AP 6d. Bijlage Bedrijfsplan toetreding gem Noord Veluwe Fryslan Miljeu versie 15nov2023 incl bijlagen 1071391

Toetreding Noord-Veluwse gemeenten tot Fryslân Miljeu Bedrijfsplan en documentatie voor besluitvorming 15 november 2023

Inhoudsopgave

Inleiding Aanleiding Onderzoek naar alternatieven Doel: vermindering kwetsbaarheid, vergroting flexibiliteit Het voorliggende document

4 4 4 5 6

Visie en profiel Omrin/Fryslân Miljeu

7

Profiel van de organisatie Huidige koers en strategie Juridische structuur en governance Dienstverlening en service Wijze van samenwerking

7 8 9 9 10

2.2 2.3 2.4 2.5

Bedrijfsplan dienstverlening Noord Veluwse gemeenten

11

Oprichting van Regio Veluwe BV (dochteronderneming) 3.2 Scope van de samenwerking bij aanvang en groeimodel 3.3 Regionale vestiging en voorbereiding logistieke dienstverlening 3.4 Planning

11 11 12 12

Toetreding gemeenten als aandeelhouder

13

4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Juridische structuur en inpassing van de Noord Veluwse gemeenten Invloed en zeggenschap Aandelen Dividend Risicoverdeling Samenwerking opheffen

13 14 16 19 19 20

Opdrachtgeverschap gemeenten

21

Financiën: op kostprijs gebaseerde tarieven

22

Een op kostprijs gebaseerd tarief 6.2 Kostenefficiëntie en marktconformiteit 6.3 Mogelijkheden voor optimalisatie

22 23 24

Besluitvorming

25

Samenvattend: de voordelen van aansluiting bij Fryslân Miljeu 7.2 Planning 7.3 Te nemen besluiten gemeente

25 26 27

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

2/33

Bijlagen

29

bijlage 1 bijlage 2 bijlage 3 bijlage 4 bijlage 5 bijlage 6 bijlage 7 bijlage 8

Overzicht dienstverlening en serviceniveau (bron: 23 september 2023) 30 Overige (ondersteunende) taken 31 Model statuten oprichting besloten vennootschap 33 Statuten NV Fryslân Miljeu 33 Model dienstverleningsovereenkomst 33 Model Prestaties dienstverlening overeenkomst 33 Model Tarieven dienstverlening overeenkomst 33 Overeenkomst voorgenomen toetreding tot NV Fryslân Miljeu versie 11-092023 33 Jaarverslag Omrin 2022, jaarveslag Fryslân Miljeu 2022, Duurzaamheidsverslag 2022 33

bijlage 9

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

3/33

INLEIDING AANLEIDING De Noord-Veluwse gemeenten werken al vele jaren samen op het beleidsterrein afval en grondstoffen. Op het gebied van afvalbeleid, -inzameling en -verwerking wordt waar mogelijk, met behoud van de lokale autonomie, intensief samengewerkt tussen gemeenten. De inzameling van fijn huishoudelijk restafval, GFT en oud papier is door de gemeenten, met uitzondering van de gemeente Putten, uitbesteed aan de private markt. De marktpartijen Aconov (in de gemeenten Elburg, Harderwijk, Nunspeet en Oldebroek) en Remondis (gemeente Ermelo) verzorgen tot en met 2025 de inzameling van genoemde huishoudelijk afvalstromen. Vergelijkbaar met meerdere gemeenten in Nederland hebben ook de Noord-Veluwse gemeenten gemerkt dat sprake is van een verminderde marktwerking in de inzamelsector. De recente Europese aanbesteding door de gemeenten van de inzameling (rest, GFT en OPK) heeft bevestigd dat bij de gewenste flexibiliteit inzake VANG, private marktpartijen afnemende belangstelling tonen voor de inzameling van huishoudelijk afval. Bij Noord Veluwe was tijdens de laatste aanbesteding alleen de Aconov (combinatie Remondis, van Werven, DVL) bereid om in te schrijven op de drie afvalstromen. Uit de markt komen ook berichten dat aanbestedingen in een aantal gevallen helemaal geen inschrijvers meer opleveren.

Private marktpartijen streven naar meer rendement en/of continuïteit en de bedrijfsafvalmarkt is daarbij eenvoudiger en minder risicovol. Het blijkt en wordt steeds moeilijker om – met beheersbare kosten als basis - contracten met private marktpartijen te sluiten die voldoende flexibiliteit bieden voor het (door)ontwikkelen van het afvalbeheerbeleid van de gemeente(n). Bijvoorbeeld flexibiliteit om inzamelvoorzieningen aan te passen, het serviceniveau (b.v. inzamelfrequenties) bij de sturen, et cetera. En juist deze flexibiliteit is voor gemeenten gewenste in het kader van hun ‘VANG-ambities’ waarbij wordt gestreefd naar steeds verdere reductie van het huishoudelijk restafval en meer en betere scheiding van recyclebare grondstoffen en duurzame circulaire economie.

ONDERZOEK NAAR ALTERNATIEVEN Deze trend brengt de Noord-Veluwse gemeenten in een kwetsbare positie met betrekking tot de invulling van de wettelijke zorgplicht voor het huishoudelijk afvalbeheer. Voor een lange duurzame garantie voor de invulling van het huishoudelijk afvalbeheer is daarom gekeken naar alternatieven om ook in de toekomst te kunnen garanderen dat de inzameling van huishoudelijk afval wordt gewaarborgd. Dit onder meer met behoud van beheersbare kosten, de goede service richting de inwoners en bijdrage aan de ambities voor meer en beter recyclebare grondstoffen.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

4/33

Op grond van deze constatering hebben de gemeenten van de regio Noord-Veluwe een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden van publieke samenwerking met 5 partijen. Dit betreft overheid gedomineerde afval- en grondstoffenorganisaties binnen een werkbare actieradius van de Noord Veluwse gemeenten. Vanwege duurzame perspectieven, zeggenschap, flexibiliteit, sturing over de uitvoering van het afvalbeheer en een verbreding van de te leveren diensten, hebben overheidsgedomineerde inzamelorganisaties landelijk terrein gewonnen ten opzichte van marktpartijen. De verkenning is uitgevoerd in de periode mei - november 2019. Daarbij is het huishoudelijk afvalbeheer in de 5 Noord-Veluwse gemeenten in beeld gebracht en zijn individuele gesprekken gevoerd met de portefeuillehouders. Tijdens een regiosessie hebben portefeuillehouders gezamenlijk de toetsingscriteria en de kernpunten bepaald van een visie op het afvalbeheer en de samenwerking met andere (overheidsgedomineerde) organisaties op het gebied van huishoudelijk afval. Op basis van het profiel van de organisatie hebben de gemeenten hun voorkeur uitgesproken voor een samenwerking met Omrin-Fryslân Miljeu.

