AP 7 raadsvoorstel GEUS

Raadsvoorstel 846965 Agendapunt: Nummer: Datum college: Raadsvergadering: Commissie Datum commissie: Portefeuillehouder: Onderwerp:

7 504 16 mei 2023 29 juni 2023 Ruimte en Wonen 12 juni 2023 J. Groothuis GEUS (Garderen, Elspeet, Uddel, en Speuld): Startnotitie en Intentieovereenkomst

Voorstel 1. in te stemmen met de Intentieovereenkomst – die naar verwachting eind mei 2023 door of namens het college van B&W wordt getekend – en in te stemmen met de Startnotitie, die beide zijn opgesteld voor het gebiedsproces GEUS. 2. de gemeentelijke cofinanciering tot een bedrag van € 175.000,-- te dekken uit de Algemene reserve.

Geachte raad, Inleiding Aanleiding De gemeenten Apeldoorn, Barneveld, Nunspeet en Ermelo, het waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland, en het samenwerkingsverband Veluwe op 1, werken samen aan een "visie / plan op hoofdlijnen" voor een leefbaar en vitaal gebied van de agrarische enclave GEUS (Garderen, Elspeet, Uddel, en Speuld). Dit in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en het provinciale programma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). Bestuurlijk belang Het gebied GEUS (Garderen, Elspeet, Uddel, en Speuld) staat voor belangrijke opgaven voor de landbouw, economie, natuur, klimaat, energie, en leefbaarheid, die vragen om een transitie van het landelijk gebied. Om deze transitie mogelijk te kunnen maken is het creëren van toekomstperspectief voor dit gebied essentieel. De dorpen Garderen, Elspeet, Uddel en Speuld staan bekend als één entiteit: namelijk de agrarische enclave. De voorliggende Startnotitie en de Intentieovereenkomst bieden de basis voor een gebiedsgerichte samenwerking aan nieuw sociaaleconomisch perspectief voor de agrarische enclave GEUS. Centrale vraag Hoe kan de bekrachtigde samenwerking van de gemeenten Apeldoorn, Barneveld, Nunspeet en Ermelo, waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland, en het samenwerkingsverband Veluwe op 1, leiden tot een leefbaar en vitaal gebied GEUS?

-2-

Argumenten/overwegingen 1. Kaders

Nationale kaders – NPLG (Nationaal Programma Landelijk Gebied) en NOVI (nationale omgevingsvisie). Provinciale kaders – VLGG (in ontwikkeling – Vitaal Landelijk Gebied Gelderland), POVI (Provinciale omgevingsvisie), Regioarrangementen (in ontwikkeling). Kaders vanuit het waterschap – BOVI en BOP. Kaders vanuit de gemeente Apeldoorn: Omgevingsvisie "Woest aantrekkelijk Apeldoorn" – gebiedsprofiel Uddel; en Vitaliteitsagenda Uddel. Kaders vanuit de gemeente Nunspeet: "Omgevingsvisie Nunspeet" (2018); en de Woonvisie "Goed Wonen in de gemeente Nunspeet" (2020 – 2025). 2. Relatie met het LEADER project GEUS In de raadsvergadering van 20 april 2022 heeft uw raad besloten om in te stemmen met de Samenwerkingsovereenkomst Aanvraag LEADER GEUS om zodoende gebruik te kunnen maken van de LEADER subsidieregeling voor het gebied GEUS. Deze aangevraagde LEADER-subsidie hangt nauw samen met het onderhavige gebiedsproces GEUS, zoals in de bijgaande Startnotitie en in de Intentieovereenkomst is beschreven. Maar deze aangevraagde LEADER-subsidie kan ook los van het gebiedsproces GEUS aangewend worden. Het beste kan het zo worden verwoord: de Aanvraag Leader-subsidie GEUS is een aanvulling op het gebiedsproces voor GEUS en kan als een vliegwiel gaan werken op dit gebiedsproces. 3. Beoogd (maatschappelijk) resultaat

De Startnotitie, die voor het gebied GEUS is opgesteld (zie Bijlage 1), heeft als titel "Gaan voor GEUS". De ambitie is: "een leefbare en vitale enclave, waarin sociaaleconomische en maatschappelijke wensen en ontwikkelingen in evenwicht zijn met een gezond water- en bodemsysteem en een robuuste natuur". Dat willen we bereiken door een bottom-up aanpak, waarbij de gezamenlijke overheden met de diverse partijen uit het gebied GEUS samenwerken aan de totstandkoming van een "visie / plan op hoofdlijnen" voor dit gebied. Daartoe wordt eind mei 2023 een Intentieovereenkomst getekend door of namens het college van B&W (zie Bijlage 2). Daarnaast dient op een later tijdstip nog een Samenwerkingsovereenkomst te worden gesloten. 4. Argumentatie De Startnotitie beschrijft de ambitie, de opgaven, de aanpak, en het proces. In de Intentieovereenkomst worden de afspraken tussen de samenwerkende overheidspartijen vastgelegd die van belang zijn in de verkenningsfase.  Gebied Het gebied GEUS ligt midden op de Veluwe en staat ook wel bekend als de agrarische enclave. In het gebied komen tal van maatschappelijke en ruimtelijke opgaven samen.  Ambitie Als ambitie is geformuleerd: "Een leefbare en vitale enclave, waarin sociaaleconomische en maatschappelijk wensen en ontwikkelingen in evenwicht zijn met een gezond wateren bodemsysteem en een robuuste natuur”.

-3-







 



Opgaven Drie opgaven staan centraal in het gebiedsproces: de huidige economie is niet toekomstbestendig, de natuur en het watersysteem staan onder druk door intensief gebruik en klimaatverandering, en ook de leefbaarheid van de kernen staat onder druk. In de aanpak hanteren we een aantal inhoudelijke vertrekpunten die terugkomen in elke opgave. Zo moet worden voldaan aan milieueisen, en moet het landschap worden verbeterd. De cultuurhistorie is hierbij een belangrijke drager voor de op te stellen "visie / plan op hoofdlijnen". Aanpak De "visie / plan op hoofdlijnen" wordt opgesteld in nauw overleg met de belanghebbende partijen, het is een plan van onderaf. De uitwerking van de opgaven vindt met de belangenorganisaties plaats. We onderscheiden drie fasen: optimale oplossingen per opgave (1), integratie (2), integratie tot advies (3). Dit doen we door bottom-up, gebiedsgericht en integraal als overheden samen met de gebiedspartners (inwoners, ondernemers, terreinbeherende organisaties, sectorenvertegenwoordigers en belangenvertegenwoordigers) toe te werken naar "een visie / plan op hoofdlijnen" voor een leefbaar en vitaal GEUS. Resultaat Nu de préverkenning is afgerond, kan in de volgende fase, de verkenningsfase, worden gewerkt aan een "visie / plan op hoofdlijnen", een ontwikkelstrategie, en een samenwerkingsovereenkomst.

Programma-organisatie Voor de uitvoering van de verkenning wordt een programma-organisatie opgericht. Capaciteit en financiën Tussen de overheden worden afspraken gemaakt over de te leveren capaciteit en over de benodigde financiële middelen voor de zogenoemde verkenningsfase. Proces Na de verkenningsfase worden concrete projecten en maatregelen gefaseerd uitgewerkt en uitgevoerd.

5. Maatschappelijk draagvlak / Burgerparticipatie  De Startnotitie voor het gebiedsproces GEUS is een vervolg op het Living Lab GEUS





waarmee begin 2022 is gestart. In Uddel is in 2021 al gestart met een proces om tot een toekomstvisie te komen. De Startnotitie is besproken met vertegenwoordigers van verschillende doelgroepen uit de samenleving van GEUS: landbouwvertegenwoordigers, dorps- en ondernemersverenigingen, terreinbeherende organisaties, en recreatieondernemers. De reacties zijn in de Startnotitie verwerkt. Werken aan de gebiedsaanpak GEUS is een samenwerkingstraject, vanaf het begin tot het eind. Het is een proces van onderop, het gebied en de mensen staan centraal. Er komt een aparte rapportage van de uit te voeren participatie.

6. Realisatie van het besluit

Zodra het besluit is genomen om in te stemmen met de Intentieovereenkomst en met de Startnotitie, wordt er gestart met het gebiedsproces conform de Startnotitie.

-4-

7. Financiële toelichting Verdeelsleutel en dekking: In totaal is een bedrag van € 1.713.000,-- te dekken (zie Bijlage 3 gebiedsproces GEUS, raming proces- en plankosten, definitieve versie d.d. 24 april 2023). Er is in het kader van de Regiodeal een aanvraag gehonoreerd voor het projectplan Livinglab GEUS. De totale aanvraag Regiodeal bedraagt € 1.000.000,--. Hiervan is € 325.000,-- cofinanciering: vanuit de gemeente Apeldoorn (€ 225.000,--) en vanuit het Waterschap (€ 100.000,--). Dit projectplan Regiodeal bestaat uit 5 fasen. De fasen 1 en 2 van dit projectplan zijn volledig geïntegreerd in het gebiedsproces. Daarmee is een bedrag van € 375.000,-- gemoeid oftewel 37,5% van het totaal van de aanvraag. In deze verhouding is er derhalve al in de dekking voorzien door de gemeente Apeldoorn en het waterschap en de rijksoverheid. Hieruit volgt het volgende overzicht voor de dekking en verdeelsleutel voor het gebiedsproces.

Inclusief de verrekening van interne uren is na aftrek van de bovengenoemde dekking vanuit de regiodeal nog een bedrag van € 1.338.000,-- te dekken voor het gebiedsproces GEUS. Om tot een dekkingsvoorstel te komen is allereerst van belang zicht te krijgen op de bijdragen vanuit de provincie en het Rijk. In de Statenbrief van 28 maart 2023 van de provincie wordt nader ingegaan op het beschikbaar komen van versnellingsgelden vanuit het Rijk voor Gelderland. Deze gelden zijn beschikbaar voor de stikstofaanpak en zijn verdeeld over een aantal fiches. Fiche 7 betreft de ondersteuning van gebiedsprocessen. Daaruit is een bedrag van € 600.000,-opgenomen. Als verdeelsleutel tussen de gemeenten en het waterschap is in eerste instantie als basis genomen de verdeelsleutel van de LEADER-aanvraag. Een correctie daarop is een lagere bijdrage voor Nunspeet en een hogere bijdrage voor Apeldoorn. De bijdrage voor de gemeente Nunspeet bedraagt nu derhalve € 175.000,--. Gedekt vanuit regiodeal 37,5% van 323.000 225.000: 84.000

Verdeling Gemeente Apeldoorn Gemeente Nunspeet Gemeente Barneveld Gemeente Ermelo Waterschap Vallei en Veluwe Provincie Rijk

Totaal

239.000

Bijdrage bijgesteld tov leader-aandeel

Bijdrage bijgesteld tov leader-aandeel Grotere opgave in de 95.000 vallei

175.000

175.000

95.000 95.000

95.000 Relatief beperkt deel

37,5% 172.000 100.000: 38.000 600.000 37,5% 253.000 675.000: 253.000 1.713.000

Nog te dekken

van 134.000 600.000 Versnellingsgelden van

375.000

Regiodeal, andere? 1.338.00 0

-5-

Hierbij gelden de volgende afspraken: a. partijen zullen zich inzetten om tijdens het proces een grotere bijdrage van het Rijk en provincie te verkrijgen vanuit middelen die de komende periode mogelijk beschikbaar gaan komen. Het gaat dan om de piekbelastersregeling, de uitwerkingen van de VLGG en mogelijk andere regelingen. De inhoud van de regelingen zijn nog niet bekend en bij de uitvoering daarvan zitten mogelijk overlappingen met het gebiedsproces. b. Tijdens het proces zal op een aantal momenten de stand van zaken van de voortgang van het benutten van het budget worden geëvalueerd om zonodig tijdig in de dekking te kunnen bijsturen indien daar aanleiding voor is.

7. Risico's

In de onderstaande tabel worden belangrijke risico's van het project weergegeven. Risico Te weinig animo en te weinig betrokkenheid van inwoners waardoor de visie / het plan op hoofdlijnen niet tot stand komt. Inhoud is te complex. Er spelen te veel opgaven in het gebied, waardoor men door de bomen het bos niet meer ziet en er geen toekomstscen ario op tafel komt. Ontbrekende kaders zorgen voor onduidelijkhei d of voor verandering van de spelregels gedurende het proces.

Uitleg en mitigerende maatregel

  

  

  

In Elspeet, Uddel, en in het gehele gebied GEUS werken we al langere tijd samen met inwoners in het Living Lab GEUS. Daarnaast is de Startnotitie met het proces voor de verkenning besproken met vertegenwoordigers uit het gebied. Met name de opgave landbouwtransitie zorgt ervoor dat inwoners gedreven zijn om mee te werken aan het gebiedsproces.

In de aanpak is gekozen voor werkgroepen met belanghebbenden die zich eerst toespitsen op 1 thema. Pas in de tweede fase gaan de delegaties per werkgroep aan de slag met integreren. Hierbij worden ze begeleid door adviseurs en ze kunnen kennis inwinnen bij de expertgroep. De communicatiegroep kan helpen bij het laagdrempelig houden van de communicatie en de producten die worden gemaakt.

Er is nog geen definitief gebiedsprogramma voor de Veluwe (VLGG) vastgesteld. Het VLGG schept de kaders voor het gebiedsplan. Het Landbouwakkoord is nog in ontwikkeling. Er is onduidelijkheid over het instrumentarium vanuit provincie en rijk, zoals de piekbelastersregeling. We weten dat we nog niet alles weten en houden in de aanpak rekening met deze onduidelijkheid.

Standpunt commissie Dit onderwerp is in de raadscommissie Ruimte en Wonen tijdens haar vergadering van 12 juni 2023 aan de orde geweest.

-6-

Geheimhouding Geheimhouding is niet van toepassing op dit raadsvoorstel, op het bijbehorende raadsbesluit, en op de Bijlagen behorende bij het raadsvoorstel. Het onderwerp heeft een openbaar karakter. Stukken ter inzage Geen. Bijlage(n) 1. Concept-Startnotitie. 2. Concept-Intentieovereenkomst. 3. Gebiedsproces GEUS, raming proces- en plankosten, definitieve versie 24 april 2023. 4. Concept-raadsbesluit. JVDN

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester,

mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom