AP 6d. Commissievoorstel Heidebeheervisie en beheerplan

Commissievoorstel 42045 Commissie: Datum commissievergadering: Agendapunt: Datum college: Onderwerp: Bevoegd orgaan: Portefeuillehouder: Behandeling: Stukken ter inzage: Bijlage(n):

Ruimte en Wonen 10 maart 2025 6d. 18 februari 2025 Heidebeheervisie (2025-2049 en beheerplan (2025-2034) Gemeenteraad W. Stoffer Bespreken Geen.  (Concept) Langetermijnvisie heideterreinen Nunspeet 20242049  Concept Beheerplan Heideterreinen Gemeente Nunspeet 2025-2034  (Concept) PDF publieksversie heidebeheerplan en heidebeheervisie  (Concept) Par5cipa5evoorstel beheerplan en visie heide

Voorstel  Kennisnemen van de conceptrapporten "Langetermijnvisie heideterreinen Nunspeet 20252049" en het “Beheerplan Heideterreinen Gemeente Nunspeet 2025-2034".  Instemmen met het voorgestelde par5cipa5etraject.  Kennisnemen van de financiële consequen5es: het gemiddelde structurele tekort van € 58.500,- betrekken bij de Perspec5evennota Programmabegro5ng 2026-2029 en de incidentele kosten voor monitoring en evalua5e begrazing/actualisa5e begrazingsplan meenemen in de aanvragen nieuw beleid zodat de gemeenteraad deze mee kan nemen in de integrale afweging van alle nieuw beleid.

-2-

Geachte commissie,

Inleiding Hierbij wordt u de conceptrapporten “Langetermijnvisie heideterreinen Nunspeet 2025-2049 ” en het "Beheerplan Heideterreinen Gemeente Nunspeet 2025-2034" aangeboden. In het rapport Langetermijnvisie heideterreinen Nunspeet 2025-2049, wordt per heideterrein de ligging, ontstaansgeschiedenis, bio5sche- en abio5sche waarden en het recrea5ef gebruik beschreven. Vervolgens is de wijze van beheer van de voorgaande jaren beschreven. Op basis van deze informa5e is per deelgebied een langetermijnvisie opgesteld, welke is vertaald naar het "Beheerplan Heideterreinen Gemeente Nunspeet 2025-2034” die per beheergebied het gewenste beheer aangeeB met de financiële vertaling in een beheerbegro5ng 2025-2034. De gemeenteraad is bevoegd om de heidebeheersvisie- en plan vast te stellen. Vandaar dat wij de conceptplannen op dit moment terbespreking en beoordeling aan u voorleggen. Daarbij gaat het erom dat u in dit stadium in de gelegenheid bent de plannen op inhoud terughoudend te toetsen. Daarbij kunt u ons college aandachtspunten meegeven die naar uw mening essen5eel zijn voor de plannen, maar waarbij u wel voldoende ruimte houdt voor het par5cipa5etraject dat nog volgt. Het voorstel voor het par5cipa5etraject zelf wordt u hierbij ter instemming aan u voorgelegd. Na afronding van het par5cipa5etraject bieden wij de plannen – via uw commissie – aan de gemeenteraad ter vaststelling aan.

Aanleiding De maatregelen in het kader van heidebeheer, die noodzakelijk zijn om de kwaliteit van heide te kunnen handhaven c.q. te versterken, moeten gezien worden over een meerjarig traject. Om ook voor de komende periode hierop adequaat te kunnen inspelen heeB de gemeente Nunspeet daarom opdracht gegeven voor zowel het opstellen van een Heidebeheervisie voor 25 jaar en een Heidebeherplan (met begro5ng) voor de komende 5en jaar voor de gemeentelijke heideterreinen met een totale oppervlakte van 1063 ha. In de afgelopen 10 jaar zijn er veel nieuwe inzichten gekomen in het uitvoeren van heidebeheer en het vorige beheerplan was toe aan actualisa5e. De visie en het beheerplan beschrijven de Elspeetsche Heide, Westeindsche Heide, de Grote en Kleine Kolonie, de Kril, de Kuilhegge, de Elspeter Struiken en het Provinciebos. De opdracht heeB gezamenlijk met de gemeente Ermelo plaatsgevonden, die voor hun heideterreinen eveneens een visie en een beheerplan lieten opstellen. De heideterreinen van de gemeenten Nunspeet en Ermelo vormen samen het belangrijkste heideareaal van de Noord-Veluwe. De beheervisie geeB duidelijkheid over de samenhang van de verschillende kwaliteiten als ecologie, archeologie, cultuurhistorie en recrea5e. Verder vindt binnen deze visie afstemming plaats met de doelen zoals deze geformuleerd zijn voor het Natura 2000-gebied Veluwe.

