Bijlage Gebiedsarrangement Kop van de Veluwe voor Regiodeal RZ
Tekst van het document
Gebiedsarrangement
Kop van de Veluwe Aanvraag Regiodeal Regio Zwolle 1 april 2025
Monique de Mul
Jorrit Immerzeel
monique.de.mul@elburg.nl
jorritimmerzeel@hattem.nl
0525-688688/06-14155467
038-4431616/06-16940819
Kop van de Veluwe
Inhoudsopgave 1. Inleiding
4
2. Vitale kernen en gezonde buurten
6
3. Begroting
7
4. Initiatieven
9
4.1 Koplopersproject duurzaam ondernemen
9
4.2 Erfdelen
10
4.3 Zorg voor de agrarische sector
12
4.4 Pleinenplan
15
• Beschrijving pleinen
17
• Financieel overzicht Pleinenplan
22
Uitgebreide projectbeschrijving De uitgebreide projectbeschrijvingen en de toezeggingen voor cofinanciering zijn in te zien via deze QR-code. Of ga naar www.elburg.nl/regiodeal
“De Kop van de Veluwe bestaat uit vijf gemeenten in Gelderland die samenwerken binnen de Regio Zwolle. Samen omvatten zij 21 kernen, waarin het woord ‘gemeenschap’ van belang is.” 3
Kop van de Veluwe
1. Inleiding De Kop van de Veluwe bestaat uit vijf gemeenten in Gelderland die samenwerken binnen de Regio Zwolle. Samen omvatten zij 21 kernen, waarin het woord ‘gemeenschap’ van belang is. De inwoners van de Kop van de Veluwe hebben een sterk verantwoordelijkheidsgevoel. Zij besteden veel tijd en
aan bod. Dit zijn leefomgeving en gezondheid, positieve gezondheid, versterking sociale cohesie, natuurinclusief en klimaatadaptief. De rode lijn hierbij is dat de projecten vaak een fysieke uitwerking hebben. Daarbij altijd met het doel om de sociale cohesie te verbeteren.
Het gebiedsarrangement Kop van de Veluwe is een integraal plan dat inzet op het versterken van vitale kernen, duurzaamheid en sociale cohesie. De regio wil met innovatieve projecten en een gerichte aanpak de brede welvaart en leefbaarheid versterken.
energie aan vrijwilligerswerk, bijvoorbeeld in de vele verenigingen die onze regio kent. Zij hechten daarnaast aan hun eigen identiteit en autonomie, in het besef dat samenwerking het op peil houden van de voorzieningen ondersteunt.
Uitdagingen voor de leefbaarheid De regio kampt met uitdagingen waardoor de leefbaarheid onder druk staat. De bevolking vergrijst en de jeugd trekt voor studie en werk weg naar de stad. Het verenigingsleven staat onder druk door de individualisering in de maatschappij. Verder merkt onze landelijk gelegen regio de gevolgen van klimaatverandering. Ook gaat de agrarische sector gebukt onder de stikstofcrisis. De verduurzaming is noodzakelijk, ook om economisch te blijven groeien. Daarnaast willen we de brede welvaart op peil houden met initiatieven die de sociale cohesie versterken. Samenwerkingsagenda Kop van de Veluwe De Kop van de Veluwe is van de samenwerking. Niet alleen tussen gemeenten, maar ook met het onderwijs, ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners. Het onderwijs richt zich op bewustwording en kennisdeling. Met het bedrijfsleven werken we aan innovatiekracht en toekomstbestendige bedrijventerreinen. Verder maakt ook het waterschap onderdeel uit van de samenwerking. Ook betrekken we onze inwoners zoveel mogelijk bij de ontwikkeling en uitvoering van de initiatieven. De regio werkt met een Samenwerkingsagenda voor de jaren 2024-2028. Daarin vertalen we de brede welvaart naar
4
programma’s op het gebied van economie, arbeidsmarkt, ruimte, klimaat en energie. In dit gebiedsarrangement voegen we daar de gemeenschappen aan toe.
“Een integraal plan dat inzet op het versterken van vitale kernen, duurzaamheid en sociale cohesie.” Brede welvaart stimuleren We focussen in dit gebiedsarrangement op de volgende welzijnsaspecten: • Verminderen van ongelijkheid •Z orgen voor duurzame steden en gemeenschappen • Verantwoorde consumptie en productie • Klimaatactie • Leven op het land • Partnerschap om doelstellingen te bereiken
Vitale kernen en gezonde buurten In dit gebiedsarrangement komen de elementen van de programmalijn Vitale kernen en gezonde buurten ruimschoots
“De regio wil met innovatieve projecten en een gerichte aanpak de brede welvaart en leefbaarheid versterken.” 5
Kop van de Veluwe
2. Vitale kernen en gezonde buurten
2. Leefomgeving en positieve gezondheid De fysieke leefomgeving draagt bij aan de gezondheid van mensen, zowel fysiek als mentaal.Daarom willen we een aantrekkelijke, groene en koele omgeving met verschillende ontmoetingsplekken die uitnodigen tot bewegen. Daarmee werken we aan preventieve gezondheidszorg en het welbevinden van onze inwoners. We passen daarbij het STOMP-principe toe en hebben aandacht voor natuurinclusiviteit, klimaatadaptatie en sociale veiligheid. Dit willen we realiseren in uitbreidingslocaties en in bestaande woon- en werkgebieden. Deze ambitie zien we terug in ons Pleinenplan.
De Samenwerkingsagenda Kop van de Veluwe 2024-2028 is onze basis. De projecten in ons gebiedsarrangement dragen bij aan de doelstellingen van de programmalijn Vitale kernen en gezonde buurten, en aan die van onze Samenwerkingsagenda. 1. Aanpak vitale kernen en gezonde buurten De Kop van de Veluwe wil een regio blijven waar onze inwoners fijn wonen, werken en samenleven in een prettige omgeving. We zien de woningbouwopgave als een belangrijke impuls voor de leefbaarheid. Onze regio wil bijdragen aan de Novex-opgave van Regio Zwolle. Dit doen we door 5.000 extra woningen te bouwen, bovenop de reguliere woningbouwplannen. Zo kan de groei van de bevolking bijdragen aan het in stand houden van voorzieningen en daarmee aan de leefbaarheid.
“Daarmee geven we een kwalitatieve impuls aan de bebouwde erven en versterken we de vitaliteit en leefbaarheid van ons buitengebied.” De Kop van de Veluwe heeft een sterk groenblauw karakter en ook dat we willen behouden en versterken. Daarom hanteren we een dubbele doelstelling. Allereerst betreft dit investeren in wonen, werken en bijpassende infrastructuur. De andere doelstelling betreft investeren in natuur, waterkwaliteit en biodiversiteit. Ons gebiedsarrangement biedt aandacht aan maatschappelijke voorzieningen en een klimaatadaptieve / natuurinclusieve inrichting van de openbare ruimte. Met ons Pleinenplan willen we hier aan bijdragen.
6
De groei van het aantal inwoners gaat gepaard met meer werkgelegenheid en ruimte voor bedrijven. Onze ondernemers dragen ook bij aan de leefbaarheid door te verduurzamen. Daarom willen wij aan de slag met het Koplopersproject. Hiermee stimuleren we de verduurzaming en het innovatief ondernemerschap.
“De fysieke leefomgeving draagt bij aan de gezondheid van mensen, zowel fysiek als mentaal.” De agrariër, als hoeder van het landelijk gebied, levert een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van het landschap. Met het project Zorg voor de agrarische sector dragen we bij aan onze groen-blauwe doelstellingen, de inrichting van het buitengebied en het meedenken met onze agrariërs. We willen ervencoaches inzetten. Die gaan onze agrariërs begeleiden bij hun uitdagingen op het gebied van financiën, sociale problematiek, toekomstbestendigheid en veiligheid. Om de kwaliteit van het landelijk gebied verder te vergroten willen we de mogelijkheden van Erfdelen verder onderzoeken. Dit draagt bovendien bij aan onze woonopgave. Daarmee geven we een kwalitatieve impuls aan de bebouwde erven en versterken we de vitaliteit en leefbaarheid van ons buitengebied. Het biedt daarnaast koppelkansen voor landschap en natuur, de mobiliteitsopgave, de energie-uitdagingen en de verduurzaming.
3. Versterken sociale cohesie De Kop van de Veluwe bestaat uit 21 kernen die heel verschillend van aard zijn. Er zijn kernen met een sterke sociale cohesie en veel samenkracht. Die kernen laten zien hoe initiatieven vanuit de samenleving tot stand komen. Er zijn ook kernen waar de kracht van de samenleving een duwtje
in de rug kan gebruiken. Dat zijn kernen waar het steeds moeilijker wordt om mensen te vinden die zich willen inzetten voor verenigingen. En waar sprake is van een afnemend ledental bij (sport-) clubs. Daar ligt vereenzaming op de loer. In die kernen willen we ontmoeting stimuleren. Ook deze ambitie zien we terug in ons Pleinenplan.
4. Natuurinclusieve en klimaatadaptieve regio De Kop van de Veluwe is onderdeel van de klimaatadaptieve NOVEX-Regio Zwolle en van het natuursysteem Veluwe. Om dat systeem robuuster te maken moeten we het evenwicht herstellen en meer ruimte creëren voor natuurlijke processen. We onderschrijven daarom het principe van bodem- en water sturend. Via de regionale sponsstrategie werken we dit verder uit. Uitgangspunt in onze regio is dat elke gebiedsontwikkeling bijdraagt aan de verbetering van het sponswerkendvermogen. Dit laten we terugkomen in ons Pleinenplan.
3. Begroting Cofinanciering Initatief
Benodigd
Koploper
Ondernemers
Provincie Gelderland
107.500
5.000
5.000
Erfdelen
100.000
30.000
30.000
40.000
Zorg voor de agrarische sector
440.400
112.500
107.700
220.200
Pleinenplan
12.971.217
8696.417
1.052.500
Totaal
13.619.117
8.843.917
1.195.200
50.000
50.000
Privaat
Onderwijs
Semipubliek
Inwoners
Regiodeal
Gemeenten
5.000
42.500
200.000
120.000
450.600
25.000
2.426.700
205.000
120.000
450.600
25.000
2.729.400
7
Kop van de Veluwe
Kop van de Veluwe
4. Initiatieven 4.1 Koploperproject duurzaam ondernemen Projectomschrijving Door dit project moedigen we het MKB in de Kop van de Veluwe aan om op een praktische en structurele manier verder te verduurzamen. Dit draagt bij aan een lagere druk op het milieu en vermindering van de afhankelijkheid van grondstoffen. Het Koploperproject zorgt voor een netwerk van bedrijven die hun verduurzaming en toekomstbestendigheid naar een hoger niveau willen tillen. Deze Koplopers inspireren op hun beurt andere bedrijven. Zo dragen zij bij aan een toekomstbestendige economie en leefbare samenleving in onze regio.
“De Koplopers ontwikkelen een concrete duurzaamheidsagenda voor hun bedrijf en geven hierbij duidelijke prioriteiten aan.”
