Berenschot Onderzoek publieke waarden Nunspeet

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

1/47

RAPPORT

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet Definitief 12 november 2025

GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

2/47

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3 Rode draden ..................................................................................................................... 3 1.1

Publieke waarde in gemeente Nunspeet ......................................................... 3

1.2

Draagvlak en legitimiteit in en voor de gemeente ........................................... 6

1.3

Organisatieopgaven “Alleen ga je sneller, samen kom je verder”................... 7

Hoofdstuk 2 .................................................................................................................... 10 Foto van Nunspeet ......................................................................................................... 10 2.1

Publieke waarde in Nunspeet ....................................................................... 10

2.2

Organisatie ................................................................................................... 21

2.3

Draagvlak ..................................................................................................... 27

Bijlage 1.

Casus-verdieping .......................................................................................... 31

Bijlage 2.

Cijfers opgaven ............................................................................................. 33

Bijlage 3.

Cijfers organisatie ........................................................................................ 40

Bijlage 4.

Financiën ...................................................................................................... 41

Bijlage 5.

Thema’s en doelstellingen per domein .......................................................... 44

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

3/47

HOOFDSTUK 1

Rode draden In deze nota hebben we een rode draden analyse gemaakt voor de belangrijkste opgaven voor de gemeente Nunspeet voor de komende 5 tot 10 jaren. De rode draden zijn naar voren gekomen uit gevoerde gesprekken, verdiepingsbijeenkomsten en analyse van cijfers en documenten, en gesprekken met strategisch managementteam en college Deze rode draden zijn input voor de strategische agenda voor de komende jaren. Daarom zijn hier met name ontwikkel- en aandachtspunten voor de gemeente Nunspeet in opgenomen. Dit doet niet af aan de conclusie dat de analyse laat zien dat de gemeente Nunspeet goed scoort op brede welvaartsscores, met een organisatie die er goed voor staat, met een hoog realisatievermogen. Zeker in relatie tot de omvang van de gemeente.

Inleiding In de rode draden kijken we van buiten naar binnen. Ons vertrekpunt is het publieke waarde model (zie figuur). We kijken eerste naar de publieke waarde, namelijk de belangrijkste maatschappelijk opgaven voor de komende tien jaar. Vervolgens kijken we naar de opgaven op het gebied van draagvlak; in de maatschappij en bij de belangrijkste stakeholders. Als laatste kijken we naar de opgaven voor de organisatie om zowel de maatschappelijke opgaven als het benodigde draagvlak te realiseren. Hierbij kijken we zowel naar aandachtpunten voor de besturing als voor de ambtelijke organisatie, en de onderlinge samenwerking.

1.1

Publieke waarde in gemeente Nunspeet

Het is fijn wonen, werken en recreëren in Nunspeet. De gemeente heeft een landelijk en bosrijk karakter met een bovengemiddeld sterke gemeenschap. Dit karakter combineert de gemeente met bovengemiddelde brede welvaartsscores. In Nunspeet zijn veel voorzieningen in de buurt en is de lokale economie sterk: er is een lage werkloosheid, er zijn veel banen in de eigen gemeente en het gemiddeld besteedbaar inkomen is relatief hoog. Nunspeters scoren hun gezondheid beter dan gemiddeld en de sterke gemeenschap zorgt ervoor dat inwoners van de gemeente zich gemiddeld genomen minder eenzaam voelen dan andere Nederlanders. Ook speelt er minder sociaaleconomische problematiek in de gemeente: Nunspeet kent in verhouding relatief weinig jeugdproblematiek en relatief weinig inwoners hebben financiële zorgen. Kortom, inwoners hebben het in het algemeen goed in Nunspeet. De opgave is om de hoge scores op brede welvaart in de gemeente te bestendigen.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

4/47

Belangrijkste maatschappelijke opgaven voor komende tien jaar Er komt veel op gemeenten af, zo ook op Nunspeet. De gemeente kent daarbij tal van maatschappelijke opgaven, waar de organisatie hard aan werkt. Uit dit onderzoek komen drie maatschappelijke opgaven naar boven die de komende tien jaar extra aandacht vragen van het bestuur en ambtelijke organisatie om ook op deze terreinen voldoende publieke waarde te blijven realiseren. 1. Gevolgen groeispurt: groeiend aantal inwoners en groeiende diversiteit (minder homogeniteit) zorgen voor druk op voorzieningen en sociale cohesie De gemeente heeft het afgelopen decennium een sterke groei doorgemaakt van 26.680 naar 29.070 inwoners tussen 2014-2024 (9%) bij een gemiddelde in de Noord-Veluwe van 7%. De verwachting is dat dit zich de komende tien jaar doorzet. Dit komt doordat de gemeente succesvol is gebleken in het realiseren van woningen. Dit heeft de afgelopen jaren geleid tot sterke groei van de bevolking en de verwachting is dat dit de komende tien jaar doorzet met de huidige plannen. Daarbij worden meerdere nieuwe woonwijken gerealiseerd. Nunspeet is een gemeente met veel jongeren en ouderen ten opzichte van het aantal inwoners tussen de 20 en 64 jaar. Het aantal ouderen zal de komende tien jaar sterk groeien, terwijl er een grote groep jongeren blijft.

De groei, gecombineerd met dubbele demografische druk leidt tot druk op voorzieningen. En het leidt tot een blijvende woningbouwopgave, die zowel vraagt om passende woningen voor een groeiend aantal ouderen als starterswoningen voor de groep jongeren die de huizenmarkt gaat betreden. Vanuit deze demografische ontwikkelingen zien we drie sub-opgaven: •

Druk op beschikbare voorzieningen door groeiende en veranderende populatie

De komende jaren zal de druk op voorzieningen toenemen. Enerzijds voldoende en passende voorzieningen voor jongeren en ouderen (kinderopvang, onderwijs en ouderenzorg). Zo is onderwijshuisvesting een van de grootste projecten van de gemeenten met een programma tot 2038. Verder wordt nu al geconstateerd dat de groep jongvolwassenen behoefte heeft aan meer (ontmoetings)voorzieningen, mede vanwege groeiende gevoel van eenzaamheid in deze doelgroep. Zo zal ook de druk op voorzieningen voor ouderen in het komende decennium toenemen. Anderzijds neemt de druk op voorzieningen toe door de groeiende populatie. Dit uit zich bijvoorbeeld ook uit op het gebied van entertainment-voorzieningen. Dit is nu in de vakantieperiode hoog door instromende vakantiegangers. De verwachting is dat dit steeds meer door het gehele jaar gewenst zal zijn. Ook neemt het aantal hoogopgeleiden in de gemeente toe. Dit leidt waarschijnlijk tot vraag naar meer beschikbaarheid van hoogwaardiger (horeca)voorzieningen. •

Meer diversiteit (minder homogeniteit) geeft opgaven op het gebied van sociale cohesie en inclusiviteit

Het stijgende inwoneraantal en de diverse instroom van nieuwe bewoners is van invloed op de gemeenschapsvorming. Met de groei neemt ook de diversiteit van de populatie toe. De bevolking die van origine redelijk homogeen was, wordt steeds heterogener, met name in de kern Nunspeet. Daarbij krijgt de gemeente steeds meer te maken met nieuwe doelgroepen zoals asielzoekers en kwetsbaren vanuit o.a. GGZ. Dit geeft voor de komende tien jaar uitdagingen op het gebied van inclusiviteit, inburgering en sociale cohesie in de wijken. Deze uitdaging is extra sterk in de nieuwe woonwijken, aangezien de verwachting is dat het grootste gedeelte van nieuwe doelgroepen (door hoge percentage sociaal huur) en mensen met een andere identiteit daar terecht komen. •

Van woningen naar buurten en gemeenschappen bouwen

De opgave voor de nieuwe woonwijken is om niet alleen woningen maar ook buurten en gemeenschappen te bouwen. Dit vraagt aandacht voor versterking van sociale cohesie in deze

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

5/47

wijken. Bijvoorbeeld door te zorgen voor randvoorwaarden in de openbare ruimte en voldoende voorzieningen voor ontmoetingen en maatschappelijke middenveld, zoals verenigingen.

2. Toegankelijkheid, effectiviteit en betaalbaarheid van (jeugd)zorg Landelijke ontwikkelingen en toenemende druk op de zorg leidt tot plaatselijke opgaven op het gebied van toegankelijkheid, effectiviteit en betaalbaarheid van (jeugd)zorg. Wachtlijsten voor zorginstellingen nemen toe, waardoor mensen langer in hun bestaande omgeving blijven wonen, wat druk geeft op gemeentelijke voorzieningen. Daarbij zien we ontwikkelingen in de (jeugd)zorg naar meer preventie en lokale voorzieningen aan de voorkant waardoor de rol van gemeenten groter wordt, en tegelijkertijd meer samenredzaamheid van de maatschappij nodig is. De grootste uitdaging hierin betreft momenteel de jeugdzorg. Daarnaast zullen de opgaven op het gebied van ouderenzorg de komende tien jaar toenemen voor gemeente Nunspeet, als ook de opgave op het gebied van zorg & veiligheid, als de beweging van zorg naar welzijn. In de jeugdzorg verwachten we blijvende druk op toegankelijkheid, effectiviteit en budgetten. De groei van (de kosten van) de jeugdzorg oefenen veel druk uit op het sociaal domein van de gemeente. Groeiend gebruik van jeugdhulp leidt ertoe dat druk komt op toegankelijkheid voor (andere) ondersteuning van kwetsbare gezinnen. Daarnaast legt een kleine groep inwoners met een specialistische (jeugd)hulpvraag een relatief groot beslag op het budget.

De uitdagingen vragen innovatie in jeugdzorg, samen met lokale en regionale partners. Deze opgaven vraagt forse inzet van de gemeente, waarbij dit volgens betrokkenen vraagt om het ‘samen’ doen met de gemeenschap en tegelijkertijd versneld tot ‘realisatie’ te komen.

3. Ruimte voor ontwikkelingen steeds beperkter door schaarser wordende ruimte, netcongestie en wettelijke beperkingen De ruimte in Nederland is schaars en de verschillende overheidslagen worstelen met het leggen van de ruimtelijke puzzels. Dit geldt ook voor Nunspeet waar ruimte ook steeds schaarser wordt: dit vraagt keuzes en afweging tussen vele belangen. Omdat opgaven in recreatie, natuur, bedrijfsleven, landbouw, woningen en energie allemaal om ruimte vragen. Ook omdat de beschikbare ruimtes die er waren steeds meer opgevuld raken, bijvoorbeeld in het centrum. Wel ziet Nunspeet nog steeds voldoende ruimte vanuit de structuurvisie voor doorontwikkeling. Hierbij leven binnen de gemeente wel vragen over hoe de beschikbare ruimte optimaal te benutten. En/of er ook voldoende beschikbare ruimte is bij een toenemende behoefte voor ruimte voor voorzieningen en als de wens is om de economie (en bedrijventerreinen) mee te laten groeien met het aantal inwoners. Daarnaast wordt energievoorziening steeds meer een risico voor ontwikkelingen met name door netcongestie. En ook dit vraagt ruimte, bijvoorbeeld om de vele nieuwe transformatorstations te plaatsen. Dit geldt ook voor RES-doelstellingen. Op dit terrein heeft de gemeente moeite met het vinden van haalbare oplossingen door (uitstoot)regelgeving, lokaal draagvlak en ruimtelijke beperkingen.

De energievoorziening bestaat voor een relatief klein deel uit hernieuwbare energie en de gemeente heeft relatief veel grote woningen en vastgoed met een hoog elektriciteitsverbruik. Dit legt een grotere druk op verduurzamen van huidige woningvoorraad en vastgoed. Innovatieve verduurzaming is nodig, gecombineerd met het inzetten van kleinschalige alternatieven en energiebesparing.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

1.2

6/47

Draagvlak en legitimiteit in en voor de gemeente

Maatschappelijke opgaven realiseren vraagt samenwerking met allerlei partijen in de samenleving. Ontwikkeling vraagt bestuurlijke keuzen waarin belangen worden afgewogen waar niet elke inwoner tevreden over zal zijn. In dit onderzoek kijken we naar wat de gemeente kan leren om verhouding met inwoners, en draagvlak voor besluitvorming te versterken. Daarin komen er drie opgaven op dit gebied naar boven. 4. Omgaan met steeds mondiger en verruwde maatschappij die juridificeert Nederlandse burgers worden steeds mondiger en de omgangsvormen verruwen, met name op sociale media. Dit speelt ook in de gemeente Nunspeet. Vooropgesteld staat dat beschikbare onderzoeken en cijfers laten zien dat inwoners in het algemeen tevreden zijn over het handelen van de gemeente. Dit komt naar boven in cijfers over de dienstverlening van de afdeling Burgerzaken of vanuit cliënten over de wmo. Tegelijkertijd heeft gemeente Nunspeet te maken met mondige burgers en juridische procedures met name rondom ontwikkelingsprojecten. En een periode met veel WOO-verzoeken achter de rug. Dit kost veel energie voor alle betrokkenen, en geeft een hoge druk op de organisatie. En het leidt tot verzuurde verhoudingen en een groeiende kloof met bepaalde groepen en individuen. We constateren dat dit ook voor medewerkers leidt tot een toegenomen gevoel van onveiligheid in sommige situaties.

Onze inschatting is dat de mondigheid en verruwing de komende jaren niet afneemt. De opgave betreft om in deze ontwikkeling te blijven werken aan draagvlak voor gemeentelijke besluitvorming en te werken aan weerbaarheid van de gemeentelijke organisatie en bestuur. 5. Helderheid van rol van gemeente in groeiende verwachtingen van maatschappij De gemeente Nunspeet kent een hoge betrokkenheid met haar inwoners, en een hoog dienstverleningsniveau. Zo komen veel vragen en problemen van burgers en maatschappelijke partners – onder andere via het bestuur – bij de organisatie terecht om op te lossen of te faciliteren. Dit brengt de gemeente veel goeds. De gemeente zit snel aan tafel bij maatschappelijke vraagstukken, de gemeente staat dichtbij haar inwoners en bereikt daarop veel. Maar dit geeft ook een hoge druk op de huidige organisatie. De maatschappelijk ontwikkeling is dat maatschappelijke partners en burgers bij problemen steeds meer kijken naar de gemeente voor oplossingen. Dit leidt tot het risico dat de gemeentelijke organisatie vastloopt (of uitdijt) als alles op het bordje van de gemeente terecht komt. Dit vraagt naar de toekomst toe heldere bestuurlijke keuzen, wat de samenleving wel en vooral niet van de gemeente kan verwachten. Dit binnen de context van een groeiende gemeentelijke organisatie: dit is een balansvraagstuk.

Ook om als betrouwbare partner gezien te blijven worden. Dit kan onder druk komen te staan als verwachtingen niet meer waargemaakt kunnen worden. 6. Blijvende druk op samenwerking in de regio op maatschappelijke opgaven Gemeente Nunspeet kent een complexe dynamiek als het gaat om regionale samenwerking. Nunspeet participeert in meerdere samenwerkingsverbanden, en heeft daarin zowel positieve als negatieve ervaringen. Zo is de ervaring dat regionale samenwerking vaak niet leidt tot meer slagkracht in opgaven, maar eerder complicerend en vertragend werkt. Daarom neigt Nunspeet in opgaven eerder tot zelf doen, dan gezamenlijk optrekken. Door deze neiging en incidenten uit het verleden, heeft Nunspeet geen sterke reputatie in de regio als partner. Naar de toekomst toe verwachten we dat de druk om regionaal samen te werken niet afneemt, maar eerder toeneemt. Dit komt omdat veel maatschappelijk opgaven niet zonder regionale samenwerking of afstemming effectief op te lossen zijn, zoals voorzieningenniveau, (jeugd)zorg en

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

7/47

ruimtelijke puzzels op het gebied van woondeals, energie en natuur/stikstof. Daarnaast zoeken andere gemeenten en de provincie ook nadrukkelijk de samenwerking op. Dit brengt het dilemma met zich mee hoe Nunspeet zich in de toekomst zich wil verhouden tot de regio in opgaven die een regionale component hebben. Vraagstuk daarbij is wat dan de meest logische samenwerkingspartners zijn, ook omdat Nunspeet op het grensvlak zit tussen verschillende regionale systemen. En hoe te komen tot een gezamenlijke visie en verhaal op regionaal positioneren vanuit verschillende perspectieven hierop.

1.3

Organisatieopgaven “Alleen ga je sneller, samen kom je verder”

Gemeente Nunspeet is continu in ontwikkeling en groeiend met een hoog ambitieniveau. Dit vraagt veel van de gemeente, zowel van bestuurders als ambtenaren. Het algemene beeld is dat de organisatie er goed voor staat: qua realisatievermogen, qua medewerkerstevredenheid als ook de financiële situatie. Het lukt de gemeente Nunspeet vooralsnog goed om als ontwikkelgemeente met de hoge ambities en opgaven aan de slag te gaan. De gemeente neemt veel hooi op de vork en realiseert veel in de publieke ruimte, zeker voor een gemeente van haar omvang. Maar het knelt regelmatig ook binnen de organisatie. Dit vraagt vaker afwegen tussen wat men wil en wat men kan. Naar de toekomst toe worden er kwetsbaarheden gezien. De groei en beschreven maatschappelijke opgaven vragen versterking van de besturing en de organisatie. Voor de komende 10 jaar blijft de gemeente een ontwikkelgemeenten door groei in aantal inwoners en woningen. Opvallend is dat er geen gedeeld beeld in de gemeente bestaat (bestuurlijk en ambtelijk) over de lange termijn horizon (>10 jaar) waar de gemeente naartoe ontwikkelt, na realisatie van de huidige grote (woningbouw)projecten.

Blijft de gemeente snel doorgroeien, vertraagt de groei of wordt de gemeente een beheergemeente? Dat Nunspeet een beheergemeente wordt, lijkt minder realistisch aangezien voor 2040 in het recente omgevingsprogramma volkshuisvesting nieuwe doelen zijn gesteld voor woningbouw (totaal 1300). De verschillende scenario’s hebben impact op hoe de organisatie zich in de toekomst moet ontwikkelen. Duidelijkheid hierover geeft richting voor toekomstige keuzen omtrent investeringen in de ambtelijke organisatie. Bestuurlijke opgaven 7. Balans tussen resultaten op individuele dossiers en gezamenlijke doelen – als college en in samenwerking met de Raad Wethouders van de verschillende partijen werken in Nunspeet ambitieus aan hun portefeuille. Het huidige college is gestart met een Raadsbreed akkoord. Die cultuur wordt benoemd als er een van “nuchterheid en vertrouwen”. Dit heeft tot het gevolg dat er relatief veel binnen de eigen portefeuille wordt gestuurd, en dat er relatief weinig bijsturing tijdens de bestuursperiodes is met de raad. Daar komt bij dat het gesprek met de raad over dossiers en lopende opgaven volgens verschillende betrokkenen scherper gevoerd kan worden. Het college draait sinds een aantal maanden proef met de BOB-werkwijze (beeldvorming, oordeelsvorming, besluitvorming) om hier meer invulling aan te geven.

Dit vraagt de komende periode aandacht in de samenwerking tussen raad en college. Vanuit politiek, bestuur en organisatie wordt opgemerkt dat collegeleden primair met hun eigen portefeuilles bezig zijn en het college minder als een team stuurt op gezamenlijke doelen. Gezien de maatschappelijk opgaven verwachten we dat verbinding tussen portefeuilles de komende jaren alleen maar belangrijker gaat worden. Dit vraagt naar de toekomst toe meer samenhangende besturing.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

8/47

8. Omgaan met verschillende waarden over omgang met samenleving en regio In het bestuur zien we verschillende waarden op het gebied van omgaan met de samenleving. Deze verschillen komen sterk naar voren in kijk op participatie. Er bestaan gerichtheidsverschillen binnen de gemeente over de nadruk die moet liggen op snel resultaten boeken (‘realisatie’) tegenover ruimte voor gesprek met de maatschappij (‘verbinding’). Enerzijds wordt participatie gezien als een doel op zich, aangezien het onderlinge gesprek in participatie kan leiden tot versterken van de sociale cohesie. Anderzijds wordt participatie voornamelijk gezien als een middel om ontwikkelingen te realiseren. Ook wordt anders gekeken naar participatie op het “wat” en het “hoe”. Van het beeld dat “wat” het primaat van de politiek is, en participatie zich (wettelijk) beperkt tot het “hoe”. Tot ook de wens om participatie op “wat” keuzen in te zetten. Deze verschillende perspectieven leiden tot andere gerichtheden en afwegingen rondom snelheid versus de wens om meer tijd te nemen voor ontwikkelingen. Dit leidt tot versterking van het uit elkaar lopen van deze waarden in de uitvoering, wat de samenwerking op gezamenlijke opgaven en onderlinge afhankelijkheden bemoeilijkt. 9.

Balans in ambtelijk-bestuurlijke samenwerking De ambtelijk-bestuurlijke samenwerking is te typeren als: een stevig en ambitieus bestuur – en een loyale organisatie die de ambities zo goed mogelijk probeert te realiseren. Er zijn korte lijnen tussen college en ambtenaren, en een informele open sfeer die gewaardeerd wordt. De organisatie heeft de neiging om “U vraagt, wij draaien” en op vragen van het bestuur snel te gaan lopen. Dit leidt in de aansturing van de organisatie tot focus op (korte termijn) politieke prioriteiten. En een risico op overvraging van de organisatie. Naast dat dit een kracht is, leidt dit ook tot kwetsbaarheden. We zien dit als een balansvraagstuk. In de ambtelijke-bestuurlijke samenwerking denken we dat een stevigere rol van de ambtelijke organisatie behulpzaam is op het gebied van 1) begrenzing over wat wel en niet kan met de consequenties van nieuwe opdrachten op andere werkzaamheden, 2) aan de voorkant meer na te denken over samenhang en randvoorwaarden om opdrachten succesvol uit te voeren 3) en in hoeverre korte termijn resultaten in lijn zijn met lange termijn doelstellingen. Overigens ervaart het college wel een inhoudelijke stevige adviserende rol van de organisatie op dossiers.

Ambtelijke opgaven 10. Verzakelijking en professionalisering De gemeente Nunspeet wordt breed gezien als een fijne en prettige organisatie om bij te werken – waar mensen ook lang blijven werken. De sfeer wordt door gesprekspartners ‘familiair’ genoemd. Uitdaging betreft het goede te behouden, en tegelijkertijd te werken aan de kwetsbaarheden. De groei van de gemeentelijke taken en organisatie vraagt meer verzakelijking en professionalisering van de organisatie. Hiervoor heeft de organisatie de afgelopen jaren een aantal passende stappen gezet in organisatieontwikkeling op het gebied van domeinstructuur, SMT en portfoliomanagement, als ook in professionaliseren van de gesprekscyclus met meer aandacht voor feedback. De uitdaging ligt op deze structuren en processen beter werkend te krijgen door ontwikkeling van leiderschap, samenwerking en cultuur binnen de organisatie. De huidige ontwikkelfase van de gemeente vraagt volgens ons om: a. Groei in zakelijke cultuur in de organisatie, met meer aandacht voor aanspreken, feedback geven en kwaliteit. Hier zijn structuren en programma’s op ingericht door de gemeente (feedback en gesprekscyclus) – nu vraagt dit doorpakken in het écht onderdeel van de werkcultuur maken. Door hier samen, op Nunspeetse wijze, voor te gaan en in te ontwikkelen.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

9/47

b. Groei in stevigheid van de organisatie in de advisering aan het bestuur enerzijds en in de aansturing anderzijds. Thema’s waar meer stevigheid wordt gevraagd betreft ‘heldere begrenzing wat wel en niet kan’, ‘consequenties van bestuurlijke keuzen’, ‘doorpakken op vastlopende dossiers’ en “samenhang tussen de domeinen”. Hiervoor wordt met name naar de top van de organisatie gekeken. Dit is een herkenbaar patroon waarin de ambtelijke top een scharnier-functie heeft tussen bestuur en organisatie. Versterking hiervan vraagt doorontwikkeling van SMT naar een meer (strategische) en integrale sturende rol. c.

Investeren in digitalisering, data, innovatie (o.a. AI) en de backbone van de organisatie (in lijn met de ontwikkelingen in de ‘inhoudelijke domeinen’), zoals ICT/informatiebeveiliging/systemen. Data wordt steeds belangrijker in de ontwikkeling van beleid, en AI als tool om effectiever en efficiënter te werken. Om dit goed toe te passen, vraagt ontwikkeling van alle domeinen, en meer aandacht voor de veranderkundige kant van digitalisering bij medewerkers. 11. Strategisch opereren en verbinden

De gemeente is sterk in realiseren – maar kan zich ontwikkelen in ‘strategisch opereren’, zowel extern als intern. Extern - richting de maatschappij - kan de gemeente meer proactief optreden en anticiperen op gevolgen van plannen en besluiten, en communicatie hierop inrichten. Met als doel om de maatschappij beter mee te nemen en het genoemde ‘gedoe’ te verminderen. Intern gaat dit vooral om explicitering van de inhoudelijke richting en behoeften die de gemeentelijke organisatie zelf ziet. Dit raakt aan de noodzaak om als gemeentelijke organisatie meer ‘over de bal heen te kijken’. Het SMT staat hiervoor aan de lat, maar breed wordt gedeeld dat dit nog niet functioneert zoals gewenst. Dat raakt ook aan de gewenste verbetering van de samenwerking tussen de domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering binnen de gemeente. Domeinsturing heeft geleid tot versterking van de samenwerking binnen de domeinen. De vervolgstap betreft betere strategische samenwerking tussen domeinen. Aandachtpunt hierbij zijn de verschillende perspectieven op wat kwaliteit is tussen domeinen, die aansluiting op elkaars processen bemoeilijken, zonder dat het tot ‘te veel’ vertraging leidt. Daarbij zien we andere gerichtheden. Het sociaal domein is meer gericht op ‘lange termijn en cohesie, waarbij participatie en het gesprek met maatschappelijke partners als doel op zich worden gezien’.

Tegenover bijvoorbeeld het fysieke domein dat meer gericht is op ‘realisatie, korte termijn en participatie als middel om een doel te bereiken’. Een voorbeeld van gerichtheidsverschil dat zich hierin openbaart is ook hoe domein Bedrijfsvoering en domein Fysiek tegen de omgang met Wooverzoeken aankijken. Dit is de puzzel om te leggen: hoe komen tot een situatie waarin de domeinen elkaars sterktes erkennen en benutten. Met balans tussen daadkracht die gezien wordt in het fysieke domein, en aandacht voor het gesprek met maatschappelijk partners of juist voor bedrijfsprocessen, zoals in domein sociaal of bedrijfsvoering.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

10/47

HOOFDSTUK 2

Foto van Nunspeet In dit hoofdstuk is de ‘foto van Nunspeet’ opgenomen. Dit is de basis van documenten, cijfers en beelden die input geven van hoe het in en met de gemeente gaat op verschillende onderwerpen. In deze Foto van de gemeente Nunspeet wordt ingegaan op de publieke waardecreatie met aandacht voor de huidige context en de maatschappelijke opgaven waar de gemeente momenteel aan werkt (1.1). Het realiseren van deze publieke waarde hangt nauw samen met de werking van de gemeentelijke organisatie, waar vervolgens dieper op in wordt gegaan (1.2). Daarna beschrijven we het draagvlak voor en binnen de gemeente (1.3); dit betreft niet alleen de relatie met inwoners via dienstverlening en participatie, maar ook de samenwerking binnen de regio. Tot slot bieden de bijlagen aanvullende gegevens en bronnen.

2.1

Publieke waarde in Nunspeet

Aan welke publieke waarde en strategische maatschappelijke opgaven werkt de gemeente, en wat zijn de strategische doelen voor de komende vijf tot tien jaar?

2.1.1

De historie van Nunspeet

De gemeente Nunspeet heeft een rijke historie. De naam Nunspeet is afgeleid van Nuwenspete, wat "nieuwe ontginning" betekent. In de middeleeuwen maakte Nunspeet deel uit van het schoutambt Ermelo. In 1811 kreeg Nunspeet, toen nog binnen de gemeente Ermelo, de status van gemeente. Vanaf dat moment begon Nunspeet te groeien, voornamelijk door de opening van station Nunspeet in 1863 aan de spoorlijn Utrecht–Zwolle. Na de invoering van de Gemeentewet in 1851 – die het gemeentebestuur meer autonomie gaf – wilden dorpen in de gemeente een bestuurlijke scheiding. Nunspeet werd echter pas officieel gescheiden van Ermelo op 1 januari 1972. In 1994 telde de gemeenteraad 21 zetels, en dit is tot op heden zo gebleven. In de afgelopen decennia heeft de gemeente sterke demografische ontwikkelingen doorgemaakt. Rond 1795 telde Nunspeet 1.057 inwoners. Aan het begin van de 20e eeuw waren dat er al ruim 3.100. Momenteel wonen bijna 30.000 inwoners in de gemeente. Nunspeet blijft een relatief dunbevolkte gemeente vergeleken met de rest van Nederland, met 223 inwoners/km² in 2023 in vergelijking met een landelijk gemiddelde van 529 inwoners/km². Geografisch gezien wordt Nunspeet ook wel "de Veluwe in het klein" genoemd. Tot 1933, toen de Afsluitdijk werd voltooid, lag Nunspeet nog aan de Zuiderzee. Na de afsluiting ontstond het Veluwemeer, dat nu de westelijke grens van de gemeente vormt.

In het landschap zijn nog altijd archeologische sporen aanwezig zoals prehistorische akkers (Celtic fields) uit de Romeinse tijd. Ook zijn er kilometerslange Duitse ploegstroken op de heiden zichtbaar. De gemeente Nunspeet telt negentwintig rijksmonumenten en honderdvijftien gemeentelijke monumenten. De oudste van deze

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

11/47

monumenten – sommigen wel 10.000 jaar oud – zijn te vinden in Vierhouten, op de Elspeterheide en in het Vierhoutersbos. De ligging van Nunspeet is in de regio Noord-Veluwe. De gemeente grenst aan

de

gemeenten

Elburg,

Epe,

Apeldoorn, Ermelo en Harderwijk. In tegenstelling tot de landelijke trend van gemeentelijke herindelingen in de jaren ’80, koos Nunspeet er bewust voor

om

Nunspeet

zelfstandig maakt

te

deel

blijven. uit

van

zoals

de

verschillende samenwerkingsverbanden,

Kop van de Veluwe en Regio Zwolle. Begin 20e eeuw trokken kunstenaars als Arthur Briët, Edzard Koning en Ben Viegers naar de Veluwe vanwege het karakteristieke landschap. Nunspeet ontwikkelde

zich

kunstenaarsdorp,

wat

tot

een

nog

steeds

zichtbaar is in culturele instellingen zoals het Noord-Veluws Museum. Door de gunstige ligging van Nunspeet en de natuurrijke omgeving heeft de gemeente zich weten te positioneren als een aantrekkelijke woon-, werk- en toeristenplek met een duidelijk historisch karakter.

2.1.2

Demografie

Feiten Kernpunten demografie •

De Nunspeetse bevolking groeit relatief snel ten opzichte van buurgemeenten en Nederland.

•

De groene en grijze druk in Nunspeet zijn hoog: er zijn relatief veel jongeren en ouderen.

•

Nunspeet kent een lage bevolkingsdichtheid, maar de druk op ruimte neemt langzaam toe.