En voor het bereiken van deze geformuleerde doelen is het beheerplan met bijbehorende maatregelen opgesteld. Heidebeheervisie De heideterreinen hebben elk hun eigen karakteris5eken, gebruiksvormen, poten5es, knelpunten en beheervormen. De visie beschrijB de ecologische, archeologische, cultuurhistorische en recrea5eve waarden van de heideterreinen. Op basis van deze waarden en van de relevante regelgeving en nieuwe inzichten zijn kansen en knelpunten per terrein geformuleerd. Dit heeB

-3-

geleid tot een visie, waarin keuzes zijn gemaakt voor de streefsitua5e per terrein voor de lange termijn/25 jaar. In het bijbehorende beheerplan zijn deze keuzes uitgewerkt tot concrete maatregelen. Stree eeld voor de komende 25 jaar Het algemene streeEeeld voor de heideterreinen in de gemeente Nunspeet is een soortenrijk heidelandschap, waarin zowel de kenmerkende biodiversiteit van heideterreinen als de landschappelijke en recrea5eve kwaliteiten gehandhaafd blijven, dan wel versterkt worden. Als referen5ebeeld wordt daarbij -in hoofdlijn- het cultuurlandschap gehanteerd zoals dat aanvankelijk is ontstaan door uitpuFng van de bodem en zoals dat voor een belangrijk deel nog aanwezig was tot de fase van grootschalige ontginning en bebossing van heideterreinen in de eerste helB van de twin5gste eeuw. In dit historische gebruikslandschap bestond de heide grofweg voor 60% uit een vegeta5e van dwergstruiken: struikhei, afgewisseld met dophei, kraaihei, rode en blauwe bosbes. Maar dit was beslist geen eenvormige en eenkleurige vegeta5e. Talloze andere soorten, waaronder ook grassen, mossen en korstmossen, groeiden in open plekken tussen de heistruiken. De overige ca.

40% van de heide was zeer divers en bestond uit open zand op kleine en grote schaal (stuifzand), grazige (heischrale) vegeta5es, bremstruwelen, ruigtezomen, eikenstrubbenbosjes, eiken-berkenbosjes, grove dennenbosjes, venvegeta5es, etc. In de visie wordt voorgesteld om door het juiste beheer - een voortzeFng van hetgeen de gemeente al jarenlang doet – om het landschap van toen, met al haar bijzondere gradiënten, soorten en verschijningsvormen, toch zo goed mogelijk te behouden en verder te ontwikkelen. Het ligt voor de hand om het beheer van heideterreinen te stoelen op een historisch referen5ebeeld van hoe de mensen de heide vroeger (de uitgestrekte paarse heide dateert hoogstwaarschijnlijk pas uit de 18e eeuw) gebruikten met een uniforme paarse heidevlakte als resultaat. Dat referen5ebeeld is echter niet meer haalbaar, want er zijn te veel randvoorwaarden veranderd. De oppervlakte van afzonderlijke heideterreinen is enorm afgenomen, waardoor er minder ruimte is voor geleidelijke overgangen of gradiënten in gebruiksintensiteit zoals deze vroeger bestonden bij begrazen, plaggen of branden. Het resultaat van al deze gradiënten samen waren heidelandschappen met een rijke varia5e in omgevingscondi5es. Ieder organisme had zijn plek ergens op deze gradiënten in gebruiksintensiteit in het heidelandschap. Recrea5e speelde geen rol van betekenis in het beheer.

Het zijn niet alleen de veranderingen in het gebruik van de ruimte die de mogelijkheden voor behoud en herstel van de heideterreinen in het algemeen beperken, maar ook de verhoogde atmosferische deposi5e van s5kstof, een veranderd klimaat en de achteruitgang van veel planten en dierensoorten. Omdat de randvoorwaarden inmiddels ingrijpend zijn veranderd, kunnen we onze heideterreinen niet meer in stand houden door eenzelfde beheer toe te passen als de wijze waarop de heide vroeger werd gebruikt (grootschalig plaggen, branden en begrazen). In de afgelopen beheerperiode is ook al veel gedaan om het beheer aan te passen aan de gewijzigde randvoorwaarden. Dit heeB geleid tot veel meer kleinschaligheid en diversiteit in de beheerwerkzaamheden. In de visie en beheerplan richten we ons daarom op het in stand houden of scheppen van de levensvoorwaarden voor planten en dieren die als karakteris5ek voor het kleinschalige heidelandschap worden beschouwd.

-4-

De visie voor het heidebeheer in de komende 25 jaar komt mede voort uit alle ervaringen die in de jaren hiervoor al zijn opgedaan. Beheermaatregelen die goed gewerkt hebben worden uiteraard voortgezet en algemene beheerdoelstellingen worden onverminderd nagestreefd, zoals behoud en ontwikkeling van de biodiversiteit, faciliteren en reguleren van de recrea5e en beleving en ac5ef beheren van de archeologisch en cultuurhistorisch waardevolle elementen. Voor de komende periode ligt het accent daarbij op onderstaande specifieke aandachtspunten namelijk; 1. Grotere rol voor schapenbeheer 2. Nega5eve effecten van bodemverzuring verzachten 3. Vergroten van de structuurvaria5e in de vegeta5es 4. Meer kansen voor bosrandontwikkeling en looLout 5. Heideterreinen onderling beter verbinden 6. Popula5eherstel en instandhouding van zeven broedvogelsoorten (Europese opgave) 7. Vergroten van kansen voor insecten 8. Naar een nieuwe recrea5ezonering 9. Meer aandacht voor natuurbrandpreven5e 10. Behoud van archeologische waarden Nieuwe inzichten in beheer Vanaf de eerste periode waarin ac5eve maatregelen voor heideherstel zijn getroffen -grofweg vanaf het einde van de jaren 1970- is de kijk op het heidebeheer aan verandering onderhevig geweest en zijn er regelma5g beheermaatregelen aangepast aan de kennis en wensen van de betreffende periode.

Tot het begin van de huidige eeuw lag de nadruk op het grootschalig terugdringen van vergrassing en het maximaal afvoeren van nutriënten. Met behulp van grote plagmachines zijn grote oppervlakten vergraste heide tot op de minerale bodem afgeplagd, zo ook op de Nunspeetse heideterreinen. Vanaf het begin van de vorige beheerplanperiode (2011) is de focus verlegd naar kleinschaliger beheer, in de vorm van veel kleinere plagplekken, chopperbanen en maaistroken. Vergro5ng van structuurvaria5e in de vegeta5e en afwisseling in het terrein was het devies. Daarbij bestond al het besef dat zuiniger moest worden omgegaan met de aanwezige organische stof in heidebodems. Minder diep geplagde terreindelen ontwikkelden zich zichtbaar sneller in de goede rich5ng en verzuurden minder snel opnieuw. Tegelijker5jd is begrazing door schapen belangrijker geworden. Aan de hand van een begrazingsplan is er sinds 2015 meer regie gevoerd op het begrazingsbeheer. Niet alleen als onderhoudsbeheer (met gehoede schaapskudde) maar ook als instrument om sterke vergrassing van heide te doorbreken (drukbegrazing). TensloOe zijn in deze periode de eerste posi5eve ervaringen opgedaan met brandbeheer van droge heide. Deze ontwikkelingen zijn zowel in de visie als het beheerplan verwerkt. Beheerplan Op basis van de beheervisie zijn de beheermaatregelen per terrein uitgewerkt.

Hierbij is onderscheid gemaakt tussen reguliere en eenmalige maatregelen. In het beheerplan worden deze voor de negen deelgebieden beschreven. Daarnaast zijn de te nemen beheermaatregelen in een overzicht geplaatst (zie bijlage (Concept) Kostenraming uitvoering maatregelen). De maatregelen betreffen hoofdzakelijk een voortzetting van het bestaande beheer waarbij er steeds meer kleinschaliger en diverser wordt gewerkt. Voor een aantal beheerdoelen en maatregelen merken we dat dit nog niet goed is afgestemd op het gebruik van de heideterreinen.

-5-

Voor deze afstemming wordt nog een afwegingskader uitgewerkt in samenspraak met de verschillende gebruikersgroepen. Hiervoor is een participatieplan opgesteld. Budget en financiën De uitvoering van het heidebeheer moet plaatsvinden binnen de beschikbare budgeOen in de gemeentelijke begro5ng. Op basis van het heidebeheerplan bedragen de begrote kosten:

Binnen Programmabegro5ng 2025-2028 bedraagt het beschikbare budget voor beheer heide- en natuurterreinen € 96.800,-. Op basis van ervaring is 80% van dit budget (€ 77.440,-) toerekenbaar aan heidebeheer. De overige 20% heeB betrekking op natuurbeheer. Uitgaande van deze verdeling is er sprake van een structureel budgeOekort:

Aan de inkomstenkant is een SNL-subsidie geraamd. Voor 2025 en verder is hiervoor structureel € 237.700,- geraamd. Echter de beschikking voor de SNL-subsidie t/m 2027 bedraagt voor heidebeheer € 335.134,-. Dit betekent een structureel hogere subsidiebijdrage van € 97.430,-:

Met deze hogere inkomsten kan het grootste deel van het tekort op het heidebeheerbudget worden opgevangen. Per saldo blijB er per jaar een tekort of klein overschot op het heidebeheer staan:

Gemiddeld over 10 jaar bedraagt het tekort € 58.500,- op jaarbasis. Voorgesteld wordt dit gemiddelde tekort te betrekken bij de Perspec5evennota Programmabegro5ng 2026-2029.

-6-

Naast structurele kosten zijn aan het heidebeheer ook incidentele kosten verbonden. Het gaat daarbij om enerzijds kosten voor monitoring en anderzijds algemene kosten. De monitoringskosten zijn geraamd op: 2025: € 6.000,-, 2026: € 37.000,-, 2027: € 37.000,- en 2030: € 11.000,-. De algemene kosten hebben betrekking op de opstelling van een evalua5e van de begrazing (€ 15.000,-) en actualisa5e van het begrazingsplan (€ 15.000,-). Deze kosten zullen als nieuw beleid opgevoerd worden binnen de toekoms5ge Programmabegro5ng zodat de gemeenteraad deze mee kunnen nemen in hun integrale afweging van alle nieuw beleid. Par&cipa&e Gelet op de participatiedoelen uit het beleidskader “bewonersparticipatie in Nunspeet” staat het vergroten van draagvlak door acceptatie en steun te krijgen in deze opgave voorop. Het beschermen van de natuur met duurzame instandhouding is het uitgangspunt van het beheerplan en de visie. Door belanghebbenden te betrekken en goed te informeren, verwachten we meer steun voor de plannen te creëren. Een ander doel van participatie is het ophalen van kennis en expertise. Partijen zoals particuliere terreinbeheerders, de raad, dorpsverenigingen en imkerverenigingen worden geraadpleegd om deze kennis in beeld te krijgen en hun belangen te achterhalen. Voordat we het proces ingaan, moet duidelijk zijn welke kaders en uitgangspunten gelden. Harde kaders liggen vast.

Hier is geen beïnvloedingsruimte meer mogelijk door belanghebbenden. Zachte kaders zijn wensen die we zoveel mogelijk proberen te verwerken en in te willigen, maar waarin ook nog ruimte is om deze gezamenlijk door middel van participatie in te vullen. Communica&e De volgende communica5emiddelen worden 5jdens het par5cipa5eproces ingezet:  Website: in blogvorm wordt elke update gedeeld, waardoor alle stappen inzichtelijk zijn.  Gemeentepagina’s: m.n. de doelgroep ‘gebruikers’ worden op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen via de gemeentepagina’s.  Persberichten: zodra de heidebeheervisie en heidebeheerplan in concept zijn vastgesteld en er concreet nieuws te melden is, wordt de digitale publieksversie van de plannen gedeeld via een persbericht naar de lokale en regionale media. De publieksversie die bij dit voorstel zit is een pdf-versie, de versie die op de website komt te staan is interac5ef.  Inloop-/informa5eavonden: aLankelijk van het onderwerp worden avonden georganiseerd waar men terecht kan met vragen.  Vergaderingen wanneer nodig met de direct belanghebbenden zowel binnen als buiten. De concepten van de heidebeheervisie en het heidebeheerplan worden vooraf toegestuurd in de vorm van een publieksversie. De publieksversie is te zien in de bijlage.

Geschatte planning  Concepten Langetermijnvisie heideterreinen Nunspeet 2025-2049 en het Beheerplan Heideterreinen Gemeente Nunspeet 2025-2034 laten vaststellen door College: 1e kwartaal 2025;  Bespreken eindconcepten met klankbordgroep Raad: 1e kwartaal 2025;  Bespreking en beoordeling commissie: 2e kwartaal 2025;  Brieven versturen en website inrichten: 2e kwartaal 2025;

-7-

 

Input ophalen bij verschillende gebruikersgroepen voor de heidebeheervisie en het heidebeheerplan: 2e en 3e kwartaal 2025. Onder andere met enquête en bewonersavond; Vaststellen eindconcept heidebeheervisie en heidebeheerplan door Raad: september/oktober 2025.

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom