AP 8. Bijlage Onderzoek CE Delft Circulair beleid gemeente Nunspeet
Tekst van het document
Circulair beleid gemeente Nunspeet Potentiële beleidsmaatregelen en beoordeling van de impact
Inhoudsopgave 1. Aanleiding en doel 2. Aanpak 3. Resultaten: Overzicht van potentiële circulaire beleidsmaatregelen en effecten 4. Conclusies en aanbevelingen
2
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Aanleiding en doel
3
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Aanleiding en doel • Circulaire economie is een belangrijk beleidsthema in de gemeente Nunspeet. • Er lopen een aantal projecten, maar een overzicht van alle potentiële gemeentelijke beleidsmaatregelen ontbreekt nog. • De gemeente Nunspeet heeft CE Delft daarom gevraagd om: - een overzicht te geven van de potentiële circulaire beleidsmaatregelen; - een kwalitatieve beoordeling van de impact ervan. • Op basis hiervan kan de gemeente de maatregelen selecteren om haar strategische doelen te realiseren.
4
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Circulariteit in het huidige beleid van de gemeente Nunspeet Milieudoelstellingen uit programmabegroting 2024-2027:
Concrete plannen om de doelen te behalen:
•
Vermindering van restafval van huishoudens
•
Actualiseren afvalwaterketenplan Nunspeet-Elburg
•
Voorkomen zwerfafval en illegale stort
•
Realiseren milieustraat
•
Versimpelen van grofvuil storten
•
Uitvoeren haalbaarheidsonderzoek ketenconcept
Wat zien we verder in Nunspeet: •
•
Afval: -
Huisvuil wordt aan huis opgehaald (grijze bak/groene bak/papierbak)
-
Afhaalservice van grofvuil (tegen € 52,50 per m 3)
-
Grofvuil kan naar drie bedrijven gebracht worden voor recycling
-
Kringloopwinkel de Cirkel stelt een gratis ophaalservice beschikbaar
-
Er staan zeven textielcontainers in Nunspeet
-
Zwerfafval wordt verminderd via een schoonmaakronde van ‘Wijkhelden’
Bron: Nunspeet jaarstukken 2023 - Milieu
Overig circulair: -
Nunspeet is bezig met het ontwikkelen van een omgevingsplan (2032)
-
Er is een duurzaamheidsloket aanwezig, met enkele subsidies gericht op verduurzamingsmaatregelen
-
Er bestaat een website voor duurzaamheid in Nunspeet, waarop enkele circulaire maatregelen genoemd worden: Nunspeet Leeft Natuurlijk
-
Deelname aan ondernemersprogramma Zwolle Circulair Bron: Nunspeet Leeft Natuurlijk
5
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Aanpak
6
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Stappen in aanpak Om te komen tot een overzicht van beleidsmaatregelen, hebben we de volgende activiteiten ondernomen: • Eerst hebben we een inventarisatie gemaakt van gemeentelijke beleidsmaatregelen op basis van literatuur, ervaringen bij andere gemeenten en expertise van CE Delft. • De maatregelen hebben we vervolgens ingedeeld naar: - type instrument (normeren, beprijzen, duurzame inkoop, overig); - strategie op de R-ladder (narrow the loop, slow the loop, close the loop, substitution). • De impact hebben we beoordeeld in termen van laag, middel en hoog op de aspecten duurzaamheidswinst en vermindering van primair materiaalgebruik.
7
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Type beleidsinstrumenten • Duurzaam inkopen en aanbesteden • Normeren
Directe vertaling naar effect
• Financieel: beprijzen en subsidie
• Faciliteren • Organiseren/samenwerken • Informeren/campagne • Onderzoeken/pilots • Monitoren
8
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Draagt indirect bij aan effect: creëren van randvoorwaarden die inwoners of andere partijen inspireren tot of ondersteunen bij circulair gedrag
R-ladder • Narrow the loop - Minder grondstoffen gebruiken door van producten af te zien (refuse), producten intensiever gebruiken door bijvoorbeeld te delen (rethink) of ze efficiënter te produceren (reduce).
• Slow the loop - Levensduurverlenging: langer en intensiever gebruik van producten en onderdelen door hergebruik (reuse, repurpose, remanufacture) en reparatie (repair & refurbish). • Close the loop - Sluiten van kringlopen door recycling van materialen, zodat er minder afval verbrand of gestort en minder nieuwe grondstoffen nodig zijn (recycle en recover). • Substitutie
- Substitutie van eindige grondstoffen door hernieuwbare grondstoffen (zoals bio-grondstoffen) of alternatieve primaire grondstoffen met minder milieudruk (substitute). 9
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Gehanteerde bronnen inventarisatie • Overzichtsstudie met regionale beleidsinstrumenten die we momenteel voor het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) opstellen. • Beleidsprogramma’s in andere (koploper)gemeenten (Amsterdam, Tilburg, Utrecht). • Evaluaties gemeentelijke rekenkameronderzoeken (o.a. Ede, Alkmaar, Haarlemmermeer). • Studies CE Delft voor gemeenten met aanbevelingen voor circulair beleid. • Overige literatuur.
10
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Resultaten Overzicht van potentiële circulaire beleidsmaatregelen en effecten
11
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Overzicht maatregelen
Met name de inkoopsegmenten ‘GWW’ (Grond-, Weg- en Waterbouw) en vastgoed hebben een hoge klimaatimpact. Zie: Inkoopanalyse Utrecht Kennis: Circulaire Bouweconomie * ** Note:
12
CE Delft heeft de externe kosten in de catering voor drie bedrijfsrestaurants inzichtelijk gemaakt. Het rapport kan gebruikt worden ter inspiratie. Zie: Externe Kosten Catering
Kennis en tools voor het verminderen van huishoudelijk afval wordt via VANG inzichtelijk gemaakt: VANG huishoudelijk afval
Paar voorbeelden van hoe deze maatregelen in andere gemeenten worden uitgevoerd. Invloed die de gemeente op de invoering van maatregelen kan uitoefenen. Betreffende de (milieu-)impact van de maatregelen. In de bijlage zijn ter inspiratie verwijzingen opgenomen naar voorbeelden van hoe deze maatregelen in andere gemeenten worden uitgevoerd.
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Meer informatie over het ontwikkelen van een circulair ambachtscentrum kan gevonden worden op: Circulair Ambachtscentrum
Overzicht maatregelen
Uit ons eerdere onderzoek Duurzaam Voedsel voor Den Haag blijkt dat 70% van het voedsel via supermarkten wordt aangeschaft en 85% van de klimaatimpact van voedsel door dierlijke producten komt. Hier valt dus veel winst te behalen. * ** Note:
13
Meer informatie over wet- en regelgeving op gemeentelijk niveau voor het versnellen van de circulaire transitie is te vinden op: Circulaw
Het Nationale Programma Circulaire Economie (NPCE) biedt veel informatie aan over de toekomst van de circulaire economie in Nederland. Zowel de informatie als de doelstellingen kunnen gebruikt worden ter inspiratie: Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030
Invloed die de gemeente op de invoering van maatregelen kan uitoefenen. Betreffende de (milieu-)impact van de maatregelen. In de bijlage zijn ter inspiratie verwijzingen opgenomen naar voorbeelden van hoe deze maatregelen in andere gemeenten worden uitgevoerd.
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Overzicht maatregelen
Bij Cirkelstad is er veel informatie te vinden over de circulaire en inclusieve bouwsector, zowel private als publieke partijen zijn hierbij betrokken: Cirkelstad, hét platform voor koplopers in de bouw - Cirkelstad
* ** Note:
14
PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden, heeft ook veel informatie gepubliceerd over Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI): PIANOo Expertisecentrum Aanbesteden
Door circulair te slopen kunnen reststomen hoogwaardig hergebruikt worden. Meer informatie over circulaire sloopprojecten en kennis is te vinden op: Circulair Slopen
Invloed die de gemeente op de invoering van maatregelen kan uitoefenen. Betreffende de (milieu-)impact van de maatregelen. In de bijlage zijn ter inspiratie verwijzingen opgenomen naar voorbeelden van hoe deze maatregelen in andere gemeenten worden uitgevoerd.
