AP 7. Raadsvoorstel Uitgangspunten Progr. begroting 2023-2026

Raadsvoorstel 26519 Agendapunt: Nummer: Datum college: Raadsvergadering: Commissie Datum commissie: Portefeuillehouder: Onderwerp:

7 390 15 maart 2022 28 april 2022 Maatschappij en Middelen 7 april 2022 L. van der Maas Uitgangspunten Programmabegroting 2023-2026

Voorstel Instemmen met de uitgangspunten Programmabegroting 2023-2026. Geachte raad, Inleiding In de raad van 24 februari 2022 is de Evaluatie aanpassing Planning & Control cyclus behandeld. 2022 is een verkiezingsjaar. Hierdoor lopen het proces van Perspectievennota en coalitieonderhandelingen door elkaar. Als er gewerkt zou worden met een Perspectievennota worden hiermee de mogelijkheden van coalitieonderhandelingen beperkt. Vastgelegde afspraken in een Perspectievennota zouden dan namelijk een uitgangspunt voor de coalitieonderhandelingen gaan vormen. Een dergelijke beperking lijkt niet wenselijk. Daarom is in de raad van 24 februari 2022 besloten:  Er komt in 2022 geen uitvraag voor de Perspectievennota zoals vorig jaar. Tijdens het formatieproces kunnen alle partijen echter hun input geven. Het coalitieakkoord (of eventueel raadsprogramma) en collegeprogramma vormen de input voor de meerjarenbegroting.  Het coalitieakkoord krijgt een financiële paragraaf die de basis vormt voor de op te stellen Programmabegroting;  Er worden wel uitgangspunten voor de begroting (o.a. percentage loon/prijscompensatie/rentepercentage) aan de raad ter vaststelling voorgelegd. Met dit raadsvoorstel wordt u de uitgangspunten Programmabegroting 2023-2026 ter vaststelling aangeboden.

Algemeen In de Financiële verordening gemeente Nunspeet (ex artikel 212 van de Gemeentewet) is in artikel 4 'Kaders begroting' lid 1 volgende vastgelegd: lid 1 ‘Het college biedt jaarlijks de raad een voorstel aan voor uitgangspunten voor het beleid en de financiële kaders van de begroting voor het volgende begrotingsjaar en de meerjarenraming. De raad stelt dit voorstel in de vergadering van april vast.’ en lid 2 ‘In de begroting wordt een post voor onvoorziene uitgaven (incidenteel en structureel) opgenomen.’

-2-

De begrotingsuitgangspunten bevatten:  Kanttekeningen meerjarenperspectief 2023-2026;  Het toe te passen percentage voor prijscompensatie in 2023;  Het toe te passen percentage voor loonontwikkeling in 2023;  Het toe te passen percentage rentelasten nieuwe investeringen;  Inzicht in de lopende grote projecten Meerjarenperspectief 2022-2025 Donderdag 28 oktober 2021 heeft de raad de Programmabegroting 2022-2025 met de daarbij behorende bijstellingsbrief vastgesteld. In deze begroting zijn reeds de effecten van de Septembercirculaire 2021 verwerkt. Meerjarenperspectief 2022-2025 (-/- = hogere opbrengsten of lagere kosten) Omschrijving Bestaand beleid Meerjarenperspectief 2022-2025 (inclusief septembercirculaire)

