AP 7. raadsvoorstel GEUS en SOK

Raadsvoorstel 1280213 Agendapunt: Nummer: Datum college: Raadsvergadering: Commissie Datum commissie: Portefeuillehouder: Onderwerp:

7 707 18 maart 2025 17 april 2025 Ruimte en Wonen 7 april 2025 J. Groothuis Vaststellen gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verweven en verbonden enclave" en Instemmen met de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS

Voorstel 1. het Gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verweven en verbonden enclave" vast te stellen. 2. in te stemmen de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS. 3. de gemeentelijke cofinanciering tot een bedrag van € 309.501,47 te dekken uit de Algemene Reserve.

Geachte raad, Inleiding De agrarische enclave GEUS is een complex gebied waar doelstellingen voor natuur, water, klimaat en s:kstof stevig raken aan de ontwikkelopgaven voor lee;aarheid, landbouw en recrea:e. In 2023 stemden de colleges van de gemeenten Apeldoorn, Ermelo, Nunspeet, Barneveld, GS van de provincie Gelderland, en het AB van het waterschap Vallei en Veluwe, in met de startno::e "Gaan voor GEUS" en werd de Inten:eovereenkomst om samen te gaan werken aan een integraal gebiedsplan getekend. Het Gebiedsplan GEUS "Perspec:ef op een verbonden en verweven enclave" ligt nu voor ter besluitvorming. Als mo>o kiezen we voor verwevenheid en verbondenheid. Verwevenheid duidt op de verwevenheid van mens, gebruik, en landschap. De verbondenheid gaat over de mensen onderling, maar ook over de verbondenheid tussen gebruik en landschap. De verwevenheid gaat ook over de samenwerking tussen overheden onderling, zodat zij als het ware als één overheid kunnen acteren en daarmee de verschillen in beleid kunnen overbruggen. Het gebiedsplan sluit af met een ontwikkelstrategie waarin wordt beschreven hoe het Gebiedsplan GEUS tot uitvoering kan worden gebracht. Met behulp van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) en de begro:ng maken de overheden hierover concrete afspraken. Het gebiedsplan is tot stand gekomen door een intensief gebiedsproces.

In het verantwoordingsdocument leest u een nauwgezet verslag van alle input van de betrokkenen.

-2-

Argumenten/overwegingen Aanleiding, Bestuurlijk belang, Centrale vraag Aanleiding Uw raad heeB in 2023 ingestemd met de startno::e "Gaan voor GEUS’. Middels ondertekening van de inten:eovereenkomst werd de samenwerking bekrach:gd om met het Waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland, en de gemeenten Nunspeet, Ermelo, Barneveld en Apeldoorn te werken aan een integraal gebiedsplan voor de agrarische enclave GEUS (GEUS is de aDor:ng van Garderen, Elspeet, Uddel, en Speuld). Dat gebiedsplan "Perspec:ef op een verbonden en verweven enclave" ligt nu voor ter besluitvorming. Bestuurlijk belang De agrarische enclave GEUS is een complex gebied waar doelstellingen voor natuur, water, klimaat, en s:kstof stevig raken aan de ontwikkelopgaven voor lee;aarheid, landbouw en recrea:e. Het gebiedsplan GEUS is bo om-up vanuit het gebied opgesteld en biedt een integraal perspec:ef op de toekomst van het gebied van de agrarische enclave GEUS. Door de vaststelling van het gebiedsplan kan de samenwerking worden voortgezet en verschuiB de focus naar realisa:e en uitvoering. Hierdoor werken we toe naar een verbonden en verweven enclave om daarmee ook mede zorg te dragen voor de "brede welvaart" van het gebied van de agrarische enclave.

Centrale vraag Kunt u instemmen met het Gebiedsplan GEUS waarmee invulling wordt gegeven aan de doelstellingen en ontwikkelingen die nodig zijn voor het behoud van perspec:ef op de opgaven voor lee;aarheid, landbouw, natuur, water, en recrea:e. GeeB realisa:e van het gebiedsplan GEUS voldoende invulling aan de doelstellingen en ontwikkelingen die nodig zijn voor behoud van perspec:ef op de opgaven voor lee;aarheid, landbouw, natuur, water en recrea:e? 1.

Kader Omgevingswet. Omgevingsvisie Nunspeet 2018 (tot 2030). Woonvisie "Goed Wonen in Nunspeet" 2020-2025. Raadsakkoord gemeente Nunspeet "Samen voor elkaar" 2022-2026.

   

Beoogd (maatschappelijk) resultaat Het beoogd maatschappelijke resultaat is om In het bijzonder de economie te koppelen aan het herstel van natuur en landschap. Verder dient uitvoering te worden gegeven aan de Omgevingsvisie Nunspeet 2018 (tot 2030); de Woonvisie "Goed Wonen in Nunspeet" 2020-2025; en het Raadsakkoord 2022-2026, zoals zorgen voor voldoende woningen, ruimte voor bedrijvigheid, een kwalita:ef goede woon- en werkomgeving, bijdragen aan natuurontwikkeling, de water en klimaatopgave, lee;aarheid, energietransi:e en een duurzame transi:e van de landbouw en om daarmee ook zorg te dragen voor een "brede welvaart" en in het gebied van de agrarische enclave GEUS.

2.

-3-

Argumenta!e Het gebiedsplan biedt een integraal perspec:ef die invulling geeB aan het behalen van de opgaven en mogelijkheden biedt voor de gewenste ontwikkelingen. In Nederland zijn weinig plekken aan te wijzen waar de opgaven voor lee;aarheid, landbouw, natuur, water en recrea:e zo nauw met elkaar samenhangen als in het gebied van de agrarische enclave GEUS. Een gebied dat uniek is van opzet, kleinschalig, met een diversiteit aan landschapstypen, agrarische ac:viteit en kwetsbare natuur. Een gebied waar natuur en water vragen om perspec:ef op herstel in rela:e tot s:kstofreduc:e; waar landbouw vraagt om perspec:ef op een duurzame toekomst; waar recrea:e economische mogelijkheden creëert; waar lee;aarheid perspec:ef moet krijgen in de vorm van ontwikkeling van woningbouw, bedrijvigheid en behoud van voorzieningen. Al deze thema’s zijn verwerkt in het Gebiedsplan "GEUS Perspec:ef op een verweven en verbonden enclave" dat nu voor ligt. Het Gebiedsplan is integraal en bo om-up tot stand gebracht. 3.

Het gebiedsplan draagt bij aan het behalen van de doelstellingen en ontwikkelingen. Het gebiedsplan geeB perspec:ef voor zowel ontwikkeling (lee;aarheid, recrea:e, landbouw) als natuur, water en klimaat (reduc:e van s:kstof, nitraat, CO2). Een uniek perspec:ef voor een kwetsbaar gebied op de Veluwe. De onderbouwing voor het behalen van de doelstellingen wordt onderschreven door het onderzoek dat is uitgevoerd door de Wageningen Universiteit en Research (WUR). Het onderzoek is weergegeven in het rapport "Landbouw- en emissieontwikkelingen GEUS – verleden en toekomst" d.d. 20 november 2024. In het WUR-rapport zijn de effecten van de ontwikkelingen in de landbouw onderzocht in rela:e tot het behalen van de doelstellingen voor natuur, water en klimaat. In het onderzoeksrapport wordt geconcludeerd dat de vastgestelde provinciale doelstelling voor s:kstof met een reduc:e van 42% nagenoeg is behaald. Daarnaast hebben de beoogde ontwikkelingen voor Elspeet die zijn gesteld in de omgevingsvisie en in de woonvisie een plek gekregen in het gebiedsplan. Samenwerking heeB geresulteerd in een gebiedsplan met draagvlak en het is van belang om dat in de volgende fase van uitvoering te behouden. Als mo>o kiezen we voor verwevenheid en verbondenheid. Verwevenheid duidt op de verwevenheid van mens, gebruik en landschap.

De verbondenheid gaat over de mensen onderling, maar ook over de verbondenheid tussen gebruik en landschap. De verwevenheid gaat ook over de samenwerking tussen overheden onderling, zodat zij als het ware als één overheid kunnen acteren en daarmee de verschillen in beleid kunnen overbruggen. Het gebiedsplan wordt gedragen door inwoners, ondernemers, belangen-vertegenwoordigende par:jen en de overheidspar:jen. Het gebiedsplan wordt opgeleverd inclusief ontwikkelstrategie en uitvoeringsagenda. Hierdoor biedt het plan perspec:ef op realisa:e en uitvoering. De Samenwerkingsovereenkomst (SOK) is de bekrach:ging van de samenwerking voor de inzet van mensen, middelen en benodigd instrumentarium om samen met de par:jen uit het gebied uitvoering te geven aan het gebiedsplan GEUS.

-4-

Deelnemers aan het gebiedsproces herkennen en erkennen het product gebiedsplan GEUS. Het uitgangspunt voor het Gebiedsplan GEUS is dat de betrokken par:jen het eindproduct herkennen en erkennen. Het verantwoordingsdocument is de registra:e van het gelopen proces, hoe de input van de deelnemers is meegenomen, en op welke wijze het een plek heeB gekregen in het Gebiedsplan GEUS. De open en transparante manier van samenwerking heeB ertoe geleid dat het gebiedsplan GEUS kan rekenen op draagvlak. Met als resultaat dat het gebiedsplan door de deelnemers is aangeboden aan de bestuurders voor vaststelling met de uitspraak "dit is ons plan en het zorgt dat we aan de slag kunnen met de uitvoering". Rela!e met het LEADER project GEUS In de raadsvergadering van 20 april 2023 heeB de gemeenteraad besloten om in te stemmen met de Samenwerkingsovereenkomst Aanvraag LEADER GEUS om zodoende gebruik te kunnen maken van de LEADER subsidieregeling voor het gebied GEUS. Deze aangevraagde LEADERsubsidie hangt nauw samen met het onderhavige gebiedsproces GEUS, zoals dat in het bijgaande Gebiedsplan en in de bijgaande Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS is beschreven. Maar deze aangevraagde LEADER-subsidie kan ook los van het gebiedsproces GEUS aangewend worden.

Het beste kan het zo worden verwoord: de aangevraagde Leader-subsidie GEUS is een aanvulling op het gebiedsproces voor GEUS en kan als een vliegwiel gaan werken voor dit gebiedsproces.

4.

5. Financiële toelichting Voor de realisatie van de ontwikkelstrategie voor de gebiedsaanpak is inzet van capaciteit nodig en zijn er kosten van externe advisering en onderzoek. Er is een voorlopige en globale begroting opgemaakt. De in de begroting verwachte inzet vanuit Nunspeet van € 309.501,47 (over drie jaar) dient te worden gefinancierd uit een begrotingswijziging. Voor aanvullende middelen om de plannen van het Gebiedsplan uit te kunnen voeren doen we een beroep op middelen van andere overheden, zoals met name de provincie, de Regiodeal Veluwe in Balans, de LEADER GEUS, of de dorpendeals. Samengevat zet Nunspeet 1,7 fte per jaar in voor het Geus-project. Dit is inclusief de fte's die nu al worden ingezet voor de huidige ruimtelijke ontwikkelingen in Elspeet. Voor deze formatiekosten ontvangt de gemeente een bijdrage van € 279.295,33 uit de VLGG gelden. Verder worden er veel externe kosten gemaakt in het proces. Dit gaat om algemene projectkosten voor het gehele project. Maar ook de door gemeente Nunspeet te maken kosten voor het gebiedsplan rondom de Koloniën zijn hierin meegenomen. De totale kosten voor Nunspeet bedragen € 555.516,57. De gemeente ontvangt hiervoor een tegemoetkoming van € 246.015,10 uit de VLGG gelden en zal zelf € 309.501,47 dienen bij te dragen. De kosten die Nunspeet maakt voor het gebiedsplan de Koloniën zijn geraamd op maximaal € 300.000,--.

Dit bedrag kan volledig worden doorberekend aan de projectorganisatie. Indien er uiteindelijk per saldo minder kosten worden gemaakt dan 309.501.47 euro zal dit worden teruggestort in de Algemene Reserve. Indien de verlening van de VLGG gelden in het ongunstigste geval geen doorgang vinden, zullen nieuwe bestuurlijke afspraken worden gemaakt.

-5-

6. Alternatieven, kanttekeningen en risico’s i. Onderlinge ruimtelijke aOankelijkheden. Er zit een samenhang tussen de ruimtevragers in het gebied. Dit vormt een risico. Bijvoorbeeld of het lukt om :jdig de woningbouwterreinen te Elspeet beschikbaar te hebben. Dit vraagt wat van de regievoering op de totale ruimtelijke puzzel. Het gebiedsteam bewaakt en coördineert dit. Tegelijker:jd is ruimtelijke ontwikkeling dynamisch en niet helemaal te plannen. ii. Voldoende geld. Om de gebiedsontwikkeling op gang te brengen is er genoeg financiering nodig. Voor de komende drie jaar is dat in beeld gebracht. Voor de periode daarna is dat nog niet in beeld. Dat is een risico. Tegelijker:jd zijn nog niet alle projecten zo concreet dat er al externe financiering gezocht kan worden. We gaan hiermee door om per projecSinanciering te zoeken en een verantwoordelijke overheid aan te wijzen. De uitvoering van de projecten uit het gebiedsplan vindt gefaseerd plaats en hiervoor zijn voorstellen gedaan voor de eerste drie jaar. Mogelijke financieringsbronnen zijn benoemd in de ontwikkelstrategie. In de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) zijn de financiële afspraken vastgelegd. iii. Voldoende grond. Veel van de doelen en ambi:es zijn alleen realiseerbaar bij de beschikbaarheid van grond. Denk aan extensivering van de landbouw, systeemherstel van natuur en water, recrea:eve routes, woningbouw, et cetera.

Specula:e met gronden willen we voorkomen. Het is daarbij niet noodzakelijk dat de overheid over het eigendom beschikt. Regie vanuit de overheid voeren over de bestemming van gronden is echter wel nodig om de doelen uit dit gebiedsplan voor GEUS te realiseren. Hierbij willen we proac:ef gaan handelen. Hiervoor ze>en we het beschikbare instrumentarium in dat de Omgevingswet ons biedt: omgevingsplannen, omgevingsvergunningen, ves:gen van voorkeursrecht per casus te bepalen. Ook de uitkoopregelingen en andere regelingen geven de mogelijkheid regie op de gronden te voeren. Indien aankoop wenselijk is voor GEUS, vindt deze plaats via de betreffende gemeente of via de provincie of het waterschap op advies van het gebiedsteam. AOankelijk van de ontwikkeling bepaalt elke gemeente haar rolneming als het gaat om de inzet van grond. iv. Voldoende s:kstofruimte. Dit is een voorwaarde voor alle ruimtelijke ontwikkelingen die zijn beschreven in dit gebiedsplan. De recente rechterlijke uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over intern salderen maakt het er niet makkelijker om. In de ontwikkelstrategie is beschreven dat we verkennen welke mogelijkheden er zijn om poten:ële s:kstofruimte die vrijkomt in GEUS in te kunnen ze>en voor ontwikkelingen in het gebied. v. De vervolgstap realisa:e en uitvoering vraagt wat van de ambtelijke capaciteit en middelen.

Maar vakmensen zijn schaars, zowel voor ons als voor de externe par:jen waarmee we samenwerken, zoals adviesbureaus en projectontwikkelaars. Dat is een risico. Hetzelfde zien we verderop in de keten: ook bouwende par:jen hebben moeite om voldoende vakmensen te vinden en bouwmaterialen zijn schaars. In de begro:ng is de eigen ambtelijke capaciteit voor de komende jaren vastgelegd. We hebben geen controle op de capaciteit van externe par:jen en zullen daarvoor goed met de par:jen moeten communiceren. vi. Procesrisico’s typisch voor gebiedsontwikkeling, zoals de procedures voor omgevingsplannen en de vergunningen die nodig zijn. Dat kan een las:g en langdurig proces zijn. Het Gebiedsplan is interac:ef opgesteld en dat ze>en we door bij de concrete projecten, waardoor we verwachten dat minder par:jen de gang naar de rechter maken.

-6-

vii.

Rijksbeleid in beweging. Voor dit gebiedsplan zijn de huidige kaders gebruikt als het gaat om bijvoorbeeld de Kader Richtlijn Water (KRW)- en s:kstofdoelen. Nog niet alle relevante beleidskaders zijn op dit moment ingevuld waardoor de beschikbare instrumenten en middelen anders kunnen uitpakken dan nu verwacht. Zo zijn par:jen met name nog in afwach:ng van het beleid van het Rijk over vervanging van het Na:onaal Programma Landelijk gebied (NPLG).

7. Bewonerspar cipa e

Het Gebiedsplan GEUS is tot stand gekomen door een intensief bo om-up proces. In de startno::e "Gaan voor GEUS" is de aanpak om te komen tot een gebiedsplan voor dit gebied, volledig gericht op de par:cipa:e tussen inwoners, ondernemers, belangenvertegenwoordigers en overheid, waarbij het poli:ek bestuur :jdens het proces op afstand was gezet. Op 22 augustus 2023 was de startbijeenkomst van de gebiedsaanpak GEUS. Daar zijn acht werkgroepen samengesteld: vier voor lee;aarheid (één voor elke kern), één voor landbouw, één voor natuur en water, één voor recrea:e, en één voor cultuurhistorie en iden:teit. De werkgroepen zijn breed samengesteld met een mix van overheid, inwoners, ondernemers en belangenvertegenwoordigers. Thema:sch is door deze groepen gewerkt aan hun perspec:ef voor de toekomst, waarvan de resultaten op 27 november 2023 aan elkaar gepresenteerd zijn. Na 27 november 2023 is gestart met het integreren van de perspec:even, met als uiteindelijk doel om te komen tot één gebiedsplan voor het gebied. Voor deze "integra:ewerkgroep" heeB elke themawerkgroep twee personen afgevaardigd en elke deelnemende overheid één persoon. De opgeleverde perspec:even voor landbouw, natuur, water, lee;aarheid en recrea:e beva>en opgaven, uitgangspunten en doelstellingen die elkaar raken in de belangen.

- soms versterkend, zoals de ontwikkeling van nieuwe recrea:eve concepten die perspec:ef bieden voor nieuwe verdienmodellen voor de landbouw. - soms botsend, zoals de ontwikkeling van woningen, bedrijvigheid en recrea:eve concepten, terwijl de landbouw aangeeB haar landbouwareaal te willen behouden. Het proces van integreren verliep soms voorspoedig en posi:ef, maar soms ook met de nodige strubbelingen en frustra:es. Maar, wat :jdens dit hele proces centraal is gebleven, is de wil om in gesprek te blijven en om er met elkaar uit te komen en een perspec:ef neer te leggen voor het gebied van de agrarische enclave GEUS waaraan uitvoering kan worden gegeven. Dat betekent niet dat iedereen het uiteindelijk inhoudelijk met elkaar eens is, maar wel dat men bereid is om elkaar te begrijpen, te vertrouwen en te respecteren. Na intensief discussiëren met elkaar, ac:ef meelezen met het gebiedsplan, en ac:eve raadpleging van de brede samenleving, heeB de integra:ewerkgroep op 4 november 2024 het gebiedsplan akkoord bevonden om deze ter besluitvorming aan te bieden. In het verantwoordingsdocument GEUS is uitgebreid vastgelegd welke stappen zijn gezet gedurende het integra:eproces. In het verantwoordingsdocument zijn reac:es op het plan bijgehouden, waarbij is aangegeven hoe het is verwerkt in het Gebiedsplan. Ook in de verdere uitwerking van de projecten ze>en we in op een bo om-up proces.

-7-

Standpunt commissie Dit onderwerp is in de commissie Ruimte en Wonen tijdens haar vergadering van 7 april 2025 aan de orde geweest. Geheimhouding Niet van toepassing. Stukken ter inzage Niet van toepassing. Bijlagen  Concept-raadsbesluit. 1. Gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verweven en verbonden enclave". 2. Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS. 3. Overzicht financiën GEUS. 4. Toelichting Financiën. 5. Advies Adviesraad 20-01-2025. 6. Rapport Wageningen Universiteit en Research (WUR) "Landbouw- en emissieontwikkelingen GEUS – verleden en toekomst" d.d. 20 november 2024. 7. Link naar Verantwoordingsdocument GEUS https://gebiedsaanpakgeus.maglr.com/participatie-verantwoording-ontwikkeling-geus/cover

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom