AP 6d. Bijlage Conceptraadsvoorstel GEUS en SOK

Raadsvoorstel 1280213 Agendapunt: Nummer: Datum college: Raadsvergadering: Commissie Datum commissie: Portefeuillehouder: Onderwerp:

<Agendapunt> <Nummer> <Datum collegevergadering, volledig> 17 april 2025 Ruimte en Wonen 7 april 2025 J. Groothuis Vaststellen gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verweven en verboden enclave" en Instemmen met de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS

Voorstel 1. het Gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verweven en verbonden enclave" vast te stellen. 2. in te stemmen de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS. 3. de gemeentelijke cofinanciering tot een bedrag van € 309.501,47 te dekken uit de Algemene Reserve.

Geachte raad, Inleiding De agrarische enclave GEUS is een complex gebied waar doelstellingen voor natuur, water, klimaat en stikstof stevig raken aan de ontwikkelopgaven voor leefbaarheid, landbouw en recreatie. In 2023 stemden de colleges van de gemeenten Apeldoorn, Ermelo, Nunspeet, Barneveld, GS van de provincie Gelderland, en het AB van het waterschap Vallei en Veluwe, in met de startnotitie "Gaan voor GEUS" en werd de Intentieovereenkomst om samen te gaan werken aan een integraal gebiedsplan getekend. Het Gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verbonden en verweven enclave" ligt nu voor ter besluitvorming. Als motto kiezen we voor verwevenheid en verbondenheid. Verwevenheid duidt op de verwevenheid van mens, gebruik, en landschap. De verbondenheid gaat over de mensen onderling, maar ook over de verbondenheid tussen gebruik en landschap. De verwevenheid gaat ook over de samenwerking tussen overheden onderling, zodat zij als het ware als één overheid kunnen acteren en daarmee de verschillen in beleid kunnen overbruggen. Het gebiedsplan sluit af met een ontwikkelstrategie waarin wordt beschreven hoe het Gebiedsplan GEUS tot uitvoering kan worden gebracht. Met behulp van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) en de begroting maken de overheden hierover concrete afspraken. Het gebiedsplan is tot stand gekomen door een intensief gebiedsproces.

In het verantwoordingsdocument leest u een nauwgezet verslag van alle input van de betrokkenen.

-2-

Argumenten/overwegingen Aanleiding, Bestuurlijk belang, Centrale vraag Aanleiding Uw raad heeft in 2023 ingestemd met de startnotitie "Gaan voor GEUS’. Middels ondertekening van de intentieovereenkomst werd de samenwerking bekrachtigd om met het Waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland, en de gemeenten Nunspeet, Ermelo, Barneveld en Apeldoorn te werken aan een integraal gebiedsplan voor de agrarische enclave GEUS (GEUS is de afkorting van Garderen, Elspeet, Uddel, en Speuld). Dat gebiedsplan "Perspectief op een verbonden en verweven enclave" ligt nu voor ter besluitvorming. Bestuurlijk belang De agrarische enclave GEUS is een complex gebied waar doelstellingen voor natuur, water, klimaat, en stikstof stevig raken aan de ontwikkelopgaven voor leefbaarheid, landbouw en recreatie. Het gebiedsplan GEUS is bottom-up vanuit het gebied opgesteld en biedt een integraal perspectief op de toekomst van het gebied van de agrarische enclave GEUS. Door de vaststelling van het gebiedsplan kan de samenwerking worden voortgezet en verschuift de focus naar realisatie en uitvoering. Hierdoor werken we toe naar een verbonden en verweven enclave om daarmee ook mede zorg te dragen voor de "brede welvaart" van het gebied van de agrarische enclave.

Centrale vraag Kunt u instemmen met het Gebiedsplan GEUS waarmee invulling wordt gegeven aan de doelstellingen en ontwikkelingen die nodig zijn voor het behoud van perspectief op de opgaven voor leefbaarheid, landbouw, natuur, water, en recreatie. Geeft realisatie van het gebiedsplan GEUS voldoende invulling aan de doelstellingen en ontwikkelingen die nodig zijn voor behoud van perspectief op de opgaven voor leefbaarheid, landbouw, natuur, water en recreatie? 1.

Kader − Omgevingswet. − Omgevingsvisie Nunspeet 2018 (tot 2030). − Woonvisie "Goed Wonen in Nunspeet" 2020-2025. − Raadsakkoord gemeente Nunspeet "Samen voor elkaar" 2022-2026.

Beoogd (maatschappelijk) resultaat Het beoogd maatschappelijke resultaat is om In het bijzonder de economie te koppelen aan het herstel van natuur en landschap. Verder dient uitvoering te worden gegeven aan de Omgevingsvisie Nunspeet 2018 (tot 2030); de Woonvisie "Goed Wonen in Nunspeet" 2020-2025; en het Raadsakkoord 2022-2026, zoals zorgen voor voldoende woningen, ruimte voor bedrijvigheid, een kwalitatief goede woon- en werkomgeving, bijdragen aan natuurontwikkeling, de water en klimaatopgave, leefbaarheid, energietransitie en een duurzame transitie van de landbouw en om daarmee ook zorg te dragen voor een "brede welvaart" en in het gebied van de agrarische enclave GEUS. 2.

-3-

Argumentatie Het gebiedsplan biedt een integraal perspectief die invulling geeft aan het behalen van de opgaven en mogelijkheden biedt voor de gewenste ontwikkelingen. In Nederland zijn weinig plekken aan te wijzen waar de opgaven voor leefbaarheid, landbouw, natuur, water en recreatie zo nauw met elkaar samenhangen als in het gebied van de agrarische enclave GEUS. Een gebied dat uniek is van opzet, kleinschalig, met een diversiteit aan landschapstypen, agrarische activiteit en kwetsbare natuur. Een gebied waar natuur en water vragen om perspectief op herstel in relatie tot stikstofreductie; waar landbouw vraagt om perspectief op een duurzame toekomst; waar recreatie economische mogelijkheden creëert; waar leefbaarheid perspectief moet krijgen in de vorm van ontwikkeling van woningbouw, bedrijvigheid en behoud van voorzieningen. Al deze thema’s zijn verwerkt in het Gebiedsplan "GEUS Perspectief op een verweven en verbonden enclave" dat nu voor ligt. Het Gebiedsplan is integraal en bottom-up tot stand gebracht. 3.

Het gebiedsplan draagt bij aan het behalen van de doelstellingen en ontwikkelingen. Het gebiedsplan geeft perspectief voor zowel ontwikkeling (leefbaarheid, recreatie, landbouw) als natuur, water en klimaat (reductie van stikstof, nitraat, CO2). Een uniek perspectief voor een kwetsbaar gebied op de Veluwe. De onderbouwing voor het behalen van de doelstellingen wordt onderschreven door het onderzoek dat is uitgevoerd door de Wageningen Universiteit en Research (WUR). Het onderzoek is weergegeven in het rapport "Landbouw- en emissieontwikkelingen GEUS – verleden en toekomst" d.d. 20 november 2024. In het WUR-rapport zijn de effecten van de ontwikkelingen in de landbouw onderzocht in relatie tot het behalen van de doelstellingen voor natuur, water en klimaat. In het onderzoeksrapport wordt geconcludeerd dat de vastgestelde provinciale doelstelling voor stikstof met een reductie van 42% nagenoeg is behaald. Daarnaast hebben de beoogde ontwikkelingen voor Elspeet die zijn gesteld in de omgevingsvisie en in de woonvisie een plek gekregen in het gebiedsplan. Samenwerking heeft geresulteerd in een gebiedsplan met draagvlak en het is van belang om dat in de volgende fase van uitvoering te behouden. Als motto kiezen we voor verwevenheid en verbondenheid. Verwevenheid duidt op de verwevenheid van mens, gebruik en landschap.

De verbondenheid gaat over de mensen onderling, maar ook over de verbondenheid tussen gebruik en landschap. De verwevenheid gaat ook over de samenwerking tussen overheden onderling, zodat zij als het ware als één overheid kunnen acteren en daarmee de verschillen in beleid kunnen overbruggen. Het gebiedsplan wordt gedragen door inwoners, ondernemers, belangen-vertegenwoordigende partijen en de overheidspartijen. Het gebiedsplan wordt opgeleverd inclusief ontwikkelstrategie en uitvoeringsagenda. Hierdoor biedt het plan perspectief op realisatie en uitvoering. De Samenwerkingsovereenkomst (SOK) is de bekrachtiging van de samenwerking voor de inzet van mensen, middelen en benodigd instrumentarium om samen met de partijen uit het gebied uitvoering te geven aan het gebiedsplan GEUS.

-4-

Deelnemers aan het gebiedsproces herkennen en erkennen het product gebiedsplan GEUS. Het uitgangspunt voor het Gebiedsplan GEUS is dat de betrokken partijen het eindproduct herkennen en erkennen. Het verantwoordingsdocument is de registratie van het gelopen proces, hoe de input van de deelnemers is meegenomen, en op welke wijze het een plek heeft gekregen in het Gebiedsplan GEUS. De open en transparante manier van samenwerking heeft ertoe geleid dat het gebiedsplan GEUS kan rekenen op draagvlak. Met als resultaat dat het gebiedsplan door de deelnemers is aangeboden aan de bestuurders voor vaststelling met de uitspraak "dit is ons plan en het zorgt dat we aan de slag kunnen met de uitvoering". Relatie met het LEADER project GEUS In de raadsvergadering van 20 april 2023 heeft de gemeenteraad besloten om in te stemmen met de Samenwerkingsovereenkomst Aanvraag LEADER GEUS om zodoende gebruik te kunnen maken van de LEADER subsidieregeling voor het gebied GEUS. Deze aangevraagde LEADERsubsidie hangt nauw samen met het onderhavige gebiedsproces GEUS, zoals dat in het bijgaande Gebiedsplan en in de bijgaande Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS is beschreven. Maar deze aangevraagde LEADER-subsidie kan ook los van het gebiedsproces GEUS aangewend worden.

Het beste kan het zo worden verwoord: de aangevraagde Leader-subsidie GEUS is een aanvulling op het gebiedsproces voor GEUS en kan als een vliegwiel gaan werken voor dit gebiedsproces. 4.

5. Financiële toelichting Voor de realisatie van de ontwikkelstrategie voor de gebiedsaanpak is inzet van capaciteit nodig en zijn er kosten van externe advisering en onderzoek. Er is een voorlopige en globale begroting opgemaakt. De in de begroting verwachte inzet vanuit Nunspeet van € 309.501,47 (over drie jaar) dient te worden gefinancierd uit een begrotingswijziging. Voor aanvullende middelen om de plannen van het Gebiedsplan uit te kunnen voeren doen we een beroep op middelen van andere overheden, zoals met name de provincie, de Regiodeal Veluwe in Balans, de LEADER GEUS, of de dorpendeals. Samengevat zet Nunspeet 1,7 fte per jaar in voor het Geus-project. Dit is inclusief de fte's die nu al worden ingezet voor de huidige ruimtelijke ontwikkelingen in Elspeet. Voor deze formatiekosten ontvangt de gemeente een bijdrage van € 279.295,33 uit de VLGG gelden. Verder worden er veel externe kosten gemaakt in het proces. Dit gaat om algemene projectkosten voor het gehele project. Maar ook de door gemeente Nunspeet te maken kosten voor het gebiedsplan rondom de Koloniën zijn hierin meegenomen. De totale kosten voor Nunspeet bedragen € 555.516,57. De gemeente ontvangt hiervoor een tegemoetkoming van € 246.015,10 uit de VLGG gelden en zal zelf € 309.501,47 dienen bij te dragen. De kosten die Nunspeet maakt voor het gebiedsplan de Koloniën zijn geraamd op maximaal € 300.000,--.

Dit bedrag kan volledig worden doorberekend aan de projectorganisatie. Indien er uiteindelijk per saldo minder kosten worden gemaakt dan 309.501.47 euro zal dit worden teruggestort in de Algemene Reserve. Indien de verlening van de VLGG gelden in het ongunstigste geval geen doorgang vinden, zullen nieuwe bestuurlijke afspraken worden gemaakt.

-5-

6. Alternatieven, kanttekeningen en risico’s i. Onderlinge ruimtelijke afhankelijkheden. Er zit een samenhang tussen de ruimtevragers in het gebied. Dit vormt een risico. Bijvoorbeeld of het lukt om tijdig de woningbouwterreinen te Elspeet beschikbaar te hebben. Dit vraagt wat van de regievoering op de totale ruimtelijke puzzel. Het gebiedsteam bewaakt en coördineert dit. Tegelijkertijd is ruimtelijke ontwikkeling dynamisch en niet helemaal te plannen. ii. Voldoende geld. Om de gebiedsontwikkeling op gang te brengen is er genoeg financiering nodig. Voor de komende drie jaar is dat in beeld gebracht. Voor de periode daarna is dat nog niet in beeld. Dat is een risico. Tegelijkertijd zijn nog niet alle projecten zo concreet dat er al externe financiering gezocht kan worden. We gaan hiermee door om per projectfinanciering te zoeken en een verantwoordelijke overheid aan te wijzen. De uitvoering van de projecten uit het gebiedsplan vindt gefaseerd plaats en hiervoor zijn voorstellen gedaan voor de eerste drie jaar. Mogelijke financieringsbronnen zijn benoemd in de ontwikkelstrategie. In de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) zijn de financiële afspraken vastgelegd. iii. Voldoende grond. Veel van de doelen en ambities zijn alleen realiseerbaar bij de beschikbaarheid van grond.

Denk aan extensivering van de landbouw, systeemherstel van natuur en water, recreatieve routes, woningbouw, et cetera. Speculatie met gronden willen we voorkomen. Het is daarbij niet noodzakelijk dat de overheid over het eigendom beschikt. Regie vanuit de overheid voeren over de bestemming van gronden is echter wel nodig om de doelen uit dit gebiedsplan voor GEUS te realiseren. Hierbij willen we proactief gaan handelen. Hiervoor zetten we het beschikbare instrumentarium in dat de Omgevingswet ons biedt: omgevingsplannen, omgevingsvergunningen, vestigen van voorkeursrecht per casus te bepalen. Ook de uitkoopregelingen en andere regelingen geven de mogelijkheid regie op de gronden te voeren. Indien aankoop wenselijk is voor GEUS, vindt deze plaats via de betreffende gemeente of via de provincie of het waterschap op advies van het gebiedsteam. Afhankelijk van de ontwikkeling bepaalt elke gemeente haar rolneming als het gaat om de inzet van grond. iv. Voldoende stikstofruimte. Dit is een voorwaarde voor alle ruimtelijke ontwikkelingen die zijn beschreven in dit gebiedsplan. De recente rechterlijke uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over intern salderen maakt het er niet makkelijker om.

In de ontwikkelstrategie is beschreven dat we verkennen welke mogelijkheden er zijn om potentiële stikstofruimte die vrijkomt in GEUS in te kunnen zetten voor ontwikkelingen in het gebied. v. De vervolgstap realisatie en uitvoering vraagt wat van de ambtelijke capaciteit en middelen. Maar vakmensen zijn schaars, zowel voor ons als voor de externe partijen waarmee we samenwerken, zoals adviesbureaus en projectontwikkelaars. Dat is een risico. Hetzelfde zien we verderop in de keten: ook bouwende partijen hebben moeite om voldoende vakmensen te vinden en bouwmaterialen zijn schaars. In de begroting is de eigen ambtelijke capaciteit voor de komende jaren vastgelegd. We hebben geen controle op de capaciteit van externe partijen en zullen daarvoor goed met de partijen moeten communiceren. vi. Procesrisico’s typisch voor gebiedsontwikkeling, zoals de procedures voor omgevingsplannen en de vergunningen die nodig zijn. Dat kan een lastig en langdurig proces zijn. Het Gebiedsplan is interactief opgesteld en dat zetten we door bij de concrete projecten, waardoor we verwachten dat minder partijen de gang naar de rechter maken.

-6-

vii.

Rijksbeleid in beweging. Voor dit gebiedsplan zijn de huidige kaders gebruikt als het gaat om bijvoorbeeld de Kader Richtlijn Water (KRW)- en stikstofdoelen. Nog niet alle relevante beleidskaders zijn op dit moment ingevuld waardoor de beschikbare instrumenten en middelen anders kunnen uitpakken dan nu verwacht. Zo zijn partijen met name nog in afwachting van het beleid van het Rijk over vervanging van het Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG).

7. Bewonersparticipatie

Het Gebiedsplan GEUS is tot stand gekomen door een intensief bottom-up proces. In de startnotitie "Gaan voor GEUS" is de aanpak om te komen tot een gebiedsplan voor dit gebied, volledig gericht op de participatie tussen inwoners, ondernemers, belangenvertegenwoordigers en overheid, waarbij het politiek bestuur tijdens het proces op afstand was gezet. Op 22 augustus 2023 was de startbijeenkomst van de gebiedsaanpak GEUS. Daar zijn acht werkgroepen samengesteld: vier voor leefbaarheid (één voor elke kern), één voor landbouw, één voor natuur en water, één voor recreatie, en één voor cultuurhistorie en identiteit. De werkgroepen zijn breed samengesteld met een mix van overheid, inwoners, ondernemers en belangenvertegenwoordigers. Thematisch is door deze groepen gewerkt aan hun perspectief voor de toekomst, waarvan de resultaten op 27 november 2023 aan elkaar gepresenteerd zijn. Na 27 november 2023 is gestart met het integreren van de perspectieven, met als uiteindelijk doel om te komen tot één gebiedsplan voor het gebied. Voor deze "integratiewerkgroep" heeft elke themawerkgroep twee personen afgevaardigd en elke deelnemende overheid één persoon. De opgeleverde perspectieven voor landbouw, natuur, water, leefbaarheid en recreatie bevatten opgaven, uitgangspunten en doelstellingen die elkaar raken in de belangen.

- soms versterkend, zoals de ontwikkeling van nieuwe recreatieve concepten die perspectief bieden voor nieuwe verdienmodellen voor de landbouw. - soms botsend, zoals de ontwikkeling van woningen, bedrijvigheid en recreatieve concepten, terwijl de landbouw aangeeft haar landbouwareaal te willen behouden. Het proces van integreren verliep soms voorspoedig en positief, maar soms ook met de nodige strubbelingen en frustraties. Maar, wat tijdens dit hele proces centraal is gebleven, is de wil om in gesprek te blijven en om er met elkaar uit te komen en een perspectief neer te leggen voor het gebied van de agrarische enclave GEUS waaraan uitvoering kan worden gegeven. Dat betekent niet dat iedereen het uiteindelijk inhoudelijk met elkaar eens is, maar wel dat men bereid is om elkaar te begrijpen, te vertrouwen en te respecteren. Na intensief discussiëren met elkaar, actief meelezen met het gebiedsplan, en actieve raadpleging van de brede samenleving, heeft de integratiewerkgroep op 4 november 2024 het gebiedsplan akkoord bevonden om deze ter besluitvorming aan te bieden. In het verantwoordingsdocument GEUS is uitgebreid vastgelegd welke stappen zijn gezet gedurende het integratieproces. In het verantwoordingsdocument zijn reacties op het plan bijgehouden, waarbij is aangegeven hoe het is verwerkt in het Gebiedsplan.

Ook in de verdere uitwerking van de projecten zetten we in op een bottom-up proces.

-7-

Standpunt commissie Dit onderwerp is in de commissie Ruimte en Wonen tijdens haar vergadering van … aan de orde geweest. Geheimhouding Niet van toepassing. Stukken ter inzage Niet van toepassing. Bijlagen − Concept-raadsbesluit. 1. Gebiedsplan GEUS "Perspectief op een verweven en verbonden enclave". 2. Samenwerkingsovereenkomst (SOK) GEUS. 3. Overzicht financiën GEUS. 4. Toelichting Financiën. 5. Advies Adviesraad 20-01-2025. 6. Rapport Wageningen Universiteit en Research (WUR) "Landbouw- en emissieontwikkelingen GEUS – verleden en toekomst" d.d. 20 november 2024. 7. Link naar Verantwoordingsdocument GEUS https://gebiedsaanpakgeus.maglr.com/participatie-verantwoording-ontwikkeling-geus/cover

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom