AP 7. Bijlage Beleidsplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Tekst van het document
€ i
i
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2019-2022
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Voorwoord Als je merkt dat je schulden niet meer het hoofd kunt bieden, is het van belang om zo snel mogelijk aan de bel te trekken bij een organisatie die hulp kan bieden. De gemeente is zo’n organisatie. Maar ja, dat aan de bel trekken is makkelijker gezegd dan gedaan. Dat doe je niet zomaar. Je wilt niet te koop lopen met het feit dat je schulden hebt. Bovendien, je hebt wel wat anders aan je hoofd. Je moet overleven. Dat is het enige waar je aan kunt denken. Tegenstrijdig, maar zo is de realiteit. Voor u ligt het Beleidsplan Schuldhulpverlening van de gemeente Nunspeet. Een beleidsplan met grote ambities. Een beleidsplan waarin drie lijnen zichtbaar worden: preventie, beheersen en duurzaam oplossen. In het plan leest u onze visie hierop, maar ook hoe we dit in concrete acties willen omzetten. Daar gaat het tenslotte om, want met concrete acties kunnen we mensen pas echt helpen.
Een belangrijk punt van dit beleidsplan is de communicatie. Uit de praktijk blijkt dat mensen de gemeente en onze samenwerkingspartners nog niet op tijd weten te vinden voor ondersteuning richting financiële zelfredzaamheid of schuldhulpverlening. Ook zien we dat, zoals genoemd, mensen niet zomaar bij de gemeente willen aankloppen voor hulp. En we zien dat veel mensen niet weten wat voor een grote rol de gemeente kan spelen bij de schuldhulpverlening. Dat leidt ertoe dat we ervan overtuigd zijn dat er veel meer mensen een beroep op de gemeentelijke regelingen kunnen doen, dan nu in werkelijkheid gebeurt. Die mensen willen we bereiken. Schulden bepalen je denken. Schulden bepalen je leven. Vaak zijn er oplossingen voorhanden die het denken en leven weer makkelijker maken. Daar is dit beleidsplan voor bedoeld.
2
Gert van den Berg, wethouder Sociaal Domein
5. Financiën
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
Samenvatting In de gemeente Nunspeet is het aantal meldingen en aanvragen voor schuldhulpverlening relatief laag. Nunspeet is grotendeels een hechte samenleving, waarbij veel inwoners bij een bepaald netwerk horen. Problemen worden veelal in de eigen kring opgelost, bijvoorbeeld met behulp van familie, kerk of vrijwilligers. De Nationale Ombudsman heeft afgelopen jaar onderzoek gedaan naar de toegang van de gemeentelijke schuldhulpverlening. De uitkomsten voor de gemeente Nunspeet zijn goed. Een inwoner kan snel en zonder voorwaarden in een gesprek zijn schuldvraag toelichten. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening geeft gemeenten de regie op integrale schuldhulpverlening en verplicht gemeenten eens in de vier jaar een beleidsplan vast te stellen. Bij het opstellen van het beleidsplan hebben we input gevraagd bij de partners en maatschappelijke partijen waar we mee samenwerken. Daarnaast is er een aantal interviews gevoerd met inwoners van de gemeente die in de laatste twee jaar een aanvraag hebben gedaan voor schuldhulpverlening. Financiële problemen staan veelal niet op zichzelf. Bij een problematische schuldsituatie spelen niet alleen financiële problemen een rol, maar hebben we vaak ook te maken met psychosociale problemen en/of licht verstandelijke beperking.
Er is vaak op meerdere terreinen ondersteuning nodig om mensen te kunnen helpen uit de financiële problemen te komen en te houden. Schuldhulpverlening vraagt een integrale aanpak en werkwijze.
Een van de thema’s in het collegeprogramma is: ‘Iedereen telt mee’. Hierbij is een aantal ambities opgenomen die een relatie hebben met het beleid schuldhulpverlening. • Inwoners krijgen de ondersteuning die zij nodig hebben. • Inwoners zijn financieel zelfredzaam. Concreet is bij deze ambitie aangegeven dat er een plan vroegtijdig ingrijpen bij problematische schulden en snellere toegang tot hulpverlening met specifieke aandacht voor jongeren wordt opgesteld. • Inwoners zijn taalvaardig en digitaal zelfredzaam. Om richting te geven in een beleidsplan moet duidelijk zijn wat we verstaan onder een ‘integrale schuldhulpverlening’. We definiëren onze visie als volgt: Een samenhangend aanbod van preventie tot en met nazorg met als doel zowel financiële problemen te voorkomen, als de oorzaak hiervan op te lossen of te stabiliseren zodat ze geen belemmering vormen om mee te kunnen doen aan de samenleving. Onze doelstellingen in het beleidsplan schuldhulpverlening zijn: • het op verschillende manieren voorkomen van risicovolle en problematische schulden, burgers zijn financieel zelfredzaam; • het tijdig signaleren en het eerder bereiken van risicovolle en problematische schulden; • het beheersbaar maken van financiële problemen door inkomsten en uitgaven op elkaar af te stemmen.
Het zorgen dat iedereen krijgt waar hij recht op heeft maakt hier ook onderdeel van uit; • het snel bieden van duidelijkheid in problematische schuldensituaties; • integrale aanpak van zowel de financiële als de (psycho)sociale 3
problemen; • duurzaam oplossen van problematische schulden; • het schuldenvrij houden van de financiële situatie en ondersteuning bieden in de vorm van maatwerk. Op basis van onze visie, doelstellingen en de input vanuit onderzoeken en partners en maatschappelijke partijen, komen we tot de volgende speerpunten voor de komende vier jaar: 1. Preventie en vroegsignalering: we willen zo veel mogelijk armoede en schuldenproblematiek voorkomen door het bevorderen van gezond financieel gedrag en beginnende schuldenproblematiek vroegtijdig opsporen en behandelen, zodat schulden niet problematisch worden. 2. Samenwerking en verbinding: we willen een brede, integrale aanpak van schuldhulpverlening, waarbij alle partners actief op deze thema’s elkaar weten te vinden en samenwerken aan gedeelde doelen. 3. Maatwerk en vangnet: we ondersteunen inwoners met financiële problemen met passende ondersteuning en zorgen voor een goed vangnet. Hierbij bieden we maatwerk, afgestemd op de behoefte (vraag) en capaciteiten van de inwoner. Daarnaast vergroten we de kansen en mogelijkheden op participatie om sociale uitsluiting te voorkomen. 4. Nazorg: we willen voorkomen dat mensen na afloop van een traject terugvallen in de oude situatie. We geven de ondersteuning en nazorg op maat die nodig is met als doel om recidive te voorkomen. 5.
Communicatie en informatie: we willen de bekendheid van bestaande ondersteuningsmogelijkheden vergroten om ervoor te zorgen dat inwoners hun weg hiernaartoe weten te vinden. Hiermee willen we het niet-gebruik tegengaan.
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Kader 1.3 Periode 1.4 Beleidsparticipatie 1.5 Integrale aanpak 1.6 Leeswijzer 2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers 2.1 Regeerakkoord 2017 2.2 Recente onderzoeken 2.3 Landelijke cijfers 3. Beleid Nunspeet 2019-2022 3.1 Collegeprogramma 3.2 Visie 3.3 Doelstellingen 3.4 Evaluatie beleid en uitvoering 3.5 Doelgroepen 3.6 Speerpunten 4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022 4.1 Preventie en vroegsignalering 4.2 Samenwerking en verbinding 4.3 Maatwerk en vangnet 4.5 Nazorg 4.5 Communicatie en informatie 5. Financiën 5.1 Begroting schuldhulpverlening 5.2 Extra middelen schulden en armoede Bijlage 1: Lokale cijfers schuldhulpverlening Bijlage 2: Overzicht partners en maatschappelijke partijen Bijlage 3: Lijst van afkortingen en begrippen
4
2 3 5 6 6 6 6 6 7 8 8 9 10 11 11 11 11 12 13 13 14 14 17 17 20 20 22 22 22 23 24 25
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
Inleiding 1.1 Aanleiding Voor u ligt het beleidsplan ‘Integrale schuldhulpverlening’ van de gemeente Nunspeet. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) schrijft onder meer voor dat de gemeenteraad een plan vaststelt dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening. Dit beleidsplan is het vervolg op het in 2012 vastgestelde beleidsplan. Met de komst van de decentralisaties in het sociaal domein en de daarmee gepaard gaande transformatie en andere ontwikkelingen en veranderingen rondom schuldhulpverlening vragen om een actueel beleid over dit thema. 1.2 Kader De Wgs is vormt het wettelijk kader voor de schuldhulpverlening in de gemeente. De gemeente is verplicht schuldhulpverlening te bieden, maar heeft beleidsvrijheid bij de invulling hiervan. Wettelijk is wel vastgelegd dat de gemeente een beleidsplan vaststelt waarin in ieder geval is opgenomen: • welke resultaten de gemeente gedurende de periode van het plan wenst te behalen; • welke maatregelen de gemeenteraad en het college nemen om de kwaliteit te borgen van de werkwijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd; • welke wacht- en doorlooptijden de gemeente nastreeft als iemand een beroep op schuldhulpverlening doet; • hoe schuldhulpverlening aan gezinnen met inwonende minderjarige kinderen wordt vormgegeven.
1.3 Periode Dit beleidsplan heeft een looptijd van vier jaar: van 2019 tot en met 2022. Echter wordt dit niet als harde einddatum genoemd, maar wordt de ruimte geboden om tussentijds het 1
Zie bijlage 2.
beleid bij te stellen, aan te passen en door te ontwikkelen. De wereld verandert immers steeds sneller en het sociaal domein is erg in ontwikkeling. 1.4 Beleidsparticipatie De afgelopen jaren hebben we als gemeente in samenwerking met onze partners en maatschappelijke partijen en organisaties1 de nodige ervaring opgedaan met schuldhulpverlening en financiële administratie. We hebben voorafgaande aan het opstellen van het beleidsplan deze ervaringen uitgewisseld en dit gebruiken we als input om ons beleid en uitvoering te verbeteren (zie ook paragraaf 3.4). Ook de Adviesraad Sociaal Domein is bij het proces van beleidsontwikkeling betrokken. In de Visie op dienstverlening gemeente Nunspeet 20182022 is opgenomen dat we burgerparticipatie belangrijk vinden. Een van de klantwaarden is ‘Samen’: we kennen onze klant en weten wat zijn belevingswereld is. We hebben daarom een aantal interviews gevoerd met inwoners van de gemeente die in de laatste twee jaar een aanvraag hebben gedaan voor schuldhulpverlening. Ook deze input hebben we meegenomen in het beleidsplan. 1.5 Integrale aanpak Financiële problemen staan veelal niet op zichzelf. Bij een problematische schuldsituatie spelen niet alleen financiële problemen een rol, maar hebben we vaak ook te maken met psychosociale problemen en/of licht verstandelijke beperking.
Deze psychosociale problemen kunnen bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een echtscheiding, ziekte, ontslag, arbeidsongeschiktheid, laaggeletterdheid of verslaving. Maar ook het door de maatschappij gestimuleerde consumptiegedrag, het ruime aanbod van kredieten en het 5
meedoen met buren en vrienden zijn belangrijke factoren bij het ontstaan van een problematische schuldsituatie. Een problematische schuldsituatie beïnvloedt in veel opzichten de kwaliteit van het bestaan. Zij kan bijvoorbeeld consequenties hebben voor de gezondheid en onderlinge relaties van de leden van het huishouden, het voedingspatroon, de woonomstandigheden en vrije tijdsbesteding. Bovendien kan een problematische schuldsituatie juist psychosociale problemen veroorzaken. Er is vaak op meerdere terreinen ondersteuning nodig om mensen te kunnen helpen uit de financiële problemen te komen en te houden. Het beleid rondom schuldhulpverlening heeft een directe relatie met veel andere beleidsterreinen binnen het sociaal domein. Omdat armoede- en schuldenproblematiek meer is dan alleen een tekort aan inkomen, heeft het gevolgen voor meerdere leefgebieden van inwoners. Schuldhulpverlening vraagt een integrale aanpak en werkwijze. Dit betekent dat ook binnen andere beleidsterreinen rekening wordt gehouden met de gevolgen van beleidskeuzes en andersom. 1.6 Leeswijzer Na deze inleiding op de schuldhulpverlening worden in het volgende hoofdstuk de landelijke ontwikkelingen geschetst. Daarnaast wordt ingegaan op een aantal recente onderzoeken en cijfers met betrekking tot schuldhulpverlening. In hoofdstuk 3 treft u onze visie, doelstellingen en speerpunten aan.
Ook vindt u hier een evaluatie van het beleid van de afgelopen jaren terug. In hoofdstuk 4 zoomen we in op de geformuleerde speerpunten. We formuleren per speerpunt wat het doel is, wat we ervoor gaan doen en welke concrete acties we eraan verbinden. Het laatste hoofdstuk geeft de financiën weer.
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers 2.1 Regeerakkoord 2017 In het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ 2017 zijn ten aanzien van het thema terugdringen van schulden en armoede een aantal uitgangspunten opgenomen. Het kabinet wil via programmatische afspraken met gemeenten tot een vernieuwende schuldenaanpak en een verbeterd schuldhulpverleningstraject komen. Hierbij komen de volgende thema’s aan bod: • verbeteren van de (toegang tot) schuldhulpverlening, met kortere wachttijden; • beter samenwerken met andere partijen om onnodig oplopen van schulden te voorkomen; • voorkomen van uithuisplaatsingen, zeker als daar kinderen bij betrokken zijn; • ruimte geven aan gemeente om op lokaal niveau met vernieuwende aanpakken en maatwerk te experimenteren. De overheid heeft als schuldeiser een bijzondere verantwoordelijkheid om onnodige vergroting van schulden te voorkomen. Het kabinet wil een einde maken aan de stapeling van boetes en kijken naar een maximering, op onder andere de bestuursrechtelijke premie. De juridische afhandeling van schulden wordt verbeterd. Het kabinet wil dat schuldeisers voortaan verplicht worden om de mogelijkheden van betalingsregelingen te onderzoeken voordat een schuldeiser naar de rechter kan om een vonnis aan te vragen. Er komt een experiment met een schuldenrechter.
Dat betekent dat er één rechter komt die alle zaken van één burger die te maken heeft met schulden onder zijn hamer heeft en dus ook de regie voert op al die zaken.
Gemeenten krijgen een adviesrecht in de gerechtelijke procedure rondom schuldenbewind. Het is de bedoeling dat wanneer een burger een beroep doet op beschermingsbewind, de rechter de gemeente uitnodigt om haar visie te geven op de vraag of beschermingsbewind inderdaad de voorziening is die in dat geval nodig is. Er wordt met gemeenten en erkende vrijwilligersorganisaties gewerkt aan een landelijk dekkend netwerk van vrijwilligersprojecten gericht op schuldhulp en financiële begeleiding. Het kabinet stelt extra middelen beschikbaar voor het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede – in het bijzonder onder kinderen (zie hiervoor hoofdstuk 5). Het kabinet is voornemens om het inburgeringsstelsel te wijzigen. Het einddoel is dat inburgering van nieuwkomers ten dienste staat van zo snel mogelijk participeren, liefst via betaald werk. Statushouders blijven nu nog te lang aangewezen op een bijstandsuitkering en lopen risico om in de schulden te komen. Gemeenten krijgt de opdracht om alle statushouders de eerste periode een ontzorgend stelsel te bieden. In de periode van ontzorging betalen gemeenten de vaste lasten, zoals huur, energiekosten en de verplichte verzekering, uit de bijstand. De statushouder ontvangt wat resteert en ontvangt de toeslagen. Gestreefd wordt om de nieuwe Wet inburgering in te voeren in 2020.
2.2 Recente onderzoeken Er zijn verschillende recente publicaties op het terrein van schuldhulpverlening en financiële administratie.
Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid, Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), 24-4-2017. ‘Financiële administratie in een digitaal tijdperk, Nibud, 2018. 4 ‘Lezen is niet begrijpen’, Rijksuniversiteit Groningen, april 2018. 2 3
6
Zelfredzaamheid en financiële administratie De hedendaagse samenleving stelt hoge eisen aan de redzaamheid van burgers. Op cruciale onderdelen van het leven wordt van burgers veel alertheid gevraagd. Lang niet alle burgers zijn onder alle omstandigheden hiertoe in staat2. De groep voor wie de eisen soms te hoog gegrepen zijn, is niet beperkt tot een kleine groep ‘kwetsbaren’ zoals mensen met een laag IQ. Ook mensen met een goede opleiding en een goede maatschappelijke positie kunnen in situaties verzeild raken waarin hun redzaamheid ontoereikend is, zeker op het moment dat het leven even tegenzit. De WRR beveelt aan bij de uitvoering van beleid vroegtijdig en persoonlijk contact te zoeken wanneer er sprake is van onregelmatigheden om zo beter onderscheid te maken tussen burgers die niet willen en die niet kunnen, en bij te sturen op een moment dat mensen nog genoeg mentale ruimte hebben om helder na te denken en in actie te komen. Verder blijkt uit onderzoek van Nibud3 dat zeker veertig procent van de Nederlanders moeite heeft met financiële administratie. Zij hebben geen overzicht omdat rekeningen op verschillende manieren binnenkomen.
De complexiteit van met name het stelsel van inkomensvoorzieningen waarin burgers hun weg moeten vinden treffen met name de mensen die laaggeletterd zijn (onderzoek4 wijst uit dat de helft van de deelnemers aan een onderzoek door de Rijksuniversiteit Groningen laaggeletterd is, tegen 18% in Nederland), een licht verstandelijke beperking hebben of die problemen hebben op meerdere leefgebieden.
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
Toegankelijkheid van schuldhulpverlening De Nationale Ombudsman heeft naar aanleiding van een onderzoek naar de toegang van de gemeentelijke schuldhulpverlening de volgende aanbevelingen5: • Ga naar een burger met problematische schulden toe en breng in een face-to-face gesprek in kaart wat diens persoonlijke situatie is. • Sluit geen doelgroepen op voorhand uit. Verzamel voor het nemen van een beslissing alle relevantie informatie, kijk naar de omstandigheden van de schuldhulpvrager en weeg de verschillende belangen tegen elkaar af. • Geef op iedere aanvraag een duidelijke, begrijpelijke en goed gemotiveerde beslissing op schrift, zodat burgers weten waar zij aan toe zijn en hun rechtsbescherming is gewaarborgd. De Nationale Ombudsman roept eveneens op om de toegang tot schuldhulpverlening voor zelfstandigen op korte termijn te verbeteren, niet alleen door een actievere verwijzing naar het Bbz (besluit bijstandverlening zelfstandigen), maar ook door daarnaast gespecialiseerde schuldhulp voor zelfstandigen aan te bieden of in te huren. Zelfstandigen met een levensvatbaar bedrijf moeten – net als andere burgers – de kans krijgen om via een schuldregeling of een andere vorm van schuldhulp een nieuwe start te maken. In september 2018 heeft de Nationale Ombudsman de resultaten van een vervolgonderzoek bekendgemaakt. De uitkomsten voor de gemeente Nunspeet zijn hierin goed.
‘Een open deur?’, Nationale ombudsman’, 19 januari 2018. Toegankelijkheid schuldhulpverlening 2017’, Inspectie SZW 27-2-2018. 7 ‘Armoede in kaart 2016’, Sociaal Cultureel Planbureau.
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Er is één punt van aandacht en dat is er dat er geen actie wordt ondernomen als de burger niet verschijnt op het aanmeld- of intakegesprek. In de praktijk blijkt echter dat de inwoner in ieder geval een brief krijgt, met het verzoek om contact op te nemen. Daarnaast wordt er vaak gebeld om na te gaan wat de reden van afmelding is en indien nodig wordt Stimenz ingeschakeld. De Inspectie SZW6 geeft aan dat de toegang in het algemeen breed toegankelijk is. Maar de kennis bij meldpunten om burgers goed door te geleiden naar schuldhulpverlening kan bij sommige gemeenten beter. Daarnaast krijgt gemiddeld 20% van de mensen met problematische schulden geen schuldhulpverlening. Meestal omdat de gemeente ervoor kiest om de hulpverlening eerst op andere problemen te richten, bijvoorbeeld in geval van een verslaving. Een derde van de gemeenten bewaakt echter niet dat de schuldhulpverlening start op het moment dat de situatie is gestabiliseerd. 2.3 Landelijke cijfers7 Als mensen te maken krijgen met een inkomensterugval blijkt het vaak moeilijk de uitgaven snel aan te passen. Dan kunnen schulden ontstaan of bestaande schulden (zoals een hypotheek of een persoonlijke lening bij een bank) worden moeilijker af te lossen. In 2015 hadden tussen de 1 en 1,5 miljoen huishoudens risicovolle of problematische schulden. Dit is ruim 15% van alle huishoudens.
Bijna 200.000 huishoudens zitten in een schuldhulpverleningstraject (2,5% van alle huishoudens).
5 6
7
5. Financiën
Zij vallen onder de wettelijke regeling voor schuldsanering (WSNP) of maken gebruik van minnelijke schuldhulpverlening. Naar schatting heeft tussen de 4,6% en 7,5% onzichtbare problematische schulden (en geen traject) en tussen de 8,1% tot 11,3% risico op problematische schulden en geen schuldhulpverlening Voorheen waren het voornamelijk mensen met een bijstandsuitkering of werkenden met een zeer laag inkomen. Sinds de kredietcrisis in 2008 zijn door ontslag, echtscheiding en de crisis op de woningmarkt ook mensen met een modaal inkomen (of hoger) in de problemen geraakt. In bijlage 1 treft u de cijfers aan van de gemeente Nunspeet. Uit de cijfers komt naar voren dat het aantal meldingen en aanvragen voor schuldhulpverlening in Nunspeet relatief laag zijn. Nunspeet is grotendeels een hechte samenleving, waarbij veel inwoners bij een bepaald netwerk behoren. Problemen worden veelal in de eigen kring opgelost, bijvoorbeeld met behulp van familie, kerk of vrijwilligers. Het is mede daarom van belang dat de communicatie vanuit de gemeente over dit onderwerp (en de sociale voorzieningen van de gemeente) goed geregeld is.
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
3. Beleid Nunspeet 2019-2022 In dit hoofdstuk gaan we in op de visie, het doel en de doelgroep van het nieuwe beleid. Hierbij betrekken we zoveel mogelijk de aanbevelingen uit de onderzoeken. 3.1 Collegeprogramma Een van de thema’s in het collegeprogramma8 is ‘Iedereen telt mee’. Hierbij is een aantal ambities opgenomen die een relatie hebben met het beleid schuldhulpverlening. Inwoners krijgen de ondersteuning die zij nodig hebben Dit betekent onder andere dat er goede basisvoorzieningen zijn. Er zijn echter ook kwetsbare inwoners die zelf niet volledig de juiste ondersteuning vragen en ook niet volledig zelf regie kunnen voeren. Er is een vangnet voor inwoners als het echt niet meer lukt op eigen kracht verder te gaan. We zetten sociaal regisseurs in voor gecoördineerde en integrale aanpak (complexe) situaties. Inwoners zijn financieel zelfredzaam Hieronder verstaan we dat een inwoner weloverwogen keuzes kan maken zodat de financiën in balans zijn, zowel op de korte als lange termijn. Er is preventie tot en met nazorg met als doel zowel financiële problemen, als de oorzaak hiervan op te lossen of te stabiliseren zodat ze geen belemmering vormen om mee te doen aan de samenleving. De inwoner blijft (zoveel mogelijk) zelf verantwoordelijk en we werken integraal.
Concreet is bij deze ambitie aangegeven dat er een plan vroegtijdig ingrijpen bij problematische schulden en snellere toegang tot hulpverlening met specifieke aandacht voor jongeren wordt opgesteld.
8
Collegeprogramma 2018-2022 ‘Duurzaam en solide verder…!’
Inwoners zijn taalvaardig en digitaal zelfredzaam Om goed deel te kunnen nemen aan de Nederlandse samenleving is het essentieel dat inwoners een goede beheersing hebben van de Nederlandse taal en digitaal vaardig zijn om optimaal gebruik te maken van digitale diensten. 3.2 Visie Om richting te kunnen geven in een beleidsplan moet duidelijk zijn wat we in de gemeente Nunspeet verstaan onder een ‘integrale schuldhulpverlening’. Een integrale aanpak houdt in dat alle sociaal-maatschappelijke problemen van de inwoner in beeld worden gebracht. Afhankelijk van de aard van de problemen wordt de inwoner waar nodig ondersteund. Maatwerk is leidend. Hierbij is de medewerking van de inwoner nodig. De inwoner blijft (zoveel mogelijk) zelf verantwoordelijk voor zijn traject. We definiëren onze visie als volgt: Een samenhangend aanbod van preventie tot en met nazorg met als doel zowel financiële problemen te voorkomen, de oorzaak hiervan op te lossen of te stabiliseren zodat ze geen belemmering vormen om mee te kunnen doen aan de samenleving. 3.3 Doelstellingen Onze doelstellingen in het beleidsplan schuldhulpverlening zijn: • het op verschillende manieren voorkomen van risicovolle en problematische schulden, burgers zijn financieel zelfredzaam; • het tijdig signaleren en het eerder bereiken van risicovolle en problematische schulden; 8
• het beheersbaar maken van financiële problemen door inkomsten en uitgaven op elkaar af te stemmen. Het zorgen dat iedereen krijgt waar hij recht op heeft maakt hier ook deel van uit; • het snel bieden van duidelijkheid in problematische schuldensituaties; • integrale aanpak van zowel de financiële als de (psycho) sociale problemen; • duurzaam oplossen van problematische schulden; • het schuldenvrij houden van de financiële situatie en ondersteuning bieden in de vorm van maatwerk. 3.4 Evaluatie beleid en uitvoering Naast dat we gesprekken voeren met de direct betrokken partners (Stimenz en gemeente Zwolle) hebben we voorafgaand aan het opstellen van het beleidsplan een schriftelijke uitvraag gedaan bij andere maatschappelijke partijen in onze gemeente die betrokken zijn bij schuldhulpverlening, budgetbeheer of financiële administratie. Hierbij zijn een aantal onderwerpen aangestipt en reacties op ontvangen: Preventie-activiteiten De samenwerkingsovereenkomst voorkoming huisuitzettingen huurachterstand tussen de gemeente, Omnia Wonen en Stimenz is de bekendste preventie-activiteit. Aangegeven wordt dat dit zou kunnen worden uitgebreid met bijvoorbeeld betalingsachterstanden zorgverzekering en nutsbedrijven. Verder wordt onder meer het welzijnswerk genoemd waar ondersteuning geboden kan worden bij financiële administratie.
Het maatschappelijk werk wordt als een belangrijke instantie gezien in het kader van doorverwijzing bij (mogelijke) schuldenproblematiek.
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
Toegang tot schuldhulpverlening De aanbevelingen van de Ombudsman worden breed onderschreven. Onder een laagdrempelige toegang (inloop) wordt door het merendeel van de partijen verstaan een veilige omgeving waarbij zonder vooraf voorwaarden te stellen of drempels op te werpen een gesprek plaatsvindt. Hierbij is het van belang dat er kennis van zaken is, aandacht is voor achterliggende problematiek (schulden komen niet alleen) en (indien nodig) een doorverwijzing kan plaatsvinden naar ondersteuning in het aanvraagproces. Ook outreachend werken en snel handelen (mensen hebben vaak al te lang gewacht) wordt aanbevolen. Overigens wordt door de partijen die hier iets over zeggen, aangegeven dat ze geen drempels ervaren binnen de gemeente. Samenwerking De meeste partijen werken lokaal samen met één of meerdere partners. Wel kan de samenwerking worden versterkt. De gemeente en Stimenz worden door vrijwel alle partijen genoemd als zijnde de partner waar naar wordt doorverwezen als er sprake is van schuldenproblematiek. Verder wordt ervaren dat in het uitvoeringsproces gewerkt vanuit verschillende belangen en is de regierol niet even helder. Dit speelt dan met name bij de complexere situaties. Vindbaarheid De organisaties in Nunspeet weten elkaar te vinden, maar de inwoner kan dit naar alle waarschijnlijkheid minder of niet zonder hierin begeleid te worden.
Meerdere partijen geven aan dat er een fysieke plek in de gemeente zou moeten zijn waar burgers zich zonder drempels (schaamte, ons-kent-ons) kan melden. En waar formeel of informeel, ondersteuning
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
geboden kan worden bij de financiële administratie en schulden. Een stroomdiagram zou helpend hierin kunnen zijn, voor zowel de samenwerkende partners als inwoners. Ook de bekendheid van alle (landelijke en gemeentelijke) regelingen is punt van aandacht. Doelgroepen Schuldhulpverlening moet breed toegankelijk zijn voor alle inwoners, ongeacht vanuit welke doelgroep ze komen. Wel wordt aangegeven dat in het kader van preventie het het beste werkt om specifieke doelgroepen voor te lichten. Hierbij worden jongeren, statushouders, licht verstandelijk beperkten en ouderen met name genoemd. 3.5 Doelgroepen De Wgs biedt de mogelijkheid te bepalen wie toegang krijgt tot de schuldhulpverlening. In Nunspeet kiezen we ervoor geen doelgroepenbeleid te voeren en geen groepen te weigeren, omdat we niemand op voorhand willen uitsluiten. In het plan worden jongeren en zelfstandig ondernemers wel als doelgroepen benoemd. Jongeren, omdat er in het coalitieakkoord en collegeprogramma specifiek aandacht voor wordt gevraagd en zelfstandig ondernemers omdat de toegang tot schuldhulpverlening anders is geregeld. 3.6 Speerpunten Op basis van onze visie, doelstellingen en de input vanuit onderzoeken en ketenpartners, komen we tot de volgende speerpunten voor de komende vier jaar.
9
5. Financiën
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022 In dit hoofdstuk benoemen we de concrete plannen en acties om vorm te geven aan de in paragraaf 3.6 genoemde speerpunten. Dit zijn zowel de al bestaande als nieuwe initiatieven, om zo een compleet overzicht te krijgen. Daarnaast wordt opgemerkt dat de voorstellen en projecten niet alleen op initiatief van de gemeente worden georganiseerd. De projecten worden vooral met of door onze samenwerkingspartners ontwikkeld en georganiseerd. We gaan ook in op (de implementatie) van de landelijke ontwikkelingen en wetsvoorstellen. Aangezien het beleidsplan voor een periode van 4 jaar wordt vastgesteld, kunnen we nog niet alle effecten van deze ontwikkelingen voorzien.
Wat gaan we daar voor doen? We richten ons met preventieactiviteiten op het vergroten van kennis, vaardigheden en motivatie en een snelle toegang bij aanpak schuldenproblematiek. We geven goede voorlichting en kijken hoe we het financieel bewustzijn van onze inwoners kunnen vergroten. We zetten in op het verbeteren van de financiële educatie met specifieke aandacht voor kinderen en jongeren. Daarnaast moet informatie over ondersteuningsmogelijkheden goed vindbaar zijn. Inwoners moeten weten waar zij terecht kunnen met vragen. Communicatie en informatie is een apart speerpunt
4.1 Preventie en vroegsignalering Mensen proberen vaak lange tijd zelf hun schulden op te lossen en trekken vaak te laat aan de bel. Ze komen dan pas in beeld als er al sprake is van ernstige schuldenproblematiek. Het traject om te komen tot oplossingen duurt dan langer, is intensiever en ingewikkelder. Daarnaast is de maatschappelijke schade kleiner als de schulden in een vroeg stadium geregeld kunnen worden. We zetten in op het voorkomen van schulden. Vroegtijdige signalering is hierbij van belang9.
Acties 1. Signalering betalingsachterstanden De komende beleidsperiode willen we inzetten op de vroegsignalering van schulden met betrekking tot de vaste lasten. We gaan de al bestaande samenwerkingsovereenkomst voorkoming huisuitzettingen huurachterstand10 vernieuwen (in NEO-verband).
Wat is het doel? We willen zo veel mogelijk armoede en schuldenproblematiek voorkomen door het bevorderen van gezond financieel gedrag en beginnende schuldenproblematiek vroegtijdig opsporen en behandelen, zodat de schulden niet problematisch worden.
9
Daarnaast willen we afspraken maken met de zorgverzekeraar, energieleverancier en intern (gemeentelijke belastingen) over structurele vroegsignalering. Hierbij is het van belang dat we voldoen aan de privacyvereisten van de AVG. Door deze data te benutten, worden schulden eerder in beeld gebracht en kan eerder gehandeld worden wanneer ondersteuning nodig is. Ondersteunend hierin kan het systeem ‘Vindplaats van Schulden’(VPS) zijn. Dit is een informatiesysteem ontwikkeld door Stichting BKR. Gemeenten werken in dit systeem samen
met onder meer woningcorporaties, energiemaatschappijen, waterbedrijven en zorgverzekeraars. De gemeente krijgt betalingsachterstanden te zien van maximaal honderd dagen en van minimaal twee leveranciers. Onderzocht wordt of het toegevoegde waarde heeft om hiermee een pilot te gaan draaien. 2. (Digi)Taalhuis In het collegeprogramma is als speerpunt opgenomen dat inwoners taalvaardig en digitaal zelfredzaam zijn. In 2016 is er een regionaal convenant ‘Taalhuis Noordwest Veluwe’ getekend, waarbij een dekkend non-formeel aanbod voor de doelgroep laaggeletterden wordt gerealiseerd. In de bibliotheek is het Taalhuis opgezet voor mensen die graag de Nederlandse taal willen leren en oefenen. Dit kan één-op-één of in groepsverband. De komende beleidsperiode zal er een (hernieuwde) aanpak laaggeletterdheid worden ontwikkeld. Het is daarnaast van belang dat inwoners digitaal vaardig genoeg zijn om optimaal gebruik te kunnen maken van digitale diensten om zo zelfstandig hun financiën te kunnen blijven doen. De bibliotheek biedt momenteel al twee cursussen aan: 1) Klik en tik: cursus om (beter) gebruik te maken van de computer en 2) Digisterker: cursus om te leren met de digitale overheid. Met de bibliotheek worden momenteel gesprekken gevoerd om het huidige aanbod nog verder te ontwikkelen. 3.
Aanbod welzijnswerk In Nunspeet kennen we verschillende welzijnspartijen die ondersteuning bieden bij financiële administratie.
Het kabinet bereidt een wijziging voor van de Wgs om ten behoeve van vroegsignalering gegevensuitwisseling te faciliteren en tegelijkertijd naleving van de nieuwe Europese privacyregels te waarborgen (Kamerbrief brede schuldenaanpak, 23 mei 2018). In 2012 is er een samenwerkingsovereenkomst voorkoming huisuitzettingen huurachterstand aangegaan tussen de gemeente Nunspeet, Stg. Omnia Wonen en Stimenz (voorheen MD Veluwe).
10
10
1. Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
In het Welzijnsplan van de gemeente Nunspeet11 zijn de doelstellingen van de welzijnsorganisaties opgenomen voor de komende vier jaar. Een van de doelstellingen is dat meer mensen grip hebben op hun financiële situatie, waarmee schuldenproblematiek wordt voorkomen of aangepakt. Dit wordt gedaan door het bieden van cursussen/trainingen en het actief verwijzen naar bestaand aanbod, en/of voorlichting geven. Daarnaast wordt individuele begeleiding op het terrein van financiën gegeven, advisering en coaching bij (vragen over) aankopen, ondersteuning bij hulpvragen, hulp bij het invullen van formulieren et cetera. De welzijnsorganisaties voeren daarnaast jaarlijks diverse klantervaringsonderzoeken uit. In 2021 wordt onderzoek gedaan of het aanbod van cursussen/trainingen en het actief verwijzen naar bestaand aanbod, en/of voorlichting op onder meer het gebied van omgaan met geld voldoet. 4. Aanbod kerken Ook vanuit de (de diaconieën van de) kerkgenootschappen binnen onze gemeente wordt er ondersteuning geboden, gesignaleerd en indien nodig doorverwezen naar het maatschappelijk werk, welzijnswerk en/of gemeente. 5. Sociaal juridische dienstverlening Vanaf 2016 biedt Stichting Stimenz naast algemeen maatschappelijk werk ook sociaal-juridische dienstverlening voor de inwoners van de gemeente Nunspeet.
Steeds meer mensen hebben moeite om de veranderde weten regelgeving te begrijpen, mede door de digitalisering. Sociaal Raadslieden ondersteunen bij individuele vragen op het gebied van financiën, inkomen en wettelijke regelingen. 11 12
Welzijnsplan 2018-2021 gemeente Nunspeet. Mede mogelijk gemaakt door het ministerie van SZW en de Rabobank Foundation.
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Inwoners kunnen telefonisch en per e-mail vragen stellen en er wordt op afspraak gewerkt. Mensen kunnen hier laagdrempelig terecht met hun vragen. Ook wordt op afspraak gewerkt. Van het aanbod van een voorzieningencheck wordt in 2018 meer gebruikgemaakt. Door onder andere de toegenomen digitalisering is een toename merkbaar van mensen die een beroep doen op de Sociaal Raadslieden. In de doelgroep ouderen, analfabeten, medelanders en verstandelijk beperkten, geeft met name deze digitalisering grote problemen. We zijn met Stimenz in gesprek om te onderzoeken hoe we de continuïteit van de dienstverlening van Sociaal Raadslieden kunnen waarborgen (voorkomen van wachtlijsten, meer bekendheid onder inwoners, contact met netwerkpartners). 6. Financiële administratie Naast het welzijnswerk geeft Humanitas ondersteuning en begeleiding van burgers op het gebied van financiële administratie. Ze helpen bij het op orde brengen van de administratie, het begeleiden naar het zelfstandig kunnen uitvoeren van de administratie en het zelfstandig contact kunnen leggen met organisaties op dit vlak. Daarnaast vindt er begeleiding plaats om de financiële balans weer op orde te krijgen, zodat schuldenproblematiek kan worden voorkomen of om weer uit een schuldenpositie te komen. 7.
Preventie gericht op kinderen/jongeren • Project GEDRAG Jaarlijks biedt de gemeente Nunspeet het project GEDRAG aan alle scholen in de gemeente Nunspeet aan. Dit project bestaat uit allerlei preventieactiviteiten op het gebied van 11
5. Financiën
gedrag en is bestemd voor kinderen en jongeren uit groep 7 en 8 van het primair onderwijs en uit de klassen 1 t/m 4 van het voorgezet onderwijs. Eén van de thema’s die hierbij wordt aangeboden is het thema omgaan met geld. Ik en Geld van het Nibud biedt de mogelijkheid om jongeren te leren omgaan met geld. In juni 2018 is er een uitvraag gedaan bij de scholen over onder meer het aanbod in het project. Hier is door een aantal scholen aangegeven dat het aanbod voor budgetbeheersing zou kunnen worden aangepast/uitgebreid. Dit zal in de komende beleidsperiode worden opgepakt. • ZAT (Zorgadviesteam) 16-27 jaar Voor jeugdigen die vanuit jeugdhulp/RMC bekend zijn en waarvoor een vervolgtraject wordt verwacht vanuit bijvoorbeeld Wmo, Participatiewet of WLZ is er het ZAT 1627. Dit is een multidisciplinair overleg waarbij door middel van (anonieme) casuïstiekbespreking wordt getracht om te komen tot een warme overdracht. We beogen hiermee om kwetsbare jongeren in de leeftijdscategorie 16-27 jaar goed in beeld te hebben. Daarnaast draagt dit overleg bij aan kennisdeling en verbinding tussen de betrokken partijen. • Smart met geld (MEE.NL) Smart met Geld is een project van MEE.NL12. Het programma leert kwetsbare jongeren heel praktisch hoe ze met geld kunnen omgaan. De nadruk ligt vooral op het vergroten van bewustwording en financiële weerbaarheid.
Met als resultaat: jongeren leren verstandige financiële keuzes maken en beter zelfstandig omgaan met geld en zo schulden te voorkomen. De online tool is openbaar toegankelijk.
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
8. Preventie gericht op zelfstandig ondernemers De gemeente Nunspeet biedt in samenwerking met het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) het telefonisch en online noodloket 155-Help-een-bedrijf aan ondernemers aan. Gebleken is dat veel ondernemers in zwaar weer te laat hulp zoeken. Uit de praktijk blijkt dat ondernemers bij probleemsituaties vaak de weg niet kennen, of die weg te laat vinden en dat leidt onnodig vaak tot bedrijfsbeëindiging. 155-Help-een-bedrijf is een laagdrempelige toegang om tijdig in gesprek te komen met ondernemers in probleemsituaties. Voor ondernemers is deze hulp kosteloos. Door er tijdig bij te zijn kan de ondernemer vaak nog worden geholpen, soms door inzet van de gemeentelijke Bbz-regeling.
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
elkaar kennen en dat er een heldere taakafbakening is tussen partijen. Ook is het belangrijk dat er heldere afspraken zijn wanneer en naar wie wordt doorverwezen. Samenwerking is zowel gericht op preventie, het oplossen van bestaande schulden als het voorkomen van nieuwe schulden. Acties We maken werkafspraken rondom het proces van schuldhulpverlening en werken dit uitvoeringsproces uit, inclusief de toegang. Ook de afbakening van de gemeentelijke taken en de rol/werkzaamheden van de andere (vrijwilligers) organisaties nemen we hier in mee.
4.2 Samenwerking en verbinding Waar gaat het over? De gemeente, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers zetten zich in om financiële problemen bij inwoners te voorkomen en aan te pakken. Om problemen tijdig te signaleren en adequaat op te lossen, is samenwerking en verbinding tussen alle partners nodig.
5. Financiën
4.3. Maatwerk en vangnet Waar gaat het over? We zetten zoeel mogelijk in op het voorkomen van schulden. Echter kan dit niet voorkomen dat sommige mensen toch in de financiële problemen raken. We bieden zoveel mogelijk inwoners perspectief door hen een vorm van ondersteuning te bieden en streven naar stabiliteit van hun financiële situatie. Daarnaast vinden we het belangrijk dat mensen in een schuldensituatie ook kunnen deelnemen aan de samenleving. Wat is het doel? We ondersteunen inwoners met financiële problemen met passende ondersteuning en zorgen voor een goed vangnet. Hierbij bieden we maatwerk, afgestemd op de behoefte (vraag) en capaciteiten van de inwoner. Daarnaast vergroten we de kansen en mogelijkheden op participatie om sociale uitsluiting te voorkomen. Wat gaan we daarvoor doen? Eén van de speerpunten van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is een brede toegankelijkheid van schuldhulpverlening. Een toegang die geen groepen mensen met financiële problemen op voorhand uitsluit, maar waarbij de schuldhulpverlener steeds met de inwoner kijkt naar de individuele omstandigheden en waarbij zij samen zoeken naar een passende vorm van ondersteuning (maatwerk). We zoeken naar evenwicht tussen het stimuleren van zelfredzaamheid en het aanspreken van eigen kracht en het extra ondersteunen van inwoners die daar niet toe in staat zijn.
Wat is het doel? We willen een brede, integrale aanpak van schuldhulpverlening, waarbij alle partners actief op deze thema’s elkaar weten te vinden en samenwerken aan gedeelde doelen. Wat gaan we daarvoor doen? We willen de huidige samenwerking met onze partners behouden en versterken. Belangrijk is dat organisaties en medewerkers
12
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Acties 1. Toegang schuldhulpverlening (regulier) De gemeente Nunspeet heeft de toegang tot schuldhulpverlening lokaal georganiseerd en werkt hierbij nauw samen met het algemeen maatschappelijk werk (Stimenz). Door Stimenz wordt een integraal plan van aanpak opgesteld voor de toeleiding naar de schuldhulpverlening. Hierin wordt opgenomen hoe de problemen zijn ontstaan, wat de problemen in stand houdt en wat nodig is om de problemen op te lossen. In complexe casussen wordt door Stimenz ook vaak de regierol opgepakt. De toegang is laagdrempelig, dat wil zeggen dat als een inwoner zich meldt voor schuldhulpverlening er op korte termijn (bij spoedeisende situaties binnen twee werkdagen en in overige situaties binnen één week) een gesprek plaatsvindt. Dit is ruimschoots binnen de wettelijke termijnen. We stellen geen eisen voorafgaand aan het meldgesprek. In dit gesprek wordt gekeken welke ondersteuning nodig is. Kan volstaan worden met een doorverwijzing naar bijvoorbeeld het welzijnswerk, die met professionele en vrijwillige medewerkers kunnen begeleiden en coachen of leidt het tot een daadwerkelijke aanvraag. In dat geval zal de inwoner wel een formulier moeten invullen en bewijsstukken overleggen. Als hier ondersteuning bij nodig is, kan dit worden ingezet via een van onze partners.
De aanvraag wordt vervolgens doorgestuurd voor verdere afhandeling naar de gemeente Zwolle, die voor ons het schuldhulpverleningstraject uitvoert. De gemeente Zwolle start zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk binnen vier weken het vervolgtraject13.
volgende onderwerpen in mee: samenwerking met Stimenz en de gemeente Zwolle, outreachend werken, regie lopende het schuldhulpverleningstraject, communicatie met de inwoner, toewerken naar een zoveel mogelijk zelfstandig beheer van de financiën. De beleidsregels schuldhulpverlening zullen indien nodig herijkt worden. We kijken daarnaast welke fysieke locatie het meest geschikt is om de toegang te organiseren, is dit in het gemeentehuis of realiseren we op een ander punt in de gemeente een ‘financieel trefpunt’.
We gaan begin 2019 de toegang en het proces tot schuldhulpverlening evalueren en nemen hier in elk geval de
Het is van belang dat zelfstandig ondernemers, in geval van schulden een beroep kunnen doen op schuldhulpverlening.
13
2. Toegang schuldhulpverlening zelfstandigen Bij schuldhulpverlening aan (ex-)zelfstandig ondernemers is vaak sprake van complexe financiële, bedrijfsmatige en juridische omstandigheden. We signaleren dat we de begeleiding van deze ondernemers nog beter kunnen regelen. Door juist preventief in te zetten op hulp wordt veel maatschappelijke schade voorkomen en het voorkomt eveneens nog veel meer nawerk voor alle betrokken partijen. Preventieve hulp helpt ook bij de acceptatie van beëindiging van het bedrijf en beperkt mogelijk de psychische schade hiervan. Hierdoor zal er weer sneller (betaald) werk worden opgepakt, waardoor er minder uitkering verstrekt hoeft te worden. Voorgesteld wordt om de begeleiding te laten plaatsvinden door onze Bbz-consulent en deze de ondernemer te begeleiden richting gespecialiseerde schuldhulpverlening. Financiering vindt plaats uit het bestaande budget schuldhulpverlening.
Idealiter eindigt de schuldhulpverlening met een geslaagde sanering/financiering van de schulden door een gespecialiseerd schuldhulpverleningsbureau tot een doorstart van de onderneming. De sanering kan plaatsvinden na toekenning van een saneringskrediet vanuit de Bbz. Indien een doorstart niet mogelijk blijkt met behulp van Bbz, dient de ondernemer geholpen te worden bij een effectieve beëindiging van het bedrijf, waarbij de schade voor de ondernemer en zijn schuldeisers beperkt wordt. Daarna kan eventueel de toelating tot de WSNP voorbereid worden. Gedurende deze korte periode is inkomenshulp via de Bbz een eventuele optie. 3. Beschermingsbewind Landelijk, en ook in Nunspeet, gaat er veel budget bijzondere bijstand naar beschermingsbewind. Beschermingsbewind is een zeer ingrijpende maatregel. Een belanghebbende verliest met het instellen van het bewind immers zijn beheers- en beschikkingsbevoegd. Er is momenteel een wetsvoorstel in voorbereiding waarbij de gemeenten advies uitbrengen bij een aanvraag voor bewind. Waarbij geadviseerd kan worden of er een meer passende en minder verstrekkende voorziening kan worden ingezet. We volgen deze ontwikkelingen en onderzoeken de alternatieven voor beschermingsbewind, zoals preventief budgetbeheer met begeleiding. 4.
Sociaal regisseurs Een van de ambities in het collegeprogramma is de inzet van sociaal regisseurs voor gecoördineerde en integrale aanpak (complexe) situaties. We zien dat bij schuldenproblematiek er veelal problemen zijn op meerdere leefgebieden.
Schuldeisers willen in de regel alleen instemmen met een schuldregeling als deze betrouwbaar tot stand is gekomen en bijvoorbeeld de aflossingscapaciteit correct is berekend, zodat de schuldenaar ook echt naar vermogen aflost. Team Schulddienstverlening Zwolle is daarom lid van de NVVK waarmee een kwalitatieve enbetrouwbare uitvoering van de schuldhulpverlening is gewaarborgd.
13
5. Financiën
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
Bij uitvoering van integrale schuldhulpverlening is het van groot belang dat een van de betrokken partijen de regie op zich neemt. Uitval van een inwoner op één onderdeel kan grote gevolgen hebben voor hulpverlening op andere terreinen. In 2019 volgt een voorstel hierover. 5. Onafhankelijke cliëntondersteuning De overgrote meerderheid van de gemeente Nunspeet bestaat uit zelfstandige inwoners die regie kunnen voeren over hun eigen leven. Er zijn echter ook mensen die een beperkt of in sommige gevallen helemaal geen netwerk hebben. In het Wmo-beleidsplan heeft de gemeente zich onder meer als doel gesteld dat inwoners met een ondersteuningsvraag weten van het bestaan en de mogelijkheden van onafhankelijke cliëntondersteuning, en zijn bij gebruik hiervan ondersteund in hun zelfredzaamheid. 6. Stimuleren meedoen We vinden het belangrijk dat inwoners met financiële problemen kunnen meedoen in de samenleving en dat dit geen belemmering vormt voor participatie. De beste vorm van armoedebestrijding is het aan het werk helpen van mensen. Dit doen we, in het geval van gemeentelijke uitkeringsgerechtigden, door zoveel mogelijk uitstroom naar werk te stimuleren via de consulenten werk en inkomen in combinatie met de jobcoach. Inwoners met een laag inkomen of in een schuldregeling kunnen gebruik maken van de gemeentelijke minimaregelingen.
Hierdoor willen we de maatschappelijke participatie van inwoners met minimale financiële middelen stimuleren om sociale uitsluiting en eenzaamheid te voorkomen.
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Daar waar nodig en het gemeentelijke beleid niet voorziet, wordt indien mogelijk maatwerk toegepast. 7. Aandacht voor kinderen Gezinnen met kinderen vormen een kwetsbare groep als het gaat om armoede en schuldenproblematiek. Kinderen mogen niet de dupe worden van de financiële problemen van hun ouders. We vinden dat huisuitzetting bij deze doelgroep niet mag voorkomen. Daarnaast vinden we het belangrijk dat kinderen leren omgaan met geld, onder andere door financiële educatie. Om te zorgen kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, of waarvan de ouder in een schuldregeling zit, kunnen meedoen aan activiteiten op het gebied van sport of cultuur kan er een beroep gedaan worden op een bijdrage via het gemeentelijke minimabeleid. We gaan hierbij uit van het daadwerkelijke beschikbare inkomen. Ook is er in de gemeente Nunspeet het Jeugdsportfonds en -cultuurfonds. Scholen hebben een verantwoordelijkheid dat kinderen op school gewoon mee kunnen doen, ook aan betaalde activiteiten zoals schoolreisjes. En dat pesten (bijvoorbeeld vanwege goedkope kleding/goedkope cadeaus voor verjaardagen) wordt tegengegaan. 8. Doorbreken vicieuze cirkel Mensen die in een situatie van financiële problemen verkeren, komen vaak in een vicieuze cirkel terecht. Hierdoor is het steeds moeilijke om uit de situatie te komen en verergeren de problemen.
In de zoektocht naar effectieve aanpakken rondom armoede en schulden bieden recente inzichten vanuit de hersenwetenschap meer perspectief.
5. Financiën
De nieuwe aanpak Mobility Mentoring®14 stelt inwoners in staat om de vicieuze cirkel veroorzaakt door chronische stress te doorbreken door economisch zelfredzaamheid te realiseren. Het vertrekpunt van deze aanpak is het besef dat chronische stress het gedrag van mensen verandert en dat het wegnemen van stress een noodzakelijke voorwaarde is om blijvend uit de armoede te komen. We zullen de landelijke ontwikkelingen en voorlopende gemeenten rondom deze aanpak blijven volgen. 4.4 Nazorg Waar gaat het over? Wanneer een schuldhulptraject is afgerond, krijgen inwoners veel vrijheid terug op het gebied van hun financiën. Om te voorkomen dat mensen opnieuw schulden maken, is goede nazorg belangrijk. Wat is het doel? We willen voorkomen dat mensen na afloop van een traject terugvallen in de oude situatie. We geven de ondersteuning en nazorg op maat die nodig is met als doel om recidive te voorkomen. Wat gaan we daarvoor doen? Op dit moment wordt er weinig hulp en ondersteuning geboden aan inwoners na afloop van een schuldregelingstraject. Dit komt ook uit de interviews met de inwoners naar voren. De komende periode is dit daarom een speerpunt waar we extra aandacht aan gaan besteden. Door te investeren in nazorg wordt terugval (recidive) voorkomen.
Deze aanpak combineert het onderwerp armoede met de laatste inzichten vanuit de hersenwetenschap over de effecten van schaarste en armoede en de ontwikkelbaarheid van hersenfuncties. Deze aanpak is inzetbaar bij de begeleiding van mensen die hun financiële en sociale problemen willen oplossen. Meer informatie hierover is te vinden via: https://www.platform31.nl/wat-we-doen/programmas/sociaal/mobility-mentoring. 14
14
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
Het is belangrijk dat mensen tijdens en na afloop van een traject financieel zelfredzaam zijn, zodat er niet opnieuw schulden ontstaan. Belangrijk is dat er bij nazorg sprake is van maatwerk. Per klant wordt bekeken wat nodig is. Doel is dat gezorgd wordt voor financiële zelfredzaamheid van de inwoner. Bij nazorg kunnen zowel vrijwilligers als professionele organisaties een rol spelen. Onderdeel van het inrichting van nazorg is ook het regelen van een ‘warme overdracht’ tussen organisaties. 4.5 Communicatie en informatie Waar gaat het over? Nunspeet kent diverse ondersteuningsmogelijkheden voor mensen met schulden of ter voorkoming hiervan. Het is belangrijk dat mensen die hierop beroep kunnen doen, hiervan ook daadwerkelijk gebruik maken en weten waar ze hiervoor terecht kunnen. De geïnterviewde inwoners geven aan dat de drempel om daadwerkelijk schuldhulpverlening aan te vragen hoog is. Mensen denken en hopen zelf alsnog hun financiën op orde te krijgen. Ook is er schaamte om toe te geven dat dit uiteindelijk niet lukt. De inwoners die we gesproken hebben wisten allen waar ze zich konden melden voor schuldhulpverlening. Verder hebben we in de Nota armoedebeleid 2017-2018 opgenomen dat het armoedebeleid alleen effectief kan zijn als er sprake is van een goede informatievoorziening en een goede samenwerking met externe partners.
Wat is het doel? We willen de bekendheid van bestaande ondersteuningsmogelijkheden vergroten om te zorgen dat inwoners hun weg hiernaartoe weten te vinden.
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Hiermee willen we het niet gebruik tegengaan. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Benadering Inwoners moeten zich veilig voelen om hulp te vragen. Laagdrempeligheid is hierbij belangrijk. Echter is een laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening bij een deel van doelgroep niet voldoende om zich te melden. Een proactieve benadering is dan nodig waarbij hulpverleners zichtbaar zijn en zelf naar mensen toegaan. 2. Communicatie • Communicatieplan voor pro-actieve en gerichte communicatie over (sociale) voorzieningen In het collegeprogramma is als maatregel opgenomen dat er een communicatieplan wordt opgesteld voor een pro-actieve en gerichte communicatie over (sociale) voorzieningen. Hier zal ook schuldhulpverlening en het gemeentelijk armoedebeleid een prominente plek in krijgen. We moeten hierbij oog houden voor de verschillende doelgroepen die we willen bereiken en hoe we de communicatie hierbij vormgeven (bijvoorbeeld gebruik maken van voorlichtingsfilmpjes, social media). Met name de communicatie met jongeren moet hierin onze aandacht krijgen. De overgang van 18- naar 18+ is cruciaal onder meer ten aanzien van het regelen van je eigen financiën. De Kredietbank Nederland en Syncasso Gerechtsdeurwaarders gaan in samenwerking met de Stichting Lezen & Schrijven nieuwe communicatiemiddelen 15
5. Financiën
ontwikkelen en richtlijnen voor communicatie uitwerken. Deze zullen in de eerste helft van 2019 gedeeld worden en zullen wij als input gaan gebruiken voor onze communicatie richting inwoners op het terrein van schuldhulpverlening. • Zelfstandigen De informatie over de mogelijkheden voor schuldhulpverlening wordt beter vindbaar geplaatst op de ondernemerspagina van de gemeentelijke website. Dit wordt op korte termijn aangepast. Daarnaast zullen we de informatie via de bedrijvenkring/ondernemersverenigingen kenbaar maken. • Partners en maatschappelijke partijen en organisaties Het afgelopen jaar hebben we ingezet op het onder de aandacht brengen van ons gewijzigde armoedebeleid, onder meer door het geven van verschillende prestentaties. We hebben de informatie over de minimaregelingen eenvoudig vindbaar op de website geplaatst en de aanvraagformulieren vereenvoudigd.
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
Inleiding
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën 5.1 Begroting schuldhulpverlening De kosten voor schuldhulpverlening zijn, na een stijging in de jaren 2012-2014, gestabiliseerd en blijven binnen de begroting. We zien echter wel een forse toename van de uitgaven op het terrein van bijzondere bijstand voor de kosten van bewindvoering15. In hoofdstuk 4 zijn verschillende initiatieven benoemd (zoals de dienstverlening aan zelfstandig ondernemers, preventief budgetbeheer) die zorgen voor extra uitgaven. Daarnaast wordt er ingezet op communicatie. Gevolg hiervan is dat er naar verwachting meer aanvragen komen en hierdoor hogere uitgaven. Vooralsnog kan dit opgevangen worden binnen de huidige begroting. Budget Schuldhulpverlening 2017
2018
2019
Begroot
€ 62.400
€ 63.016
€ 63.960
€ 63.960
Uitgegeven
€ 35.287
€ 35.500
-
-
16
2020 e.v.
Van € 30.000 in 2012 naar € 120.000 per jaar in 2015, 2016 en 2017. Verwachte uitgaven 2018 op basis van de uitgaven t/m 2e kwartaal 2018. 17 Mei-circulaire 2018.
5.2 Extra middelen schulden en armoede17 Ter versterking van het gemeentelijke armoede- en schuldenbeleid stelt het kabinet voor drie jaar geld ter beschikking voor het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede, in het bijzonder onder kinderen. Deze middelen zullen worden ingezet ter versterking van het gemeentelijke armoede- en schuldbeleid, zodat gemeenten een impuls kunnen geven aan de verbetering van de toegang tot en de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening en versterking van de lokale regie van het armoedebeleid. De gemeente Nunspeet ontvangt in 2018 € 29.638, in 2019 en 2020 per jaar € 24.397. Deze middelen kunnen worden ingezet om eveneens uitvoering te geven aan de voorgestelde initiatieven(zoals toegang schuldhulpverlening, inzet sociaal regisseur). Daarnaast kunnen deze middelen benut worden voor initiatieven voortvloeiend uit de evaluatie van het armoedebeleid in 2019.
15 16
16
5. Financiën
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
Bijlage 1. Lokale cijfers schuldhulpverlening Aantal meldingen/aanvragen
2016
2017
Aanvragen toegekend
13
13
5
Aanvragen ingetrokken
2
0
1
Aanvragen buiten behandeling
0
1
0
Aanvragen afgewezen
2
0
0
Melding: leidt niet tot aanvraag*
-
13
17
Nog in behandeling (aanvraag)
-
-
2
Nog in behandeling (melding) Totaal
-
-
3
17
27
28
* Meldingen worden vanaf 2017 geregistreerd
Aantal schuldregelingen (minnelijk)
2016
2017
19
201819
Geslaagd
93%
96%
93%
Niet geslaagd
7%
4%
7%
Lopende minnelijke trajecten tot en met 2e helft 2018: 14
18
201818
Cijfers 2018 tot en met het derde kwartaal. Cijfers 2018 tot en met het tweede kwartaal.
17
5. Financiën
Inleiding
2. Landelijke ontwikkelingen, onderzoeken en cijfers
3. Beleid Nunspeet 2019-2022
4. Actieplan Schuldhulpverlening 2019-2022
5. Financiën
Bijlage 2. Overzicht partners en maatschappelijke partijen Preventie, vroegsignalering, integrale schuldhulpverlening en nazorg kan alleen worden uitgevoerd als we met elkaar samenwerken. Het betreft de volgende partijen. Deze opsomming is niet limitatief. Daarnaast kunnen tijdens de looptijd van dit beleidsplan de organisaties veranderen.
Dienstverlener/organisatie
Levert (onder meer) de volgende diensten
Gemeente Zwolle
Budgetbeheer, schuldregeling, communicatie met schuldeisers
Stimenz (algemeen maatschappelijk werk)
Informatie en advies, preventie, toeleiding schuldhulpverlening, sociaal raadslieden
Welzijnswerk: Bieden van cursussen/trainingen en het actief verwijzen naar bestaand aanbod, en/of SPCJ Radix, Stg. Welzijn Nunspeet, Stg. Het Ven- voorlichting geven op het gebied van omgaan met geld en laaggeletterdheid, individuster, Zorgcentrum Oranjehof en Straathoekwerk ele begeleiding op het terrein van financiën (thuisadministratie), cliëntondersteuning Nunspeet Humanitas