“Het Koplopersproject is een bewezen effectieve methode, waaraan landelijk inmiddels meer dan 500 bedrijven aan deelnemen” 8
Uitvoering Samen met lokale partners en adviseurs maken we een selectie van de Koplopers. Zij ontvangen een jaar begeleiding bij hun verduurzamingstraject. Hierbij krijgen zij een uitgebreide nulmeting op thema’s die gebaseerd zijn op de ISO-26000-richtlijn en de CSRD. Ook bekijken zij de brede welvaartsthema’s. Daarnaast brengen we hun milieuprestaties en CO2-footprint kwantitatief in kaart.
enthousiast en trekken zo het peloton mee. Het Koploperproject is een bewezen effectieve methode, waaraan landelijk inmiddels meer dan 500 bedrijven aan deelnemen. Zij delen deze ervaringen tijdens een Koplopersymposium, waar we ook de Koploperprijs voor de beste communicatie uitreiken. Betrokken partners • Overheid: we rollen het Koploperproject uit in onze vijf gemeenten, in de Kop van de Veluwe. Zij hebben een stimulerende, informerende en faciliterenderol. De provincie Gelderland draagt financieel bij, aangezien dit project past in haar programma Economie. • Ondernemers: de hoofdpersonen van het Koploperproject zijn de ondernemers. Ze ontvangen begeleiding door lokale adviseurs, in samenwerking met de landelijke coördinator van het Koploperproject. De ondernemersorganisaties betrokken, zoals lokale bedrijvenkringen, parkmanagementorganisaties, MKB Nederland en VNO-NCW. De bedrijven dragen financieel bij aan dit project. • Onderwijs: een duurzame toekomst begint bij toekomstgericht onderwijs. Daarom worden scholen, van mbo tot universiteit, betrokken bij de Koploperprojecten. • Private partijen: ook de Rabobank is partner van het project, onder andere met een financiële bijdrage.
De Koplopers ontwikkelen een concrete duurzaamheidsagenda voor hun bedrijf en geven hierbij duidelijke prioriteiten aan. Zij besteden aandacht aan duurzaamheidscommunicatie, wat hun marktpositie kan versterken.
Risico’s Gelet op de ervaring van bijna 60 succesvol uitgevoerde Koploperprojecten met bedrijven uit diverse sectoren levert de uitvoerbaarheid geen risico’s op. 99% Van de deelnemers raadt het project aan bij andere bedrijven. Het uitvoerende team houdt gedurende het project een gedetailleerd monitoringbestand bij. Zij benoemen hierin alle stappen per deelnemer bij. Ook bespreken zij steeds de tussentijdse resultaten met de deelnemers besproken, waarna een eventuele bijsturing kan plaatsvinden.
De Koplopers trekken samen op en leren van elkaar. Op hun beurt maken zij andere ondernemers
De belangrijkste risico’s zijn: • Het vinden van voldoende deelnemers om
9
Kop van de Veluwe
Kop van de Veluwe
een complete groep van 10 à 12 bedrijven te vormen. De werving van deelnemers kost de nodige tijd. Wij verwachten dat door deelnemers persoonlijk te benaderen we snel nieuwe groepen kunnen vormen. Omdat het project in vijf gemeenten plaatsvindt zien we dit als een gering risico. • Het afhaken van deelnemers gedurende het project. Dit komt heel weinig voor. Omdat een groep uit 10 à 12 deelnemers bestaat blijven er nog voldoende over, mochten enkele bedrijven afhaken. Het project zal daardoor niet in gevaar komen.
“Het zal innovatie aanjagen op het gebied van duurzaam ondernemen.” Impact Het Koploperproject levert een bijdrage aan de duurzaamheids- en economische doelen van de Regio Zwolle. Het is een bewezen efficiënt instrument ter ondersteuning van het MKB. De deelnemers zullen op veel fronten concrete stappen zeten om verder te verduurzamen en hun bedrijf toekomstbestendiger te maken. De deelnemers ontvangen een nulmeting van hun duurzaamheidsprofiel. Hierin staan aanbevelingen ter verbetering, inzicht in de impact die de huidige transities op het bedrijf hebben en inzicht in duurzame ontwikkelingsdoelen. Hun milieuprestaties en CO2-footprint komt in beeld gebracht. Verder ontwikkelen zij een sterke MVO-propositie naar hun (potentiële) klanten en andere stakeholders. Daarnaast volgt er een regionale groep van koplopers. Deze groep kan weer andere ondernemers inspireren. Het project werkt door in een keten. Van bedrijven naar medewerkers, die dit meenemen als duurzaamheidsvoorbeeld voor hun thuissituatie. Bijdrage aan brede welvaart Het Koploperproject zorgt voor versterking van de economische structuur. Het zal innovatie
10
aanjagen op het gebied van duurzaam ondernemen. Dit zorgt voor een toekomstbestendiger economie en een versteviging van de arbeidsmarkt. Schaalbaarheid Het Koploperproject heeft in de praktijk laten zien dat het schaalbaar is. In het hele land zijn in 15 jaar bijna 60 Koploperprojecten uitgevoerd, met meer dan 500 deelnemers.
4.2 Erfdelen Projectomschrijving De Kop van de Veluwe heeft een groot agrarisch areaal. De komende jaren komen door vergrijzing en de stikstofcrisis vele erven beschikbaar voor een andere invulling. Bijvoorbeeld bij wonen, werken en recreëren. Woningbouw is een topprioriteit van het huidige kabinet. Naast alle reguliere plannen van gemeenten willen we in ons gebied onderzoeken hoe de hiervoor beschikbare erven hieraan kunnen bijdragen. We zien een toevoeging van een zeer gewild woonproduct, maar dan niet alleen in het dure segment. Door erven divers in te vullen kunnen andere doelgroepen ook de kans krijgen om zich te vestigen in het buitengebied. Hierbij valt te denken aan starters, senioren of aan een combinatie met kleinschalige werkgelegenheid in en rond huis. We zien koppelkansen met de energieschaarste en verduurzaming van een deel van de bestaande bebouwing in het buitengebied. Binnen de Mobiliteitsstrategie vanuit de NOVEX-Regio Zwolle liggen veel erven in onze regio op relatief korte afstand van een openbaar vervoerknooppunt. Deze zijn extra kansrijk voor doorontwikkeling. Het is belangrijk om de vitaliteit en leefbaarheid van de kleine gemeenschappen op peil te houden en zo mogelijk te versterken. Door erven te delen geven we een kwalitatieve impuls aan de bebouwde erven. Tegelijkertijd koppelen we deze ontwikkeling aan de kansen voor landschap en natuur.
Op deze manier willen we binnen de Kop van de Veluwe ervaring opdoen met erfdelen.
“Door erven divers in te vullen kunnen andere doelgroepen ook de kans krijgen om zich te vestigen in het buitengebied.” 11
Kop van de Veluwe
We kunnen een link leggen tussen erfedelen en het project Zorg voor de agrarische sector. Wanneer zich in dat project kansen voordoen, dan koppelen we deze aan het Erfdelen-project. Uitvoering Via ontwerpend onderzoek worden kansen in beeld gebracht en kwalitatieve kaders ontworpen, om daarmee voorbeeldprojecten te starten. We willen expertise bundelen en specialismen opdoen, gecombineerd in een één-loket-gedachte. Dit is de voorfase van een traject waarbij de uitvoering weer bij gemeenten ligt. Hoe dit proces eruit ziet en welke kennis in het ‘loket’ een plek kan vinden, is onderdeel van de eerste fase van dit project. Betrokken partners • Overheid: de vijf gemeenten van de Kop van de Veluwe pakken het project Erfdelen samen op. Zij hebben een uitvoerende rol. De provincie Gelderland en waterschap Vallei en Veluwe ondersteunen en adviseren, waarbij de provincie ook financieel bijdraagt. Impact Het project Erfdelen toont dat een erf een plek is voor vernieuwende aanpak. Door te investeren in bestaande erven behouden we de leefbaarheid, vitaliteit en sociale structuur behouden. Of we versterken de bestaande structuur. Dit project toont aan dat integraal ontwerpen met behoud en versterking van kwaliteit van de leefomgeving haalbaar is. Bijdrage aan de brede welvaart Op lange termijn neemt de leefbaarheid van het buitengebied toe.
Ook is het mogelijk om verschillende opgaven op een erf samen op te pakken. Dit project draagt bij aan de voorfase hiervan om koppelingen te kunnen maken. Schaalbaarheid Na afronding van het ontwerpend onderzoek worden de principes en opbrengsten schaalbaar naar andere regio’s. De resultaten zullen binnen het programma Vitale Kernen en Gezonde Buurten worden gedeeld.
12
4.3 Zorg voor de agrarische sector Projectomschrijving De Kop van de Veluwe kenmerkt zich door een uitgestrekt buitengebied, waarvan agrarische bedrijven een belangrijk onderdeel uitmaken. Zij zijn bepalend voor het landschap en de leefbaarheid in het landelijk gebied. Zij zijn actief in een markteconomie, maar hebben tegelijkertijd te maken met maatschappelijke opgaven en ambities. Er komt veel samen in het landelijk gebied: • de problematiek rondom emissies van milieubelastende stoffen zoals stikstof • het behoud en de ontwikkeling van waardevolle natuur en daaraan gekoppeld de ontwikkeling van toeristische producten • de zorg voor een duurzame leefbare plattelandssamenleving met een goede wisselwerking tussen boer en burger • het inpassen van verschillende ruimtelijke initiatieven. Die hebben betrekking op het gebied van woningbouw, bedrijventereinen natuur, toerisme en recreatie maar ook klimaatadaptatie en energietransitie.
“Dat het kenmerkende en waardevolle agrarische landschap behouden blijft.” Door deze ontwikkelingen vormen steeds vaker een bedreiging voor de toekomst van de agrarische bedrijven. Agrariërs en andere erfeigenaren kunnen daarom zorgen hebben over de toekomst van hun bedrijf. Te denken valt hierbij aan de inrichting van het erf, de verduurzaming, het landschap en de biodiversiteit, de zelfstandige woonruimte op het erf en de bedrijfsopvolging. Uitvoering We willen ervoor zorgen dat het kenmerkende en waardevolle agrarische landschap behouden blijft. Daarom wil de Kop van de Veluwe hun agrariërs
ondersteunen bij de transitie naar een toekomstbestendig bedrijfsmodel. Hiervoor willen we ervencoaches inzetten. Zij zullen de circa 400 agrariërs begeleiden bij onderwerpen als financiën, sociale moeilijkheden, veiligheid en andere zorgen. Al luisterend helpen zij agrariërs met het ontdekken van nieuwe mogelijkheden en het vinden van een weg binnen allerlei landelijke, provinciale en regionale initiatieven. De ervencoaches nemen op verzoek van de agrariërs contact met hen op. Vervolgens vindt er een bezoek plaats, om in gesprek te gaan over de zorgen van de boer. De inhoud van het gesprek blijft op het erf, tenzij de agrariër toestemming geeft om informatie te delen met anderen. De gesprekken met de ervencoach zijn voor de agrariërs kosteloos. We kiezen voor de aanstelling van twee ervencoaches gedurende drie jaar. Eén erfcoach is thuis in de agrarische bedrijfsvoering. De ander heeft meer affiniteit met nevenactiviteiten en het sociaal welzijn. Aan de opdrachtgevers brengen zij eens per kwartaal verslag uit over de hoeveelheid gesprekken die zijn gevoerd en de besproken hoofdonderwerpen. Op basis van deze verslagen vindt een eventuele bijsturing plaats. Betrokken partners • Overheid: de gemeenten Elburg, Heerde en Oldebroek fungeren als opdrachtgever van de ervencoaches. Zij dragen bovendien financieel bij.
Ook de provincie Gelderland ondersteunt dit project met financiële middelen. • Ondernemers: via de lokale agrarisch overleggen is ook de agrarische sector aangehaakt. Bij deze overleggen zijn betrokken de vertegenwoordigers van LTO, BoerenNatuur Veluwe, Natuur- en Milieucoöperatie Randmeerkust, Weidevogelbescherming Randmeerkust, Rabobank, Campina, Stichting De Vier Merken. Risico’s Een projectrisico is dat de agrariërs weinig gebruik maken van de ervencoaches. Dit kan
komen door gevoelens van schaamte of terughoudendheid bij het vragen om hulp en advies. Om ervoor te zorgen dat er zij wel gebruik maken van de ervencoaches, schakelen we de contacten via de agrarische overleggen in. Daarnaast benaderen we de agrariërs met een brochure, die we via de post en via social media verspreiden.