2022

202 3

202 4

2025

2026

0

0

-8

-18

-18

Ontwikkelingen algemene uitkering Gemeentefonds De Septembercirculaire 2021 waarin de Miljoenennota 2021 is verwerkt had voor de gemeente dusdanig veel positieve invloed dat de raad bij de begrotingsbehandeling 2022-2025 een bijstellingsbrief met een aangepast dekkingsvoorstel is aangeboden. Het structureel effect van de Decembercirculaire 2021 is zeer gering en is in de 1e kwartaalrapportage van 2022 gerapporteerd en verwerkt. Zoals al langer bekend vindt er een herijking van het gemeentefonds plaats. Vermoedelijk voor 2023. Vooralsnog wijzen de berekeningen van december 2021 uit dat de gemeente Nunspeet een voordeel gemeente is. Bij de verstrekking van de middelen Jeugdzorg in de Algemene Uitkering 2022 is er geen besluit genomen over de structurele dekking van de tekorten in de Jeugdzorg. Deze beslissing is bij het nieuwe kabinet neergelegd. Naar verwachting zal daar dit jaar (2022) meer duidelijkheid hieromtrent komen. Naar verwachting zal ook de onrustige wereldsituatie leiden tot aanpassingen van de Algemene Uitkering. Hierbij kan ook gedacht worden aan de na-ijleffecten van de Covid-19 pandemie. Besluiten en ontwikkelingen met structurele effecten In de achterliggende periode zijn in de raad geen besluiten genomen welke een structureel effect heeft op de op te stellen begroting.

-3-

Onroerendezaakbelasting (ozb) Op grond van het bestaande beleid mag de onroerendezaakbelasting (ozb) jaarlijks verhoogd worden met de prijscompensatie. Voor 2023 is de prijscompensatie 2.0% (zie onderdeel 1, overige aandachtspunten). In de perspectievennota 2022 is reeds ingestemd met 3.0% verhoging voor 2023 en 2.0% voor de jaren 2024 en 2025 t.a.v. de dekking van de kosten Stationsomgeving. Om verwarring te voorkomen wordt benadrukt dat in deze fase van de begrotingsvoorbereiding het tarief voor de ozb niet aan de orde is. Het gaat uitsluitend over de (procentuele stijging van de) raming van de opbrengsten uit de ozb. Wat het uiteindelijke ozb-tarief moet worden, gegeven de benodigde opbrengst, wordt mede bepaald door een inschatting van het volume waarover geheven kan worden en de WOZ-waarde binnen de gemeente. Het ozb-tarief wordt in een later stadium van de begrotingsvoorbereiding aan de orde gesteld. Reactie van Provincie Gelderland op de programmabegroting 2022-2025 Van de Provincie Gelderland is een besluit ontvangen naar aanleiding van de beoordeling van de Programmabegroting 2022-2025. In dit besluit geeft de provincie aan dat de gemeente Nunspeet voor 2022 in aanmerking komt voor repressief toezicht. Dit is de minst belastende vorm van toezicht. De provincie oordeelt dat de programmabegroting 2022-2025 structureel en reëel in evenwicht is.

Als aandachtspunt wordt het onderhoud kapitaalgoedere aangehaald. Vanuit het oogpunt van risicobeheersing en toetsing van de realiteit van de ramingen in de begroting en meerjarenraming, is het noodzakelijk te beschikken over recente beheerplannen van de gemeentelijke kapitaalgoederen. Met actuele beheerplannen is de gemeente beter in staat te sturen vanuit de kader stellende taak. Een recent beheerplan is maximaal vijf jaar oud ten opzichte van het verslagleggingsjaar. Uit de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van de begroting leidt de Provincie af dat de geldigheidsduur van het beleids- en beheerplan wegen en het afvalwaterketenplan NunspeetElburg zijn verlopen. De Provincie adviseert om deze plannen in 2022 te actualiseren en de financiële effecten op te nemen in de begroting 2023. De Provincie Gelderland heeft een risicobeoordeling gemaakt van de financiële positie van de gemeente Nunspeet. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de financiële kerngetallen welke aansluiten bij de zogeheten 'signaleringswaarden' die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De waarde van deze kerngetallen zijn ingedeeld in A, B en C waarbij A het minst risicovol is en C het meest. Alle kerngetallen zijn gewaardeerd / berekend op categorie A.

