AP 8. Bijlage BP Harderwijkerweg 445 Hulshorst Bijlagen bij de toelichting Bijlage 7 Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Laagland Archeologie Rapport 894
Bodemkundig onderzoek
Harderwijkerweg 445, Hulshorst, gemeente Nunspeet (GD).
april 2022 Versie 1.1 (concept)
In opdracht van: BJZ.nu
7 Colofon Laagland Archeologie Rapport 894
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet (GD) Auteur: Erwin Brouwer
In opdracht van: BJZ.nu
Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie
Status rapport: concept
Controle: J. Wijnen Autorisatie: J. Wijnen
ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo
E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 60294418
© Laagland Archeologie BV, Almelo, april 2022 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
v3
Samenvatting Laagland Archeologie heeft in april 2022 een bodemkundig onderzoek uitgevoerd aan de Harderwijkerweg 445 te Hulshorst. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de geplande bouw van nieuwe woningen en de aanleg van een wadi. Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003. Het onderzoek heeft tot doel de bodemopbouw in kaart te brengen. Hiertoe zijn landschappelijke en historische bronnen geraadpleegd. Uit het booronderzoek blijkt dat de bodem tot in de C-horizont is verstoord. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd geen (archeologisch) vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren en het plangebied vrij te geven voor het aspect archeologie. De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Nunspeet. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, M. Wispelwey.
Samenvatting _________________________________________________ 3 1 Inleiding ___________________________________________________ 5 1.1 1.2 1.3 1.4
Aanleiding onderzoek______________________________________________ 5 Afbakening plan- en onderzoeksgebied ________________________________ 5 Administratieve gegevens __________________________________________ 6 Huidige situatie en toekomstig gebruik ________________________________ 8
2 Landschappelijke ontwikkeling ___________________________________ 9 2.1
Conclusie ______________________________________________________ 10
3 Veldonderzoek ______________________________________________ 11 3.1 3.2
Beschrijving onderzoeksmethodiek __________________________________ 11 Resultaten: lithologie, lithogenese en bodemontwikkeling ________________ 11
4 Conclusie en verwachting _____________________________________ 14 5 Selectieadvies ______________________________________________ 15 literatuur ____________________________________________________ 16 BIJLAGE 1 AMZ-cyclus ________________________________________ 17 BIJLAGE 2 Archeologische perioden ______________________________ 18 BIJLAGE 3 Archeologische landschappenkaart deelgebied NW __________ 19 BIJLAGE 4 Actueel Hoogtebestand Nederland _______________________ 20 BIJLAGE 5 Bodemkaart ________________________________________ 21 BIJLAGE 6 Boorpuntenkaart veldonderzoek ________________________ 22 BIJLAGE 7 Boorstaten veldonderzoek _____________________________ 23 BIJLAGE 8 Verklarende woordenlijst ______________________________ 31
HOOFDSTUK
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
1I
NLEIDING
1.1 AANLEIDING ONDERZOEK
De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande bouw van nieuwe woningen en de aanleg van een wadi aan de Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet (GD). Hiertoe is een bestemmingsplanwijziging vereist. De gemeentelijk archeoloog heeft aangegeven dat een bodemkundig onderzoek is vereist.1
1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED
Het plangebied betreft de Harderwijkerweg 445 in Hulshorst, gemeente Nunspeet (GD), zie onderstaande afbeelding. Het plangebied heeft een omvang van circa 1,35 ha.
1
pers. comm. M. Wispelwey d.d. 8 maart 2022 5
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
Afbeelding 1. Ligging van het plangebied. Bron: pdok.nl
1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie
Gelderland
Gemeente
Nunspeet
Plaats
Hulshorst
Beheerder/eigenaar grond
-
Toponiem
Harderwijkerweg 445
Laagland Archeologie projectnummer
HUHA221
Datum conceptrapportage
28-4-2022
Datum definitief rapport XY-coördinaten
177910/486000 178015/486050 177960/485910 178070/485940
2
Kaartblad2
26O
Oppervlakte/lengte
circa 1,35 ha
www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 6
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
Plangebied Onderzoeksmeldingsnr
5243295100
AMK-terrein
n.v.t.
