AP 6e. Commissievoorstel Evaluatie en herijking functieveranderingsbeleid

Commissievoorstel 1194782 Commissie: Datum commissievergadering: Agendapunt: Datum college: Onderwerp: Bevoegd orgaan: Portefeuillehouder: Behandeling: Stukken ter inzage: Bijlage(n):

Ruimte en Wonen 9 december 2024 6e. 19 november 2024 Evaluatie en herijking functieveranderingsbeleid College J. Groothuis Peiling Geen. − Terugblik en evaluatie functieveranderingsbeleid; − Herijking functieveranderingsbeleid.

Voorstel Het college stelt uw commissie voor om in te stemmen met 1. Variant A “het uitsluiten van functieverandering voor Lbv-plus deelnemers”; 2. Variant 3.4 “het verruimen van het huidige functieveranderingsbeleid”; 3. Het uitsluiten van de mogelijkheid tot functieverandering naar niet-agrarische bedrijfsmatige functies voor bedrijven gelegen in het ‘waardevol open gebied’ en het toestaan van functieverandering naar niet-agrarische bedrijfsmatige functies voor bedrijven gelegen buiten het ‘waardevol open gebeid’, ook bij deelname aan de Lbv-plus regeling.

Geachte commissie, Aanleiding Eind 2020 heeft er op verzoek van uw commissie een herziening plaatsgevonden van het functieveranderingsbeleid. De essentie van deze herijking was dat in plaats van het overal in de gemeente zoveel mogelijk faciliteren van functieverandering naar wonen, ervoor werd gekozen om een meer gebiedsgerichte en doelmatige functieverandering naar wonen toe te passen. Meer concreet betekende dit dat grondgebonden veehouderijen niet meer in aanmerking kwamen voor functieverandering. Bij de herijking is aangegeven dat de regeling na twee jaar geëvalueerd en/of aangepast zou worden. Twee jaar na het in werking treden van de Notitie functieverandering Uitgangspunten voor nieuw functieveranderingsbeleid van agrarisch naar wonen is er een aanvullend addendum opgesteld voor het reeds geldende functieveranderingsbeleid.

-2-

Inmiddels zijn twee jaar verstreken na het ingaan van het addendum functieveranderingsbeleid. In combinatie met het voortdurend in beweging zijn van de agrarische sector vormt dit de belangrijkste aanleiding om te komen tot een herijking van het functieveranderingsbeleid. Terugblik In de afgelopen jaren zijn er diverse wijzigingen aangebracht in het functieveranderingsbeleid van de gemeente Nunspeet. Grofweg zijn er drie verschillende periodes aan te duiden; • Het functieveranderingsbeleid tot 2020 • Het functieveranderingsbeleid in de periode 2020 – 2021 • Het functieveranderingsbeleid in de periode 2022 – 2024 In het document "Terugblik & evaluatie functieveranderingsbeleid" wordt bovenstaande uitgebreid toegelicht. Evaluatie In de afgelopen 4 jaar zijn in totaal 11 verschillende functieveranderingscasussen behandeld. In onderstaande infographic zijn diverse kengetallen opgenomen over deze 11 casussen.

-3-

Uit bovenstaande kengetallen kan worden opgemaakt dat er tot op heden nog steeds een zekere behoefte bestaat bij agrarische ondernemers om gebruik te maken van het functieveranderingsbeleid in de gemeente Nunspeet. In de periode 2020-2024 waren dit ongeveer vier functieveranderingscasussen per jaar, dit komt overeen met de periode 2010-2020. Ook in deze jaren werden gemiddeld vier à vijf functieveranderingscasussen per jaar behandeld. Met de vaststelling van het beleidsdocument “Notitie functieverandering, Uitgangspunten voor nieuw functieveranderingsbeleid van agrarisch naar wonen” in 2020 was het functieveranderingsbeleid meer gericht op een gebiedsgerichte en doelmatige functieverandering naar wonen. Concreet betekende dit dat grondgebonden veehouderijen niet meer in aanmerking kwamen voor functieverandering. Beleidsmatig is dit vertaald naar het specifiek en alleen mogelijk maken van functieverandering voor agrarische bedrijven welke een functieaanduiding “intensieve veehouderij” hebben. Een gevolg van deze beleidskeuze is dat de bestemmingen “Agrarisch – bedrijf”, “Agrarisch – Paardenhouderij” en “Agrarisch – Kwekerij” uitgesloten zijn van de mogelijkheid om gebruik te maken van het functieveranderingsbeleid.

Een aantal potentiële risico’s hiervan zijn: • Ongewenste leegstand van agrarische bebouwing in het buitengebied; • Een verhoogde kans op illegale activiteiten in leegstaande agrarische bebouwing; • Verpaupering van reeds aanwezige bebouwing. Herijking functieveranderingsbeleid - Verkenning mogelijkheden voor agrarische bedrijven die gebruikmaken van de Lbv-plus regeling Sinds 3 juli 2023 is het voor landbouwbedrijven met varkens, melkvee, kippen, kalkoenen en vleeskalveren mogelijk om gebruik te maken van de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus). Huidige situatie gemeente Nunspeet De gemeente Nunspeet wordt gekenmerkt door een rijke agrarische historie die bijdraagt aan de unieke identiteit van de regio. De lokale agrariërs spelen een belangrijke rol in het behoud van het landschap. Door een veranderend toekomstperspectief denken steeds meer agrariërs actief na over hun toekomst, zo ook in onze gemeente. Op dit moment is het voor een stoppende agrariër in de gemeente Nunspeet die gebruikmaakt van de Lbv-plus regeling niet mogelijk ook gebruik te maken van het functieveranderingsbeleid.

Dit heeft ermee te maken dat in de “Notitie Functieverandering, Uitganspunten voor nieuw functieveranderingsbeleid van agrarisch naar wonen” is vastgelegd dat wanneer een agrariër gebruikmaakt van het functieveranderingsbeleid, de stikstofrechten worden overgedragen aan de gemeente Nunspeet. Wanneer een agrariër gebruikmaakt van de Lbv-plus regeling, moet hij zijn stikstofrechten overdragen aan het Rijk. Hiermee ontstaat een conflicterende situatie, met als gevolg dat een agrariër in de gemeente Nunspeet moet kiezen voor óf functieverandering óf deelname aan de Lbv-plus regeling. Hiermee vormt de gemeente Nunspeet een uitzondering op veel andere Gelderse gemeenten. Doel functieveranderingsbeleid Stoppende agrariërs in de gemeente Nunspeet kunnen onder voorwaarden gebruikmaken van het functieveranderingsbeleid.

-4-

Het huidige functieveranderingsbeleid is gericht op het behalen van een ruimtelijke kwaliteitswinst aan de ene kant, en het bieden van een mogelijkheid tot bedrijfsbeëindiging voor stoppende agrariërs aan de andere kant. Het slopen van de agrarische bebouwing en het landschappelijk inpassen van de nieuw te bouwen bebouwing draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied en zorgt voor ‘ontstening’. Daarbij is ook sprake van milieuwinst en vermindering van risico’s op verpaupering en ondermijning. De gemeente Nunspeet kent een ruimhartig functieveranderingsbeleid waarbij een deelnemer aan het functieveranderingsbeleid al vanaf 600 m2 aan sloopmeters recht heeft op het terugbouwen van één woning. Varianten Lbv-plus en functieverandering Er zijn een aantal varianten denkbaar voor het wel of niet combineren van de Lbv-plus regeling met functieveranderingsbeleid welke onder te verdelen zijn in de volgende drie denkrichtingen: A. Het uitsluiten van functieveranderingsbeleid voor Lbv-plus deelnemers; B. Het beperkt toestaan van een combinatie van Lbv-plus deelname en functieveranderingsbeleid; C. Het volledig toestaan van het combineren van Lbv-plus deelname en functieveranderingsbeleid. Zie voor een uitgebreide toelichting op bovengenoemde drie varianten het document "herijking functieveranderingsbeleid".

De genoemde varianten brengen alle drie mogelijke consequenties met zich mee. Wanneer een agrariër zoals in variant A wordt gesteld, volledig wordt uitgesloten van het functieveranderingsbeleid (huidige situatie), kan dit consequenties hebben voor de bedrijfsbeëindiging. Er zijn agrariërs die wel willen stoppen maar financieel gezien niet kunnen stoppen doordat de Lbv-plus regeling niet toereikend is voor hen. De meeste gemeenten in de provincie Gelderland staan het (gedeeltelijk) combineren van een Lbv-plus deelname en het gebruik van het functieveranderingsbeleid toe. Wat betreft het gedeeltelijke combineren van een Lbv-plus deelname en het gebruikmaken van het functieveranderingsbeleid zijn diverse mogelijkheden denkbaar zoals reeds toegelicht. Er zijn diverse knoppen waaraan gedraaid kan worden zoals het aantal terug te bouwen woningen, het mee laten wegen van de financiële situatie of door de leeftijd van stallen en schuren mee te laten wegen. Het volledig toestaan van het combineren van Lbv-plus deelname en functieveranderingsbeleid kan leiden tot overcompensatie. Gezien de diversiteit aan mogelijkheden en de daarmee samenhangende consequenties van deze mogelijkheden voor het wel of niet combineren van Lbv-plus deelname en het

-5-

gebruikmaken van het functieveranderingsbeleid betreft het een politieke afweging om te komen tot keuze tussen een van deze drie varianten. Herijking functieveranderingsbeleid - Verkenning mogelijkheden herziening functieveranderingsbeleid Nunspeet In het document "herijking functieveranderingsbeleid" zijn vijf verschillende mogelijkheden binnen het instrumentarium functieveranderingsbeleid opgenomen: • • • • •

Variant 3.1 - stoppen van het functieveranderingsbeleid Variant 3.2 - aanscherpen van het functieveranderingsbeleid Variant 3.3 - voortzetten van het huidige functieveranderingsbeleid Variant 3.4 - verruimen van het functieveranderingsbeleid Variant 3.5 - functieveranderingsbeleid: een andere systematiek

Zie voor een uitgebreide toelichting op bovengenoemde vijf varianten het document "herijking functieveranderingsbeleid". De hierboven genoemde varianten hebben elk hun voor- en nadelen. Voor de varianten één en twee geldt dat deze meer beperkend zijn ten opzichte van het huidige functieveranderingsbeleid. Het beperken of het volledig stopzetten van het functieveranderingsbeleid brengt als risico met zich mee dat de kans op leegstand in voormalige agrarische bedrijfsgebouwen toeneemt. Hiermee neemt niet alleen de kans op verpaupering van het buitengebied toe, maar ook de kans op ongewenste activiteiten (ondermijning). Voor de derde variant geldt dat een grote groep agrariërs uitgesloten blijft van het functieveranderingsbeleid. Alleen agrarische bedrijven met de aanduiding “intensieve veehouderij” kunnen bij deze variant gebruik maken van het functieveranderingsbeleid. Bedrijven met de aanduidingen “Kwekerij”, “Paardenhouderij” of “Agrarisch bedrijf” kunnen geen gebruik maken van het functieveranderingsbeleid. Hiermee blijft het risico op leegstand en ondermijning aanwezig. Ook is het huidige functieveranderingsbeleid beperkend voor het toepassen van maatwerk. Voor variant vier en variant vijf geldt dat beide varianten een verruiming zijn ten opzichte van het huidige functieveranderingsbeleid.

Bij variant vier kan door middel van een minimale aanpassing van het functieveranderingsbeleid veel ruimte worden geboden aan stoppende agrariërs. Ook neemt bij deze variant het risico op leegstand en daarmee ondermijning af doordat een grotere groep agrariërs in aanmerking komen voor functieverandering. Bij deze variant kan worden gekozen voor het wijzigen van een van de voorwaarden voor het in aanmerking komen van functieverandering. In plaats van te stellen dat agrarische bedrijfsgebouwen in afgelopen 6 jaar bedrijfsmatig gebruikt moeten zijn, kan worden gesteld dat alleen agrarische bedrijfsgebouwen ouder dan 5 jaar in aanmerking komen voor functieveranderingsbeleid. Variant vijf betreft een andere systematiek van functieverandering. Met deze systematiek zijn er meer mogelijkheden voor agrariërs en inwoners van het buitengebied. Wel vindt er een aanscherping plaats van de hoeveelheid te gebruiken sloopmeters wat uiteindelijk resulteert in minder woningen in het buitengebied.

-6-

Naast het gebruik van inzetbare sloopmeters voor de realisatie van bouwkavels is het ook mogelijk om inzetbare sloopmeters te gebruiken voor het keuzemenu. Door een verbreding van de gebruiksmogelijkheden van inzetbare sloopmeters, is het mogelijk voor anderen in het buitengebied om mee te ‘profiteren’ van een bedrijfsbeëindiging. Hiermee komen de ‘plussen’ niet alleen bij de stopper te liggen maar biedt dit ook mogelijkheden voor anderen in het buitengebied. Deze plussen hebben betrekking op: • Het bouwen van een grotere woning; • Het vergroten van bijgebouwen; • Het realiseren van een woningsplitsing; • Het omzetten van een solitaire recreatiewoning in een reguliere woning. Voorkeursvariant Nunspeet beschikt over een grote en diverse agrarische sector welke kenmerkend is voor het buitengebied van de gemeente. In de afgelopen jaren zijn diverse agrarische ondernemers door verschillende redenen gestopt met hun bedrijfsactiviteiten. Voor deze groep stoppende agrariërs bood functieverandering letterlijk ruimte voor toekomst. Doordat het voor agrarische bedrijven met de aanduidingen “Kwekerij”, “Paardenhouderij” en “Agrarisch bedrijf” sinds 2020 niet meer mogelijk is om gebruik te maken van het functieveranderingsbeleid zijn er diverse agrarische ondernemers die wel willen stoppen, maar niet kunnen stoppen doordat zij geen gebruik kunnen maken van het functieveranderingsbeleid.

Geadviseerd te kiezen voor een verruiming van het functieveranderingsbeleid. Bij variant 4 betreft dit alleen een verruiming van de bestemmingen die in aanmerking komen voor het functieveranderingsbeleid en eventueel het wijzigen van een voorwaarde. Bij variant 5 betreft het – naast een verruiming van de bestemmingen die in aanmerking komen voor het functieveranderingsbeleid – ook een verruiming van de mogelijkheden met functieveranderingsbeleid. Hiermee wordt functieverandering een breder inzetbaar instrument dat niet alleen voor agrariërs in het buitengebied mogelijkheden beidt, maar ook voor andere gebruikers van het buitengebied meer mogelijkheden met zich meebrengt. Het voornaamste argument om voor een verruiming van het functieveranderingsbeleid, is dat er vanuit de gemeente meer grip gehouden kan worden op de ontwikkelingen in het buitengebied. Hiermee neemt het risico op ongewenste ontwikkelingen door leegstand van agrarische bedrijfsgebouwen af. Door het verruimen van het functieveranderingsbeleid kunnen meer agrariërs gebruik maken van het functieveranderingsbeleid. Hiermee wordt opnieuw ruimte geboden aan (een grotere groep) stoppende agrariërs.

Herijking functieveranderingsbeleid - Verkenning mogelijkheden functieverandering naar nietagrarische bedrijfsmatige functies Naast het reguliere functieveranderingsbeleid waarbij extra woning(en) worden toegevoegd ter compensatie voor het saneren van het agrarische bedrijf, zijn er ook agrariërs die willen omvormen naar een niet- agrarische bedrijfsmatige functie. Om het buitengebied leefbaar en vitaal te houden vraagt dit om een juiste balans tussen de verschillende functies in het buitengebied.

-7-

Door niet alleen extra woningen maar ook juist nieuwe functies toe te voegen aan het buitengebied worden er toekomstige dragers van het buitengebied gecreëerd. Verzoeken voor de omvorming van agrarische bedrijven naar een niet- agrarische bedrijfsmatige functie willen we beoordelen en behandelen middels maatwerk. Van belang is dat een nieuwe functie passend is op de locatie, voldoet aan wettelijke regels, er een goede infrastructuur aanwezig is en dat het geen belemmering vormt voor agrarische bedrijven en woningen in het buitengebied. Van belang is dat maatwerk niet betekent dat er meer mogelijk wordt gemaakt dan het beleidsdocument “Beoordelingskader economische activiteiten Buitengebied” aangeeft. Maatwerk heeft betrekking op de specifieke mogelijkheden die een locatie heeft en dat deze benut kan worden rekening houdend met de bestaande kaders. Ook wanneer een agrarisch bedrijf deelneemt aan de Lbv-plus regeling is het via het functieveranderingsbeleid mogelijk om deel te nemen aan economische functieverandering. Het gaat hierbij om het beëindigen van de agrarische functie en het starten van buitengebiedgerelateerde bedrijfsmatige functies. Het beleidsdocument “Beoordelingskader economische activiteiten Buitengebied” vormt hiervoor het uitgangspunt/beoordelingskader.

Met het huidige functieveranderingsbeleid is het niet mogelijk om binnen het provinciaal ‘waardevol open gebied’ bedrijfsbeëindiging toe te passen waarbij ter compensatie extra bouwkavels worden vergeven. Vanwege de huidige aanpak piekbelasters zijn er subsidiere-gelingen vanuit het Rijk, zoals de Lbv plus regeling, die wel kunnen zorgen voor agrarische bedrijfsbeëindiging. Hierdoor kan er ook binnen het provinciaal ‘waardevol open gebied’, waar de gemeente Nunspeet de agrarische activiteiten graag wil behouden en versterken, een afname van agrarische bedrijven gaan plaatsvinden. Om het ‘waardevol open gebied’ primair voor agrarische activiteiten te behouden, nu en in de toekomst, wordt naast het uitsluiten van extra bouwkavels dan ook tevens de mogelijkheid van omvorming naar niet-agrarische bedrijfsfuncties uitgesloten. Waardevol open gebied In het huidige functieveranderingsbeleid wordt reeds gewerkt met het door de provincie Gelderland aangewezen ‘waardevol open gebied’. Dit gebied is primair bedoelt voor de instandhouding van het open gebied en de vele aanwezige agrarische bedrijven. Binnen dit gebied is functieverandering naar wonen of werken niet mogelijk. Op onderstaande afbeelding is in het paars het door de provincie Gelderland aangewezen ‘waardevol open gebied’ afgebeeld:

-8-

Vervolg Nadat voorliggend document door uw commissie Ruimte en Wonen is behandeld en er een definitieve voorkeursvariant is gekozen, wordt deze voorkeursvariant uitgewerkt in een nieuw op te stellen beleidskader functieveranderingsbeleid dat op korte termijn ter vaststelling voorgelegd wordt aan het college van burgemeester en wethouders en uw commissie. Geheimhouding Dit commissievoorstel is openbaar.

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom