AP 6g. Bijlage Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie
Tekst van het document
Rapportage Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2026
Opdrachtgever:
Projectnummer:
Datum:
Gemeente Nunspeet
31097193
12 oktober 2021
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2026 Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Bezoekadres Kroezenhoek 8 7683 PM Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E info@roelofsgroep.nl Tevens vestigingen in Sneek Spijkenisse Stadskanaal
Projectgegevens
Steenwijk
Naam:
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2026
Nummer:
31097193
Documentnummer:
R01-D01-31097193-IRR
Status:
Definitief/01
Datum:
12 oktober 2021
Auteur:
I. Ramaker
Veenendaal
Opdrachtgever Gemeente Nunspeet Postbus 79 8070 AB Nunspeet
Autorisatie Naam:
Ir. P. Wonink
Handtekening: Datum:
12 oktober 2021
Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van de opdrachtgever. Noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2026 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
I
Inhoudsopgave 1
2
Inleiding .................................................................................................................... 3 1.1
Aanleiding .................................................................................................... 3
1.2
Proces en methode ........................................................................................ 4
1.3
Leeswijzer .................................................................................................... 6
Kwetsbaarheden......................................................................................................... 7 2.1
3
4
5
Prioritering kwetsbaarheden ........................................................................... 7 2.1.1
Ernstige kwetsbaarheden ..................................................................... 7
2.1.2
Onwenselijke kwetsbaarheden .............................................................. 7
2.1.3
Acceptabele kwetsbaarheden ............................................................... 8
2.2
Kwetsbaarheden in kaart (GIS) ....................................................................... 9
2.3
Overkoepelende knelpunten ........................................................................... 10
Oplossingsrichtingen .................................................................................................. 11 3.1
Aanpak klimaatbestendig en waterrobuust Nunspeet ........................................ 11
3.2
Ambities 2050 .............................................................................................. 12
3.3
Keuzemodel maatregelen .............................................................................. 15
3.4
Total Cost of Ownership ................................................................................ 16
3.5
Meekoppelkansen ......................................................................................... 17
Werkplan .................................................................................................................. 18 4.1
Hitte ........................................................................................................... 18
4.2
Droogte....................................................................................................... 19
4.3
Wateroverlast .............................................................................................. 21
4.4
Biodiversiteit................................................................................................ 22
4.5
Meekoppelkansen ......................................................................................... 23
Conclusie.................................................................................................................. 25
Bijlagen
II
I.
Bijlage 1: Uitwerking Risicodialogen
II.
Bijlage 2: Uitwerking brainstorm gemeente
III.
Bijlage 3: Keuzemodel maatregelen
IV.
Bijlage 4: Berekening Total Cost of Ownership
V.
Bijlage 5: Ambities met actiepunten 2022-2026
VI.
Bijlage 6: Financiële onderbouwing werkplan
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2026 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
1 Inleiding 1.1 Aanleiding Het klimaat verandert. Dat leidt in Nederland tot hogere temperaturen, meer (extreme) neerslag, drogere zomers en een stijgende zeespiegel. Door de ligging van gemeente Nunspeet, heeft het gebied niet direct te maken met een stijgende zeespiegel. Wel hebben de toenemende hitte, droogte en wateroverlast nadelige gevolgen voor de gemeente. Daarom heeft de gemeente Nunspeet (gezamenlijk met overheden in het gebied Vallei en Veluwe) in 2017 de kwetsbaarheden als gevolg van klimaatverandering in kaart gebracht. Dit was de eerste stap uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Het doel van het Deltaplan is adaptatie te versnellen en te intensiveren, zodat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Deze waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting vraagt inzet van iedereen. De overheden, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en de samenleving: iedereen moet zijn steentje bijdragen en aan de slag gaan. We moeten gezamenlijk de stap zetten van weten (stresstest) naar willen (risicodialoog) en werken (uitvoeringsplan)! Om dit te bereiken is een intensieve samenwerking nodig tussen burgers, bedrijven en overheden, tussen sectoren, en op lokaal, regionaal en nationaal niveau. Samenwerking en participatie staan tijdens de aanpak naar een waterrobuuste en klimaatbestendige leefomgeving centraal.
Ook verbinden en koppelen zijn belangrijke onderdelen van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Investeren in ruimtelijke adaptatie wordt kosteneffectiever door maatregelen te verbinden met andere opgaven, zoals energietransitie, circulaire economie, maar ook overige werkzaamheden in de openbare ruimte. Meekoppelen noemen we dat. Deze integrale aanpak sluit ook direct aan bij de intentie van de Omgevingswet. In 2020 heeft gemeente Nunspeet een start gemaakt met het vervolg op de stresstest, door de risicodialogen te voeren en een uitvoeringsplan op te stellen. Deze risicodialogen zijn de basis voor het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie. Deze tweede en derde stap van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie zijn uitgewerkt in deze rapportage en een bijhorende Storymap.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
1.2 Proces en methode Om tot een gedragen Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie te komen, zijn de volgende stappen doorlopen: Stap 1: Risicodialogen Uit de klimaatstresstest zijn enkele kwetsbaarheden naar voren gekomen als gevolg van klimaatverandering. Deze kwetsbaarheden zijn d.m.v. risicodialogen geprioriteerd. Op die manier is aangegeven welke kwetsbaarheden men in de gemeente ernstiger vindt dan de ander, maar ook hoe vaak dit mag voorkomen. Methode Deze dialogen zijn gevoerd met medewerkers van de gemeente Nunspeet en met experts die gemeente Nunspeet kunnen ondersteunen in het prioriteren van kwetsbaarheden. Er zijn twee risicodialogen georganiseerd, waarbij zowel externen als interne medewerkers van de gemeente aanwezig waren. Deze dialogen zijn georganiseerd op thema: Sessie 1: Gezondheid, Water en ruimte, Natuur, Landbouw, Recreatie en toerisme Sessie 2: Infrastructuur, Energie, ICT en telecom en Veiligheid Tijdens deze dialogen zijn verschillende kwetsbaarheden behandeld in de vorm van stellingen (passend bij thema). Door middel van het klimaateffectenspel is gezamenlijk bepaald wat 1) de ernst van het knelpunt is en 2) hoe vaak het knelpunt mag voorkomen. In figuur 1 is het werkblad van het klimaateffectenspel weergegeven. De gemaakte keuzes tijdens de risicodialoog zijn door de aanwezigen onderbouwd. De uitwerking van de sessies zijn terug te vinden in bijlage 1.
Figuur 1: Werkblad risicodialoog
Er zijn kwetsbaarheden die raakvlakken hebben met diverse thema’s. Deze kwetsbaarheden zijn daarom in meerdere sessies behandeld, met als resultaat dat kwetsbaarheden niet hetzelfde zijn beoordeeld. Gezamenlijk met het kernteam zijn deze kwetsbaarheden opnieuw doorlopen en is hier een definitieve keuze in gemaakt. Deze definitieve keuze is in paragraaf 2.1 weergegeven. Stap 2: Oplossingsrichtingen Om kwetsbaarheden in de gemeente te beperken of te voorkomen, is het treffen van maatregelen noodzakelijk. In deze tweede stap zijn diverse oplossingen geïnventariseerd. Deze oplossingen zijn opgesteld in een maatregelenlijst waar de gemeente in de toekomst keuzes in kan maken. Daarnaast zijn voor acht maatregelen de Total Cost of Ownership uitgerekend (kosten voor aanleg en beheer & onderhoud), om op die manier weloverwogen keuzes te maken in de maatregelen. Methode Om tot passende maatregelen te komen, is er binnen Roelofs met diverse specialisten een brainstorm gehouden naar passende oplossingen bij de kwetsbaarheden. Uit deze brainstorm is een lijst met maatregelen opgesteld die vervolgens naar de gemeente is verstuurd als basis voor de brainstorm bij de gemeente. Tegelijkertijd zijn uit alle kwetsbaarheden acht overkoepelende knelpunten geformuleerd: drie op het gebied van wateroverlast, twee op het gebied van hitte en drie als het gaat om droogte.