Vondstmeldingsnr.
n.v.t.
Type onderzoek
Bodemkundig onderzoek
Datum begin veldonderzoek
26-04-2022
Datum eind veldonderzoek
26-04-2022
Opdrachtgever
BJZ.nu
Goedkeuring bevoegde overheid
nog niet beoordeeld
Bevoegde overheid
gemeente Nunspeet
Adviseur namens bevoegde overheid
M. Wispelwey
Beheer documentatie
Archief Laagland archeologie BV
Uitvoerder
Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo 06 51 95 35 53
Projectleider/opsteller onderzoek
Erwin Brouwer erwin.brouwer@laaglandarcheologie.nl
Tabel 1. Objectgegevens.
7
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK
Het plangebied is momenteel in gebruik als vakantiebungalowpark. Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig.3 In de nieuwe situatie zijn nieuwe woningen en een wadi voorzien. Onderstaande afbeelding toont de huidige en de gewenste nieuwe situatie.
Afbeelding 2. Huidige situatie (links) en nieuwe situatie (rechts). Bron:pdok.nl
3
bron: gemeentelijke monumentenlijst 8
HOOFDSTUK
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
2L
ANDSCHAPPELIJKE
ONTWIKKELING Geologisch ligt het plangebied in een dekzandgebied (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Op de archeologische landschappenkaart deelgebied NW (zie bijlage 3) van de gemeente Nunspeet ligt het terrein op de overgang van een dekzandvlakte naar een dekzandwelving. Wat zuidelijker ligt een grote dekzandrug. De landschappelijke eenheden zijn op het AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland, zie bijlage 4) goed te herkennen. Onderstaande kaart toont een detailopname van het plangebied op het AHN. Op basis hiervan is in het plangebied rekening te houden met bodemverstoring: de overwegend scherpe begrenzingen tussen hoger- en lagergelegen gronden duiden op ontgravingen en egalisaties en ook in het plangebied is sprake van een ietwat grillige en scherp omlijnde morfologie die duidt op bodemingrepen. Op de kaart is te zien dat de (vaste) bebouwing op opgehoogde grond is geplaatst. Op de bodemkaart (bijlage 5) ligt het plangebied op de overgang van zwak slitige gooreerdgronden naar zwak siltige enkeerdgronden. Gooreerdgronden zijn zandgronden die ontstaan in gebieden met een hoge grondwaterstand. Landschappelijk vormen ze de overgang tussen eerdgronden en podzolgronden. De A- horizont is meestal 20-50 cm dik, sterk humeus en donkergekleurd. In top van het onderliggende zand heeft zich een dikke, maar (zeer) zwak ontwikkelde zeer humusarme B-horizont gevormd.
Daaronder ligt een meestal grijze of lichtgrijsbruine zeer humusarme C-horizont. Enkeerdgronden zijn zandgronden met een plaggendek van tenminste 50 cm dik. Dit plaggendek is vanaf de Late Middeleeuwen ontstaan door het periodiek opbrengen van met mest vermengde plaggen op de akker. Doel hiervan was de bodemvruchtbaarheid op peil te houden of te verbeteren. Enkeerdgronden zijn voor wat betreft archeologie om twee redenen relevant. De oudste enkeerdgronden zijn meestal ontstaan op locaties die ook vóór het in zwang komen van plaggenbemesting al als akker in gebruik waren. Dat waren meestal relatief hooggelegen, goed ontwaterde zandgronden die redelijk goed met de toenmalige landbouwtechnieken konden worden bewerkt. De bodemkaart is op dit detailniveau niet betrouwbaar: een uitsnede van een oude kaart uit circa 1832 (zie onderstaande afbeelding) toont dat het plangebied destijds niet in gebruik was als bouwland en dat daarom geen plaggendek is te verwachten. Het perceel direct ten oosten was wel in gebruik als akker (kampontginning) en hier is dan ook een plaggendek te verwachten. Dit komt waarschijnlijk tot uiting door de relatief hoge ligging op het AHN. Het plangebied was in gebruik als hakhoutgebied. Wat zuidelijker, corresponderend met de wat hogere zandgronden, ligt een eng.
9
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
Afbeelding 3. Uitsnede eerste kadastrale kaart (minuutplan), circa 1832. Bruin: bouwland; donkergroen: hakhout; lichtgroen: grasland; rood met grijs: bebouwing met erf; geel: infrastructuur. Bron: hisgis.nl
2.1 CONCLUSIE Het plangebied ligt op de grens van een relatief laag en vlak gebied en een (lage) dekzandwelving. Het plangebied was vermoedelijk te nat om podzolering mogelijk te maken. Ten oosten komt een (kamp)ontginning voor: vermoedelijk ligt het dekzand hier wat hoger. Iets zuidelijker is sprake van een overgang van dekzandwelvingen naar een dekzandrug. Hierop is een eng aanwezig. Ter hoogte van de dekzandrug/eng is waarschijnlijk sprake van een podzolbodem. Onder het plaggendek van de wat oostelijker gelegen kampontginning is vermoedelijk sprake van een dekzand en wellicht is hier eveneens een podzolbodem aanwezig.
10
HOOFDSTUK
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
3V
ELDONDERZOEK
3.1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK
Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems en de mate van verstoring in kaart te brengen. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld4 en gedeponeerd in Archis3. Het veldonderzoek bestond uit het zetten van 15 verkennende boringen. Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte onderzoeksmethode om de archeologische potentie van een plangebied in kaart te brengen. Aangezien de specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is, is verkennend onderzoek in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode. De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 3 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAP-maaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in bijlage 7. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 6.
3.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING
In het gehele plangebied is een AC-profiel aangetroffen. Het verstoorde pakket bestaat overwegend uit zeer – matig fijn, zwak siltig en licht humeus zand. Dit zand heeft diverse tinten grijs/bruin. In de onderzijde zijn vaak lichtgrijze of lichtgele vlekken aanwezig. In enkele boringen zijn minieme baksteenfragmentjes gezien. Onderstaande afbeelding toont een interpolatie van de dikte van het verstoorde pakket in cm.
4
11
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
Afbeelding 4. Dikte verstoord pakket in cm (interpolatie). Rondom de vaste woning in het noordoostelijke deel van het plangebied reikt de verstoring het diepst. Elders varieert deze overwegend tussen ongeveer 35 – 70 cm.5 De onderliggende intacte natuurlijke ondergrond bestaat uit zeer fijn, zwak siltig zand. Deze laag is overwegend lichtgeel, wit of lichtgrijs van kleur en bevat vaak roestvlekken. In enkele boringen zijn wortelresten gezien. De intacte bodem betreft de C-horizont van dekzand. Sporen van bodemvorming of verspoeling zijn nergens gezien. Onderstaande afbeelding toont een interpolatie van de NAP-hoogte van de nog aanwezige dekzandtop. In grote lijnen is een lichte opduiking in zuidelijke richting waar te nemen. De morfologie van de nog intacte dekzandtop wordt echter voor een belangrijk deel bepaald door de diepte van de verstoring. De lichtgekleurde vlekken die bij diverse boringen in de onderzijde van het verstoorde pakket zijn waargenomen betreffen zeer waarschijnlijk resten van een C-horizont. Daarom moet worden aangenomen dat een deel van de oorspronkelijke top van de C-horizont is verdwenen.
5
gemiddeld verstoringsdikte in het plangebied is circa 60 cm; mediaan en modus zijn elk 50 cm 12
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
Afbeelding 5. Top nog intacte dekzand in m +NAP (interpolatie).
13
HOOFDSTUK
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
4C
ONCLUSIE EN
VERWACHTING De resultaten van de inventarisatie worden ondersteund door de resultaten van het veldonderzoek: in alle boringen is een AC-profiel aangetroffen. In de C-horizont zijn vaak roestvlekken aanwezig en/of is sprake van een lichtgrijze kleur, wat wijst op vochtige omstandigheden (gleyverschijnselen). Er is geen humeuze inspoeling geconstateerd in de top van de C-horizont. In diverse boringen is de top van de Chorizont verdwenen. Het gebied was waarschijnlijk niet aantrekkelijk/geschikt voor bewoning; voor zover sprake was van menselijke aanwezigheid in het plangebied, dan zijn sporen hiervan waarschijnlijk grotendeels verdwenen aangezien in veel boringen de top van de C-horizont is opgenomen in het verstoorde pakket.
14
HOOFDSTUK
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
5S
ELECTIEADVIES
Op basis van het uitgevoerde booronderzoek is de kans klein dat het plangebied archeologische sporen bevat. Om deze reden adviseren we geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven. De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Nunspeet, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, de heer M. Wispelwey. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact.
15
Bodemkundig onderzoek Harderwijkerweg 445 te Hulshorst, gemeente Nunspeet, Gelderland
literatuur
Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB
Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com
Gebruikte kaarten Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 27-4-2022 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 27-4-2022 minuutpan 1832. Bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 27-42022
16
BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS
17
BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN
18
BIJLAGE 3 ARCHEOLOGISCHE LANDSCHAPPENKAART DEELGEBIED NW
geomkaart
19
BIJLAGE 4 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND
AHNkaart
20
BIJLAGE 5 BODEMKAART
bodem
21
BIJLAGE 6 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK
22
BIJLAGE 7 BOORSTATEN VELDONDERZOEK Boring 1
RD-coördinaten: 178010/486043
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,32 0
0,25
0,5
5,07
4,82
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ grijs/ bruin, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, bouwvoor
30
50
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ grijs/ bruin, zwak baksteenhoudend, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, witte zandbrokken
Boring 2
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 4,92 0
0,25
0,5
4,67
4,42
70
0,75
4,57
1
4,32
1,25
4,07
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbruin/ geel/ wit, zwak roesthoudend, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, wit / bruin/ grijs, zwak roesthoudend, C-horizont, gevlekt/ verstoord
140
1,5
3,82
1,75
3,57
180
zand, zeer fijn, zwak siltig, wit, C-horizont, dekzand, schoon, nat
RD-coördinaten: 177980/486032
0,75
4,17
1
3,92
1,25
3,67
1,5
3,42
1,75
3,17
50
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ grijs/ bruin, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs/ geel/ bruin, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, witte zandbrokken
70
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs, zwak baksteenhoudend, ondergrens diffuus, gevlekt/ verstoord
105
zand, zeer fijn, zwak siltig, wit, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand, houtresten zand, zeer fijn, zwak siltig,beige/ grijs, C-horizont, dekzand
150
180
23
Boring 3
RD-coördinaten: 177954/486017
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,03 0
0,25
4,78
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin/ geel, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
Boring 4
RD-coördinaten: 177919/485999
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 4,92 0
20
0,25
4,67
0,5
4,42
zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ geel/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, stag
35
0,5
4,53
0,75
4,28
1
4,03
50
zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ bruin/ wit, ondergrens diffuus, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ beige, C-horizont, dekzand
zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
70
100
24
Boring 5
RD-coördinaten: 177948/485982
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 4,93 0
0,25
0,5
4,68
4,43
0,75
4,18
1
3,93
1,25
3,68
1,5
3,43
1,75
3,18
2
2,93
50
zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, zwak doorworteld, scherpe ondergrens, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak doorworteld, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand
80
Boring 6
RD-coördinaten: 177984/485997
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,04 0
0,25
0,5
4,79
30
4,54 60
0,75
4,29
1
4,04
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, lichtgrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak doorworteld, zwak roesthoudend, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, C-horizont, dekzand, schoon
100
200
25
Boring 7
RD-coördinaten: 178007/486003
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,16 0
0,25
4,91 40
0,5
4,66 60
0,75
4,41 90
1
4,16
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand, schoon zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs, C-horizont, dekzand, schoon
Boring 8
RD-coördinaten: 178035/485982
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,17 0
0,25
0,5
0,75
4,92
4,67
4,42
1
4,17
1,25
3,92
1,5
3,67
120
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
30
50
80
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ grijs/ bruin, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, gele vlekjes zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
zand, matig fijn, zwak siltig, donkerbruin/ 100 zwart/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 120
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel, zwak roesthoudend, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand, schoon zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, C-horizont, dekzand, schoon
170
26
Boring 9
RD-coördinaten: 178009/485970
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,08 0
0,25
4,83
30 40
0,5
4,58
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, lichtgrijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor
Boring 10
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5 0
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
0,25
zand, matig fijn, zwak siltig, geel/ bruin/ grijs, gevlekt/ verstoord
0,5
4,75
4,5
0,75
4,25
4,08
zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs/ bruin, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
1
4
1,25
3,83
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand, schoon
1,5
3,58
4,33
75 80
25 35
zand, zeer fijn, zwak siltig, bruin/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord
0,75
RD-coördinaten: 177971/485962
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ bruin/ zwart, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand, schoon
90
1
120
160
27
Boring 11
RD-coördinaten: 177944/485949
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,08 0
0,25
0,5
4,83
30
4,58 60
0,75
4,33
1
4,08
1,25
3,83
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs/ bruin/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak doorworteld, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand, schoon
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ beige, C-horizont, 100 dekzand, schoon
130
Boring 12
RD-coördinaten: 177979/485929
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,18 0
0,25
0,5
0,75
4,93
30
50
4,68
4,18
1,25
3,93
zand, zeer fijn, zwak siltig, geel/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand
4,43
1
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, lichtgrijs/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, homogeen
100
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, C-horizont, dekzand
140
Boring 13
RD-coördinaten: 178010/485926
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,33 0
20
0,25
5,08
zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, lichtgrijs/ grijs, zwak doorworteld, ondergrens diffuus, gevlekt/ verstoord
Boring 14
RD-coördinaten: 178033/485936
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,33 0
0,25
5,08
0,5
4,83
0,75
4,58
1
4,33
30
35
0,5
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, C-horizont, gevlekt/ verstoord
4,83
0,75
4,58
1
4,33
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, C-horizont, dekzand
50
zand, zeer fijn, zwak siltig, grijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbruin/ geel/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, wit, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand, schoon
120
1,25
4,08
130
28
Boring 15
RD-coördinaten: 178050/485955
-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 5,37 0
0,25
5,12
0,5
4,87
0,75
30 35
4,37
1,25
4,12
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgeel/ wit, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand, schoon
4,62
1
zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor
100
zand, zeer fijn, zwak siltig, wit, C-horizont, dekzand, schoon
140
29
30
BIJLAGE 8VERKLARENDE WOORDENLIJST Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen. Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude, periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn afgezet (eolische afzettingen), niet-eolische afzettingen zoals löss, kleinschalige fluviatiele afzettingen, hellingafzettingen, en lacustiene afzettingen. Kampontginning – kampontginningen zijn veelal kleinschalige, meestal vrij late ontginningen die vanuit een of een beperkt aantal personen is opgezet (eenmanses). Vaak zijn diverse kampontginningen op den duur samengegroeid tot een grotere es. Laagpakket van Wierden - (Boxtelformatie). Tot dit laagpakket worden de dekzanden gerekend. Dekzand is gedurende het laat-Weichselien – vroeg-Holoceen gevormd onder invloed van de wind Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen.
Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 11,7 duizend jaar geleden. Het Weichselien is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet, maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost).
31