Mede omdat de gemeenten voor de restafvalverwerking al aandeelhouder zijn bij Omrin-Afvalsturing Friesland NV, en de andere overheid gedomineerde bedrijven vooraf meer perspectief op de verbreding van de dienstverlening willen hebben en niet uitsluitend de inzameling van huishoudelijk fijn restafval, gft en oud papier en karton te hand wilden nemen. Om de samenwerking met Omrin-Fryslân Miljeu verder uit te werken voor besluitvorming, hebben de colleges van de Noord Veluwse gemeenten een intentiebesluit genomen voor toetreden en om de samenwerking met Fryslân Miljeu verder uit te werken ten behoeve van de finale besluitvorming van de toetreding tot Fryslân Miljeu door de gemeenten én door Fryslân Milieu. Dit heeft geresulteerd in onderhavig beslisdocument en bijlagen.

DOEL: VERMINDERING KWETSBAARHEID, VERGROTING FLEXIBILITEIT Met de samenwerking met Fryslân Miljeu worden meerdere doelen nagestreefd en kunnen diverse vormen van maatschappelijke meerwaarde worden bereikt. Het verminderen van de kwetsbaarheid van de Noord Veluwse gemeenten en het vergroten van de flexibiliteit in de vormgeving van het afvalbeheer staan daarbij voorop. Geconstateerd wordt dat bij de aanbestedingen van inzameldiensten er soms onvoldoende marktpartijen bereid zijn om in te schrijven en soms zelfs geen. Dat heeft niet alleen als nadeel dat er onvoldoende concurrentiestelling is, maar ook dat gemeenten die de wettelijke zorgplicht hebben de afvalinzameling en verwerking in te vullen hiermee in een kwetsbare positie komen. En bij een Europese aanbesteding kan na gunning de dienstverlening niet vrijblijvend aangepast worden. Dus, als men flexibiliteit wenst dan dient dat in het bestek vervat te worden en wordt dit door de marktpartijen vooraf ingecalculeerd. Dit terwijl het de

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

5/33

vraag is of daar vol gebruik van wordt gemaakt. Als eventuele wijzigingen vooraf niet goed worden verwerkt in het bestek kan dat ertoe leiden dat gewenste wijzigingen niet doorgevoerd kunnen worden omdat er opnieuw aanbesteed moet worden of er een tarief discussie ontstaat met de opdrachtnemer waarbij de opdrachtgever geen goede onderhandelingspositie heeft. Bij inbesteding (door deelname in een overheid gedomineerde inzamelorganisatie) bestaat de mogelijkheid om zonder oogmerk tot winstmaximalisatie de dienstverlening aan te passen op basis van het gewenste beleid, wijzigingen wet- en regelgeving en andere omstandigheden. Bij aanpassing en levering van diensten geldt het dekken van de werkelijke kosten als uitgangspunt. Daarmee kan makkelijker invulling gegeven worden aan de doelstellingen zoals het realiseren van de evoluerende VANG doelstellingen. Het doel van overheid gedomineerde inzameling door toetreding tot Fryslân Miljeu is het wegnemen van de kwetsbaarheid van de gemeenten en het realiseren van een duurzame en efficiënte samenwerking met garantie voor de invulling van het huishoudelijk afvalbeheer. Met daarbij voor de gemeenten invloed en zeggenschap, flexibiliteit, stabiele en voorspelbare kosten, sturing over de uitvoering van het afvalbeheer en een geschikte structuur voor de verbreding van de te leveren diensten.

HET VOORLIGGENDE DOCUMENT Voorliggend document is opgesteld ten behoeve van de bestuurlijke besluitvorming over de toetreding tot Fryslân Miljeu. In de volgende hoofdstukken (met bijlagen) worden de benodigde inzichten en documenten voor besluitvorming over toetreding bijeengebracht. Het document dient als kompas richting de samenwerking tussen de gemeenten en Fryslân Miljeu en als informatiedocument voor de betrokken medewerkers en eventueel de ondernemingsraad (bij adviesrol) bij de beeldvorming over (de toetreding tot) het samenwerkingsverband.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

6/33

VISIE EN PROFIEL OMRIN/FRYSLÂN MILJEU PROFIEL VAN DE ORGANISATIE Het huishoudelijk restafval van de Noord Veluwse gemeenten wordt al sinds 2005 verwerkt in de scheidings- en bewerkingsinstallatie van Omrin in Heerenveen. Op deze locatie wordt een deel van de in het huishoudelijk restafval nog aanwezige grondstoffen nagescheiden en geschikt gemaakt voor hergebruik. Het na de nascheiding resterende niet-recyclebare afval wordt verwerkt in de Reststoffen Energie Centrale (REC) van Omrin in Harlingen. Ook op het gebied van afvalinzameling behoort Omrin tot de grotere overheidsgedomineerde afvalorganisaties. Anno 2023 zamelt Omrin in 14 Friese en Groningse gemeenten diverse componenten van het huishoudelijk afval in. Dit betreft onder meer: • Huis-aan-huisinzameling van fijn huishoudelijk restafval, GFT en oud papier met behulp van (mini)containers (frequentie: tweewekelijks) • Huis-aan-huisinzameling van PMD met minicontainers in één gemeente • Inzameling van fijn huishoudelijk restafval, GFT, oud papier, verpakkingsglas en textiel via verzamelcontainers, zowel ondergronds als bovengronds • Inzameling van kringloopartikelen, grof huishoudelijk afval, AEEA, KCA, grof tuinafval, kerstbomen en dergelijke (variabele frequentie of gedeeltelijk op afroep) In totaal bedient Omrin circa 207.000 aansluitingen.

Omrin kan bogen op de nodige expertise en ervaring als het gaat om inzameling van diverse componenten uit het huishoudelijk afval. Bij Omrin werken ruim 400 medewerkers en circa 250 vrijwilligers. Het hoofdkantoor van Omrin is gevestigd in Leeuwarden. Hier zijn ondersteunende functies centraal georganiseerd in een professionele staf. De volgende ondersteunende diensten heeft Omrin in eigen huis: •

Relatiebeheer

•

Communicatie

•

Personele zaken

•

ICT

•

Financiën, planning & Control

•

Juridische zaken

Mede vanwege de grote schaal zijn de deelnemende gemeenten geografisch decentraal gegroepeerd voor wat betreft de logistieke (plaatsgebonden) taken.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

7/33

HUIDIGE KOERS EN STRATEGIE Het uitgangspunt voor Omrin is om als duurzaam bedrijf “van en voor de overheid”, als totaaloplosser in de gehele afvalketen actief te zijn. Dit op basis van zo laag mogelijke maatschappelijke kosten en een financieel solide beleid. In samenwerking met de gemeenten werkt Omrin hard aan de omslag naar een circulaire economie, met de focus op het terugdringen van de hoeveelheid huishoudelijk afval, het zoveel mogelijk recyclen van dit afval tot secundaire grondstof en een zo hoog mogelijke kwaliteit van deze secundaire grondstof. Leidend in dit kader zijn de volgende voor 2020 in het VANG-programma opgenomen doelstellingen: maximaal 100 kilogram huishoudelijk restafval per inwoner per jaar en 75% scheiding van het huishoudelijk afval. Het bedrijfsconcept voor het realiseren van de VANG-doelstellingen is het combineren van bron- en nascheiding. Uitgangspunt voor het realiseren voor de VANGdoelstellingen voor Omrin is: bronscheiding waar het moet, nascheiding waar het kan. Voor de uitvoering van de inzameltaken in de bij Fryslân Miljeu aangesloten gemeenten betekent dit dat naast de inzameling van het (door Afvalsturing Friesland nagescheiden) huishoudelijk restafval, ook in opdracht van de betreffende gemeenten het gft, oud papier/karton, verpakkingsglas en textiel als aparte afvalcomponenten wordt ingezameld.

Daarnaast ondersteunt Omrin de gemeenten bij het behalen van maatschappelijke en duurzaamheidsdoelen. Zowel op het gebied van afvalbeheer (duurzaamheid, beheersbare kosten), als ook op het gebied participatie en social return. Mede vanwege de eigen been verwerkingsinstallaties (Afvalsturing Friesland) is Omrin landelijk en regionaal actief bij het bewerkstelligen van de circulaire economie en innovatie op het gebied van afvalinzameling en dienstverlening, als ook be- en verwerking van afval- en grondstoffen. Zo is de ambitie om met haar materieel uiteindelijk volledig fossielvrij te rijden, en wordt hiervoor een aantal nieuwe vrachtwagens met groen gas als brandstof gebruikt. Deze wagens worden ingezet als zijlader, voor het legen van ondergrondse containers, als trekker voor perstrailers en voor het transport van afzetcontainers. Omrin zet zich in als aanjager en initiator met betrekking tot duurzaam ondernemen en circulaire economie. Dit krijgt invulling via de samenwerkingen met andere bedrijven, overheden en kennisinstellingen. Zie het jaarverslag1 van Omrin voor de verdere (bestuurs-)verslaggeving van de strategische koers.

1

Digitale jaarverslagen (Duurzaamheidsjaarverslag 2022, Afvalsturing Friesland 2022, Fryslân Miljeu 2022) zijn te vinden via de link: https://www.omrin.nl/ons-verhaal/over-omrin/jaarverslagen-certificaten-en-reglementen en via https://www.omrindigitaaljaarverslag.nl/2022/

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

8/33

JURIDISCHE STRUCTUUR EN GOVERNANCE Omrin is een overheidsgedomineerde organisatie. Sinds 2004 is Omrin de gezamenlijke handelsnaam waaronder de overheidsbedrijven Afvalsturing Friesland (be- en verwerkingsactiviteiten) en Fryslân Miljeu (afvalinzameling en andere logistieke diensten) opereren. Gemeenten zijn aandeelhouder van N.V. Fryslân Miljeu door middel van letteraandelen: letteraandelen A, B, C en E. Elk van deze soort aandelen wordt gehouden door een regionale groep gemeenten die daardoor gekoppeld zijn aan de regio-BV die werkzaam is in het gebied van deze groep gemeenten. Op deze wijze heeft elke gemeente specifieke zeggenschap en dividendrecht met betrekking tot ‘hun’ regiobedrijf. Daarnaast hebben zij samen met alle andere letteraandeelhouders zeggenschap op holding-niveau. Met de letteraandelen wordt onderscheid gemaakt naar groepen aandelen die een gelijk recht op winst en gelijke zeggenschap geven (naar rato van hun aandelenbezit). Zie voor een illustratie van deze juridische structuur onderstaand figuur. Juridische structuur Fryslân Miljeu Aandeelhouders NV Fryslân Miljeu (te onderscheiden door letteraandelen) zijn de 14 deelnemende gemeenten.

NV Fryslân Miljeu

BV Fryslân Miljeu

BV Fryslân Miljeu

BV Fryslân Miljeu

BV Groningen

BV Fryslân Miljeu

Noordwest

Noordoost

Zuidoost

Milieu

Bedrijfsservice

Diensten

(overheidstaken 100%)

(overheidstaken 100%)

(overheidstaken 100%)

(overheidstaken 100%)

(commerciele taken 100%)

(leer-/werkbedrijf 100%)

BV Fryslân Miljeu

De dienstverlening tussen de betrokken gemeenten en regio-BV wordt vastgelegd in een tussen elke gemeente en de BV te sluiten dienstverleningsovereenkomst (DVO) met prestatieafspraken. De gemeente heeft hiermee op klantniveau zeggenschap over kwaliteit, tarieven en te behalen resultaten. De DVO is zodanig van opzet dat er ruimte is voor aanvullende activiteiten. Jaarlijks vindt (bilateraal) overleg plaats tussen elke deelnemende gemeenten en N.V. Fryslân Miljeu over de tarieven en de dienstverlening met bijbehorende specificaties. Wijzigingen in de dienstverlening (bijvoorbeeld als gevolg van beleidswijzigingen) gedurende de looptijd van de DVO kunnen worden ingepast waarbij de financiële gevolgen voor de gemeenten expliciet zichtbaar worden gemaakt. Deze vorm van samenwerking voldoet aan de voorwaarden voor quasi-inbesteding en hoeft dus niet te worden aanbesteed.

DIENSTVERLENING EN SERVICE Omrin biedt gemeenten een breed pakket aan dienstverlening en service op het gebied van afvalinzameling, op- en overslag en aftransport van het huishoudelijk afval. Er is sprake van maatwerk voor dienstverlening per gemeente. De gemeenten bepalen autonoom het eigen afvalbeheerbeleid en hoe de afvalinzameling op hun grondgebied moet

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

9/33

worden uitgevoerd en welke wijzigingen daarin moeten plaatsvinden. Daarvoor worden dienstverleningsovereenkomsten gesloten met afspraken over te leveren prestaties, vergoedingen en kwaliteitsniveau. Daarbij wordt gestreefd naar uniformiteit van systemen en materieel zodat ook schaal- en efficiency voordelen kunnen worden bereikt voor de gemeenten. De tarieven zijn transparant en gebaseerd op de werkelijke kostprijs. Het tarief kent drie componenten: de werkelijke directe kosten, overhead en een risico-opslag. Door het volgen van de snel opvolgende technologische ontwikkelingen wordt de dienstverlening en de daarbij behorende bedrijfsprocessen steeds geoptimaliseerd en doorontwikkeld. Bijvoorbeeld inzameling met nieuwe types zijbelading, dynamische routeplanning (met als voordelen een hogere vullingsgraad van inzamelvoorzieningen en reductie van kilometers), navigatie-gestuurde routing bij reinigingswerkzaamheden, (digitalisering) spraak-gestuurd navigeren in inzamelroutes en een speciaal ontwikkelde app voor registratie door het zogenaamde ‘netheidsteam' van bijzet en afvaldumpingen. De werkzaamheden van Fryslân Miljeu op operationeel niveau en daarmee alle relevante primaire processen, worden door het bedrijfsbureau ten behoeve van de deelnemende gemeenten ondersteund.

Het gaat om taken als containerbeheer, aansluitingbeheer, milieupasbeheer, data- en diftarbeheer en het maken van afvalkalenders. Voor het afhandelen van vragen, meldingen en klachten van burgers van de betrokken gemeenten wordt ondersteuning verleend door SYP, het Service Ynformaasje Punt van Omrin. De afdeling Relatiebeheer & Beleid fungeert o.a. als kennis- en adviescentrum dat de gemeenten ondersteunt bij bijvoorbeeld het opstellen en implementeren van afvalbeleidsplannen en hen adviseert bij het realiseren van de VANG-doelstellingen voor huishoudelijk afval. Uitgangspunt hierbij is om zoveel mogelijk maatwerk per gemeente te leveren

WIJZE VAN SAMENWERKING Ieder jaar worden er meerdere gesprekken gevoerd tussen de gemeente (opdrachtgever) en Omrin (opdrachtnemer). Deze gesprekken vinden plaats op verschillende niveaus: van operationeel tot strategisch. Hierin wordt de kwaliteit van de dienstverlening geëvalueerd om deze steeds beter te maken. Na afloop van een kalendermaand wordt een rapportage opgesteld. In deze rapportage wordt onder andere inzicht gegeven in hoeveelheden ingezameld huishoudelijk afval en inwonerstevredenheid. Deze informatie geeft de gemeente een beeld van de door de gemeente en Omrin geleverde prestaties. Dit beeld kan vervolgens aanleiding vormen voor het herzien of aanpassen van de huidige werkwijze, het nemen van extra aanvullende maatregelen en dergelijke. Daarnaast werkt Omrin samen met de gemeenten aan de realisatie van de VANGdoelstellingen, het sluiten van kringlopen, de verduurzaming van de afvalinzameling en het waar mogelijk betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de bedrijfsvoering.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

10/33

BEDRIJFSPLAN DIENSTVERLENING NOORD VELUWSE GEMEENTEN OPRICHTING VAN REGIO VELUWE BV (DOCHTERONDERNEMING) De Noord-Veluwse gemeenten treden toe als aandeelhouders van de vennootschap Fryslân Miljeu, waarbij tevens een regiobedrijf ‘Veluwe BV’ wordt opgericht. Dit bedrijf wordt een 100%-dochtervennootschap van N.V. Fryslân Miljeu en wordt daarmee een regiobedrijf vergelijkbaar met de huidige regio-B.V.’s van N.V. Fryslân Miljeu. Met deze vorm van samenwerking (gebaseerd op de wettelijk geregelde quasiinbesteding) kunnen de gemeenten inzamel- en andere diensten bij Omrin afnemen zonder verplichte aanbesteding.

SCOPE VAN DE SAMENWERKING BIJ AANVANG EN GROEIMODEL De scope van de samenwerking is bij aanvang uitsluitend de inzameldienstverlening voor de inzameling van rest, gft en papier. De definitieve scope wordt in overleg vastgesteld. Ter voorbereiding hierop wordt gezamenlijk een inventarisatie DVO opgesteld. De dienstverlening kan eventueel wel – ook op termijn – worden uitgebreid. Omrin ziet overigens meer samenwerkingskansen en mogelijkheden bij het verbreden van de dienstverlening zoals het beheer en de exploitatie van milieustraten, de afzet van deelstromen van milieustraten, de verwerking van monostromen zoals oud papier en karton, gft, restafval, et cetera. De Noord-Veluwse gemeenten bepalen zelf welke eventuele andere diensten aan Omrin worden gevraagd. Hiermee wordt de gemeenten dus een grote flexibiliteit geboden met betrekking tot de vorm en omvang van de gevraagde dienstverlening en toegang geboden tot de binnen Omrin aanwezige kennis en ondersteunende diensten. Zoals gezegd wordt gestart met de inzameling huis-aan-huis en van de brengvoorzieningen van de drie stromen restafval, gft, papier.

Doorontwikkeling is mogelijk voor de volgende zaken: • Op- en overslag en transport; • Lokaal containermanagement; • Overige grondstoffen (verwerkingscondities, inzameling, transport); • Beheer middelen (centrale inkoop, administratief beheer, aansturing onderhoud, etc.); • Regionale grondstoffenstations en eventuele doorontwikkeling naar circulaire ambachtscentra waarbij ook meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen worden ingezet; • Beheer openbare ruimten zoals de straatreiniging en gladheidsbestrijding (van gevel tot gevel); • Het positief beïnvloeden van het aanbied en scheidingsgedrag van de inwoners via

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

11/33

de communicatie en de afvalapp; • Logistieke innovaties zoals lediging op afroep in het buitengebied ondersteund door de afvalapp; • Duurzaamheidsinitiatieven zoals het rijden op groen gas en daarmee het creëren van volume voor de vestiging van een extra lokaal gas tankstation in de noordkant van het Noord Veluws verzorgingsgebied, dat ook voor derden toegankelijk is; • Een portal met rapportages zodat de activiteiten, kwaliteit en kosten transparant zijn voor de gemeenten.

REGIONALE VESTIGING EN VOORBEREIDING LOGISTIEKE DIENSTVERLENING Het huidige verzorgingsgebied van Omrin (Friesland-Groningen) sluit geografisch niet aan op de regio Noord-Veluwe. Omrin hecht er daarom aan om fysiek aanwezig te zijn in de regio wanneer de Noord-Veluwse gemeenten zich aansluiten. Op deze wijze kan Omrin actief in gesprek en contact blijven met de Noord-Veluwse gemeenten. En uiteraard biedt dit ook logistiek veel voordelen. Omrin beschikt over een professionele staf en vervult de rol van partner en kennisleverancier voor de gemeenten. Zowel in een bilaterale relatie, als ook aan de gemeenten (in de regio) gezamenlijk. Hoewel Omrin zelf zorg zal dragen voor de inrichting van een regionale vestiging ten behoeve van de uitvoerende taken in de Noord-Veluwse gemeenten, worden de mogelijkheden voor een regionale vestiging (of meerdere) in samenwerking en samenspraak met de Noord Veluwse gemeenten verkend en gekozen. Dit omvat onder meer de huisvesting, hoeveel oppervlakte met welke faciliteiten, locatie en kosten. Er moet rekening worden gehouden met een doorlooptijd van 1,5 tot 2 jaar van verkenning tot en met het beschikbaar hebben van een eigen regionale vestiging.

Daarnaast wordt een praktische uitwerking van de te leveren logistieke diensten uitgevoerd (zoals een routeplanning), rekening houdend met optimalisaties en een efficiënte inzet van mens en materieel en de financiële vertaling naar de kosten voor de te leveren diensten.

PLANNING Per 1 januari 2026 start van de dienstverlening door Fryslân Miljeu c.q. Veluwe BV ten behoeve van de Noord Veluwse gemeente. Daarbij wordt de planning in de Overeenkomst voorgenomen toetreding tot NV Fryslân Miljeu (d.d. 11 september 2023) gevolgd. Zodoende is er voldoende voorbereidingstijd voor de op- en inrichting van Veluwe BV. Zie voor deze planning bijlage 8.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

12/33

TOETREDING GEMEENTEN ALS AANDEELHOUDER JURIDISCHE STRUCTUUR EN INPASSING VAN DE NOORD VELUWSE GEMEENTEN Binnen N.V. Fryslân Miljeu worden op dit moment vier soorten letteraandelen onderscheiden: letteraandelen A, B, C en E. Elk van deze soort aandelen wordt gehouden door een specifieke groep gemeenten die daardoor gekoppeld zijn aan de regio-BV die werkzaam is in het gebied van die groep gemeenten. Op deze manier worden binnen Friesland drie regio-BV’s onderscheiden: Noordwest (gekoppeld aan de letteraandeelhouders A), Noordoost (gekoppeld aan de letteraandeelhouders B), Zuidoost (gekoppeld aan de letteraandeelhouders C). Het vierde regiobedrijf van Fryslân Miljeu (BV Groningen Milieu) is werkzaam in de provincie Groningen voor de aan deze BV gekoppelde letteraandeelhouders E. Op deze manier wordt geborgd dat de gemeenten die behoren tot dezelfde groep letteraandeel-houders, zeggenschap over de “eigen” BV hebben die de afvalinzameling en eventuele reinigingsactiviteiten in die gemeenten uitvoert en dat alleen die groep gemeenten gerechtigd is tot het resultaat van hun “eigen” BV. Met de letteraandelen wordt onderscheid gemaakt naar groepen aandelen die een gelijk recht op winst en gelijke zeggenschap geven (naar rato van hun aandelenbezit). N.V. Fryslân Miljeu is enig aandeelhouder én statutair bestuurder van elke regio-BV.

De Veluwse gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet en Oldebroek 2 zullen in de voorgenomen samenwerking toetreden als aandeelhouder in NV Fryslân Miljeu. Elk van deze gemeenten koopt een nader overeen te komen aantal letteraandelen-D in NV Fryslân Miljeu en wordt daardoor gekoppeld aan het nieuw op te richten regiobedrijf Veluwe BV (werknaam). Veluwe BV zal in het Veluwegebied de door de gemeenten opgedragen inzameltaken uitvoeren. Zie bijlage 3 voor voorbeeld statuten van de op te richten regio BV. Dit betreft de (actuele) statuten van B.V. Groningen Milieu, die model staan voor de op te stellen statuten voor Veluwe BV. Inclusief artikel 5.4 lid 2 waarin de voorafgaande goedkeuring van de houders van aandelen serie E van N.V. Fryslän Miljeu is vereist voor diverse in dit artikel benoemde besluiten van het bestuur. Waaronder (sub l) voor investeringen die meer bedragen dan één miljoen euro (€ 1.000.000,-).

2

De samenwerking is een groeimodel. Net als uitbreiding van dienstverlening is het toetreden van andere gemeenten als aandeelhouder en opdrachtgever binnen dit samenwerkingsmodel mogelijk.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

13/33

Zie de volgende figuur ter verduidelijking de juridische structuur inclusief de nieuwe Veluwe BV. N.V. Fryslân Miljeu

B.V. Fryslân Miljeu

B.V. Fryslân Miljeu

B.V. Fryslân Miljeu

Noordwest (overheidstaken, 100%)

Noordoost (overheidstaken, 100%)

Zuidoost (overheidstaken, 100%)

B.V. Groningen Milieu (overheidstaken, 100%)

Veluwe-BV

B.V. Fryslân Miljeu

(overheidstaken, 100%)

Bedrijfsservice (commerciële taken, 100%)

B.V. Fryslân Miljeu Diensten (leer-/werkbedrijf, 100%)

De aandeelhoudende gemeenten oefenen via de letteraandelen invloed uit op de regiovennootschap en zijn via hun aandelen mede-eigenaar van en hebben stemrecht in de holding N.V. Fryslân Miljeu over onder andere strategische zaken en de jaarrekening. Net als bij de andere regiobedrijven zal N.V. Fryslân Miljeu enig aandeelhouder en statutair bestuurder van Veluwe BV zijn. In de statuten van NV Fryslân Miljeu (zie bijlage 4) is vastgelegd over welke bestuursbesluiten binnen de regio-BV’s goedkeuring van de desbetreffende groep letteraandeelhouders vereist is (zie ook artikel 14 lid 5 van de statuten NV Fryslân Miljeu).

INVLOED EN ZEGGENSCHAP Elke gemeente heeft als aandeelhouder van NV Fryslân Miljeu – samen met de andere aandeelhouders in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders – de volgende bevoegdheden c.q. zeggenschap op het niveau van de holding NV Fryslân Miljeu (voor elke aandeelhouder geldt zeggenschap naar rato van hun aandelen): • besluiten over de uitgifte van aandelen; • besluiten tot vermindering van het geplaatste kapitaal; • goedkeuring over de overdracht van aandelen; • het benoemen van de statutair bestuurder(s); • schorsing en ontslag van de statutair bestuurder(s); • goedkeuring van voorgenomen besluiten over het aangaan of verbreken van duurzame samenwerking van de vennootschap of een dochtervennootschap met een andere rechtspersoon of vennootschap als deze samenwerking of verbreking van ingrijpende betekenis is voor de vennootschap; • wijziging van de statuten; • overdracht van de onderneming aan een derde; • het nemen of afstoten van een deelneming in het kapitaal van een vennootschap ter waarde van tenminste 1/3 van het bedrag van de activa volgens de geconsolideerde balans; • het benoemen van de leden van de Raad van Commissarissen; • schorsing en ontslag van de commissarissen;

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

14/33

• vaststelling van de jaarrekening; • winstbestemming c.q. uitkering van dividend. De besluiten van de algemene vergadering van aandeelhouders worden, behalve in de gevallen waarin bij deze statuten een grotere meerderheid is voorgeschreven, genomen bij volstrekte meerderheid van de stemmen. Met betrekking tot de regio-BV geldt dat NV Fryslân Miljeu de enig aandeelhouder is. Besluitvorming op aandeelhoudersniveau in de regio-BV is dus in principe een zaak die NV Fryslân Miljeu aangaat. Echter, in de statuten van NV Fryslân Miljeu (en in het verlengde daarvan ook in de statuten van de regio-BV) is vanwege de relatie tussen de groep aandeelhouders met dezelfde soort letteraandelen en ‘hun’ regio-BV vastgelegd dat voordat namens NV Fryslân Miljeu een besluit in de aandeelhoudersvergadering van de regio-BV kan worden genomen, daarvoor eerst goedkeuring door die letteraandeelhouders moet worden gegeven als het gaat om de volgende besluiten: • uitgifte van schuldbrieven; • het aangaan of verbreken van een duurzame samenwerking van de regio-BV (of een afhankelijke maatschappij) met een andere rechtspersoon of vennootschap, indien deze samenwerking of verbreking van ingrijpende betekenis is; • het nemen of afstoten van een deelneming in het kapitaal van een vennootschap ter waarde van tenminste 1/3 van het bedrag van de activa volgens de geconsolideerde balans; • een voorstel tot

wijziging van de statuten of juridische fusie; • een voorstel tot ontbinding van de vennootschap; • aangifte van faillissement en aanvraag van surséance van betaling; • beëindiging van de dienstbetrekking van een aanmerkelijk aantal werknemers van de regio-BV; • ingrijpende wijziging in de arbeidsomstandigheden van een aanmerkelijk aantal werknemers van de vennootschap; • het aangaan van specifieke rechtshandelingen waarvan de aard door de Raad van Commissarissen is vastgelegd; • vaststelling van de jaarrekening; • winstbestemming. De afspraken over tarieven, de uitvoering van taken en het kwaliteitsniveau worden niet op aandeelhoudersniveau gemaakt, maar in het bilaterale (klant)overleg tussen elk van de deelnemende gemeenten en Fryslân Miljeu. Vaststelling jaarrekening en besluitvorming resultaat regiobedrijf Vaststelling van de jaarrekening en besluitvorming over het resultaat van de regiobedrijven vindt plaats door de AvA van het betreffende regiobedrijf. NV Fryslân Miljeu is de enig aandeelhouder en ook de enig statutair bestuurder van elk regiobedrijf.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

15/33

De voorgenomen vaststelling van de jaarrekening van het regiobedrijf wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de desbetreffende letteraandeelhouders in NV Fryslân Miljeu die via hun letteraandelen aan het betreffende regiobedrijf zijn verbonden. Dus de aandeelhouders-A moeten vooraf goedkeuring verlenen voor het vaststellen van de jaarrekening van regiobedrijf-A, de aandeelhouders-B moeten vooraf goedkeuring verlenen voor het vaststellen van de jaarrekening van regiobedrijf-B, etc. Voor een vennootschap zoals Fryslân Miljeu is het gebruikelijk om een positief resultaat te realiseren en vermogen op te bouwen. In het geval van Fryslân Miljeu is uitgangspunt voor het te realiseren resultaat een rendement van circa 3% op de omzet uit de overheidsactiviteiten. Van de winst wordt 7% primair dividend uitgekeerd. Vervolgens doet de statutair bestuurder – in de aandeelhoudersvergadering waarin de jaarrekening ter vaststelling voorligt - een voorstel tot uitkering van (een gedeelte van) de resterende winst ten laste van de dividendreserve van de desbetreffende letteraandelen. De aandeelhouders hebben dus steeds – voor hun regiobedrijf én voor de holding NV Fryslân Miljeu - zeggenschap over de bestemming van het resultaat. Er is geen natuurlijk persoon tot bestuurder van de regiobedrijven benoemd en er wordt ook geen bestuurdersbeloning aan de regiobedrijven betaald.

De enig statutair bestuurder van NV Fryslân Miljeu is Afvalsturing Friesland NV. Afvalsturing Friesland ontvangt van NV Fryslân Miljeu een in de jaarrekening van NV Fryslân Miljeu verantwoorde jaarlijkse vergoeding (€ 79.000 in 2022). Zoals elk bedrijf is het opbouwen van vermogen van belang voor de continuïteit van de onderneming. Verder is van belang te benadrukken dat het realiseren van winst bij Fryslân Miljeu als overheidsbedrijf niet centraal staat, maar bedrijfseconomisch verantwoorde én voor de deelnemende gemeenten redelijke tarieven voor de diensten die zij van Fryslân Miljeu afnemen. Aanvulling bij de statuten van Veluwe BV Zoals gezegd staan de statuten van B.V. Groningen Milieu model staan voor de op te stellen statuten voor Veluwe BV. Deze statuten worden op een onderdeel aangevuld. In de statuten van Veluwe BV wordt expliciet opgenomen dat haar bestuur wordt gevormd door Frylân Miljeu als vertegenwoordiger van de Veluwse gemeenten en dat Fryslân Miljeu als vertegenwoordiger optreedt van de houders van letteraandelen D in Fryslân Miljeu.

AANDELEN Om te kunnen toetreden tot de NV Fryslân Miljeu zullen de gemeenten aandelen D (Veluwe BV) in de NV Fryslân Miljeu moeten kopen. De nog definitief te bepalen uitgifteprijs per aandeel van de aan de Gemeenten uit te geven letteraandelen-D in Fryslân Mil-

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

16/33

jeu bestaat uit de nominale waarde plus de inkoop in de opgebouwde reserves (agio) in de holding NV Fryslân Miljeu. Aantal aandelen Het voorgestelde aantal letteraandelen-D is in gezamenlijk overleg tussen gemeenten en Fryslân Miljeu bepaald. Het aantal te verwerven aandelen is van invloed op de zeggenschap van de Noord-Veluwse gemeenten in de vennootschap Fryslân Miljeu, en op het aandeel in de winst en eventuele dividenduitkering op dit niveau van de vennootschap. Het aantal te verwerven aandelen heeft echter géén invloed op de zeggenschap (via de letteraandelen) in de eigen Veluwe BV. Het aantal door de vijf Noord-Veluwse gemeenten te verwerven aandelen wordt gerelateerd aan de stemverhoudingen van de huidige in Fryslân Miljeu deelnemende gemeenten. Elk aandeel vertegenwoordigd één stem. Als doel is gesteld een belang van de Noord Veluwse gemeenten van circa 9,5% in het totaal aantal uitgegeven aandelen. Daarmee wordt een vergelijkbaar belang verworven als de houders van aandelen B en E. Voor dit belang verwerven de vijf Noord Veluwse gemeenten gezamenlijk 15.400 aandelen (letter D). De volgende tabel toont de aandeelverhoudingen. aantal aandelen per gemeente Houders van aandelen serie A: Waadhoeke Harlingen Leeuwarden Vlieland Terschelling

18.220 6.320 46.872 499 3.140

Houders van aandelen serie B: Achtkarspelen Schiermonnikoog Ameland

10.997 480 3.246

Houders van aandelen serie C: Heerenveen Ooststellingwerf Opsterland

19.063 10.315 11.381

Houder van aandelen serie E: Het Hogeland Eemsdelta Westerwolde

12.449 2.750 594

Aandelen Noord Veluwse gemeenten serie D: Elburg Ermelo Harderwijk Nunspeet Oldebroek

2.352 2.831 5.116 2.773 2.328

totaal

161.726

aantal aandelen Aandeel per regio per regio 75.051 46,4%

14.723

9,1%

40.759

25,2%

15.793

9,8%

15.400

9,5%

100%

Voor de verdeling van de genoemde 15.400 aandelen door de Noord Veluwse gemeenten kunnen meerdere verdeelsleutels voor worden gehanteerd, zoals het aantal aansluitingen, de hoeveelheid restafval en dergelijke. Ook kunnen de 15.400 gelijkmatig over de

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

17/33

Noord-Veluwse gemeente verdeel worden, of te wel 3.080 aandelen per gemeente. Het aantal aandelen per gemeente is bepalend voor de zeggenschapsverhouding Fryslân Milieu en in BV Regio Noord Veluwe. Er is voor gekozen om het aantal aandelen naar rato van het aantal huishoudens 3 te verdelen. Een huishouden is bij het gemeentelijk (huishoudelijk) afvalbeheer een goede verdeelsleutel. De tabel presenteert het aandeel en daarmee de zeggenschap per gemeente in BV Noord Veluwe. Deze wordt als evenwichtig beoordeeld. Geen van de gemeenten heeft een bepalende stem. Gemeente Elburg Ermelo Harderwijk Nunspeet Oldebroek Totaal

