AP 6d. Bijlage Rapportage Sociaal Regisseur

Onderzoek Sociaal Regisseur Een wegwijzer of middel in de aanpak van meervoudige en complexe problematiek in de gemeente Nunspeet?

Mark Rouw MR Advies en Interim Management In opdracht van gemeente Nunspeet 15 juni 2021

Inhoud 1.

2.

3.

Aanleiding en opzet ........................................................................................................................ 3 1.1

Aanleiding van het onderzoek................................................................................................ 3

1.2

Aanpak en proces onderzoek ................................................................................................. 3

Bevindingen .................................................................................................................................... 5 2.1

Visie op de inzet van de Sociaal Regisseur............................................................................. 5

2.2

Rol en taken van de Sociaal Regisseur ................................................................................... 6

2.3

Competenties en vaardigheden Sociaal Regisseur ................................................................ 7

2.4

Voorwaarden en positionering .............................................................................................. 8

Conclusies en aanbevelingen ......................................................................................................... 9 3.1

Conclusies................................................................................................................................ 9

3.2

Aanbevelingen ...................................................................................................................... 10

2

1. Aanleiding en opzet 1.1

Aanleiding van het onderzoek

In het collegeprogramma “Duurzaam koers houden 2018-2022” van de gemeente Nunspeet heeft het college de ambitie uitgesproken om te komen met een voorstel gericht op de inzet en taken de sociaal regisseur. De sociaal regisseur zou in de ogen van het college mogelijk een belangrijke rol kunnen spelen om ervoor te zorgen dat de inwoners van de gemeente Nunspeet de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. In het coalitieakkoord tussen SGP, Gemeentebelang en ChristenUnie staat over de inzet van de sociaal regisseur vermeld: “Op grond van het uitgangspunt ‘één gezin, één plan, één regisseur’ willen wij werken met sociaal regisseurs. Doel van hun inzet is om vanuit een gecoördineerde en integrale aanpak in vaak complexe situaties met de betrokken inwoners tot duurzame oplossingen te komen met ruimte voor maatwerk.”1 Recent heeft Gemeentebelang bij de behandeling van de perspectievennota in 2021 het college opnieuw gevraagd te komen met een voorstel. Om te komen tot dit voorstel heeft de gemeente een onderzoek laten uitvoeren. Het onderzoek moet in ieder geval een eenduidig beeld geven van de inzet, taken en positionering van de Sociaal Regisseur. Concreet vraagt de gemeente antwoord op de volgende vragen: a. Welke beelden leven er over de Sociaal Regisseur? b. Voor welk probleem is de Sociaal Regisseur een oplossing? c.

Wat betekenen de antwoorden op vraag 1 en 2 voor de positionering van de Sociaal Regisseur?

1.2

Aanpak en proces onderzoek

Aanpak Om te bezien wat de inzet en taken moeten zijn van een Sociaal Regisseur is het van belang te weten waaraan de Sociaal Regisseur moet bijdragen. Dit onderzoek voorziet hierin. Aan de hand van een analyse van documenten en gesprekken met interne stakeholders brengt het onderzoek in beeld waaraan de inzet van een Sociaal Regisseur kan bijdragen en in welke behoefte hij/zij voorziet. Daarnaast is het van belang dat de diverse betrokkenen een eenduidig beeld hebben van de Sociaal Regisseur. Een eenduidig beeld is een noodzakelijke voorwaarde voor de Sociaal Regisseur om straks zijn werk effectief te kunnen doen. Het onderzoek voorziet in het creëren van eenduidig beeld van de Sociaal Regisseur. Vanuit de analyse waaraan de Sociaal Regisseur kan bijdragen en het eenduidige beeld wordt er een advies gegeven over de competenties en vaardigheden van de Sociaal Regisseur en de voorwaarden waaronder de Sociaal Regisseur ingezet kan worden. Onder deze voorwaarden valt ook de positionering van de Sociaal Regisseur. Onderzoeksverantwoording In de uitvoering van het onderzoek werd al snel duidelijk dat er binnen de gemeente (bestuurlijk en ambtelijk) veel draagvlak is voor de inzet van een Sociaal Regisseur in het bijzonder de aanpak van meervoudige en complexe problematiek bij inwoners.

In overleg met de opdrachtgever is besloten om deze visie op de inzet van de Sociaal Regisseur in het verdere verloop van het onderzoek verder 1

Gemeente Nunspeet, coalitieakkoord 2018-2022, 22 mei 2018 p.6.

3

uit te werken (paragraaf 2.2 en verder) en de lijn van de Sociaal Regisseur als Wegwijzer niet mee te nemen.2 Onderzoeksopzet Doel: De doelstelling van het onderzoek is drieledig: 1. Inzicht verkrijgen in de wijze waarop de Sociaal Regisseur een bijdrage kan leveren aan het oplossen van knelpunten in de praktijk van het sociaal domein. 2. Inzicht verkrijgen in de rol, taken, competenties en vaardigheden van de Sociaal Regisseur 3. Inzicht verkrijgen in de voorwaarden en positionering van de Sociaal Regisseur om effectief te kunnen zijn. Vraagstelling De vraagstelling is: 1. Welke beelden leven er binnen de gemeente Nunspeet (politiek, bestuur, management, beleid en uitvoering) over de Sociaal Regisseur? 2. Voor welke problemen en knelpunten is de Sociaal Regisseur een oplossing en op welke wijze? Denk hierbij bijvoorbeeld aan het integraal werken. 3. Op welke wijze kunnen de beelden en de te behalen resultaten vertaald worden naar een omschrijving van de rol en taken van de Sociaal Regisseur? 4. Op welke wijze kunnen de beelden, te behalen resultaten, rol en taken worden vertaald naar de benodigde competenties en vaardigheden van de Sociaal Regisseur? 5. Onder welke voorwaarden kan de Sociaal Regisseur effectief worden ingezet en wat betekent dit voor de positionering van de Sociaal Regisseur?

2

Zie ook paragraaf 2.1.

4

2. Bevindingen 2.1

Visie op de inzet van de Sociaal Regisseur

Bij aanvang van het onderzoek bestond er geen eenduidige visie over de inzet van de Sociaal Regisseur. Wel konden er grofweg twee grote lijnen worden onderscheiden: 1. Een Sociaal Regisseur is iemand die de inwoners van Nunspeet ondersteunt en helpt ervoor te zorgen dat ze met hun vragen op de juiste plek komen. De Sociaal Regisseur als ‘Wegwijzer’. 2. Een Sociaal Regisseur is iemand die wordt ingezet in de aanpak van cliënten/gezinnen met meervoudige en/of complexe problematiek. De Sociaal Regisseur als ‘Wegwijzer’ Alle respondenten herkennen deze lijn. Tegelijkertijd geven ook vrijwel alle respondenten aan dat de inwoners van Nunspeet momenteel in de praktijk de weg in het sociaal domein goed weten te vinden en met hun vragen op de juiste plek terecht komen. Maatschappelijke organisaties zoals het jongerenwerk maar ook de kerken spelen hierin een rol. Daarnaast kent de gemeente ook een aantal laagdrempelige inlooppunten waar inwoners terecht kunnen en die ook worden gevonden. Tevens is een inlooppunt gericht op financiële problematiek in ontwikkeling. Tot slot wijzen de respondenten erop dat MEE Veluwe onafhankelijke cliëntondersteuning aanbiedt. Cliëntondersteuning draagt er onder andere aan bij dat inwoners met hun vragen op de juiste plek terecht komen.

De Sociaal Regisseur in de aanpak van meervoudige en complexe problematiek bij inwoners Ook deze lijn wordt herkend door alle respondenten. Zij geven aan dat in de aanpak van meervoudige en complexe problematiek bij inwoners de Sociaal Regisseur een toegevoegde waarde zou hebben. Het betreft gezinnen/individuen die vaak langdurig kampen met een combinatie van sociaal-economische en psychosociale problemen.3 Voorbeelden van deze problemen zijn een combinatie van langdurige werkloosheid, gedragsproblemen, verslaving, licht verstandelijke beperking, psychiatrische problematiek, criminaliteit etc. Als gevolg van deze problemen kunnen deze gezinnen/inwoners niet of beperkt deelnemen aan de maatschappij en/of veroorzaken ze overlast. Uit de interviews komt naar voren dat afhankelijk van de definitie het in Nunspeet in totaal om ongeveer 30-40 gezinnen gaat. In de praktijk worden er een aantal knelpunten ervaren in de aanpak van de meervoudige en complexe problematiek: 1. Bij de aanpak zijn vaak meerdere partijen en hulpverleners betrokken. Het ontbreekt nogal eens aan overzicht, duidelijkheid over wie de regie voert en helderheid over wie waarvoor verantwoordelijk is. De mate waarin er in de aanpak wel iemand de regie voert is persoonsafhankelijk. Aan de voorkant zijn hierover vaak geen afspraken gemaakt.

Tevens ontbreekt in de veelheid aan gezicht een vast contactpersoon voor het gezin/ de inwoner. 2. De aanpak stagneert soms omdat er verschillende visies tussen partijen zijn over de in te zetten hulpverlening en prioritering daarvan. In de praktijk blijkt dat er op dit moment geen partij of persoon is die het mandaat heeft (doorzettingsmacht) om de verschillende inzichten te beslechten en het proces vlot te trekken. Overigens ontbreekt het soms ook aan een passend aanbod. Zo is met name de nazorg en het monitoren van deze gezinnen en inwoners onvoldoende geregeld. 3. De aanpak van inwoners met meervoudige en complexe problematiek vergt veel tijd en een lange adem. De consulenten van de gemeente hebben deze tijd vaak niet beschikbaar en zijn ook niet altijd betrokken. Het ontbreken van tijd leidt ertoe dat er wordt ingezet op het beheersen 3

Richtlijn “gezinnen met meervoudige en complexe problemen”, p.5. De richtlijnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming zijn ontwikkeld op initiatief van de beroepsverenigingen NIP, BPSW en NVO en mogelijk gemaakt met een subsidie van het Ministerie van VWS.

5

van de problematiek op de korte termijn en niet wordt gekeken naar een structurele oplossing voor de lange termijn. Daarbij is het van belang dat het gezin/de inwoner gedurende een bepaalde periode wordt gevolgd/gemonitord. Dit omdat de problematiek qua intensiteit fluctueert. 4. De gemeente is nu soms onvoldoende betrokken bij deze complexe casussen door verschillende oorzaken bijvoorbeeld omdat verwijzingen buiten de route van de gemeentelijke toegang omgaat. Tegelijkertijd is het wel vaak de gemeente die verantwoordelijk is voor het bekostigen van de ingezette hulpverlening. Of betrokken is in het kader van openbare orde en veiligheid. Tussenconclusie Op basis van bovenstaande bevindingen kan geconcludeerd worden dat de inzet van een Sociaal Regisseur in de aanpak van meervoudige en complexe problematiek van toegevoegde waarde is. In het vervolg van dit hoofdstuk wordt vanuit dit perspectief gekeken naar de rol en taken van de Sociaal Regisseur en de voorwaarden en positionering van de Sociaal Regisseur.

2.2

Rol en taken van de Sociaal Regisseur

Deze paragraaf geeft inzicht in de gewenste rol en taken van de Sociaal Regisseur in de aanpak van meervoudige en complexe problematiek binnen gezinnen en bij de inwoners van de gemeente Nunspeet. Hierbij is met name gekeken naar de mate waarin de Sociaal Regisseur kan bijdragen aan de gesignaleerde knelpunten in de voorgestelde aanpak (zie paragraaf 2.1) Procesgericht met doorzettingsmacht De Sociaal Regisseur wordt ingezet als er meerdere partijen bij de hulpverlening zijn betrokken en het complexe en meervoudige problematiek betreft. Consulenten kunnen een beroep doen op de Sociaal Regisseur als ze vast dreigen te lopen in een dergelijke casus. Consulenten blijven betrokken maar de Sociaal Regisseur neemt de sturing op het proces over. De Sociaal Regisseur speelt dan ook vooral een rol in het goed laten verlopen van de samenwerking tussen de betrokken partijen. Daar waar de samenwerking stagneert kan de Sociaal Regisseur de regie nemen of beleggen en beschikt hij over het mandaat/doorzettingsmacht om het proces vlot te trekken. De Sociaal Regisseur creëert hiermee duidelijkheid in de samenwerking zonder de verantwoordelijkheid over te nemen en de problematiek naar zich toe te trekken. De partijen blijven verantwoordelijkheid voor de hulpverlening die ze leveren. Belang van de cliënt voorop De Sociaal Regisseur staat voor het belang van de cliënt.

Hij is tevens een vast gezicht voor de cliënt en het aanspreekpunt voor de cliënt en partijen. Daar waar nodig ondersteunt hij de cliënt in het verduidelijken van de keuzes die er gemaakt moeten worden. Indien noodzakelijk maakt de Sociaal Regisseur met de betrokken partijen keuzes vóór de cliënt. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als de veiligheid van kinderen in het gedrang is. Domeinoverstijgend en integraal De Sociaal Regisseur werkt domeinoverstijgend en integraal. Dat betekent dat hij met een brede blik naar de problematiek kijkt en van daaruit de verbindingen legt met relevante partijen. Dit kunnen zowel lokale partijen zijn (gemeente, welzijn, onderwijs) maar ook regionale partijen (GGZ, Veiligheidskamer, Veilig Thuis). Ook bij betrokkenheid van regionale partijen blijft de Sociaal Regisseur het aanspreekpunt in de casus en de regie voeren. Duurzaam waakvlamcontact De Sociaal Regisseur is ook de persoon die een casus voor een langere periode blijft volgen. Een zogenaamd duurzaam waakvlamcontact. Kenmerkend aan de casussen waarin sprake is van 6

meervoudige en complexe problematiek is dat de problemen over een periode fluctueren in intensiteit. Het is daarom belangrijk dat er iemand is die de casus blijft volgen en tijdig kan ingrijpen alvorens er escalatie optreedt. In geval van oplaaiende problemen kan de Sociaal Regisseur de partijen weer bij elkaar roepen om een aanpak in te zetten/af te spreken Eigen caseload De Sociaal Regisseur heeft een eigen caseload. De samenstelling van de caseload hangt af van het daadwerkelijk aantal casussen met meervoudige en complexe problematiek. Voor de Sociaal Regisseur geldt dat het accent van zijn caseload ligt op deze casussen.

2.3

Competenties en vaardigheden Sociaal Regisseur

Om de rol en taken in te vullen die staan beschreven in paragraaf 2.2. moet de Sociaal Regisseur beschikken over een aantal competenties en vaardigheden. Deze paragraaf geeft weer welke competenties en vaardigheden dit in ieder geval dienen te zijn. 1. De Sociaal Regisseur is in staat overzicht aan te brengen binnen de verschillende vormen van hulp/ondersteuning die in een casus worden ingezet en de doelen die daarmee bereikt moeten worden. Hij is in staat verschillende partijen te committeren aan één gemeenschappelijk doel en de inzet te richten op het realiseren van dat doel. 2. De Sociaal Regisseur kan zich onafhankelijk bewegen en opstellen in het krachtenveld waarin veel verschillende belangen een rol spelen. Hij is verbaal sterk, stressbestendig en staat stevig in zijn schoenen. De Sociaal Regisseur weet wat het werken in een politiek-bestuurlijke context inhoudt en kan omgaan met de druk die dit soms met zich meebrengt. 3. De Sociaal Regisseur beschikt over lef en leiderschap. Waar nodig komt hij met creatieve en niet voor de hand liggende oplossingen. Hij is besluitvaardig, durft keuzes te maken en daar (achteraf) verantwoording over af te leggen. 4. De Sociaal Regisseur weet partijen scherp en betrokken te houden. Hij kan snel schakelen en speelt in op de ontwikkelingen binnen de samenwerking. Hij communiceert dan duidelijk en direct met behoud van de relatie. 5.