“Door het ervencoachproject zorgen we voor goed geïnformeerde agrariërs, met een duidelijk toekomstbeeld.” Impact Door het ervencoachproject zorgen we voor goed geïnformeerde agrariërs, met een duidelijk toekomstbeeld. Dit geeft hen rust en de kracht om onderbouwde keuzes te maken. Voor de gemeenten is dit van belang omdat er dan inzicht ontstaat in de toekomstige ruimtelijke inrichting van het buitengebied. Bijdrage aan brede welvaart Het project draagt op vele manieren bij aan de brede welvaart. •S DG 3 - goede gezondheid en welzijn: de ontwikkelingen in de agrarische sector zorgen voor veel onzekerheid bij de agrariërs. Dat heeft niet alleen gevolgen voor hun bedrijfsvoering, maar zeker ook voor hun mentale gezondheid. Niet voor niets is het aantal suïcides onder boeren de laatste jaren flink toegenomen. Door een luisterend oor te bieden kan de ervencoach bijdragen aan het verbeteren van het welzijn van boeren. •S DG 7 – betaalbare en duurzame energie: het agrarisch gebied biedt veel mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie. Enkele voorbeelden: kleine windturbines, zon op dak, zonnevelden en biomassaverbranding. Dit is niet alleen goed voor het milieu, maar zorgt ook voor een economisch
13
Kop van de Veluwe
Kop van de Veluwe
businessmodel voor de boer. De ervencoach kan hem hierbij begeleiden. • SDG 9 - industrie, innovatie en infrastructuur: voor de toekomst van de agrarische sector is innovatie noodzakelijk. De ontwikkelingen daarin gaan razendsnel. De ervencoach kan, samen met de agrariër, onderzoeken van welke innovaties van toepassing zijn om het bedrijf toekomstbestendig te maken. • SDG 11 – duurzame steden en gemeenschappen: bij veel bedrijven is er sprake van een onzekere economische toekomst, wat betreft de agrarische bedrijfsvoering. Dan is het bieden van ruimte aan ondermijnende activiteiten aantrekkelijk. Zo vindt criminaliteit gemakkelijk een weg in ons buitengebied. Dit zorgt voor onveilige situaties, zowel voor de boer als voor zijn omgeving. De ervencoach kan in een vroeg stadium ingrijpen door de agrariër te begeleiden naar een toekomstbestendige bedrijfsvoering. Daarnaast kan de ervencoach een vertrouwenspersoon zijn voor een boer die met criminele activiteiten te maken heeft. • SDG 15 – leven op het land: behalve de zorg
14
voor een goede bedrijfsvoering beheert een agrariër ook de flora en fauna op zijn land. Van hem wordt bescherming en herstel van ecosystemen en biodiversiteit gevraagd. De ervencoach kan hem adviseren over maatregelen die hij daartoe kan treffen, en financieringsmogelijkheden daarvoor. Schaalbaarheid Het concept van het aanstellen van een ervencoach is niet nieuw. Dit gebeurt in verschillende delen van de Regio Zwolle met behulp van provinciale financiering. In de Kop van de Veluwe was die provinciale bijdrage tot op heden niet beschikbaar. In het kader van de Regio Deals is de provincie toch bereid financieel bij te dragen. Voor agrariërs bestaan verschillende landelijke en provinciale regelingen om adviseurs in te huren. Vaak gaat het dan altijd om specifieke adviseurs voor een bepaald onderwerp. Bovendien moet eerst via een digitaal loket een aanvraag worden ingediend. Het voorliggende initiatief is laagdrempelig. Het doel is om die ondernemers te ondersteunen die nog niet goed weten welke kansen en mogelijkheden bij hen passen.
4.4 Pleinenplan Projectomschrijving De sportlidmaatschapscijfers in onze gemeenten zijn hoog. Toch voldoen steeds minder inwoners, en vooral jongeren, aan de beweegnorm van één uur beweging per dag. De algemene verwachting is dat inwoners hiervoor zelf de regie nemen. Om
“Het spelen, bewegen en sporten bieden goede effecten voor de fysieke en mentale gezondheid. Dit geldt ook voor het buiten zijn, in een groene omgeving.”
dit te stimuleren slaan de Kop van de Veluwegemeenten de handen ineen. Het doel is om pleinen beter te gaan benutten voor de sociale doelen van de gemeenten. Het (door)ontwikkelen van de openbare ruimte staat voortdurend op onze agenda. Enerzijds kenden we de wens om buitenruimtes meer integraal in te richten. Anderzijds was er behoefte aan de samenwerking tussen de ruimtelijke invulling en de uitgangspunten van het sociaal domein. Dit heeft geleid tot het ontstaan van het Pleinenplan. De beweegvriendelijke omgeving is daar een mooi voorbeeld van. Het Pleinenplan draagt op verschillende manieren bij aan het subjectief welzijn van inwoners. Het belangrijkste aspect daarin is ontmoeting, een kernfunctie van pleinen. Het spelen, bewegen en sporten bieden goede effecten voor de fysieke en mentale gezondheid. Dit geldt ook voor het buiten zijn, in een groene omgeving. Met het Pleinenplan dragen we bij aan de vergroting van de leefbaarheid van onze kernen.
15
Kop van de Veluwe
Uitvoering We geven een kwalitatieve impuls aan 20 pleinen. Dit zijn zowel binnen- als buitenpleinen. We koppelen de impuls aan kansen voor educatie en natuur. Hiermee vergroten we de leefbaarheid van de openbaar toegankelijke (buiten)ruimte en de bijbehorende sociale functie.
“Het verbeteren van de positieve en mentale gezondheid.” Buitenpleinen bevinden zich in de openbare buitenruimte, zoals een schoolplein of speeltuin. Binnenpleinen bevinden zich in een multifunctionele accommodatie, zoals een ontmoetingsruimte. Elk plein binnen in het Pleinenplan krijgt in overleg met de buurtbewoners, gebruikers en/of andere partijen een inrichting. Die inrichting voldoet aan vier of meer van de onderstaande kenmerken: • zowel binnen- als buitenpleinen stimuleren, faciliteren en uitdagen onze inwoners tot ontmoeten, bewegen, sporten en leren (natuur- en voedseleducatie) • hierbij is extra aandacht voor mensen met zichtbare en onzichtbare beperkingen • daarnaast willen we in de buitenruimte zo veel mogelijk groene interventies doen. Zo maken we een aantrekkelijke, groene, koele omgeving met ruimte voor biodiversiteit • ondertussen maken we de leefomgeving klimaatbestendig (bijvoorbeeld door waterberging en het tegengaan van hittestress). De werkwijze hiervoor stemmen we af op de regionale sponsstrategie. Zo dragen we bij aan het verbeteren van de positieve en mentale gezondheid van onze winwoners. Betrokken partners • Overheid: de vijf gemeenten van de Kop van de Veluwe zetten allemaal in op verbetering van hun pleinen. Dit doen zij door de uitvoering te verzorgen en de ontwikkelingen
16
te financieren. Ook de provincie Gelderland en waterschap Vallei en Veluwe participeren hierin. Zij hebben een ondersteunende en adviserende rol. Daarbij levert de provincie Gelderland een financiële bijdrage. •O nderwijs: Hogeschool Aeres heeft een coördinerende rol in monitoring, evaluatie en kennisdissimilatie. • I nwoners: wijk- en dorpsteams, geven input voor de aanpak van de pleinen. Daarnaast zorgen zij voor vrijwilligers om de activiteiten te begeleiden waardoor de pleinen levendig worden. •M aatschappelijke organisaties: buurtwerk, jongerenwerk, zorgpartijen, bibliotheek, onderwijs, lokale ondernemers nemen deel in het participatieproces rondom de vernieuwing van de pleinen. Risico’s Het participatieproces vormt het grootste risico. Als dat niet goed verloopt is kan het gebruik van het vernieuwde/nieuwe plein tegen vallen. Op basis van demografische gegevens, zoals de gemiddelde leeftijd van de wijkinwoners, bepalen we de inrichting van het plein. We nemen ruim de tijd voor het participatieproces, zodat we kunnen inspelen op veranderende omstandigheden. We verminderen het risico door zoveel mogelijk inwoners en maatschappelijke partners te betrekken bij het participatieproces.
diversiteit en een verbeterde gezondheid. Het project zorgt voor: • verhoging van de sociale cohesie in buurt/ wijk en vermindering van eenzaamheid • stijging van het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegnorm en een verbeterde fysieke gezondheid, zoals minder overgewicht/obesitas onder inwoners • meer kennis over de woonomgeving en natuur en voeding • meer waardering voor de openbare ruimte, met name bij jongeren • meer biodiversiteit in de directe woonomgeving • klimaatbestendige inrichting van de leefomgeving. Hierdoor beschermen we inwoners beter tegen extreme weersomstandigheden • meer mogelijkheden om elkaar op een laagdrempelige manier te ontmoeten, samen te sporten, te spelen of te leren • v erbetering van het mentaal welbevinden.
“Doen wat écht werkt. Dat vinden wij belangrijk.”
De plannen kunnen vertraging oplopen door het vergunningenproces, netcongestie, grondverwerving, weersomstandigheden en technische uitdagingen. Daarom stellen we een ruime planning op. Iedere gemeente begint met de ontwikkeling van minimaal één plein, waarvan de eerste resultaten snel zichtbaar moeten zijn. Daarna kunnen we de succesverhalen, maar ook de tegenvallers, delen met de andere gemeenten. Het lectoraat van Hogeschool Aeres heeft een coördinerende rol bij de monitoring, evaluatie en kennisdissimilatie.
Bijdrage aan brede welvaart • SDG 3 - goede gezondheid en welzijn / SDG 13 - klimaatactie: verspreid over de Kop van de Veluwe ontwikkelen we groene, klimaatadaptieve pleinen; • SDG 4 – kwaliteitsonderwijs / SDG 12: verantwoorde consumptie en productie: op die locaties wordt ontmoeting, (natuur) educatie en, waar mogelijk en gewenst, voedsel verbouwen mogelijk gemaakt; • SDG 10: ongelijkheid verminderen / SDG 11 – duurzame steden en gemeenschappen: toegankelijkere pleinen, voor iedereen en aangepast op de behoeften van omwonenden en bezoekers.
Impact Het Pleinenplan biedt een toekomstbestendige en aantrekkelijkere leefomgeving, meer bio-
Schaalbaarheid Doen wat écht werkt. Dat vinden wij belangrijk. Daarom werken we samen met Aeres Hogeschool.
Het lectoraat helpt bij het ontwerpen, monitoren en evalueren van de ontwikkelingen die uit dit plan volgen. Het lectoraat vervult de functie van expertise- en kennisdeling. De gemeenten leveren de eerste input voor (door)ontwikkeling. Aeres zorgt voor het delen van de ervaringen met andere gemeenten in de regio en Nederland. Bijvoorbeeld tijdens de jaarlijkse kennisdag Groen en Gezondheid. Andere gemeenten kunnen op basis hiervan hun eigen pleinen efficiënt en effectief (door) ontwikkelen, zodra zij daaraantoe zijn.
• Beschrijving pleinen Elburg 1. Mattanjaschool Het bestaande schoolplein krijgt een transformatie naar een open entreegebied. We maken dit plein geschikt voor ontmoetingen tussen jong en oud. Op het plein komen groene interventies en speelse elementen, op basis van de behoefte van de buurtbewoners. 2. Singel ‘t Harde Hier realiseren we een beweegpark, in overleg met de buurtbewoners en passend bij het gemeentelijk evenementenbeleid.
“We bieden dagbesteding aan kwetsbare mensen. Daarnaast zetten we in op educatie.” 3. Groeikas Dit inwonersinitiatief ‘Elburg Groen Natuurlijk Doen’ heeft als doel om 2,5 hectare in te richten voor het verbouwen van voedsel. Dit project ligt op korte afstand van de historische vesting van Elburg. De hier aanwezige tuinkas gaan we herstellen. Ook komt hier een schuur met duurzaam karakter. We bieden dagbesteding aan kwetsbare mensen. Daarnaast zetten we in op educatie.
17
Kop van de Veluwe
4. MFA Doornspijk De inwoners van Doornspijk willen een levendig dorpshart. Ter vervanging van het verouderde dorpscentrum daarom besloten tot nieuwbouw van een Multi Functionele Accommodatie (MFA). Hierin trekken sociale en culturele verenigingen, maatschappelijke organisaties en onderwijs
“Passend in het monumentale beschermd stadsgezicht.”
Kop van de Veluwe
passend in het monumentale beschermd stadsgezicht. Het ontwerp is tot stand gekomen in overleg met de stakeholders in het gebied: sportverenigingen, gemeente, woningcorporatie en particulieren. Zij ontwikkelen het gebied samen. De openbare ruimte tussen de bebouwing geven we vorm volgens de kenmerken van het Pleinenplan. Hattem
samen op, onder één dak. We richten de openbare ruimte om het MFA in volgens de kenmerken van het Pleinenplan. Er is ruimte voor groene interventies, klimaatadaptieve maatregelen, beweegtoestellen en het stimuleren van ontmoeting.
6. Buurt(speel)tuin Speelvreugd Bewoners en de speeltuinvereniging hebben samen een plan gemaakt voor het herinrichten van een bestaande speeltuin. Daardoor wordt de speeltuin aantrekkelijker voor verschillende doelgroepen. Niet alleen voor kinderen, met name die met een beperking, maar ook voor ouderen uit de buurt. Daarmee creëren we een ontmoetingsplek gecreëerd voor de buurt.
5. Molenkamp Het gebied Molenkamp ligt tegen de historische vesting van Elburg. Het ruimtelijk plan is dan ook
7. Groenplein St. Andreas Het schoolplein van de St. Andreasschool toveren we om tot een groene oase voor de buurt. Hier-
door ontstaat een aantrekkelijke plek voor het ontmoeten. In dit project werken buurtbewoners, leerlingen en leraren van de school samen aan een plan om het plein voor de buurt toegankelijker te maken. En om de het plein flink te vergroenen. 8. Hattem plukt! Het inwonerinitiatief ‘Groen Goud’ werkt aan een plan om drie parken in Hattem te adopteren. Het initiatief voorziet in het omvormen van plekken om het ontmoeten te stimuleren. Het initiatief gaat over samenwerken, deelname van verschillende organisaties, klimaat en biodiversiteit, en educatie. Het doel is om de parken beleefbaar en eetbaar te maken. De doelgroep betreft ouderen en kinderen. Met deze doelgroep worden het plekken van ontmoeting voor heel Hattem.
“Daardoor kunnen alle bewoners, van jong tot oud, genieten van een actieve levensstijl en sociale interactie.” 9. Beweegboulevard Geldersedijk Bij de nieuwe woon-zorgzone in Hattem komt een multifunctionele ruimte voor sport, spel en ontmoeting. Daardoor kunnen alle bewoners, van jong tot oud, genieten van een actieve levensstijl en sociale interactie. De beoogde klimaatadaptieve inrichting, met een wadistructuur en calamiteitenberging, zorgt ervoor dat we het regenwater beter kunnen beheren. Hierdoor is de omgeving beter bestand tegen extreme weersomstandigheden. Het versterken van biodiversiteit doen we door het planten van inheemse bomen en ruimte te bieden aan insecten. Voor het bouwrijp maken van dit gebied vragen we geen middelen aan uit de Regiodeal. We vragen die wel aan voor de inrichting hiervan. 10. Parkzone Veen Over de lengte van 1,7 kilometer brengen we de
18
hoogspanningskabels onder de grond. Hierdoor komt er van de kabels minder straling vrij. En er is meer ruimte voor woningbouw. We richten een gebied van 4.500 m2 als parkomgeving met ontmoetingsfunctie. Ook hier ontwerpen we dit gebied samen met de buurt. Voor het bouwrijp maken van dit gebied vragen we geen middelen aan uit de Regiodeal. Dit gebeurt wel voor de inrichting hiervan. Heerde 11. Heerde centrum De inrichting van het centrum van Heerde moet bijdragen aan de versterking van het woon- en leefklimaat in het dorp. Het centrum moet een plaats van ontmoeting en winkelen worden. Een plek met veel (groene) kwaliteit waar men graag komt en waar men rust en gezelligheid ervaart. Dat is wat inwoners en bezoekers zoeken. Een plaats waar Heerde kan laten zien dat klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit niet slechts woorden zijn, maar waar men dat ook kan beleven. Een plaats waaraan de historie afgelezen kan worden. 12. Groene schoolpleinen In dit project vergroenen en ontstenen we de schoolpleinen in Heerde. Ook krijgen de schoolpleinen een klimaatadaptieve en natuurinclusieve ingerichting. Het moeten aantrekkelijke en natuurlijke speelplaatsen worden. De positieve effecten van een groene, duurzame en educatieve speelomgeving dragen bij aan het welzijn van kinderen, en aan de kwaliteit van de woon- en leefomgeving van de overige bewoners van het dorp. Nunspeet 13.
Vergroenen bestaande speelplaatsen Nunspeet gaat 22 speelplaatsen vergroenen. Ook verbeteren we de toegankelijkheid hiervan. Zand, houtschors en steen maken zoveel mogelijk plaats door graszoden. Dat is toegankelijker voor kinderwagens, rolstoelen en rollators dan zand en schors. Verder is gras koeler op warme dagen en onderhoudsvriendelijker. Om de speelplekken verder te vergroenen voegen we bomen en beplanting toe waar dat kan.
19
Kop van de Veluwe
14. Pannakooien Voetbal is een populair spel. Om beweging en het samenzijn te stimuleren wil Nunspeet zijn vier dorpen voorzien van pannakooien met kunstgras, ballenvanger en zitplaatsen. Het is niet alleen de jeugd die de pannakooien gebruikt. Ook jonge kinderen en volwassenen gebruiken de kooien voor ontmoeting en beweging. 15. Multifunctioneel schoolplein In Nunspeet realiseren we het Integraal Kind
Centrum. Hier realiseren we educatieve buitenruimtes, waar lessen kunnen plaatsvinden. Met een boomgaard en parkachtige elementen maken we dit gebied ook aantrekkelijk voor buurtbewoners. Zij kunnen er wandelen, spelen, sporten en elkaar ontmoeten. 16. Nieuw Feithenhof Het Nieuw Feithenhof betreft een gebiedstransformatie waarbij een deel van een bedrijventerrein naar een nieuwe woonbuurt verkleurt.
Voor deze woonbuurt geldt dat we die duurzaam ontwikkelen. De nieuwe buurt omarmt als het ware de groene, natuurlijke omgeving.
“Voor deze woonbuurt geldt dat we die duurzaam ontwikkelen. De nieuwe buurt omarmt als het ware de groene, natuurlijke omgeving.” We gebruiken de regiodeal-aanvraag voor het opstellen van een landschapsplan voor de inrichting van het terrein. Hier volgen maatregelen tegen hittestress, voor een goede wateropvang, voor de duurzaamheid, het spelen, het bewegen en het ontmoeten. Zo creëren we een buitenruimte gericht op ontmoeting, klimaatadaptatie en gezond leven. Het is een gemeentelijk project waarbij we de inwoners nadrukkelijk betrekken.
en speelplekken. Hiermee krijgt de kern van Oldebroek een impuls. De focus ligt op het verbinden van het oude en het nieuwe, en het optimaliseren van bestaande locaties. Deze ontwikkelingen stimuleren de verbinding, door ontmoeting en beweging in de kern. 19. Postzegelplekken In de hele gemeente Oldebroek zijn er verschillende plekken en pleintjes waar sprake is van zinloze verharding. Op deze plekken wordt gekeken naar een herinrichting waarbij vergroenen en verbinding centraal staan. In samenwerking met de wijk- of straatbewoners krijgen deze plekken een nieuwe inrichting. 20. Bewegen en ontmoeten in nieuwbouw De komende jaren volgt op verschillende locaties in de gemeente nieuwe woningbouw. Om ontmoeting in deze nieuwe buurten te stimuleren, werken we aan een groene en aantrekkelijke inrichting van de buitenruimte. Per locatie zoeken we samen met de nieuwe buurtbewoners naar een passende invulling.
Oldebroek
“Nunspeet gaat 22 speelplaatsen vergroenen. Ook verbeteren we de toegankelijkheid hiervan.” 20
17. Buurtmidden Wezep Deze beweeg- en ontmoetplek is onderdeel van het integrale project ‘Buurtmidden’. Al een aantal jaar werken we aan de (door-)ontwikkeling van deze wijk in Wezep-Noord. Dit doen we onder andere met de bouw van een basisschool, het ontwikkelen van een campusgebied en een woningbouwproject. Eén van de pijlers in dit integrale project is de BOSS-plek in de buurt. De BOSS-plek biedt ruimte voor spelen en sporten in de leeftijd van 0-18 jaar, draagt bij aan een groene leefomgeving met wandel- en fietsmogelijkheden en bevat onder meer een beweegroute. 18. Oldebroek kern In de kern van Oldebroek volgt de herinrichting van een trapveld. Verder zijn er kansen om diverse plekken aan elkaar te verbinden, zoals de beweegtuin, het centrum en de scholen. Dit kan met een aantrekkelijke route, ontmoetings-, rust-
21
Kop van de Veluwe
Kop van de Veluwe
• Financieel overzicht Pleinenplan Cofinanciering Plein
22
Benodigd
Gemeente
Provincie Gelderland
Onderwijs
Semipubliek
Privaat
Inwoners
15.000
Regiodeal
Mattanjaschool
50.000
10.000
25.000
Singel ‘t Harde
140.000
70.000
Groeikas
1.283.100
70.000
Molenkamp
300.000
150.000
MFA Doornspijk
4.784.417
4.209.417
400.000
Buurt(speel)tuin Speelvreugd
122.700
9.000
37.500
Groenplein St. Andreas
110.000
45.000
20.000
Beweegboulevard Geldersedijk
643.000
425.000
55.000
163.000
Hattem plukt!
110.000
275.000
40.000
45.000
Parkzone Veen
410.000
275.000
Heerde centrum
840.000
490.000
Groene schoolpleinen
200.000
Vergroenen bestaande speelplaatsen
160.000
80.000
80.000
Pannakooien
200.000
120.000
80.000
Multifunctioneelschoolplein
1.103.000
903.000
200.000
Nieuw Feithenhof
1.600.000
1.350.000
250.000
Buurtmidden Wezep
1.600.000
115.000
100.000
Oldebroek kern
150.000
75.000
75.000
Postzegelplekken
150.000
75.000
75.000
Bewegen en ontmoeten in nieuwbouw
400.000
200.000
200.000
Totaal
12.971.217
8.696.417
70.000 400.000
443.100
200.000
170.000 150.000 25.000
5.000
150.000
2.500
73.700
5.000
35.000
135.000 100.000
250.000 100.000
1.052.500
120.000
100.000
450.600
200.000
25.000
2.426.700
“De komende jaren volgt op verschillende locaties in de gemeente nieuwe woningbouw. Om ontmoeting in deze nieuwe buurten te stimuleren, werken we aan een groene en aantrekkelijke inrichting van de buitenruimte.” 23
Gebiedsarrangement
Kop van de Veluwe
Aanvraag Regiodeal Regio Zwolle 1 maart 2025