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Praktische hulpmiddelen om gemeenten op weg te helpen met de circulaire economie, vindt je bij Circulair in de regio: Circulair in de regio
Randvoorwaarden Verbeteren van de informatievoorziening en kennisverspreiding Communicatie kan binnen de gemeente een belangrijke rol spelen om inwoners mee te nemen in toekomstig circulair beleid en hierin samen verder te denken. Dit kan bijvoorbeeld door participatie-dagen, een website, een loket, een nieuwsbrief, etc. Een voorbeeld: Rotterdam Circulair. We zijn hard op weg! Participeren in kennisverspreiding Het gesprek aangaan met deskundigen en (koploper)gemeenten kan helpen om meer circulaire inzichten te vergaren, samen te werken en om circulaire afwegingen te maken in toekomstig beleid. Creëren van circulaire programmaplannen & actieplannen (incl. doelen) Het opzetten van programma’s en actieplannen en bijbehorende doelen is behulpzaam om inzichtelijk te maken wat er moet gebeuren voor een circulaire toekomst. Een voorbeeld hiervan: Circulaire samenleving Utrecht Monitoren van circulaire progressie Monitoring is belangrijk om zicht te houden op de mate waarin circulariteit in de gemeente wordt toegepast, en de progressie die ten opzichte van doelen wordt geboekt. Een voorbeeld van monitoring: Monitoring circulaire economie Amsterdam 15
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Conclusies en aanbevelingen
16
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Conclusies en aanbevelingen (1/2) Maatregelen die zowel hoog scoren op invloed als hoog op impact zijn: Duurzaam inkopen & aanbesteden Inkoopanalyse van de aanbestedingen: circulaire KPI’s of MKI-criteria toepassen in aanbestedingen van GWW
Hergebruikte of circulaire bouwmaterialen worden ingezet bij renovatie van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed Nieuwbouwtenders selecteren op basis van (eerdere) circulaire prestaties of MPG Het duurzamer aanbesteden van afvalverwerking, zodat reststromen zo duurzaam mogelijk worden verwerkt
Afvalbeleid Inzetten op omgekeerd inzamelen van huishoudelijk afval Invoering van DIFTAR: differentiërende tarieven voor afvalstoffenheffing Afvalscheiding door inwoners en bedrijven verplichten en controleren
Vooronderzoek instellen naar of de inkoop van/vraag naar nieuwe bouwwerken echt nodig is
Ruimtelijk beleid, vergunningen en normeren Het onderzoeken en/of realiseren van een grondstofhub via actieve recyclebedrijven om vrijgekomen (bouw)materialen beschikbaar te stellen voor hergebruik Toevoegen van voorrang in het vestigingsbeleid voor circulaire bedrijven die een hoge milieuruimte vergen, zoals een bedrijf voor metaalrecycling, welke voorrang krijgt op het bedrijventerrein
Bij het uitgeven van sloopvergunningen circulaire eisen meenemen, bijvoorbeeld afvalstromen apart inzamelen Opleggen van circulaire normen voor woningcorporaties, bijvoorbeeld in 2030 100% circulaire bouw als prestatieafspraak
17
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Conclusies en aanbevelingen (2/2) • Ondanks de maatregelen in de categorie hoog/hoog op het eerste gezicht de meest interessante maatregelen zijn, kunnen de maatregelen met lage/gemiddelde impact/invloed ook erg interessant zijn.
-
Bijvoorbeeld omdat er veel draagvlak voor bestaat of dat beleid hiervoor makkelijk in te voeren is.
• Het combineren van de circulaire maatregelen kan in sommige gevallen nuttig zijn. - Bijvoorbeeld het faciliteren van een grondstofhub en het stellen van circulaire eisen bij slopen. • Het inzetten op randvoorwaarden is ook belangrijk. - Deze activiteiten vertalen zich niet direct naar een effect, maar creëren wel de randvoorwaarden voor inwoners en andere partijen in de gemeente om bij te dragen aan de circulaire economie. • Tot slot nog een aantal overige circulaire suggesties: - Interessant om circulariteit mogelijk op te nemen in het toekomstige omgevingsplan (2032). - Mogelijk uitvoeringscapaciteit versterken middels een circulair expert binnen de gemeente Nunspeet.
18
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Randvoorwaarden: Verbeteren informatievoorziening Participeren in kennisverspreiding Opzetten van actieplannen Instellen van monitoring
Bijlage A Voorbeelden maatregelen
Voorbeelden
Duurzaam inkopen & aanbesteding
Nr.
Maatregel
Inspiratie - praktische tips en voorbeelden
1
Inkoopanalyse van de aanbestedingen: circulaire KPI’s of MKI-criteria toepassen in aanbestedingen van GWW
Aanpak Duurzaam GWW
2
MVI-gunningscriteria en circulaire ontwerpprincipes voldoende gewicht geven in andere aanbestedingen dan GWW. Denk bijvoorbeeld aan het verhogen van het aandeel plantaardig eten voor eigen bedrijfsvoering (project externe kosten catering), het verlengen van de levensduur van ICT en het verminderen van energiegebruik.
MVI-criteriatool (mvicriteria.nl)
3
Hergebruikte of circulaire bouwmaterialen worden ingezet bij renovatie van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed
Hergebruikte materialen toegepast bij renovatie gemeentehuis Roosendaal
4
Nieuwbouwtenders selecteren op basis van (eerdere) circulaire prestaties of MPG
Leidraad voor duurzame nieuwbouw in Amersfoort
5
Vooronderzoek instellen naar of de inkoop van/vraag naar nieuwe bouwwerken echt nodig is
-
6
Het duurzamer aanbesteden van afvalverwerking, zodat reststromen zo duurzaam mogelijk worden verwerkt
Methodiek duurzaam aanbesteden afval - CE Delft
7
Het afdanken van grofvuil versimpelen door bijvoorbeeld de ophaalservice te verbeteren of afspraken te maken met kringloopwinkels
Grofvuil | Gemeente Utrecht
8
Het meenemen van VANG-doelen en gebruik maken van VANG-tools om huishoudelijk afval te verminderen
VANG tools
9
Het aanleggen van een milieustraat, ter bevordering van het scheiden en recyclen van afval
de Milieustraat van de toekomst
10
Het onderzoeken en/of realiseren van een grondstofhub via actieve recyclebedrijven om vrijgekomen (bouw)materialen beschikbaar te stellen voor hergebruik
Grondstofdepot in Utrecht
11
Het ontwikkelen van een circulair ambachtscentrum met bijvoorbeeld een repair café of tweedehands bouwmarkt, en een ambachtsnetwerk
Buurman Utrecht
12
Het ondersteunen van de eiwittransitie in lokale horeca en supermarkten en het gesprek aangaan met grote supermarkten
actieplan eiwittransitie Amsterdam
13
Ruimte reserveren voor deelmobiliteit
Hely-hub in Ede
14
Inzetten op omgekeerd inzamelen van huishoudelijk afval
Wegwijzer omgekeerd inzamelen
Faciliteren
20
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Voorbeelden Financieel
Informeren & campagne Monitoring
Normeren
Nr.