Tussen 2014-2024 is Nunspeet gegroeid van 26.680 naar 29.070 inwoners (9%) bij een gemiddelde in de Noord-Veluwe van 7,0%1. In 2024 is de bevolking van de gemeente Nunspeet gegroeid met 10,9 personen per 1.000 inwoners. Deze groei is iets groter dan in buurgemeenten Epe (9,1) en Ermelo (9,7) en ruim groter dan in buurgemeenten Elburg (-0,1) en Apeldoorn (2,1). In Harderwijk groeide de bevolking iets sneller dan in Nunspeet: 13,8 personen per 1.000 inwoners. De bevolkingsontwikkeling in Nunspeet is relatief hoog ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De verwachting van het CBS is dat de bevolking van Nunspeet in de komende jaren licht doorgroeit. De grootte van de groei hangt af van verschillende factoren, zoals de woningbouw. Nunspeet is een gemeente met veel jongeren en ouderen ten opzichte van het aantal inwoners tussen de 20 en 64 jaar. De groene druk2 in de gemeente ligt hoog: voor elke 100 mensen tussen

WOONBEHOEFTE-ONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE 2025-2035 Groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de jeugd tot het werkende deel van de bevolking. 1 2

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

12/47

de 20 en 65 jaar zijn er 45,8 kinderen en jongeren (0 tot 20 jaar). Dit is aanzienlijk hoger dan in de COROP-regio3 Veluwe (40,2), Gelderland (36,5) en Nederland (35,4). Ook de grijze druk4 ligt in Nunspeet hoger dan op andere schalen: 40,1 in Nunspeet, 37,1 op de Veluwe, 37,7 in Gelderland en 34,9 in Nederland. De totale demografische druk ligt daarmee in Nunspeet op 85,9. Dat is aanzienlijk hoger dan op de Veluwe (77,3), in Gelderland (74,3) en in Nederland (70,4). Dit wijst op een dubbele demografische opgave: een relatief jonge en tegelijkertijd vergrijzende bevolking en een dubbele belasting op de werkende beroepsbevolking. De omgevingsadressendichtheid in Nunspeet is gestegen van 790 adressen per km² in 2020 naar 816 adressen per km² in 2023. Ondanks de stijging blijft Nunspeet aanzienlijk minder dichtbevolkt dan de Veluwe (1.063,5 adressen/km²), Gelderland (997,2 adressen/km²) en Nederland als geheel (1.207,14 adressen/km²). De bevolkingsdichtheid in de gemeente Nunspeet is in de afgelopen jaren ook licht gestegen, van 216 inwoners/km² in 2020 naar 226 inwoners/km² in 2024. Hoewel dit een stijging betekent, blijft Nunspeet nog altijd een relatief dunbevolkte gemeente vergeleken met de Veluwe (395), Gelderland (433) en Nederland (533).

De relatief lage bevolkingsdichtheid van Nunspeet – minder dan de helft van het landelijke gemiddelde – onderstreept de landelijke en ruimtelijke opzet van de gemeente. Tegelijkertijd laat de stijging in bevolkingsdichtheid, in combinatie met de eerder geconstateerde bevolkingsgroei, zien dat de druk op de beschikbare ruimte langzaam toeneemt. CBS bevolkingsprognose In de regionale prognose 2023-2050 beschrijft het CBS de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkeling van de Nederlandse bevolking. Op basis van analyses van de demografische ontwikkelingen worden veronderstellingen opgesteld over de toekomstige trends rond geboorte, sterfte, migratie en overgangen tussen huishoudensposities (echtscheidingen, uit huis gaan, etc.). De gevolgen van de veronderstellingen worden doorgerekend in het prognosemodel. Volgens de Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022–2035 van het CBS zal de bevolking van Nunspeet in deze periode met 1,89% toenemen. Deze groei blijft achter bij de verwachte percentages in omliggende gemeenten: Epe (5,74%), Harderwijk (8,20%), Ermelo (10%) en vooral Apeldoorn (11,01%) en is alleen vergelijkbaar met buurgemeente Elburg (1,86%). Daarmee behoort Nunspeet tot de gemeenten met de laagste groei binnen de regio. De prognose van het CBS is dat de Nunspeetse bevolking tussen 2025 en 2030 groeit van 28.400 naar 28.500.

Tussen 2030 en 2040 verwacht het CBS een groei naar 28.600 inwoners. Verschillende factoren kunnen van invloed zijn op het toekomstige inwoneraantal, zoals hoeveel woningen worden gebouwd. Hier wordt in de prognose van het CBS geen rekening mee gehouden. Dit werkt al door in de huidige cijfers: Nunspeet had in 2024 al 29.070 inwoners, meer dan de 28.400 uit de prognose voor 2025 en de prognose voor 2030 en 2040. Beelden In de gesprekken benoemen veel gesprekspartners dat er relatief veel ouderen én jongeren in Nunspeet wonen, vaak ook relatief grote gezinnen. Uit de gesprekken blijkt dat de bevolkingsgroei van Nunspeet zowel als een uitdaging als een kans wordt gezien. De gemeente groeit naar verwachting van 29.000 naar 31.000-34.000 inwoners in de komende tien jaar (geen doel op zich).

De naam COROP komt van Coördinatie Commissie Regionaal OnderzoeksProgramma. Het is een cluster van één of meer aangrenzende gemeenten in dezelfde provincie, ontworpen voor regionaal onderzoek. 4 Grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de ouderen tot het werkende deel van de bevolking. 3

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

13/47

De natuurlijke groei daalt naar verwachting van gesprekspartners, maar het aantal inwoners stijgt door instroom vanuit andere regio’s. Dit brengt volgens sommigen druk op voorzieningen, ruimte en sociale cohesie. De instroom is potentieel van invloed op de samenstelling van de gemeenschap – maar op welke manier zijn verschillende beelden, en hier is ook beperkt feitenmateriaal over beschikbaar. Wel blijkt dit onderwerp soms tot spanningen te leiden, bijvoorbeeld in politieke discussies. Dan gaat het bijvoorbeeld over het overbieden van lokale bewoners bij woningaanbod (“kunnen onze jongeren hier wel blijven wonen?”), maar ook om mogelijke aanpassing van geldende normen in de gemeente (denk aan de winkelsluiting op zondag).

2.1.3

Ruimte en wonen

Kernpunten ruimte en wonen •

De Nunspeetse woningvoorraad bestaat uit relatief veel grotere koopwoningen met een hoge WOZ-waarde.

•

De woonlasten voor woningeigenaren en huurders zijn relatief laag in Nunspeet.

•

De gemiddelde huishoudensgrootte is in Nunspeet relatief hoog (2,5 persoon).

• De Nunspeetse woningvoorraad bestaat uit relatief veel koopwoningen (65,2% tegenover 57,1% landelijk) en relatief weinig corporatiehuur- (23,2% tegenover 28,7%) en overige huurwoningen (11,2% tegenover 11%). Het relatief hoge percentage koopwoningen is in meerdere omringende gemeenten te zien. De gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Nunspeet was in 2024 €425.000. Dit is ruim hoger dan het landelijk gemiddelde van €379.000. Dit verschil is deels te verklaren doordat de huizen in Nunspeet gemiddeld 11m2 groter zijn dan het landelijk gemiddelde (131 tegenover 120). De WOZwaarde van de gemiddelde Nunspeetse woning ligt ook boven het gemiddelde van Gelderland (€380.000) en de Veluwe (€412.000). Het Nunspeetse gemiddelde ligt tussen de gemiddelde WOZwaarde van buurgemeenten Elburg (€363.000) en Ermelo (€441.000), terwijl de huizen hier nagenoeg even groot zijn. De WOZ-waarden in de gemeente Nunspeet laten over de periode 2020–2024 een duidelijke en consistente stijging zien, van €300.000 in 2020 naar €425.000 in 2024. Deze waarde is elk jaar hoger dan die van Zwolle, Apeldoorn en Harderwijk, met in 2024 een verschil van maar liefst €70.000 ten opzichte van Zwolle (dat structureel de laagste WOZ-waarde van de vergeleken gemeenten kent). Apeldoorn volgt een iets stabieler groeipad, maar blijft ook onder Nunspeet: in 2024 bedraagt het verschil €43.000.

Harderwijk kent net als Nunspeet een sterke stijging, maar bereikt in 2024 alsnog een gemiddelde WOZ-waarde van €391.000 (€34.000 onder het gemiddelde van Nunspeet). De aanhoudende stijging in Nunspeet (41,7% over een periode van vijf jaar) blijkt consistent. De woonlasten5 in Nunspeet zijn relatief laag. Op de ranglijst van woonlasten van woningeigenaren per gemeente staat Nunspeet op plek 30 (waarbij 1 de gemeente met de laagste woonlasten is) en voor huurders op plek 16. Hiermee heeft Nunspeet lagere woonlasten dan buurgemeenten

Woonlasten betreft het bedrag dat een huishouden betaalt aan woonkosten, zoals huur- of hypotheeklasten, inclusief de bijkomende woonuitgaven zoals: onroerendzaakbelasting, premies voor woonverzekeringen, rioolrechten, gas, water, elektra. 5

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

14/47

Harderwijk (plek 41 en 136), Elburg (plek 88 en 226), Epe (plek 102 en 105) en Ermelo (plek 301 en 149). De gemiddelde huishoudensgrootte in Nunspeet is in de afgelopen jaren gelijk gebleven op 2,5 personen per huishouden. Dit is hoger dan het landelijke gemiddelde van 2,1 en de regionale gemiddelden van 2,2 in Gelderland en 2,3 op de Veluwe. Uit het collegeprogramma blijkt dat de gemeente streeft naar voldoende, betaalbare en duurzame woningen voor alle doelgroepen. Er wordt gewerkt aan het uitbreiden van het aantal woningen met circa 950 woningen tot 2030, het toevoegen van ten minste 135 sociale huurwoningen en een vergelijkbaar aantal betaalbare koopwoningen in de periode 2020-2025. Voorbeelden hiervan zijn de realisatie van woningbouw in De Kijktuinen, ’t Hul Noord, Feithenhof, Elspeet Noordwest en uitleglocatie Weversweg te Hulshorst. Het recente Omgevingsprogramma Volkshuisvesting Nunspeet, voorziet in groei van woningen tot 2040 van 1300, waarvan 1000 in de kern Nunspeet en 300 woningen in de kernen Elspeet, Hulshorst en Vierhouten. Beelden In de gesprekken wordt woningbouw meestal als eerste genoemd, wanneer gevraagd wordt naar de belangrijkste opgaven voor de gemeente de komende jaren. Dit wordt meestal uitgelegd als het realiseren van de lopende projecten (zoals ‘t Hul Noord en Feithenhof) en op het borgen van goede woningbouw voor verschillende doelgroepen.

Daarbij ligt de focus op starters, jongeren en ouderen, die vaak vastlopen op betaalbaarheid of beschikbaarheid. Het groeiende inwonersaantal en nieuwe inwoners van buiten de regio zorgen ervoor dat lokale bewoners volgens gesprekspartners soms in het nauw komen door stijgende huizenprijzen. In gemeentelijke plannen is aandacht voor gemengde woonwijken en huisvesting voor kwetsbare groepen. Verder geven verschillende gesprekspartners aan dat dit niet alleen draait om het bouwen van woningen, maar juist ook het bouwen van buurten (met aandacht voor sociale cohesie, verbinding en voorzieningen). De uitvoering is complex, door lange ruimtelijke procedures. Desondanks is het gemeente Nunspeet gelukt om de afgelopen jaren een sterke groei in woningen te realiseren en is de verwachten dat dit minimaal de komende tien jaar doorgezet wordt met de woningwijken die nu in ontwikkeling zijn.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

15/47

Huidige grote projecten Nunspeet Stationsomgeving (inclusief Poort van de Veluwe Nunspeet) Dit project omvat de herinrichting van de stationsomgeving en de ontwikkeling van de Poort van de Veluwe. Het doel is om een aantrekkelijke en veilige stationsomgeving te creëren met verbeterde infrastructuur en voorzieningen. De totale kosten worden geschat op €52,7 miljoen. Er zijn meerdere subsidies toegekend, waaronder een EU-subsidie van €4,3 miljoen. De werkzaamheden zijn in volle gang en zullen naar verwachting tot 2026 duren. 't Hul Noord te Nunspeet Dit project omvat de ontwikkeling van een nieuwe woonwijk met ongeveer 750 woningen ten westen van Molenbeek. Vanuit het Rijk is subsidie toegekend vanuit de Woningbouwimpuls (€5,2 miljoen) en cofinanciering door de Provincie (€750.000). Het bestemmingsplan en exploitatieplan zijn vastgesteld, maar er is beroep aangetekend bij de Raad van State. Er wordt ook een nieuwe wegenstructuur aangelegd om de wijk goed te ontsluiten. Nieuw Feithenhof te Nunspeet Dit project betreft de herontwikkeling van het oostelijke deel van het bedrijventerrein Feithenhof naar een woonwijk met circa 600 woningen. De nieuwe wijk zal een mix van woningtypen bevatten, waaronder betaalbare woningen voor starters en senioren. Er is een subsidie van €5,9 miljoen toegekend door het Rijk en €600.000 door de Provincie.

Ondanks deze subsidies laat het project nog een financieel tekort zien, mede door verwervingskosten van het bestaande vastgoed. De levering van de panden staat op het moment van schrijven op uiterlijk 1 juli 2025 gepland. De Wiltsangh De Wiltsangh is een nieuw sportcomplex in Nunspeet, inclusief een zwembad, sporthal, gymzaal en sportcafé. Het complex is ontworpen met duurzame en energie-efficiënte kenmerken. De totale kosten van het sportcomplex bedroegen €21,4 miljoen. De nieuwbouw is binnen de begroting gerealiseerd. Onderwijshuisvesting Het project Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHP) richt zich op de verbetering van de kwaliteit van schoolgebouwen in Nunspeet. Het doel is om meer duurzame en gerenoveerde schoolgebouwen te realiseren in de gemeente. Momenteel zijn er 21 schoolgebouwen in Nunspeet, waarvan een aantal in aanmerking komen voor verduurzaming en/of renovatie. Het project is opgezet in vier fases, waarbij de eerste fase duurt van 2023-2026 en ernaar streeft om zeven scholen te verduurzamen. Het gemeentefonds levert een jaarlijkse bijdrage, en het innovatieprogramma onderwijshuisvesting loopt van 2023 tot 2038. De concrete planning voor fase 3 en 5 wordt uiterlijk in 2029 opgesteld.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

2.1.4

16/47

Voorzieningen en bereikbaarheid

Kernpunten voorzieningen en bereikbaarheid •

Nunspeet heeft een hoog voorzieningenniveau op relatief korte afstand. Alleen de afstand tot een ziekenhuis is relatief groot.

•

Onderwijshuisvesting is een grote uitdaging. Veel schoolgebouwen zijn aan onderhoud toe.

•

Het station aan de spoorlijn Utrecht-Zwolle, de transformatie van de stationsomgeving en de ligging aan de snelweg zorgen voor een goede bereikbaarheid.

De gemeente Nunspeet combineert de groene en ruimtelijke opzet met een goed voorzieningenniveau. Nunspeet heeft veel cafés en restaurants en culturele voorzieningen, zoals het Noord-Veluws Museum, kunstmanifestatie ‘Artistiek Nunspeet’ en cultureel centrum Veluvine. Daarnaast is de natuur nooit ver weg in Nunspeet en starten vanaf het transferium met Bezoekerscentrum Nunspeet verschillende wandel- en fietsroutes. Verder zijn de afstanden tot scholen, huisartsenpraktijken, kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en winkels rond Nunspeet soms iets kleiner dan het regionaal en landelijk gemiddelde. De afstand tot een ziekenhuis (St Jansdal in Harderwijk) is relatief groot in Nunspeet. Met betrekking tot scholing in Nunspeet is de onderwijshuisvesting een uitdaging: veel schoolgebouwen zijn gedateerd en aan vervanging toe. Deze raadsperiode heeft de gemeente het Koersplan Onderwijshuisvesting vastgesteld en investeert de gemeente in onderwijsvoorzieningen. Nunspeet scoort goed op bereikbaarheid. Het station op de spoorlijn Utrecht–Zwolle en de ligging aan de A28 zorgen voor een goede ontsluiting van de gemeente. Ook de transformatie van de stationsomgeving draagt hieraan bij: de spoorwegovergang maakt plaats voor twee afzonderlijke tunnels voor gemotoriseerd verkeer en langzaam verkeer, inclusief toegang tot het perron.

Tegelijkertijd vormt de (tijdige) bereikbaarheid van sommige delen van de gemeente voor ambulances nog een knelpunt. Vooral in buitengebieden of bij drukte kan dit leiden tot vertragingen in de aanrijtijden. Deze raadsperiode is de noodzaak van de rotonde Halfweg geagendeerd, wordt het fietsparkeren in het centrum geëvalueerd en worden fietsveilige oplossingen voor nieuwe ontsluitingswegen onderzocht. De gemeente verbetert de bereikbaarheid en verkeersveiligheid door knelpunten in de verkeersinfrastructuur aan te pakken, duurzaam vervoer te stimuleren en het openbaar vervoer te verbeteren. Een voorbeeld hiervan is de aanpassing van de rotonde Oenenburgweg/Elburgerweg, waarbij fietsverkeer voorrang krijgt. Beelden Uit de gesprekken blijkt dat het toegankelijk houden van basisvoorzieningen belangrijk is om de leefbaarheid te waarborgen. Dit raakt ook aan het eerdere punt over het werken aan buurten in de gemeente. De voorziene groei van de bevolking vraagt daarbij ook om een groei in voorzieningen. Dit vraagt volgens verschillende gesprekspartners investeringen in wijkcentra, scholenhuisvesting en infrastructuur. Onderwijshuisvesting is daarbij een speerpunt. Oude schoolgebouwen worden vernieuwd, met investeringen tot 2040. Het onderhouden van bibliotheken en dorpshuizen wordt gezien als basis voor sociaal contact in de gemeenschap.

Tegelijk mengen praktische infrastructuurverbeteringen zich met sociale thema’s, zoals het creëren van ontmoetingsplekken in buurten die onderling geïsoleerd raken doordat mensen vaak in een eigen ‘bubbel’ zitten. Bereikbaarheid en mobiliteit worden daarnaast door gesprekspartners als essentieel gezien voor economische en sociale groei in de regio.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

17/47

Een aantal gesprekspartners geeft aan dat de samenstelling van de gemeenschap ook verandert, bijvoorbeeld met meer instroom van mensen uit het westen en van theoretisch opgeleiden. Dit vraagt ook andere type voorzieningen, zoals andere type horeca, onderwijsinstellingen, zorgvoorzieningen. Daarbij is door een gesprekspartner de wens opgekomen om het hoge culturele voorzieningenniveau van tijdens de vakantieperiode (door grote instroom van toeristen), ook gedurende het jaar te borgen. Hierbij heeft Nunspeet ook een groeiende (sub)-regionale rol.

2.1.5

Economie en werkgelegenheid

Kernpunten economie en werkgelegenheid •

De werkloosheid in Nunspeet is lager dan landelijk, provinciaal en regionaal.

•

Nunspeet heeft relatief veel banen in de eigen gemeente – en in de handel, industrie, en recreatie en toerisme

•

Het aantal bedrijfsvestigingen ligt net iets onder het landelijk gemiddelde.

•

De Nunspeetse beroepsbevolking bestaat uit relatief veel middelbaaropgeleiden en relatief weinig laag- en hoogopgeleiden. Het aantal hoogopgeleiden neemt snel toe.

•

Het gemiddeld besteedbaar inkomen is hoog in Nunspeet, maar de gemeente kent relatief weinig uitschieters naar boven of beneden.

De werkloosheid in Nunspeet is al jaren lager dan het landelijk, provinciaal en regionaal gemiddelde. In 2024 was het werkloosheidspercentage 2,7% ten opzichte van 3,7% landelijk, 3,3% provinciaal en 3,1% in de Veluwe. Naast dat Nunspeet een lage werkloosheid kent, is Nunspeet ook een plaats met relatief veel banen in de eigen gemeente. Het aantal banen per 1.000 inwoners van 15-74 jaar in Nunspeet is 726,7, terwijl dit landelijk 714,7 is. De functiemengingsindex (verhouding tussen banen en woningen, 50% = evenveel banen als woningen) bevestigt dit beeld, aangezien er in Nunspeet meer banen dan woningen zijn (score = 56,1%). Dit is vergelijkbaar met buurgemeenten Ermelo (56,4%) en Harderwijk (56,1%) en hoger dan buurgemeenten Elburg (52,6%) en Epe (49,5%). Het aantal bedrijfsvestigingen per 10.000 inwoners ligt in Nunspeet iets lager dan het landelijk gemiddelde: 1420 tegenover 1429. Het hoge aantal banen tegenover het relatief lagere aantal vestigingen toont aan dat er ook relatief grotere bedrijven in de gemeente gevestigd zijn. Sectorgewijs valt op dat Nunspeet relatief veel banen in de handel, industrie, en recreatie en toerisme heeft. Het percentage banen in de handel lag in 2023 met 23,5% ruim hoger dan op de Veluwe (17,4%), in Gelderland (17,1%) en in Nederland (17%).

Het percentage banen in de industrie nam in de afgelopen jaren relatief sterk af in Nunspeet, van 27,9% in 2016 naar 21,2% in 2023. Dit is echter nog ruim hoger dan het landelijk gemiddelde van 15,9% in 2023. Het relatieve aantal banen in de collectieve dienstverlening als het onderwijs, de zorg en het openbaar bestuur ligt in Nunspeet (24,4%) ruim onder de percentages van de Veluwe (32,8%), Gelderland (33,4%) en Nederland (30,8%). Een verklaring hiervoor kan de afwezigheid van een ziekenhuis in Nunspeet zijn. Het aandeel banen in de collectieve dienstverlening groeit in Nunspeet wel harder dan in de vergeleken gebieden. In vergelijking met de regio, provincie en Nederland bestaat de Nunspeetse beroepsbevolking uit relatief veel middelbaaropgeleiden en relatief weinig laag- en hoogopgeleiden. Het aantal hoogopgeleiden per 1.000 inwoners van 15-74 jaar is in Nunspeet bijna 50% toegenomen tussen 2020 en 2024 (198 naar 289). Daarnaast ligt het aantal laagopgeleiden nu onder de vergeleken gemiddelden, terwijl Nunspeet tot 2020 ruim boven deze gemiddelden lag. Een verklaring hiervoor kunnen de coronapandemie en de woningbouw zijn. Tijdens de coronaperiode verhuisden relatief

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

18/47

veel hoogopgeleiden uit de steden naar gemeenten met meer ruimte en groen, zoals Nunspeet. Tegelijkertijd bouwde Nunspeet relatief veel woningen en waren er daardoor woningen voor deze mensen beschikbaar. Het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden in Nunspeet is te vergelijken met de buurgemeenten Ermelo, Elburg, Harderwijk en Epe. In vergelijking met de rest van de Veluwe, Gelderland en Nederland is het gemiddeld besteedbaar inkomen per Nunspeets huishouden aanzienlijk hoger. Waar het aandeel Nunspeetse huishoudens met een inkomen in de laagste 10% van Nederland 8% is, komt het aandeel Nunspeetse huishoudens met een inkomen in de hoogste 10% van Nederland neer op 9%. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de inkomensverschillen in Nunspeet relatief klein zijn ten opzichte van het landelijk gemiddelde en geen extremen kent. Beelden Uit de gesprekken blijkt dat economische ontwikkeling vooral gericht is op het behouden van bedrijvigheid en lokale werkgelegenheid. Er wordt gekeken naar uitbreiding van bedrijventerreinen, mede gevoed door signalen vanuit lokale ondernemerskringen. Hoewel economische groei noodzakelijk is volgens gesprekspartners (ook om het bestaande voorzieningenaanbod te houden), wil de gemeente ook haar identiteit behouden en bijvoorbeeld nadruk leggen op toerisme passend bij het Veluwegebied.

Dit vraagt om een zorgvuldige balans; te grote focus op bedrijvigheid kan leiden tot aantasting van het natuurlijke landschap, dat een kernwaarde is voor de regio. Nunspeet werkt op dit domein samen met omliggende gemeenten en instellingen, maar kijkt kritisch naar de meerwaarde van deze samenwerking. De werkzaamheden aan de stationsomgeving en infrastructuur worden meermaals genoemd als positieve impuls voor de lokale economie en werkgelegenheid.

2.1.6

Gezondheid en subjectief welzijn

Kernpunten gezondheid en subjectief welzijn •

Nunspeters ervaren hun gezondheid relatief goed, maar dit cijfer neemt af. Verder scoort Nunspeet rond het gemiddelde op gezondheidsindicatoren.

•

De sociale samenhang in Nunspeet is relatief sterk. Het aantal personen dat zich eenzaam voelt is relatief laag, alhoewel het nog steeds om veel mensen gaat (41,9%).