-4-

Overige aandachtspunten Ramingen (van baten en lasten)-prijscompensatie Eenmaal per jaar (bij het opstellen van de begroting) wordt een percentage prijscompensatie vastgesteld. Met ingang van begrotingsjaar 2016 wordt gebruik gemaakt van de prijsontwikkeling bruto binnenlands product (bbp) zoals opgenomen in de meest recente Septembercirculaire Algemene uitkering Gemeentefonds. In de Septembercirculaire 2021 wordt aangegeven dat de geraamde prijsontwikkeling bbp voor 2021 1.9% afgerond 2% bedraagt. Een uitzondering op de toepassing van de prijscompensatie is de verhoging van de recreatieve heffingen. De toeristenbelasting wordt normaliter eens in de drie jaar met € 0,05 verhoogd (betreft indexering, verhoogd in 2021). In 2024 vindt de volgende reguliere verhoging als gevolg van prijscompensatie plaats. Voor het begrotingsjaar 2023 zullen dus geen reguliere verhogingen worden geraamd. Wel is er bij het vaststellen van de perspectievennota 2022 reeds ingestemd met een verhoging van voor de beide recreatieve heffing (toeristen- en forensbelasting). Dit geldt ook nog voor de jaren 2023 t/m 2025 totaal € 125.000,-- per jaar. De verhoging in het jaar 2023 wordt deels ingezet voor uitvoering van het vastgestelde beleidsplan Recreatie en toerisme. Het overige deel 2023 en voor de jaren 2024 en 2025 worden ingezet ter dekking van de kapitaallasten gemeentelijke projecten.

Op grond van de vastgestelde systematiek wordt het percentage voor de ramingen (van baten en lasten) voor 2023 vastgesteld op 2.0% (2022: 1%). De basis waarover het percentage berekend wordt, is het budget van 2022 inclusief de begrotingswijzigingen. Salarissen-loonontwikkeling 2023 De huidige collectieve arbeidsovereenkomst (cao) loopt tot 1 januari 2023. Op het moment van opstellen van de uitgangspunten Programmabegroting 2023-2026 zijn er nog geen onderhandelingen over een nieuwe cao opgestart dan wel afgerond. In de Perspectievennota 2022-2025 is voor de verwachte loonstijging 2022 uitgegaan van een percentage van 1%. Bij de uitgangspunten Programmabegroting 2021-2024 is rekening gehouden met 2% loonstijging in 2021. In het dekkingsvoorstel is voorgesteld dit terug te brengen naar 1% gezien de ontwikkelingen en onzekerheden inzake Covid19. De uiteindelijke uitkomst van de onderhandelingen voor de geldende CAO zijn een loonstijging van 1.5% per 1 december 2021 en 2.4% per 1 april 2022. Voor 2023 dient er dus op basis van de huidige CAO 1.9% bij geraamd te worden om de te laag geraamde loonkosten te compenseren. Gezien het feit dat de CAO aflopend is per 1 januari 2023 wordt eveneens rekening gehouden met een stijging van de lonen gelijk aan het percentage prijsontwikkeling BBP van 2%. In de begroting 2022 is rekening gehouden met een premiestijging van 2%.

Op 2 december 2021 heeft het ABP echter aangegeven dat de premie voor het pensioen 2022 gelijk blijft aan die van 2021. De verwachting is wel, om de pensioenen betaalbaar te houden, dat de premie zal stijgen. Daarom wordt de reeds ingeboekte 2% gehandhaafd om eventuele stijgingen op te vangen. Op basis van de hier beschreven ontwikkelingen en verwachtingen wordt voor 2023 een structurele loonstijging van totaal afgerond 2% en een correctie t.a.v. de lopende CAO van 1.9%. Voor de pensioenpremie is de stijging reeds verwerkt door de te hoge raming in 2022.

-5-

Compensatie reserves en voorzieningen In navolging op voorgaande jaren wordt voorgesteld de reserves en voorzieningen te compenseren ten aanzien van de inflatie. Omdat de reserves en voorzieningen aangewend kunnen worden ter dekking van kapitaallasten wordt het percentage van de langlopende geldleningen ten tijde van het opstellen van de begroting als uitgangspunt genomen. Het gemiddelde percentage (periode februari 2021 - februari 2022) van de langlopende geldleningen (looptijd 25 jaar gelijk) bij de Bank van Nederlandse Gemeenten is afgerond 0,75% (niet afgerond 0.7425%). Uitgegaan wordt van 0.75% compensatie voor 2023. Bij de begroting 2022 was het 0.5%. Kapitaallasten-nieuw investeringen Het investeringsprogramma zoals dat in de lopende begroting en meerjarenbegroting is vastgesteld, wordt beschouwd als bestaand beleid. De investeringsramingen moeten worden geactualiseerd op prijsniveau op basis van bij het onderdeel ‘ramingen (van baten en lasten) – prijscompensatie’ geformuleerde uitgangspunt. Nieuwe investeringen worden als regel slechts in het laatste jaar van de meerjarenraming toegevoegd. Verder is het van belang te melden dat het percentage van rente (zoals aangegeven bij ‘compensatie reserves en voorzieningen’) ook geldt als het percentage voor de rentelasten van de investeringen. Bij de prijscompensatie voor nieuwe investeringen wordt uitgegaan van 2.0%.

Dit percentage is in overeenstemming met de prijscompensatie van ramingen van baten en lasten. Verder worden de rentelasten (nieuwe) investeringen vastgesteld op 0.75% (2022: 0.5%). Dit percentage is in overeenstemming met het percentage compensatie. Actuele ontwikkelingen Herziene P&C Cyclus / Verkiezingen Sinds de opstelling van de programmabegroting 2022-2025 wordt er gewerkt met een zogenaamde perspectievennota. In de raadsvergadering van 24 februari 2022 is de herziene P&C cyclus geëvalueerd. Vastgesteld is dat het werken met een perspectievennota een wenselijk en een algemeen gewaardeerd middel is. Aangezien 2022 een jaar is wat in teken staat van de gemeenteraadsverkiezingen en het vormen van een nieuw college is besloten om voor de Programmabegroting 2023-2026 niet te werken met een perspectievennota met enkel met de uitgangspunten bij de begroting aangevuld met de grote projecten. Fracties zijn in de gesprekken voor het vormen van een nieuw college in de gelegenheid de speerpunten kenbaar te maken. Tevens kan er bij het vaststellen van de programmabegroting in de raadsvergadering van oktober nog gedebatteerd worden over eventuele actuele zaken welke een plek zouden moeten krijgen binnen de begroting.

Verder zal de Programmabegroting 2023-2026 beleidsmatig worden afgestemd op het op- en vast te stellen raads- of collegeprogramma onderverdeeld naar de bekende 9 programma's zoals deze worden voorgesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording. De overige onderdelen uit de herziene P&C cyclus zoals de indicatoren en de vier kwartaalrapportages zullen op de gebruikelijke wijze worden opgesteld en aan de raad worden voorgelegd.

-6-

Gemeenschappelijke regelingen Bij het opstellen van de Programmabegroting 2022-2025 is rekening gehouden met de werkelijke begrotingen van de verschillende gemeenschappelijke regelingen. Dit kan inhouden dat de stijging van de kosten hoger zijn dan de geraamde prijsindexatie maar voorkomt overschrijdingen welke later moeten worden verantwoord. Voorgesteld wordt om ook de reële begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen 2023 in de begroting op te nemen. Projecten In de achterliggende jaren zijn ambitieuze projecten binnen de gemeente Nunspeet opgestart. Zoals eerder aangegeven zal in de op te stellen begroting rekening gehouden worden met deze projecten. Het gaat hier dan om de projecten:  Sportpark de Wiltsangh  Onderwijshuisvesting  Stationsomgeving  Duurzaamheid Voor deze projecten zijn bij het vaststellen van eerdere begrotingen reeds middelen beschikbaar gesteld. Periodiek worden deze begrotingen doorgerekend om inzicht te krijgen in de veranderende omstandigheden. Hierbij kan gedacht worden aan het toe- of afnemen van risico's, het stijgen of dalen van (bouw)kosten, afwijkende indexeringen of het voordoen van subsidiemogelijkheden. Eventuele financiële gevolgen worden opgenomen in de financiële paragraaf van het coalitieakkoord die de basis vormt voor de op te stellen Programmabegroting.

Standpunt commissie Dit onderwerp is in de commissie Maatschappij en Middelen tijdens haar vergadering van 7 april 2022 aan de orde geweest. Stukken ter inzage Geen Bijlage(n) - Totaalplanning planning- en control cyclus 2022. PSMI

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

B. van de Weerd