Maatregel
Inspiratie – praktische tips en voorbeelden
15
Onderzoeken of retributies verlaagd kunnen worden voor circulaire projecten
-
16
Invoering van diftar: differentiërende tarieven voor afvalstoffenheffing
Onderzoek naar het gebruik van DIFTAR
17
Invoeren van een regeling voor bedrijfsafval of compensatie voor het verminderen van bedrijfsafval
-
18
Het breed uitzetten van financiering voor circulaire startups, mkb’s en innovatieve bedrijven
Subsidie circulaire initiatieven Rotterdam
19
Subsidies voor vastgoedeigenaren voor investeringen in hernieuwbare en secundaire bouwmaterialen
Subsidie circulair bouwen - Duurzaam Gebouwd
20
Circulariteit toevoegen aan het duurzaamheidsloket voor bevorderen van kennisverspreiding, bijvoorbeeld over circulaire verbouwing
Circulair Loket | Rotterdam Circulair
21
Opstellen van actieplannen voor circulaire bewustwording, bijvoorbeeld tegen voedselverspilling of overconsumptie
Stappenplan verspillingsvrije gemeente
22
Het uitwerken van een impactanalyse van gemeentelijk inkoopgedrag
Inkopen met impact | PIANOo
23
Aanpassing van het vestigingsbeleid, waardoor er voorrang gegeven kan worden aan winkels met een circulaire insteek, bijvoorbeeld winkels die (gedeeltelijk) zijn ingericht op tweedehandshandel
Milieuwinst door meer tweedehandshandel in Rotterdam - CE Delft
24
Toevoegen van voorrang in het vestigingsbeleid voor circulaire bedrijven die een hoge milieuruimte vergen, zoals een bedrijf voor metaalrecycling, welke voorrang krijgt op het bedrijventerrein.
Ruimte voor circulaire economie (pbl.nl) Bedrijventerreinen - CircuLaw
25
Bij het uitgeven van sloopvergunningen circulaire eisen meenemen, bijvoorbeeld afvalstromen apart inzamelen
Circulair sloopbeleid Leiden
26
Afvalscheiding door inwoners en bedrijven verplichten en controleren
Controle afvalscheiding - Gemeente Tilburg
27
Circulaire normen voor woningcorporaties opnemen in de prestatieafspraken, bijvoorbeeld 100% circulaire bouw in 2030
Onderzoek circulaire woningen (pianoo.nl)
28
Het opzetten van kleine circulaire initiatieven zoals plasticvrije evenementen, tegoedbon kringloopwinkel voor nieuwe inwoners, participatie in landelijke circulaire evenementen (zoals landelijke impact days), circulaire award voor bedrijven, samenwerking kringloopbedrijven
Praktijkvoorbeelden | PIANOo - Expertisecentrum Aanbesteden
29
Het opzetten van pilots om circulaire impact te onderzoeken, zoals afvalproeven voor inzameling, pilots voor circulair bouwen en renoveren (zoals een schoolgebouw), pilots voor het circulair vervangen van straten, onderzoeksproject met circulaire koplopers, investeringen in circulaire assets (zoals speeltoestellen, bankjes en circulair kunstgras), pilot voor aanscherpen parkeernorm
Praktijkvoorbeelden | PIANOo - Expertisecentrum Aanbesteden
Organiseren
Pilots
21
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024
Colofon
Delft, CE Delft, September 2024 Deze publicatie is geschreven door: Geert Warringa, Pien van Berkel en Marieke Sanderse Publicatienummer: 24.240251.122 Opdrachtgever: Gemeente Nunspeet Alle openbare CE-publicaties zijn verkrijgbaar via www.ce.nl © copyright, CE Delft, Delft
CE Delft Committed to the Environment CE Delft draagt met onafhankelijk onderzoek en advies bij aan een duurzame samenleving. Wij zijn toon–aangevend op het gebied van energie, transport en grondstoffen. Met onze kennis van techniek, beleid en economie helpen we overheden, NGO’s en bedrijven structurele veranderingen te realiseren. Al sinds 1978 werken betrokken en kundige medewerkers bij CE Delft om dit waar te maken.
22
240251 - Circulair beleid gemeente Nunspeet - September 2024