De ervaren gezondheid van inwoners is tussen 2020 en 2022 sterk afgenomen, van 81,4% naar 74,4%. Desalniettemin scoort Nunspeet boven het Veluwse (72,7%), Gelderse (71,6%) en landelijke (70%) gemiddelde. De dalende trend is op iedere vergeleken schaal zichtbaar. Op het gebied van overgewicht bij volwassenen scoort Nunspeet in 2022 (51,2%) iets minder goed dan het landelijk gemiddelde (50,3%), net zoals de Veluwe (51%) en Gelderland (50,8%). Opvallend is dat het percentage volwassenen met overgewicht in Nunspeet afneemt (2020: 53,1%), terwijl dat percentage op de vergeleken schalen juist toeneemt. De levensverwachting van de Nunspeetse bevolking ligt rond het landelijk gemiddelde van 81,6 jaar. Het aantal personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen ligt in lijn met het Veluwse gemiddelde, net iets onder het provinciaal en landelijk gemiddelde. De Nunspeetse gemeenschap scoort goed op het gebied van sociale samenhang6. Deze ligt namelijk 3,4% boven het landelijk gemiddelde. Dit beeld ligt in lijn met het aanzienlijke lagere

De dimensie sociale samenhang omgeving komt uit de Leefbarometer en bestaat uit de indicatoren: (Diversiteit naar) levensfase, Sociale cohesie, Mutatiegraad, Dichtheid aan inwoners, Bevolkingsontwikkeling. 6

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

19/47

percentage personen van 18 jaar en ouder dat zich enigszins tot (zeer) sterk eenzaam voelt: 41,9% tegenover 48,6% landelijk (2022). Opvallend is dat dit percentage tussen 2020 en 2022 is gedaald in Nunspeet, terwijl dit landelijk al jaren stijgt. Beelden Uit de gesprekken blijkt dat zorgvoorzieningen, vooral op het gebied van jeugdzorg en ouderenzorg, grote uitdagingen vormen voor de gemeente. Gesprekspartners zijn het er over eens dat de kostenstijgingen in de jeugdhulp/-zorg een kernopgave vormen voor de gemeente (ook in relatie tot het toekomstige ravijnjaar). Nunspeet is op een innovatieve manier bezig met jeugdzorg, gericht op effectieve inzet van middelen door gezinsgerichte aanpak en verminderen van de groeiende vraag naar jeugdhulp, waar nu al ongeveer 12% van de kinderen onder de 18 jaar gebruik van maakt. Daarbij is de gemeente bezig met oplossingen zoals diagnoseluwe ondersteuning om de jeugdzorg fundamenteel anders vorm te geven, door aanbod veel dichter bij het leven van kinderen en gezinnen aan te bieden. Voor het zorgen voor ouderen is het personeelstekort in zorginstellingen een aandachtspunt. Initiatieven, zoals gemengde woonwijken waar sociale zorg kan plaatsvinden, worden genoemd. De gemeente benadrukt hierbij ook de preventieve aanpak, zoals sportprogramma’s en laagdrempelige buurtinitiatieven.

De gemeente werkt aan een beleidsnotitie over wonen en zorg, waarmee de ontwikkeling binnen deze domeinen verbonden wordt.

2.1.7

Sociaal-maatschappelijke problematiek

Kernpunten sociaal-maatschappelijke problematiek •

Nunspeet kent relatief weinig sociaal-maatschappelijke problematiek: het aantal personen met een bijstandsuitkering of problematische schulden is zeer laag.

•

Nunspeet heeft veel jongeren, maar relatief weinig jeugdproblematiek: het percentage jongeren met jeugdhulp, het schoolverzuim, het aantal jongeren in de jeugdreclassering en het aantal verwijzingen naar Halt liggen onder het landelijk gemiddelde.

Net als alle andere gemeenten in Nederland kent Nunspeet sociaal-maatschappelijke problematiek. De hoeveelheid sociaal-maatschappelijke problematiek lijkt in Nunspeet echter minder aanwezig dan in andere gemeenten. Het aantal personen met een bijstandsuitkering per 1.000 inwoners ligt in Nunspeet 50% lager dan landelijk gemiddeld (17 om 34). Het percentage huishoudens met een bijstandsuitkering ten opzichte van het totaal aantal huishoudens laat eenzelfde verhouding zien: 2,4% in Nunspeet tegenover 4,7% landelijk. Het percentage huishoudens met problematische schulden ligt in Nunspeet in 2023 (5,8%) ook een stuk lager dan de gemiddelden van de Veluwe (6,7%), Gelderland (7,4%) en Nederland (8,8%). De Nunspeetse gemeenschap bestaat voor een relatief groot deel (24,6%) uit 0-19-jarigen ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 20,6%. De Nunspeetse jeugd kent minder problematiek dan het landelijk gemiddelde. Zo ligt het percentage jongeren met jeugdhulp in Nunspeet al jaren onder het Veluwse en landelijke gemiddelde. Het aantal jongeren in Nunspeet is echter relatief groot, waardoor de groep jongeren met jeugdhulp nog steeds een groot beslag op de gemeentebegroting legt.

Onderzoek Publieke Waarden Nunspeet

20/47

Ook het schoolverzuim ligt minimaal de helft onder het Veluwse, Gelders en landelijke gemiddelde. In het schoolverzuim is een opvallende ommekeer te zien, aangezien dit cijfer vanaf 2021 aanzienlijk is afgenomen in Nunspeet. Verder kent Nunspeet minder jongeren met jeugdreclassering en iets minder verwijzingen naar Halt dan landelijk gemiddeld in 2024. Beelden De gemeente Nunspeet is volgens gesprekspartners een gemeente waar mensen naar elkaar omkijken. Daarom is het fijn wonen in Nunspeet. Maar maatschappelijke ontwikkelingen maken ook dat dit onder druk komt te staan. Er leven onder gesprekspartners zorgen over verharding en afnemende sociale cohesie in de gemeente. Gesprekspartners zien allereerst een stevige opgave in het versterken van de sociale basis, om mensen buiten het vangnet te ondersteunen. Daarbij kan Nunspeet van oudsher ook rekenen op inzet vanuit de gemeenschap en wordt veel ingezet op samenwerking met deze gemeenschap. Volgens sommige gesprekspartners probeert de gemeente hierin het juiste te doen, met aandacht voor lange termijn-ontwikkelingen binnen het sociaal domein, maar stokt het soms bij realisatie van concrete projecten. Anderzijds wordt genoemd dat ‘bubbels’ (of verzuiling) en eenzaamheid een groeiend probleem vormen in de gemeente, net als de afstand tussen sommige inwoners en de gemeente. Dit is volgens sommigen versterkt door de covidperiode.

Meer aandacht voor het betrekken van inwoners; net als inzet op buurtinitiatieven, ontmoetingsplekken en subsidies gericht op sociale cohesie worden gezien als mogelijke oplossingen. Al zijn de meningen hierover verdeeld en zien anderen hier minder problemen in.

2.1.8

Duurzaamheid

Kernpunten duurzaamheid •

Nunspeet heeft veel groen, de luchtkwaliteit is goed en relatief weinig risico op hittestress.

•

Nunspeet heeft relatief weinig hernieuwbare energie en een hoog elektriciteitsverbruik.

•

Op het gebied van duurzame mobiliteit scoort Nunspeet onder het landelijk gemiddelde.

•

Nunspeet loopt achter op de afgesproken ambities rond klimaat en energie.

Nunspeet wordt gekenmerkt door een duurzame leefomgeving met veel groen. De luchtkwaliteit is goed en het gezondheidsrisico voor ouderen door hittestress is relatief klein. Op het gebied van hernieuwbare energie blijkt Nunspeet echter minder groen dan het landelijk gemiddelde (6,8% om 14,5%). Ook ten opzichte van buurgemeenten scoort Nunspeet (ruim) lager op het gebruik van hernieuwbare energie. Verder ligt het gemiddeld elektriciteitsverbruik iets hoger dan het landelijk gemiddelde. Het aantal woningen met zonnepanelen is in Nunspeet ongeveer gelijk met het landelijk gemiddelde (2023). Op het gebied van duurzame mobiliteit scoort Nunspeet onder het landelijk gemiddelde van het aantal deelauto’s per inwoner, het aantal elektrische auto’s per inwoner, de dekkingsgraad van laadpalen en de fietsscore van de Fietsersbond. De CO2-uitstoot van het autoverkeer per Nunspeetse inwoner neemt desalniettemin al jaren sterk af (2018: 5800 ton/100.000 inwoners, 2023: 3.700 ton/100.000 inwoners) en is lager dan het landelijk gemiddelde (2023: 4.400 ton/100.000 inwoners).