De Sociaal Regisseur is in staat een werkrelatie op te bouwen en inwoners/gezinnen te motiveren om deel te nemen aan een hulpverleningstraject. Hij weet daarin een open houding aan te nemen en aan te sluiten op het gezin/ de inwoner. Transparantie, vraagstukken kunnen benaderen vanuit verschillende perspectieven is een vanzelfsprekendheid. Hierdoor weet hij het vertrouwen te winnen, te handelen in het belang van het gezin/de inwoner maar durft tegelijkertijd ook keuzes te maken die het gezin/de inwoner mogelijk niet prettig vindt. De T-shape professional is iemand 6. De Sociaal Regisseur beschikt over een eigen relevante met basiskennis, de ligger op de T, expertise maar beschikt over het vermogen om en een diepteprofiel met specifieke domeinoverstijgend en integraal te kijken en te expertise, de staander van de T werken. Hij zit als het ware ´niet gevangen´ in de eigen (bron: www.movisie.nl). expertise. De zogenaamde T-shape professional. 7. De Sociaal Regisseur heeft kennis van het brede sociaal domein en is bekend met (on)mogelijkheden van privacy wet- en regelgeving. Meer specifiek is de Sociaal Regisseur bekend met de mogelijkheden van het delen van informatie in het sociaal domein tussen de partijen die in een casus met elkaar samenwerken. 8.

De Sociaal Regisseur moet beschikken over kennis van en een netwerk binnen de gemeente Nunspeet ofwel in staat zijn deze binnen korte tijd te verwerven. Dit is inclusief nauwe banden met politie, partijen binnen het medische domein en openbare orde en veiligheid.

7

2.4

Voorwaarden en positionering

Om de Sociaal Regisseur effectief te kunnen laten werken, moet er aan een aantal voorwaarden worden voldoen. Daarnaast zal goed moeten worden gekeken naar de positionering van de Sociaal Regisseur. Onderstaand geeft hiervan een eerste overzicht. Indien de gemeente besluit om aan de slag te gaan met de Sociaal Regisseur zal dit overzicht verder moeten worden geconcretiseerd en waar nodig aangevuld. 1. De Sociaal Regisseur krijgt te maken met een uitdagende doelgroep. Dit zal veel van hem vragen. Het is daarom belangrijk dat er om de Sociaal Regisseur een lerende omgeving wordt gecreëerd. In deze omgeving kan de Sociaal Regisseur stoom afblazen, sparren met collega’s en zichzelf verder ontwikkelen. Concrete instrumenten zijn bijvoorbeeld intervisie, feedbackloops etc. 2. De Sociaal Regisseur moet kunnen beschikken over doorzettingsmacht. Met andere woorden hij met in staat worden gesteld om bij een stagnerend samenwerkingsproces te kunnen ingrijpen of besluiten te kunnen nemen die deze stagnering doorbreken. Hierover zullen de gemeenten en de samenwerkingspartijen aan de voorkant afspraken moeten maken. 3. De positionering van de Sociaal Regisseur moet worden bekeken in samenhang met bijvoorbeeld een financieel regisseur en de komst van een Financieel Trefpunt maar ook de ontwikkeling van het MDA++.

Tevens zal er goed moeten worden afgestemd met de procesregisseur sociaal domein Nunspeet. 4. Er moeten duidelijke afspraken worden gemaakt en vastgelegd over de casussen die de Sociaal Regisseur gaat oppakken. Kenmerken zijn uiteraard dat het casussen betreffen met meervoudige en complexe problematiek waar doorgaans meerdere partijen bij zijn betrokken. Deze afspraken moeten worden vastgelegd in duidelijke werkprocessen- en afspraken. 5. Over de positionering van de Sociaal Regisseur leven verschillende beelden. Duidelijk is wel dat de positionering moet bijdragen aan de neutraliteit en onafhankelijkheid van de Sociaal Regisseur. Argumenten die een rol spelen zijn onder andere de sturing die de gemeente wil hebben op de casussen en de mate waarin de functie ook past binnen de organisatie.

8

3. Conclusies en aanbevelingen 3.1

Conclusies

De Sociaal Regisseur kan binnen de gemeente Nunspeet ingezet worden in de aanpak van meervoudige en complexe problematiek. Hij kan bijdragen aan het verbeteren van de samenwerking tussen de partijen die betrokken zijn bij aanpak en het realiseren van een oplossing voor de lange termijn. Daarbij hoort ook het volgen van een casus gedurende een bepaalde periode (duurzaam waakvlamcontact). Om deze verbeteringen te realiseren moet de Sociaal Regisseur zich richten op het proces. Daar waar het samenwerkingsproces stagneert, moet de Sociaal Regisseur in staat zijn dit te doorbreken en vlot te trekken. Hij houdt daarin voortdurend oog voor het belang van het gezin/de inwoner en betrekt deze bij de aanpak. Om dit te kunnen moet de Sociaal Regisseur beschikken over doorzettingsmacht en een onafhankelijke positie. De Sociaal Regisseur werkt domein-overstijgend en benadert de problematiek met een brede blik. Hij kijkt bijvoorbeeld niet alleen naar sociale problematiek maar ook naar financiële problematiek. Hij weet de weg te vinden naar de nodige voorzieningen en regelingen. Tevens legt hij waar nodig verbinding met lokale en regionale partijen, maar blijft ten alle tijden het aanspreekpunt en het ‘vaste’ gezicht.

Ook nadat de hulpverlening wordt afgerond, blijft de Sociaal Regisseur het gezin/de inwoner gedurende een bepaalde periode volgen met als doel direct te kunnen opschalen indien de problemen toenemen of als er signalen van overlast vanuit de omgeving worden afgegeven. Dit alles vraagt veel van de Sociaal Regisseur. Het is daarom belangrijk dat hij stressbestendig is en weet om te gaan met de druk die erop hem kan worden uitgeoefend door betrokkenen. Hij weet zich hierin onafhankelijk en boven de partijen op te stellen. Lef en leiderschap zijn eigenschappen die goed bij hem passen. De Sociaal Regisseur durft keuzes te maken en weet snel in te spelen op de ontwikkelingen in de samenwerking. Hij schakelt daarin makkelijk met zowel professionals, bestuurders alsook het gezin/ de inwoner. Om de Sociaal Regisseur zo effectief mogelijk in te kunnen zetten, moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Het is belangrijk dat hij kan werken in een lerende omgeving waarin hij stoom kan afblazen, sparren met collega’s en zich kan ontwikkelen. Tegelijkertijd moeten er aan de voorkant met relevante partijen afspraken worden gemaakt over de doorzettingsmacht waarover de Sociaal Regisseur moet kunnen beschikken.

Tevens moeten er duidelijke werkprocessen – en afspraken worden gemaakt die inzicht geven in de casussen waarbij de Sociaal Regisseur wordt betrokken, de rol die hij heeft en de verhouding tot bijvoorbeeld de consulenten, de ontwikkelingen in het kader van de MDA++ en de komst van een Financieel Trefpunt. De positionering van de Sociaal Regisseur moet in ieder geval bijdragen aan: - De onafhankelijkheid en de neutraliteit van de Sociaal Regisseur. - De bestuurlijke wens om als gemeente nauw betrokken te zijn bij de aanpak van complexe en meervoudige problematiek. - Mogelijkheden om met professionals met relevante kennis en expertise te kunnen sparren, overleggen dan wel intervisie-achtige bijeenkomsten te houden. In het licht van bovenstaande criteria zou het Straathoekwerk één van de opties kunnen zijn gericht op het onderbrengen van de Sociaal Regisseur.

9

3.2

Aanbevelingen

Stel een projectleider/kwartiermaker Sociaal Regisseur aan die: 1. De voorwaarden zoals genoemd in paragraaf 2.4 concretiseert en implementeert. Dat betekent onder ander afspraken maken over de doorzettingsmacht, het inrichten van een lerende omgeving en de afstemming en samenhang inregelen met de consulenten en de procesregisseur, Financieel Trefpunt, team VIA en MDA++. 2. De positionering van de Sociaal Regisseur verder onderzoekt en realiseert. Het positioneren van de Sociaal Regisseur binnen het Straathoekwerk is daarin in ieder geval een van de opties die wordt onderzocht. 3. Een concreet functieprofiel opstelt. Paragraaf 2.3 noemt competenties en vaardigheden waarover de Sociaal Regisseur moet beschikken. Deze moeten indien nodig worden aangevuld en vertaald naar een concreet functieprofiel. Op basis van dit functieprofiel moet de werving plaatsvinden.

10