Dit om de brainstorm bij de gemeente effectief te laten verlopen. Vervolgens is tijdens de brainstorm met
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
de gemeente een top 10 maatregelen per overkoepelend knelpunt geformuleerd. Dit is ook de basis geweest voor het opstellen van diverse ambities voor 2050 op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast. Om de ambities te behalen zullen maatregelen getroffen moeten worden. Uit de maatregelen die naar voren zijn gekomen tijdens de brainstorm (aanvullend met maatregelen die Roelofs adviseert) is een maatregelenlijst opgesteld. Vervolgens zijn medewerkers van Roelofs ingezet om: 1. De effectiviteit van klimaatadaptatie weer te geven; 2. De bijdrage aan biodiversiteit weer te geven; 3. De bijdrage aan de energietransitie aan te geven; 4. De investeringskosten te bepalen; 5. En de meekoppelkansen voor circulaire economie en energietransitie aan te kaarten. Tot slot hebben specialisten binnen Roelofs voor acht maatregelen de Total Cost of Ownership bepaald. De gemeente heeft acht maatregelen gekozen uit de maatregelenlijst. Vervolgstap: Werkplan Aansluitend dit Uitvoeringsplan is een werkplan opgesteld op basis van de prioritering, de meekoppelkansen en de opgestelde ambities voor 2050. Dit werkplan bestaat uit een programma, waarin wordt aangegeven wat er gedaan moet worden (actiepunten) en door wie (afdeling). Dit werkplan is weergegeven in hoofdstuk 4. Methode Het werkplan is de planning voor de komende vijf jaar (2022-2026) om te werken aan de ambities voor 2050.
Medewerkers van de gemeente koppelen zelf activiteiten aan de ambities en daarbij geven zij aan in welk jaar zij dit willen bereiken/afronden. Hier wordt ook aangegeven met welke organisaties samenwerking kan worden gezocht en wat de geschatte kosten zijn. Voor het werkplan geldt dat deze elke vijf jaar opnieuw moet worden opgesteld.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
1.3 Leeswijzer Het Uitvoeringsplan bestaat uit twee producten, namelijk deze rapportage en een storymap. 1. Rapportage Deze rapportage is een complete weergave van alle stappen uit paragraaf 1.2. Zo bestaat hoofdstuk 2 uit de resultaten van de risicodialoog. In hoofdstuk 3 worden de oplossingsrichtingen voor de gemeente weergegeven en worden ambities voor 2050 geformuleerd. Om de ambities voor 2050 te halen, moeten acties worden ondernomen. Er is daarom een werkplan opgesteld voor de komende vijf jaar met daarin actiepunten gekoppeld aan de ambities en meekoppelkansen. Dit werkplan is te vinden in hoofdstuk 4. Het laatste hoofdstuk (conclusie) sluit de rapportage af met de belangrijkste conclusies van het Uitvoeringsplan. Tot slot zijn nog een aantal bijlagen te vinden met o.a. uitwerkingen van de risicodialoogsessies, uitwerking van de brainstorm, een maatregelenlijst, een berekening van de Total Cost of Ownership, een uitleg van de actiepunten voor de komende vijf jaar en een financiële onderbouwing van het werkplan. 2. Storymap De storymap is een digitale, visuele samenvatting van het Uitvoeringsplan. Het geeft weer welke kwetsbaarheden zich waar in de gemeente voordoen (GIS-kaarten), welke ambities de gemeente hanteert voor 2050 en welke maatregelen zij kunnen inzetten om de kwetsbaarheden te beperken of te voorkomen.
Ook de mogelijke meekoppelkansen zijn terug te vinden in de Storymap. De storymap is een document dat samen met deze rapportage het Uitvoeringsplan vormt. Deze producten zijn daarom niet los van elkaar te zien. Er zal in deze rapportage daarom regelmatig worden verwezen naar de Storymap. Om de storymap in te zien kan gebruik worden gemaakt van de volgende hyperlink: https://storymaps.arcgis.com/stories/84ac19820f994680b103e2dc373c3ed4.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
2 Kwetsbaarheden In dit hoofdstuk komen de resultaten uit de risicodialogen naar voren. De prioritering (voortkomend uit de dialogen) is uitgewerkt in paragraaf 2.1. Vervolgens zijn de locatie gebonden kwetsbaarheden weergegeven in kaartmateriaal (paragraaf 2.2). Deze GIS-kaarten zijn gepubliceerd in de bijhorende Storymap. De overkoepelende knelpunten die voorkomen in de gemeente (en zijn gebruikt voor de interne brainstorm met de gemeente) zijn uitgewerkt in paragraaf 2.3.
2.1 Prioritering kwetsbaarheden Tijdens deze dialogen zijn verschillende kwetsbaarheden behandeld in de vorm van stellingen (passend bij thema). Door middel van het klimaateffectenspel is gezamenlijk bepaald wat 1) de ernst van het knelpunt is en 2) hoe vaak het knelpunt mag voorkomen. De kwetsbaarheden zijn als volgt geprioriteerd (zie onderstaande schema’s). De uitwerking van de risicodialogen zijn te vinden in bijlage 1. 2.1.1
Ernstige kwetsbaarheden
Vrijwel nooit
Droogte
Wateroverlast Eens in de 50 jaar
Hitte Droogte Wateroverlast
Eens in de 10 jaar 2.1.2
Hitte
-
Verzakkingen panden Natuurbrand Verzakkingen ondergrondse infrastructuur Biodiversiteit onder druk Schade winkels Zand- en/of modderstromen Toename sterfgevallen
-
Dreiging sterfte dieren Bomen (ondiepgeworteld) verliezen houvast Uitval stroomvoorziening Overstroming vuilwaterriool Wijkontsluitingsweg niet toegankelijk Gezondheidscentra onbereikbaar
-
Uitzetten van treinrails
-
Afname gewasopbrengst Scheepvaart onmogelijk Open wateren vallen droog (sloten, beken, vijvers) Verzakkingen wegen Water in panden Schimmel in tuin- en landbouw Water in kelders Plaag processierups Blauwalg in zwemwater Toename energieverbruik voor koeling Sluiten winkels Afname arbeidsproductiviteit Opspattingen betonconstructies Smeltend asfalt Toename smog Uitzetten bruggen
Onwenselijke kwetsbaarheden
Eens in de 50 jaar
Droogte
Wateroverlast Eens in de 10 jaar
Hitte
Droogte
-
Sterfte jonge beregeningsverbod Bermbranden
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
aanplant
door
-
Toename stofwolken
-
Toename schimmels in woningen Losliggende putdeksels Afgelaste evenementen Slecht bereikbare bedrijventerreinen Water in de tunnel Gevaarlijke situaties in verkeer noodweer Schade aan wegdek
-
Slapeloze nachten / slecht slapen
Hitte
-
Hitte in panden Afgelaste evenementen Verlengd hooikoortsseizoen
Droogte
-
Afname druk waterleidingen
Droogte
-
Verbod open vuur Verdroging gazon
Wateroverlast
-
Water op straat zonder schade
Wateroverlast
Jaarlijks 2.1.3
Hitte
door
Acceptabele kwetsbaarheden
Eens in de 10 jaar
Jaarlijks
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
2.2 Kwetsbaarheden in kaart (GIS) Waar mogelijk zijn de kwetsbaarheden ook in geografische kaarten weergegeven: “knelpuntenkaarten”. Deze kaarten zijn te vinden in de Storymap onder het desbetreffende klimaatthema Hitte, Droogte of Wateroverlast.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
2.3 Overkoepelende knelpunten Uit alle bovengenoemde knelpunten (paragraaf 2.1) zijn een aantal overkoepelende knelpunten te formuleren. Twee op het gebied van hitte, drie op het gebied van droogte en drie op het gebied van wateroverlast. De volgende overkoepelende knelpunten komen voor in de gemeente Nunspeet: Hitte 1. Toename hoge temperaturen in de openbare ruimte (en toename van energieverbruik in de panden voor verkoeling). 2. Toename van hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes (biodiversiteit). Droogte 3. Schade in de natuur. 4. Schade in de openbare ruimte (incl. ondergrondse infrastructuur) en bij panden. 5. Schade in de landbouw. Wateroverlast 6. Niet bereikbare locaties (gestremde wegen). 7. Schade aan panden en voorzieningen. 8. Negatieve gevolgen voor de gezondheid.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
3 Oplossingsrichtingen De basis van dit hoofdstuk is de brainstorm binnen de gemeente omtrent klimaatadaptieve maatregelen (zie bijlage 2). De uitkomsten zijn verwerkt in een maatregelenlijst (paragraaf 3.3), in een aanpak (paragraaf 3.1) en in ambities voor 2050 (paragraaf 3.2). Daarnaast is voor acht maatregelen de TCO bepaald (Total Cost of Ownership). Ten slotte worden in dit hoofdstuk ook de meekoppelkansen binnen de gemeentegrenzen benoemd (paragraaf 3.4).
3.1 Aanpak klimaatbestendig en waterrobuust Nunspeet 3.1.1
Hitte
De gemeente wil allereest zorgen voor natuurlijke verkoeling (in de vorm van planten, bomen en vergroening), waardoor het in de openbare ruimte en in gebouwen de temperatuur aangenamer wordt. Hiervoor kunnen diverse maatregelen worden getroffen. De gemeente wil zich o.a. focussen op gebouwen, bedrijventerreinen, schoolpleinen, instellingen, winkelgebieden en woonwijken. 3.1.2
Droogte
Nunspeet wil droogte aanpakken door water zo veel mogelijk te infiltreren en vast te houden in de bodem. Hierdoor zet de gemeente in op de 'sponswerking' in het gebied. Het grondwaterpeil op de juiste hoogte krijgen en houden is een belangrijk aspect om extreme droogte te beperken. Daarnaast wil de gemeente stimuleren om andere beplanting en gewassen toe te passen die beter bestand zijn tegen de droogte, waardoor minder schade ontstaat in de natuur en landbouw en overtollig watergebruik wordt beperkt. Om droogte zo goed mogelijk te bestrijden is samenwerking met o.a. het Waterschap, LTO, Natuur Monumenten en Staatsbosbeheer erg belangrijk. 3.1.3
Wateroverlast
Nunspeet wil werken aan de hand van de trits: vasthouden - bergen - afvoeren. Dit houdt in dat water zo veel mogelijk wordt opgevangen in de bodem (geïnfiltreerd) en hier wordt vastgehouden. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kijkt de gemeente naar opties om het water (bovengronds) te bergen. Is ook bergen niet mogelijk, dan pas zoekt de gemeente naar een geschikte maatregel om het water af te voeren naar een locatie waar het water of geïnfiltreerd kan worden, of kan worden geborgen. Op die manier wil de gemeente de ernstige en onwenselijke knelpunten op het gebied van wateroverlast in de gemeente tegengaan (zie paragraaf 2.1). 3.1.4
Biodiversiteit
De gemeente wil inzetten op meer diversiteit en de flora en fauna, waardoor de natuur in de gemeente beter in balans is en blijft. De gemeente vindt biodiversiteit een belangrijk aspect en daarom is dit onderdeel als extra thema toegevoegd. Door te werken aan biodiversiteit wil de gemeente o.a. hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes zo veel mogelijk beperken.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
3.2 Ambities 2050 De gemeente heeft in totaal vijftien ambities opgesteld voor 2050 op het gebied van klimaatadaptatie. Wanneer de gemeente aan de slag gaat in een gebied, met bijvoorbeeld de riolering, of de wegverharding, dan is het een eis om de onderstaande ambities mee te nemen. De ambities zijn opgesplitst in de drie klimaatthema’s en biodiversiteit: 3.2.1
Hitte
1. In 2050 bestaat het openbaar gebied in alle kernen uit 85% groene bedekking. Momenteel is de groene bedekking in de gemeente 75% (76% groene bedekking in Nunspeet, 57% in Elspeet, 80% in Hulshorst en 76% in Vierhouten). Deze percentages verhoogt de gemeente tot 85% in 2050 door planten, bomen en overige vergroening toe te voegen in de openbare ruimte. Hierbij geldt een minimaal percentage groene bedekking van 20% op straatniveau.
2. In 2050 zijn gebouwen hittebestendig. In 2050 moeten alle woningen van het aardgas af zijn. Dit houdt in dat het pand helemaal aangepakt moet worden (van isolatie tot het installeren nieuwe installaties). Een mooie kans om de woningen ook direct hittebestendig te maken. Hierbij wil de gemeente actieve koeling (zoals airco’s en ventilatoren) verminderen en passieve koeling stimuleren (zoals zonneschermen en extra isolatie). Nieuwe panden worden direct bij de bouw hittebestendig gemaakt.
3. Bij kwetsbare instellingen en in de dorpscentra is in 2050 de hittestress niet toegenomen. Ondanks de toenemende temperaturen zorgt de gemeente er voor dat de temperatuur bij kwetsbare instellingen en in de dorpscentra niet toeneemt. In 2050 is de temperatuur daarom niet gestegen t.o.v. 2021. De gemeente wil dit doen door extra verkoeling te creëren bij sportvelden, verzorgingscentra en (school)pleinen.
4. In 2050 kan vanaf elke locatie binnen de bebouwde kom binnen een straal van 200 meter een koele plek in de buitenruimte gevonden worden. Alle woningen bevinden zich binnen een straal van 300 meter van een koeltegebied en in het centrumgebied moeten aanwezigen zelfs binnen 100 meter een koeltegebied op kunnen zoeken. Hierbij gaat het niet alleen om natuurlijke verkoeling, maar kan het ook gaan om drinkwaterpunten, schaduwdoeken en overige maatregelen om verkoeling te creëren. Deze locaties zijn tevens ingericht als rustpunt door middel van zitelementen.
3.2.2
Droogte
1. In 2050 is 90% van het gemeentelijk groen aangepast op het veranderende klimaat. Het wordt steeds droger in de gemeente Nunspeet en niet alle beplanting is hier tegen bestand. Daarom wil de gemeente in 2050 90% van het groen aanpassen op het veranderende klimaat om plantsterfte of extra besproeiing te voorkomen. Bij nieuwe aanplant wordt hier direct al rekening mee gehouden.
2. In 2035 zijn de natuurterreinen volledig natuurbrandpreventief ingericht en in 2050 zijn de dorpen en recreatieterreinen waar natuurterreinen aan grenzen “firewise”. Gemeente Nunspeet werkt aan natuurbrandpreventieve natuurgebieden. Zij hebben een plan opgesteld waarbij dit in 2030 gerealiseerd is. Daarnaast wordt ingezet op het ‘firewise’ maken van de dorpen die aan deze natuurterreinen grenzen.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
3. In 2050 infiltreert het hemelwater overal zoals het in de natuurlijke situatie doet. Door regenwater niet af te voeren, maar te infiltreren in de bodem kan extreme droogte worden tegengegaan. Daarom heeft de gemeente de ambitie om al het hemelwater te infiltreren zoals het in de natuurlijke situatie zou doen. 4. De gemeente Nunspeet werkt waar mogelijk samen met Waterschap Vallei en Veluwe aan de doelen en ambities omtrent droogte die het waterschap heeft gesteld voor 2050. Verder werkt de gemeente veel samen met het waterschap om de negatieve gevolgen van droogte zo veel mogelijk te beperken. Dit gebeurt onder andere door mee te werken aan de speerpunten van het regionaal adaptatie plan.
3.2.3
Wateroverlast
1. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) blijven de hoofdinfrastructuur en gezondheidscentra bereikbaar. Door hoofinfrastructuur en gezondheidscentra bereikbaar te houden zorgt de gemeente dat de ‘ernstige knelpunten’ op het gebied van wateroverlast worden tegengaan bij een bui van 70 mm/h. De hoofdinfrastructuur komt voort uit het gemeentelijke verkeers- en vervoersplan (GVVP). 2. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) ontstaat geen schade aan stroomvoorzieningen. De gemeente zorgt er samen met de netbeheerders voor dat er geen schade ontstaat door regen, wateroverlast of hitte alle vormen van stroomvoorziening. Door schade aan stroomvoorzieningen te vermijden bij een bui van 70 mm/h. 3. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) ontstaat nauwelijks schade in woningen, winkels en overige panden. In 2050 wil de gemeente schade bij woningen, winkels en overige panden zo veel mogelijk beperken bij een bui van 70 mm/h. Hierbij is niet alleen de gemeente aan zet, maar moeten ook particulieren hun steentje bijdragen. 4. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) komt geen vuil rioolwater op straat of in de woningen In 2050 wil de gemeente dat er geen vuil rioolwater op straat komt te staan of in de woningen. Dit in het kader van de volksgezondheid. 3.2.4
Biodiversiteit
1. In 2050 is binnen de kernen de diversiteit in flora en fauna substantieel vooruitgegaan ten aanzicht van de 0-meting van 2020-2022. De gemeente wil zich inzetten voor een toename van biodiversiteit binnen de gemeentegrenzen, om knelpunten op het gebied flora en fauna te verkleinen (toename van hinderlijke insecten door het opwarmen van de gemeente Nunspeet of de toename van nieuwe ziekten). Dit doet de gemeente door te werken naar een vooruitgang van de biodiversiteit ten opzichte van het huidige peil (dat nog bepaald moet worden door middel van een onderzoek). Om biodiversiteit te vergroten moet ingezet worden op de vier factoren van biodiversiteit: voedsel, vocht, veiligheid en voortplanting. Dit met als doel een juiste balans in flora en fauna.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
2. In 2050 is buiten de kernen de diversiteit in flora en fauna minstens gelijk gebleven ten aanzicht van de 0-meting van 2020-2022. De gemeente wil zich inzetten op biodiversiteit in het buitengebied (buiten de kernen), om knelpunten op het gebied flora en fauna te verkleinen. Dit doet de gemeente door te werken naar een stabilisatie in de biodiversiteit kijkend naar het huidige peil van 20202022. Om biodiversiteit te stabiliseren moet ingezet worden op de vier factoren van biodiversiteit: voedsel, vocht, veiligheid en voortplanting. Dit met als doel een juiste balans in flora en fauna. 3. Invasieve soorten worden actief bestreden, zowel binnen als buiten de bebouwde kom.
De gemeente wil invasieve soorten zo veel mogelijk tegengaan. Invasieve soorten zijn soorten die zich buiten hun oorspronkelijke verspreidingsgebied hebben gevestigd en door hun aanwezigheid of door de groei van hun populaties een bedreiging vormen voor inheemse soorten. Invasieve soorten kunnen een bedreiging vormen voor de biodiversiteit.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
3.3 Keuzemodel maatregelen Om de ambities te behalen zullen maatregelen getroffen moeten worden. Welke maatregel uitgevoerd wordt, is afhankelijk van meerdere factoren (denk bijvoorbeeld aan ligging, ruimte, ondergrond, etc.). Daarom is er een keuzemodel opgesteld met maatregelen, waaruit de gemeente een keuze kan maken welke het meest geschikt is voor de desbetreffende locatie. Vervolgens kan de gemeente er nog voor kiezen om de maatregel zelfstandig uit te voeren of samen met één of meerdere organisaties of met de buurt. Alle maatregelen die de gemeente geschikt acht binnen de gemeentegrenzen zijn uitgewerkt in een keuzemodel. Dit keuzemodel is terug te vinden in de storymap en in bijlage 3. Het keuzemodel geeft inzicht in: De impact op de klimaatthema’s Hitte, Droogte en Wateroverlast Biodiversiteit, Circulaire economie en Energietransitie Aanlegkosten Ook in de Storymap is het keuzemodel terug te vinden. Deze is opgeknipt in drie lijsten: maatregelen op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast. Deze lijsten zijn te vinden onder de klimaatthema’s.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
3.4 Total Cost of Ownership Met een TCO worden de kosten van de hele levenscyclus weergegeven in plaats van alleen de aanlegkosten. De TCO kijkt naar een periode van 30 jaar en geeft weer wat de aanlegkosten zijn, de beheerskosten en de onderhoudskosten. Een maatregel kan namelijk goedkoop zijn in de aanschaf, maar duur in het beheer en/of onderhoud, of andersom. Door dit inzichtelijk te maken kan er een weloverwogen keuze gemaakt worden in de maatregelen en wordt er niet alleen naar de korte termijn gekeken. Kortom, er kan een duurzame keuze worden gemaakt. De gemeente heeft ervoor gekozen om voor acht maatregelen de Total Cost of Ownership (TCO) te bepalen. Deze acht maatregelen zijn gekozen om de onderlinge vergelijking te maken. Op basis van deze vergelijking kan de gemeente een verstandigere keuze maken in de toekomst. Hierbij gaat het niet alleen om een verstandigere keuze op het gebied van financiën, maar ook om de bijdrage aan een verbetering van de fysieke leefomgeving, zoals biodiversiteit, energie, enzovoort (zie paragraaf 3.3). In het schema hieronder is de TCO in het kort weergegeven per maatregel. Maatregel
Aanlegkosten
Beheer- en onderhoudskosten
Totale kosten 30 jaar
Per m /m2 /stuk
1.
Traditionele parkeerplaats met verharding en daaronder infiltratiekratten (oppervlakte 990 m2 en 60 mm berging)
€ 119.731,00
€ 34.740,48
€ 154.471,48
€156,03 / m2
2.
Parkeerplaats met halfverharding (oppervlakte 990 m2 en 60 mm berging)
€ 84.012,50
€ 26.254,67
€ 110.267,17
€111,38 / m2
3.
Parkeerplaats met bomen in boomgranulaat (oppervlakte 990 m2 en 60 mm berging)
€ 113.934,38
€ 29.712,63
€ 143.647,00
€145,10 / m2
4. Groene daken (oppervlakte 100 m2 en 20 mm berging)
€ 6.875,00
€ 15.237,47
€ 22.112,47
€221,12 / m2
5. Natuurdak (oppervlakte 100 m2 en 20 mm berging)
€ 9.375,00
€ 20.139,55
€ 29.514,55
€295,15 / m2
6. Wadi (oppervlakte 1000 m2 en 60 mm berging)
€ 11.537,50
€ 24.026,10
€ 35.563,60
€35,56 / m2
7.
Natuurvriendelijke wadi (oppervlakte 1000 m2 en 60 mm berging)
€ 18.687,50
€ 16.450,24
€ 35.137,74
€35,14 / m2
8.
€ 574,44
€ 42,94
€ 617,38
€617,38 / m1
Afkoppelen en plaatsen IT-riool (per m)
De berekening van de TCO’s zijn terug te vinden in bijlage 4.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
3.5 Meekoppelkansen De maatregelen kunnen op diverse momenten worden getroffen. Toch bieden geplande projecten en werkzaamheden de mogelijkheid om klimaatadaptieve maatregelen aan te koppelen. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld wegrenovaties en –reparaties, rioolrenovaties, nieuwbouwprojecten en de kansen voor het gasloos maken van wijken uit de warmtevisie. Bij deze werkzaamheden is het geboden om: 1. direct te kijken of zich binnen (of rondom) het gebied knelpunten bevinden en 2. de kansen op het gebied van klimaatadaptatie direct mee te nemen (gezien de ambities voor 2050). Het is belangrijk om direct te inventariseren wat de mogelijkheden zijn, waardoor klimaatadaptatie onderdeel uitmaakt van de werkzaamheden. Dit is niet alleen kostenefficiënt, maar ook houd je als gemeente op deze manier de bewoners tevreden door niet meerdere keren aan het werk te gaan in hun woongebied. Ten slotte zorgen deze meekoppelkansen natuurlijk voor een versnelling richting de ambities voor 2050! De meekoppelkansen in Nunspeet Kijk in de Storymap voor een overzicht van mogelijke meekoppelkansen.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
4 Werkplan In dit hoofdstuk is een vijf jaren planning te vinden (2022-2026), met actiepunten om in 2050 tot een klimaatadaptief en waterrobuust Nunspeet te komen. De actiepunten zijn gekoppeld aan de eerdergenoemde ambities voor 2050 op het gebied van hitte, droogte, wateroverlast en biodiversiteit. Daarnaast worden ook de meekoppelkansen en algemene werkzaamheden voor de komende vijf jaar benoemd. In bijlage 5 worden de actiepunten nader toegelicht.
4.1 Hitte In 2050 bestaat het openbaar gebied in alle kernen uit 85% groene bedekking. Actiepunten
-
Meekoppelkansen
Aanpassen groenbeleidsplan Inventarisatie groeiplaats bestaande bomen Groeiplaatsverbetering bestaande gemeentelijke bomen. Inventarisatie benodigde locaties nieuwe bomen Vergroening Dorpsstraat Nunspeet Vergroenen bedrijventerreinen Verwijderen onnodige bestrating
-
Herinrichting parkeerplaatsen Herinrichtingen openbare ruimte In- en uitbreidingslocaties Renovatie en verduurzaming bedrijfsterreinen Woningbouw op maat Energietransitie
In 2050 zijn gebouwen hittebestendig. Actiepunten
-
Meekoppelkansen
-
Opstellen beleidskader nieuwbouw Gemeentelijke gebouwen hittebestendig maken Opnemen klimaatadaptatie in eisenpakket woningbouw op maat
Onderhoud gemeentelijke gebouwen Nieuwbouwprojecten Woningbouw op maat Energietransitie
Bij kwetsbare instellingen en in de dorpscentra is in 2050 de hittestress niet toegenomen. Actiepunten
-
Meekoppelkansen
Vergroenen schoolpleinen Hittebestendig inrichten Dorpsstraat Nunspeet Monitoring binnentemperatuur Vergroenen buitenruimtes, gevels en daken zorginstellingen
-
Onderhoud gemeentelijke gebouwen Nieuwbouwprojecten IKC Natuurinclusief bouwen Energietransitie
In 2050 kan vanaf elke locatie binnen de bebouwde kom binnen een straal van 200 meter een koele plek in de buitenruimte gevonden worden. Actiepunten
-
Inventarisatie koelteplekken Aanleg tappunten Inrichten koelteplekken
Meekoppelkansen
-
Herinrichtingen Onderhoud Nieuwbouw Toeristische ontwikkelingen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
-
Energietransitie
4.2 Droogte In 2050 is 90% van het gemeentelijk groen aangepast op het veranderende klimaat. Actiepunten
-
Revitalisering laag productief bos Aanpassen groenbeleidsplan
Meekoppelkansen
-
Regulier onderhoud Aanleg nieuwe wijken Aanplant Herplantverplichting Waterberging
In 2035 zijn de natuurterreinen volledig natuurbrandpreventief ingericht en in 2050 zijn de dorpen en recreatieterreinen waar natuurterreinen aan grenzen “firewise”. Actiepunten
-
Verloving van het bos Opstellen beleid inrichting recreatieparken Stimuleren van het aanleggen van groensingels op eigen terrein Opstellen beleid recreatie in droogte Onderzoeken hoe kernen firewise gemaakt kunnen worden
Meekoppelkansen
-
Reguliere houtkap Onderhoud A28 Natuurbrandpreventieplan Onderhoud wegen Dorpsplannen Vitale Vakantieparken Energietransitie
In 2050 infiltreert het hemelwater overal zoals het in de natuurlijke situatie doet. Actiepunten
-
Actualiseren/vervangen Hemelwatervisie Stimuleringsregeling Steenbreek uitrollen over de gemeente Vergroenen schoolpleinen Vergroenen bedrijventerreinen Verwijderen overbodige verharding Dempen greppels bosgebieden rabattenbossen
Meekoppelkansen
-
Onderhoud Nieuwbouw Aanplant bomen
De gemeente Nunspeet werkt waar mogelijk samen met Waterschap Vallei en Veluwe aan de doelen en ambities omtrent droogte die het waterschap heeft gesteld voor 2050. Actiepunten In het regionaal adaptatie plan zijn voor de komende periode de volgende speerpunten benoemd; Hieraan werken we als gemeente mee waar mogelijk.
-
(hoofd)verdeelstations beoordelen Doorgaande wegen Klimaatrobuust Loofbomen advies Waterbeschikbaarheidsstrategie Duurzaam grondwatersysteem Verkenning regio Vallei en Veluwe 2120
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
-
Ketenafspraken Klimaatbestendig bouwen Ontwikkelafspraken met woningcorporaties Opstellen hitteplan Instrumentenmix voor bestaand stedelijk gebied Stimuleringsregeling klimaatbestendige maatregelen Groen-blauwe recreatie Natuurbranden preventieplan
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
4.3 Wateroverlast Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) blijven de hoofdinfrastructuur en gezondheidscentra bereikbaar. Actiepunten
-
Inventarisatie probleemlocaties Aanpakken foutaansluitingen persriool
Meekoppelkansen
-
Energietransitie Groenrenovaties Onderhoud Aanleg nieuwe wijken/wegen
Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) ontstaat geen schade aan stroomvoorzieningen. Actiepunten
-
Inventarisatie probleemlocaties Aanpakken foutaansluitingen persriool
Meekoppelkansen
-
Energietransitie Groenrenovaties Onderhoud Aanleg nieuwe wijken/wegen
Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) ontstaat nauwelijks schade in woningen, winkels en overige panden. Actiepunten
-
Inventarisatie probleemlocaties Aanpakken foutaansluitingen persriool
Meekoppelkansen
-
Energietransitie Groenrenovaties Onderhoud Aanleg nieuwe wijken/wegen
Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) komt geen vuil rioolwater op straat of in de woningen Actiepunten
-
Inventarisatie probleemlocaties Aanpakken foutaansluitingen persriool
Meekoppelkansen
-
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Energietransitie Groenrenovaties Onderhoud Aanleg nieuwe wijken/wegen
4.4 Biodiversiteit In 2050 is binnen de kernen de diversiteit in flora en fauna substantieel vooruitgegaan ten aanzicht van de 0-meting van 2020-2022. Actiepunten
-
Meekoppelkansen
Opstellen beleidskader natuurinclusief bouwen Ecologisch bermbeheer Inventarisatie huidige stand van biodiversiteit Aanpassen groenbeleidsplan Aanleggen nieuwe biotopen Vergroenen bedrijventerreinen Versterken groenstructuur begraafplaatsen
-
Onderhoud Nieuwbouw Energietransitie Afkoppelen Vitale Vakantieparken Steenbreek
In 2050 is buiten de kernen de diversiteit in flora en fauna minstens gelijk gebleven ten aanzicht van de 0-meting van 2020-2022. Actiepunten
-
Meekoppelkansen
-
Ecologisch bermbeheer Stimuleren ecologische landbouw Stimuleren landschapsontwikkelingsplannen Recreatiezonering Vergroenen recreatieparken
Onderhoud Nieuwbouw Energietransitie Afkoppelen Vitale Vakantieparken
Invasieve soorten worden actief bestreden, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Actiepunten
-
Meekoppelkansen
Opstellen beleid bestrijding invasieve soorten Ecologisch bermbeheer
-
Onderhoud Nieuwbouw Energietransitie Afkoppelen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
4.5 Meekoppelkansen en algemene werkzaamheden Naast de actiepunten die volgen uit de ambities voor 2050, zijn er ook meekoppelkansen en algemene werkzaamheden om te werken aan een klimaatadaptief en waterrobuust Nunspeet. De volgende werkzaamheden en meekoppelkansen wil de gemeente de komende vijf jaar aan werken: Energietransitie ’t Hul Inventarisatie: Er wordt gekeken op welke locaties binnen het zoekgebied van de energietransitie klimaatmaatregelen kunnen worden gerealiseerd. Participatietraject: Er wordt in combinatie met de energietransitie contact gelegd met inwoners en andere stakeholders in het zoekgebied. Met deze groep wordt besproken welke maatregelen worden uitgevoerd. Ontwerp oplossingen: De uitkomsten van het participatietraject worden uitgewerkt en op kosten gezet. Uitvoering: De maatregelen worden uitgevoerd in combinatie met werkzaamheden voor de energietransitie. Energietransitie Nunspeet Oost Inventarisatie: Er wordt gekeken op welke locaties binnen het zoekgebied van de energietransitie klimaatmaatregelen kunnen worden gerealiseerd. Participatietraject: Er wordt in combinatie met de energietransitie contact gelegd met inwoners en andere stakeholders in het zoekgebied. Met deze groep wordt besproken welke maatregelen worden uitgevoerd. Ontwerp oplossingen: De uitkomsten van het participatietraject worden uitgewerkt en op kosten gezet.
Uitvoering: De maatregelen worden uitgevoerd in combinatie met werkzaamheden voor de energietransitie. Energietransitie Nunspeet Centrum Inventarisatie: Er wordt gekeken op welke locaties binnen het zoekgebied van de energietransitie klimaatmaatregelen kunnen worden gerealiseerd. Participatietraject: Er wordt in combinatie met de energietransitie contact gelegd met inwoners en andere stakeholders in het zoekgebied. Met deze groep wordt besproken welke maatregelen worden uitgevoerd. Ontwerp oplossingen: De uitkomsten van het participatietraject worden uitgewerkt en op kosten gezet. Uitvoering: De maatregelen worden uitgevoerd in combinatie met werkzaamheden voor de energietransitie. Upgraden riolering bij onderhoud Bij onderhoud aan de riolering wordt waar mogelijk gescheiden stelsel aangelegd. Hierdoor wordt regenwater niet meer onnodig naar de zuivering vervoerd en kan het ter plaatse infiltreren. Werkplan klimaatadaptatie Inventariseren voortgang: Gedurende dit werkplan wordt gekeken in hoeverre alle projecten zijn voltooid. Naarmate de looptijd van dit plan afloopt zal hier verslag van worden gedaan. Updaten kaartmateriaal: Het kaartmateriaal behorende bij het uitvoeringsplan wordt elke vijf jaar geüpdatet met nieuwe ontwikkelingen.
Aan de hand hiervan worden de effecten van de uitgevoerde werkzaamheden zichtbaar en kunnen de volgende knelpunten om aan te pakken worden uitgekozen. Opstellen werkplan 2027-2032: Voordat dit werkplan afloopt dient een nieuw werkplan opgesteld te worden voor de volgende 5 jaren. Bewustwordingscampagne Om het belang van klimaatrobuuste inrichting van privéterreinen duidelijk te maken bij onze
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
inwoners zullen een aantal campagnes worden opgezet met als doel bewustwording over de verschillende aspecten van klimaatadaptatie. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Bij de ontwikkeling van nieuwe projecten wordt een inrichting die voldoet aan de eisen van klimaatadaptatie meegenomen in het eisenpakket. Hiertoe neemt iemand van de projectgroep klimaatadaptatie plaats in de projectgroepen van zulke ontwikkelingen. Op moment van opstellen van dit plan zijn de volgende projecten bekend: ’t Hul -noord, Kijktuinen en Stationsomgeving. Projectgroep klimaatadaptatie Om overzicht te houden over de verschillende projecten wordt een projectgroep opgezet om de voortgang van het werkplan te borgen en bewaken. Regionale overleggen Uit regionale samenwerking valt veel winst te behalen. De gemeente Nunspeet sluit aan bij bestaande en nieuwe regionale overleggen op het gebied van water en klimaat. Kennis verwerven en delen Om bij te blijven bij de technische en maatschappelijke ontwikkelingen rond het onderwerp klimaatadaptatie nemen de leden van de projectgroep deel aan bijvoorbeeld cursussen en congressen. Deze kennis wordt vervolgens met relevante taakvelden binnen de gemeentelijke organisatie gedeeld.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
5 Conclusie Voor het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie zijn risicodialogen gevoerd met diverse interne medewerkers en externe experts die de gemeente hebben ondersteund. Tijdens de risicodialogen zijn verschillende knelpunten geprioriteerd. Dit is gedaan aan de hand van een klimaateffectenspel, waarbij knelpunten zijn geprioriteerd op ernst en op frequentie van voorkomen. Knelpunten In totaal zijn er acht overkoepelende knelpunten die zich voordoen in de gemeente Nunspeet: Hitte 1. Toename warme temperaturen in de openbare ruimte (en toename van energieverbruik in de panden voor verkoeling). 2. Toename van hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes (biodiversiteit). Droogte 3. Schade in de natuur 4. Schade in de openbare ruimte (incl. ondergrondse infrastructuur) en bij panden 5. Schade in de landbouw Wateroverlast 6. Niet bereikbare locaties (gestremde wegen) 7. Schade aan panden en voorzieningen 8. Negatieve gevolgen voor de gezondheid Aanpak klimaatbestendig en waterrobuust Nunspeet Hitte De gemeente wil allereerst zorgen voor natuurlijke verkoeling (in de vorm van planten, bomen en vergroening), waardoor het in de openbare ruimte en in gebouwen de temperatuur aangenamer wordt. Droogte Nunspeet wil dit doen door water zo veel mogelijk te infiltreren en vast te houden in de bodem. Hierdoor zet de gemeente in op de 'sponswerking' in het gebied.
Daarnaast wil de gemeente stimuleren om andere beplanting en gewassen toe te passen die beter bestand zijn tegen de droogte. Om droogte zo goed mogelijk te bestrijden is samenwerking met o.a. LTO, Waterschap en Staatsbosbeheer en erg belangrijk. Wateroverlast Nunspeet wil werken aan de hand van de trits: vasthouden - bergen - afvoeren. Dit houdt in dat water zo veel mogelijk wordt opgevangen in de bodem (geïnfiltreerd) en hier wordt vastgehouden. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kijkt de gemeente naar opties om het water (bovengronds) te bergen. Is ook bergen niet mogelijk, dan pas zoekt de gemeente naar een geschikte maatregel om het water af te voeren naar een locatie waar het water of geïnfiltreerd kan worden, of kan worden geborgen. Biodiversiteit Daarnaast is een belangrijk actiepunt voor de gemeente zich meer in te zetten op biodiversiteit, waardoor de natuur in de gemeente beter in balans is en blijft. Daarom is biodiversiteit als extra thema toegevoegd. Ambities 2050 Vanuit deze knelpunten en de beoogde aanpak, zijn diverse ambities opgesteld voor 2050 op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast: Hitte 1. In 2050 bestaat het openbaar gebied in alle kernen uit 85% groene bedekking.
2. In 2050 zijn gebouwen hittebestendig. 3. Bij kwetsbare instellingen en in de dorpscentra is in 2050 de hittestress niet toegenomen.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
4. In 2050 kan vanaf elke locatie binnen de bebouwde kom binnen een straal van 200 meter een koele plek in de buitenruimte gevonden worden. Droogte 1. In 2050 is 90% van het gemeentelijk groen aangepast op het veranderende klimaat.
2. In 2035 zijn de natuurterreinen volledig natuurbrandpreventief ingericht en in 2050 zijn de dorpen en recreatieterreinen waar natuurterreinen aan grenzen “firewise”. 3. In 2050 infiltreert het hemelwater overal zoals het in de natuurlijke situatie doet. 4. De gemeente Nunspeet werkt waar mogelijk samen met Waterschap Vallei en Veluwe aan de doelen en ambities omtrent droogte die het waterschap heeft gesteld voor 2050.
Wateroverlast 1. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) blijven de hoofdinfrastructuur en gezondheidscentra bereikbaar. 2. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) ontstaat geen schade aan stroomvoorzieningen. 3. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) ontstaat nauwelijks schade in woningen, winkels en overige panden. 4. Bij een extreme regenbui die eens in de 100 jaar valt (70 mm/h) komt geen vuil rioolwater op straat of in de woningen Biodiversiteit 1. In 2050 is binnen de kernen de diversiteit in flora en fauna substantieel vooruitgegaan ten aanzicht van de 0-meting van 2020-2022. 2. In 2050 is buiten de kernen de diversiteit in flora en fauna minstens gelijk gebleven ten aanzicht van de 0-meting van 2020-2022. 3. Invasieve soorten worden actief bestreden, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Om deze ambities te behalen kunnen diverse maatregelen worden getroffen (zie bijlage 3). Deze maatregelen kunnen getroffen worden om knelpunten in de gemeente te beperken of te voorkomen. Deze maatregelen kunnen gekoppeld worden aan de geplande werkzaamheden in de gemeente, zoals wegreconstructies, rioolrenovaties, woningbouwprojecten en het gasloos maken van wijken. Werkplan Naast de mogelijke meekoppelkansen moeten er ook losstaande acties ondernomen worden.
Er is daarom een vijf jaren planning opgesteld met daarin actiepunten om tot een klimaatadaptief en waterrobuust Nunspeet te komen. De actiepunten zijn geformuleerd op basis van de ambities voor 2050 en de meekoppelkansen. De werkplannen dienen elke vijf jaar opnieuw te worden opgesteld.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
I. Bijlage 1: Uitwerking Risicodialogen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
II.
Bijlage 2: Uitwerking brainstorm gemeente
30 maart 2021 Aanwezigen: Bennie Kalf (gemeente) Myra Hagens (gemeente) Paul van Liempt (gemeente) Robby v/d Broek (Roelofs) Ilse Ramaker (Roelofs) Uitwerking brainstorm maatregelen gemeente Nunspeet:
Hitte Toename warme temperaturen in openbare ruimte (+ toename energieverbruik) Maatregel 1: Natuurlijke koeling door bomen, beplanting, etc. Maatregel 2: Waterdaken of groene daken en gevels (ook vergroenen platte daken onder zonnepanelen). Maatregel 3: Retentiegebieden aanleggen Maatregel 4: Woningen isoleren Maatregel 5: Parkeerplaatsen vergroenen Maatregel 6: Meer openbare drinkpunten (o.a. bij centrumgebied) Maatregel 7: Schaduw creëren door architectuur, doeken, etc. (voorkeur eerst natuurlijke koeling) Maatregel 8: Bij nieuwbouw: meer ruimte voor groen, water, hitte tegengaan op het zuiden, etc. Maatregel 9: koelteplekken op binnenplaatsen verzorgingscentra/dorpshuizen/etc. Maatregel 10: CO2 uitstoot reduceren Maatregel 11: Variabele werktijden Maatregel 12: Hitteplan opstellen Toename hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes. Maatregel 1: Toepassen organisch materiaal Maatregel 2: Toepassen diversiteit / variatie aan beplanting, bomen en groen Maatregel 3: Zorgen voor ‘goede’ ondergrond en schuilplaats Maatregel 4: (tot op zekere hoogte) de natuurlijke vijand een steuntje in de rug geven Maatregel 5: Niet te veel maaien / kruidenmengsels toevoegen Maatregel 6: Aanpassen van beheer en onderhoud Maatregel 7: Verkeersmaatregelen (ontmoedigen verkeer in drukke gebieden)
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Maatregel 8: Ventilatie in panden / huizen Maatregel 9: Voorlichting Maatregel 10: Verminderen nutriënten Maatregel 11: Oriënteren / onderzoeken wat mogelijk is met verlichting Maatregel 12: Afschaffen woon-werk vergoeding en stimuleren (elektrische) fiets.
Droogte Schade in de natuur Maatregel 1: Sloten in de bossen verwijderen (in samenspraak met andere partijen) Maatregel 2: Organische materialen toepassen Maatregel 3: Randen beplanten Maatregel 4: Verbod op pompenslaag en beregenen binnen N2000 Maatregel 5: Preventie natuurbrand - brandcorridors instellen Maatregel 6: Lokaal vasthouden regenwater Maatregel 7: Verbod open vuur Maatregel 8: Verloven bossen Schade in de openbare ruimte en bij panden Maatregel 1: Randen van sloten beplanten Maatregel 2: Stimuleren verloving van bossen Maatregel 3: Bermen breder maken, waardoor bomen meer ruimte krijgen Maatregel 4: Brandcorridor aanleggen bij dorpskernen Maatregel 5: Beleid opstellen bij droogte Maatregel 6: Vuurverbod Maatregel 7: Ratten bestrijden met natuurlijke vijand Maatregel 8: Water ter plaatse gebruiken Maatregel 9: Bruin water uit kraan toelaten wanneer dit gebeurt. Laten zien ter waarschuwing Schade in de landbouw Maatregel 1: Regenwateropvang Maatregel 2: Water niet meteen laten afvloeien Maatregel 3: Inzetten op goed bodemleven
Wateroverlast Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Niet bereikbare locaties (gestremde wegen) Maatregel 1: Halfverharding in parkeervlakken Maatregel 2: Bij renovaties wegen afkoppelen Maatregel 3: Voorkomen dat water uit aanliggende percelen op straat komt Maatregel 4: Granulaat Maatregel 5: Waterberging op (bedrijfs)daken en ondergrondse tanks. Maatregel 6: Afvoer naar groen. Maatregel 7: Bomen planten Maatregel 8: Dimensionering tunnels Maatregel 9: Geen/minder CO2 uitstoot Maatregel 10: Aanbrengen meer groen en beplanting Schade aan panden/voorzieningen Maatregel 1: Halfverharding en vergroenen Maatregel 2: Verdeelstations hoger aanleggen Maatregel 3: Extra snoeien bij voorspelling stormen Maatregel 4: Granulaat en afvoer naar groen Maatregel 5: Opvang voor WC en wasmachines Maatregel 6: Meer waterberging Maatregel 7: GEEN zout strooien Maatregel 8: Bewoners en ondernemers waarschuwen Negatieve gevolgen voor de gezondheid Maatregel 1: Meer beplanting Maatregel 2: Luchten van alle woningen Maatregel 3: Ventilatie in panden Maatregel 4: Afkoppelen en groene daken Maatregel 5: Bewustwording creëren Maatregel 6: Afvalscheiding stimuleren, dus niet extra hoeven te betalen.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
III.
Bijlage 3: Keuzemodel maatregelen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
IV.
Bijlage 4: Berekening Total Cost of Ownership
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
V. Bijlage 5: Ambities met actiepunten 2022-2026 Hitte 1. In 2050 bestaat het openbaar gebied in alle kernen uit 85% groene bedekking. 1.1 Aanpassen groenbeleidsplan Om de bedekking te vergroten moeten we allereerst zorgen voor het behoud van de bestaande bomen. Grotere bomen hebben een veel sterker positief effect dan jonge bomen. In het groenbeleidsplan moet worden opgenomen: het behoud van het bestaande bomenareaal, richtlijnen voor de verbetering van de groeiplaats van deze bomen en eisen voor de groeiplaats van nieuwe bomen. 1.2 Inventarisatie groeiplaats bestaande bomen Om bestaande bomen te handhaven moet gekeken worden wat nodig is om ze gezond te houden en de groeiplaats te verbeteren. De methodes van groeiplaatsverbetering worden per boomgroep bepaald. 1.3 Groeiplaatsverbetering bestaande gemeentelijke bomen. Op de locaties die uit voorgaand onderzoek komen wordt groeiplaatsverbetering uitgevoerd. Doorlopend tot 2050. Met alle monumentale bomen die in verharding staan wordt groeiplaatsverbetering toegepast (voltooid in 2026). 1.4 Inventarisatie benodigde locaties nieuwe bomen Om de ambities te behalen moet worden gekeken op welke locaties bomen geplant kunnen worden, zowel voor behoud van areaal als voor uitbreiding van de totale groene bedekking.
1.5 Vergroening Dorpsstraat Nunspeet In samenwerking met de OVN wordt gekeken op welke manier de dorpsstraat vergroend kan worden. 1.6 Vergroenen bedrijventerreinen Op bedrijventerreinen is veel winst te behalen. Door bedrijven te benaderen en de openbare ruimte te vergroenen maken we veel voortgang. 1.7 Verwijderen onnodige bestrating Op een aantal locaties in de gemeente ligt onnodige bestrating. Door dit te vervangen door groen wordt de omgeving klimaatrobuuster. Meekoppelkansen: Herinrichting parkeerplaatsen Herinrichtingen openbare ruimte In- en uitbreidingslocaties Renovatie en verduurzaming bedrijfsterreinen Woningbouw op maat Energietransitie
2. In 2050 zijn gebouwen hittebestendig. 2.1 Opstellen beleidskader nieuwbouw
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Regels opstellen voor bouw, zowel op vergunningsniveau als op ruimtelijkontwikkelingsniveau. Hittebestendig bouwen opnemen in bestemmingsplannen waarbij op locaties met meer hittestress hogere isolatie eisen worden gesteld. 2.2 Gemeentelijke gebouwen hittebestendig maken Vanuit de voorbeeldfunctie van de gemeente moeten alle gemeentelijke gebouwen hittebestendig worden gemaakt. Doorlopend tot 2050. 2.3 Opnemen klimaatadaptatie in eisenpakket woningbouw op maat Bij de toetsing op woningbouw op maat kunnen herontwikkelingslocaties getoetst worden op impact van het project op klimaatthema’s als hittestress en biodiversiteit. Meekoppelkansen: Onderhoud gemeentelijke gebouwen Nieuwbouwprojecten Woningbouw op maat Energietransitie
3. Bij kwetsbare instellingen en in de dorpscentra is in 2050 de hittestress niet toegenomen. 3.1 Vergroenen schoolpleinen Elk jaar worden 3 schoolpleinen vergroend. Dit doen wij door toekenning van subsidie en door kennisdeling. Nieuwe schoolpleinen meteen verplichten te streven naar de groene bedekkingsgraad van 85% in de uiteindelijke situatie. Vastleggen in beleid. 3.2 Hittebestendig inrichten Dorpsstraat Nunspeet Zie ook actiepunt 1.5 3.3 Monitoring binnentemperatuur Ontwikkelen van een systeem om binnentemperaturen in gemeentelijke gebouwen inzichtelijk te krijgen. Dit systeem ook aanbieden aan zorginstellingen om inzicht te krijgen in probleemlocaties qua hittestress. 3.4 Vergroenen buitenruimtes, gevels en daken zorginstellingen Naast de stimuleringsregeling gaan we op projectbasis zorginstellingen extra stimuleren om te vergroenen. Doorlopend tot 2050. Meekoppelkansen: Onderhoud gemeentelijke gebouwen Nieuwbouwprojecten IKC Natuurinclusief bouwen Energietransitie
4. In 2050 kan vanaf elke locatie binnen de bebouwde kom binnen een straal van 200 meter een koele plek in de buitenruimte gevonden worden. 4.1 Inventarisatie koelteplekken We brengen bestaande koelteplekken in kaart. Aan de hand hiervan worden locaties gezocht om nieuwe koelteplekken aan te leggen. 4.2 Aanleg tappunten
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Er worden op strategische locaties gratis drinkwater tappunten aangelegd. Dit zijn locaties zoals bijvoorbeeld toeristische trekpleisters of dorpscentra. Elk jaar plaatsen we 5 tappunten 4.3 Inrichten koelteplekken Op de uit 4.1 voortgekomen locaties worden nieuwe koelteplekken aangelegd. Elk jaar worden minstens 2 nieuwe plekken ingericht. Deze plekken hebben minstens een zitelement en (liefst natuurlijke) schaduw. Bij bestaande koelteplekken gaan we zichtbaarheid en herkenbaarheid vergroten. Ook worden waar nodig de plekken zelf versterkt door bijvoorbeeld nieuwe zitelementen en/of bomen. Doorlopend tot aan de doelstelling wordt voldaan. Meekoppelkansen: Herinrichtingen Onderhoud Nieuwbouw Toeristische ontwikkelingen Energietransitie
Droogte 5. In 2050 is 90% van het gemeentelijk groen aangepast op het veranderende klimaat. 5.1 Revitalisering laag productief bos Binnen het bosbeheer wordt rekening gehouden met het klimaatbeleid van de gemeente Nunspeet. Doorlopend. 5.2 Aanpassen groenbeleidsplan In groenbeleidsplan opnemen om droogteresistente beplanting te gebruiken en een verbod op bepaalde soorten. Zie ook 1.1. Meekoppelkansen: - Regulier onderhoud - Aanleg nieuwe wijken - Aanplant - Herplantverplichting - Waterberging
6. In 2035 zijn de natuurterreinen volledig natuurbrandpreventief ingericht en in 2050 zijn de dorpen en recreatieterreinen waar natuurterreinen aan grenzen “firewise”. 6.1 Verloving van het bos Door het mengen van naald- en loofbomen wordt natuurbrand op natuurlijke wijze geremd. Doorlopend. 6.2 Opstellen beleid inrichting recreatieparken Verbod op de aanplant van coniferenhagen. Verplicht aanleggen van een brand remmende zone op eigen terrein. 6.3 Stimuleren van het aanleggen van groensingels op eigen terrein
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-20266 – Rapportage R01-D01-31097193-IRR
Bij vakantieparken, instellingen en woningen grenzend aan natuurterreinen stimuleren we het aanleggen van groensingels van loofhout. Dit voorkomt dat vuur over slaat van het bos op de bebouwing en vice versa. Doorlopend. 6.4 Opstellen beleid recreatie in droogte Aanpassen van beleidsregels toerisme aan droogte en hitte. 6.5 Onderzoeken hoe kernen firewise gemaakt kunnen worden Firewise maken van kernen heeft veel impact op de tuinen van mensen. We moeten onderzoeken op welke manier we dit vorm kunnen geven en de mensen mee krijgen. Hiervoor doen we mee aan een pilot van de VNG voor de kern Vierhouten. Meekoppelkansen: - Reguliere houtkap - Onderhoud A28 - Natuurbrandpreventieplan - Onderhoud wegen - Dorpsplannen - Vitale Vakantieparken - Energietransitie
7. In 2050 infiltreert het hemelwater overal zoals het in de natuurlijke situatie doet. 7.1 Actualiseren/vervangen Hemelwatervisie De hemelwatervisie moet aangepast worden aan de nieuwe klimaatnormen. Hierin kunnen een aantal klimaatambities geborgd worden. Mogelijk kan dit worden bewerkstelligd door de beleidsuitgangspunten uit de hemelwatervisie op te nemen in het nieuwe BRP en dit plan waardoor de visie als los beleidsstuk kan komen te vervallen. 7.2 Stimuleringsregeling Door de stimuleringsregeling kunnen we inwoners verleiden om hun terreinen groener in te richten. Vanwege groot succes van de regeling wordt het subsidieplafond verhoogd. Doorlopend. 7.3 Steenbreek uitrollen over de gemeente Vanuit Steenbreek worden communicatieprojecten opgezet om mensen te informeren over de voordelen van een groene tuin. Doorlopend. Hierbij streven we naar een verlaging van het versteningspercentage van de particuliere tuinen binnen de kernen van op dit moment 50% naar 40% in 2050. 7.4 Vergroenen schoolpleinen Zie 3.1 7.5 Vergroenen bedrijventerreinen Zie 1.6 7.6 Verwijderen overbodige verharding Zie 1.7 7.7 Dempen greppels bosgebieden rabattenbossen Op een aantal locaties zijn nog greppels aanwezig om het bos te ontwateren. Door deze te dempen infiltreert het water weer waar het valt. Meekoppelkansen: - Onderhoud - Nieuwbouw