. Een duurzame aanpak •

We werken aan een individuele aanpak: gericht op mensen uit de doelgroep. Ook werken we aan een collectieve aanpak waarbij we werken aan betrokken buurten. Samen dragen we zorg voor een sociale basis in alle wijken en dorpen, waardoor mensen elkaar beter leren kennen en zich om elkaar bekommeren.

•

De kerngroep maakt gebruik van het bestaande aanbod en activiteiten en kijkt naar wat echt werkt om eenzaamheid te doorbreken.

•

Als blijkt dat de gekozen interventies bij specifieke doelgroepen onvoldoende effectief zijn in het stimuleren van gevoelens van verbondenheid, dan worden de hiaten in het aanbod voor deze groepen onderzocht om deze bij te stellen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van data.

•

De kerngroep brengt trainingen onder de aandacht om eenzaamheid te erkennen en herkennen.

5. Monitoring en evaluatie •

De gemeente Nunspeet vindt het van belang om samen met de partners (in de kerngroep) de aanpak met elkaar te reflecteren. Door de aanpak en de activiteiten te monitoren en tussentijds te evalueren, kan de kerngroep op basis van beschikbare gegevens waar nodig bijsturen.

21

Bijlage 5. Flyer Nunspeet voor Elkaar

22