aantal aandelen 2.352 2.831 5.116 2.773 2.328 15.400

15,3% 18,4% 33,2% 18,0% 15,1% 100%

Aankoop van aandelen Voor de aankoop van de letteraandelen D van NV Fryslân Milieu verzoekt het college de raad een krediet van het genoemde bedrag per gemeente beschikbaar te stellen. De uitgifteprijs per letteraandeel in NV Fryslân Miljeu is gebaseerd op de nominale waarde (€ 4,54 per aandeel) plus de inkoop in de opgebouwde reserves (agio) in de holding NV Fryslân Miljeu. Op basis van het resultaat over 2022 bedraagt de inkoop van opgebouwde reserves € 41,70 per aandeel, waarmee de prijs per aandeel dan uitkomt op een bedrag van € 46,24 per aandeel. In de intentieovereenkomst tussen de vijf Noord-Veluwe-gemeenten en NV Fryslân Miljeu is in artikel 5 vastgelegd dat bij besluitvorming door voornoemde gemeenten voor 1 februari 2024 tot het nemen van aandelen in NV Fryslân Miljeu, de vastgestelde jaarrekening over 2023 bepalend zal zijn voor de hoogte van de uitgifteprijs. Het volgende overzicht presenteert de investering per gemeente. Gemeente Elburg Ermelo Harderwijk Nunspeet Oldebroek Totaal

prijs per aandeel € 46,24 € 46,24 € 46,24 € 46,24 € 46,24

Investering € 108.767 € 130.904 € 236.562 € 128.223 € 107.641

Indien de gemeenten een kleiner aandeel zouden willen verwerven, dan is dit mogelijk. Dit heeft uiteraard gevolgen voor de zeggenschap in Fryslân Miljeu en de uitkering van

3

Aantal huishoudens 2023, CBS Statline. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/71486NED/table?fromstatweb

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

18/33

dividend (welke per aandeel geschiedt).

DIVIDEND Wat betreft het dividend moet onderscheid worden gemaakt tussen de regio-BV’s (waarvan NV Fryslân Miljeu de enig aandeelhouder is) en de holding NV Fryslân Miljeu (waarvan de gemeenten letteraandeelhouder zijn). Door de regio-BV(‘s) wordt 7% primair dividend over het op de aandelen gestorte kapitaal en agio aan NV Fryslân Miljeu uitgekeerd, of zoveel minder als het beschikbare bedrag toelaat. Eventueel wordt het dividend vermeerderd met achterstallig primair dividend. Vervolgens wordt de helft van de dan resterende winst toegevoegd aan de algemene reserves zolang het eigen vermogen van de regio-BV kleiner dan 30% is. De andere helft van de winst wordt in dat geval uitgekeerd aan NV Fryslân Miljeu. De over een bepaald jaar behaalde winst uit de regio-BV(’s) wordt toegevoegd aan de desbetreffende dividendreserve(s) bij NV Fryslân Miljeu. Vòòr deze toevoeging wordt door NV Fryslân Miljeu eerst 7% primair dividend aan de desbetreffende letteraandeelhouders uitgekeerd. Vervolgens kan de Algemene Vergadering – op basis van een voorstel van de statutair bestuurder – besluiten tot uitkering van de winst en dan uitsluitend ten laste van de desbetreffende dividendreserves.

In dat geval wordt een besluit tot uitkering ten laste van dividendreserve A genomen na goedkeuring door de letteraandeelhouders-A, een besluit tot uitkering ten laste van dividendreserve B na goedkeuring door de letteraandeelhouders-B, etc. E.e.a. uiteraard onder voorbehoud van de toetsing van de reserves welke wettelijk minimaal moeten worden aangehouden en goedkeuring door de Algemene vergadering.

RISICOVERDELING Het risico voor een gemeente die aandelen in NV Fryslân Miljeu houdt gaat niet verder dan het bedrag dat die gemeente voor haar aandelen in de NV heeft betaald. Er is geen sprake van garantstellingen of andersoortige financiële risico’s. Omdat de gemeente alleen aandeelhouder is van NV Fryslân Miljeu en niet van de regioBV (NV Fryslân Miljeu is enig aandeelhouder van elk van deze BV’s) en er geen financiele risico’s vanuit de regio-BV naar de holding worden ‘doorgelegd’, zijn er geen financiele risico’s voor de aandeelhoudende gemeenten als het gaat om de eigen regio-BV. Het risico voor de gemeenten met betrekking tot de continuering van de dienstverlening wordt beheersbaar gehouden door de schaal van Omrin. Wanneer onder omstandigheden een onderdeel van de dienstverlening niet binnen de regio-BV kan worden geleverd wordt het opgevangen door de grotere organisatie.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

19/33

SAMENWERKING OPHEFFEN De regeling voor het vergoeden van desintegratiekosten (zoals vastgelegd in artikel 12A van de statuten van NV Fryslân Miljeu) heeft wat betreft de afvalinzameling door Fryslân Miljeu in de vijf Veluwe-gemeenten enkel betrekking op het regiobedrijf Veluwe B.V.. Als een (of meer) van deze gemeenten besluiten de samenwerking te beëindigen en in verband daarmee uit te treden als aandeelhouder, zal dit tot desintegratieschade kunnen leiden, zoals boventalligheid van personeel, overcapaciteit van productiemiddelen en/of een dekkingstekort voor de algemene (overhead)kosten. Het kan niet zo zijn dat deze kosten (indirect) ten laste komen van de gemeenten die wèl in hun regiobedrijf blijven samenwerken. Wat dat betreft is het reëel dat een uittredende gemeente een vergoeding betaalt voor de nadelige effecten voor het regiobedrijf van haar uittreding uit Fryslân Miljeu. Complementair hieraan zijn de bepalingen in de tussen elke gemeente en het regiobedrijf te sluiten dienstverleningsovereenkomst over vergoeding van de boekwaarde van de door het regiobedrijf aan de gemeente ter beschikking gestelde inzamelvoorzieningen en eventuele andere inzamelmiddelen en over vergoeding van het gemeentelijke aandeel in de resterende bijdrage voor huisvesting van materieel en personeel.

Insteek is dat de betreffende gemeente(n) en het regiobedrijf zich inspannen om de desintegratiekosten zo laag mogelijk te houden. Er wordt een actieve desintegratie-aanpak nagestreefd, waarbij rekening wordt gehouden met mogelijke oplossingen en maatregelen om desintegratieschade zoveel mogelijk te voorkomen c.q. te beperken. De in de dienstverleningsovereenkomst opgenomen opzegtermijn van tenminste vier jaar biedt wat dat betreft ook de nodige ruimte, bijvoorbeeld door vervangingsinvesteringen voor voertuigen zo in te plannen dat hiervoor vrijkomend materieel kan worden benut. Vaak zal het ook zo zijn dat de uittredende gemeente deze middelen nodig heeft om de dienstverlening te kunnen (laten) voortzetten. Denk aan ondergrondse containers die zijn geïnstalleerd. Met vorenstaande vergoeding van desintegratiekosten is een wezenlijk andere situatie ontstaan ten opzichte van uittreding uit een gemeenschappelijke regeling. Belangrijk verschil is bijvoorbeeld dat bij het berekenen van de hoogte van de uittredevergoeding van een gemeente in een gemeenschappelijke regeling, ook toekomstige schade gedurende een afbouwperiode van vijf jaar wordt verdisconteerd. Daarvan is bij Fryslân Miljeu geen sprake, juist door de gehanteerde opzegtermijn van tenminste vier jaar. Voor het vaststellen van de desintegratieschade kan een onafhankelijke derde (of commissie) worden aangewezen.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

20/33

OPDRACHTGEVERSCHAP GEMEENTEN De gemeenten worden in de samenwerking opdrachtgevers aan Veluwe BV voor de inzameling van het fijn huishoudelijk restafval, GFT en oud papier en het transport van deze stromen tot aan de overslaglocatie. Afstemming vindt nog plaats met betrekking tot de zorg voor het beheer en onderhoud van de hiermee gemoeide inzamelvoorzieningen. De Veluwse gemeenten dragen zelf zorg voor het transport van het ingezamelde afval (fijn restafval, gft en papier) van de overslaglocatie naar de verschillende afzonderlijke verwerkingslocaties. Een samenvattend overzicht van de te leveren diensten en serviceniveau staat in bijlage 1. In bijlage 2 vindt u een overzicht van de (ondersteunende) dienstverlening welke door Veluwe BV (concerndiensten Fryslân Miljeu / Omrin). Elk van de betrokken Veluwse gemeenten sluit een dienstverleningsovereenkomst. Zie bijlage 5 voor een model dienstverleningsovereenkomst en bijlage 6 voor het model “Prestaties dienstverleningsovereenkomst”. Door middel van deze dienstverleningsovereenkomst wordt per gemeente beschreven welke diensten voor welke prijs worden uitgevoerd. De gemeente heeft hiermee op klantniveau zeggenschap over kwaliteit, serviceniveau, tarieven en te behalen resultaten.

Jaarlijks vindt (bilateraal) overleg plaats tussen elke deelnemende gemeente en Fryslân Miljeu over de tarieven en de dienstverlening met bijbehorende prestaties. Afspraken worden dus per gemeente afzonderlijk gemaakt. Uiteraard wordt daarbij wel gestreefd naar uniformiteit van systemen en materieel zodat ook schaal- en efficiency voordelen kunnen worden bereikt voor de gemeenten.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

21/33

FINANCIËN: OP KOSTPRIJS GEBASEERDE TARIEVEN EEN OP KOSTPRIJS GEBASEERD TARIEF De tarieven voor de diensten die aan de gemeenten door BV Noord Veluwe in rekening worden gebracht zijn transparant en gebaseerd op de werkelijke kostprijs. Het tarief kent drie componenten: de werkelijke directe kosten, overhead en een risico-opslag. De door de Gemeente te betalen vergoedingen worden vastgesteld: a. hetzij op basis van vooraf tussen Partijen overeengekomen eenheidsprijzen per verrichting, per behaald resultaat of per prestatie-eenheid; b. hetzij op basis van een vooraf tussen Partijen overeengekomen vaste prijs voor een afgebakende opdracht; c. hetzij op basis van doorberekening van de door Veluwe gemaakte kosten. Gemeenten betalen Veluwe BV maandelijks voor de door Veluwe uitgevoerde dienstverlening op basis van de daartoe door Veluwe toegezonden nota’s. De tarieven zijn afhankelijk van de te leveren dienstverlening. Voor deze dienstverlening wordt de inzet van middelen (o.a. personeel en materieel) bepaald en doorberekend in het tarief. Hiervoor geldt: •

Alle activa (inzamelvoertuigen,- voorzieningen, etc.) die nodig zijn voor de werkzaamheden worden ondergebracht in Veluwe BV.

•

Alle kosten die gemaakt worden voor de dienstverlening voor de Veluwse gemeenten komen ten laste van Veluwe BV. Hiervoor is te denken aan de kosten voor de inzamelvoertuigen, de inzamelmiddelen, het uitvoerende en leidinggevende c.q. ondersteunende personeel ter plaatse, de kosten voor de standplaats en stalling van de voertuigen, de kosten voor ondersteunende diensten, het eventueel uit te besteden werk, etc. (Directe kosten en ondersteunende diensten worden dus niet separaat in rekening gebracht.)

Vervolgens worden o.b.v. deze kosten de bijdragen bepaald die de gemeenten betalen. De bijdrage kan bijvoorbeeld als tarief per aansluiting of een tarief per lediging in de tarievenafspraken opgenomen worden. Deze bijdragen worden opgenomen in het tarievenoverzicht tussen Veluwe BV en de gemeenten (zie bijlage 7 voor een model “Tarieven dienstverleningsovereenkomst”).

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

22/33

KOSTENEFFICIËNTIE EN MARKTCONFORMITEIT Onder marktconformiteit wordt verstaan: in vergelijking met Omrin vergelijkbare inzamelorganisaties zoals overheid gedomineerde vennootschappen en gemeenschappelijke regelingen. In Nederland wordt de afvalinzameling bij 85% van alle inwoners ingezameld door een gemeentelijke dienst of overheid gedomineerde organisatie zoals Omrin. Meer van 50% van de gemeenten is aangesloten bij een overheid gedomineerde organisatie. Op verzoek van de portefeuillehouders betrokken bij de toetreding van de NoordVeluwse gemeenten tot Fryslân Miljeu is een markconformiteitstoets met betrekking tot inzameling van huishoudelijk restafval, GFT-afval uitgevoerd. Oud papier en karton is buiten deze toets gehouden van de diversiteit aan uitvoeringsvormen waarvoor elke gemeente zelf heeft gekozen. Voor een toets op marktconformiteit van Fryslân Miljeu zijn de tarieven voor inzameldienstverlening vergeleken met de meest recente NVRD-Benchmark Huishoudelijk Afval. Door de NVRD wordt jaarlijks onder gemeenten een benchmark uitgevoerd met betrekking tot afvalinzameling en -verwerking. Naast de kwantitatieve (scheidings)resultaten, maakt de NVRD-benchmark ook de met afvalinzameling en -verwerking gemoeide kosten inzichtelijk. Deze vergelijking is uitgevoerd door Omrin, en vindt u in de separate bijlage “Markconformiteit afvalinzameling Omrin”.

Deze bijlage is niet openbaar op grond van artikel 5.1.lid 1c van de Wet Open Overheid vanwege bedrijfsgevoelige informatie. De marktconformiteittoets is in opdracht van de vijf Noord Veluwse gemeenten geverifieerd door onafhankelijk onderzoek- en adviesbureau IPR Normag. Dit in verband met de gehanteerde bedrijfsgevoelige gegevens over tarieven en kosten van aan Fryslân Miljeu deelnemende gemeenten. IPR Normag verklaart dat de gehanteerde bronnen voor deze toets op marktconformiteit relevant en bruikbaar zijn. Dit betreft de Benchmark Huishoudelijk Afval peiljaar 2021 en drie (jaar)afrekeningen van in Fryslân Miljeu deelnemende gemeenten (“Tarieven prestatieovereenkomst 2021 – afrekening”). Het betreft drie in Fryslân Miljeu deelnemende gemeenten die een goede referentie vormen voor de Noord Veluwse gemeenten qua stedelijkheidsklasse en gevoerd afvalbeleid (met en zonder diftar). De voor de vergelijking gemaakte berekeningen zijn correct uitgevoerd. IPR Normag onderschrijft de conclusies op basis van deze marktconformiteitstoets dat de prijs voor de inzameling van huishoudelijk restafval en gft-afval tussen de € 110,- en € 130,- per ton ligt. Wat lager is dan de gemiddelde kosten van benchmark van NVRD-benchmark, namelijk € 164,- per ton.

Wel wordt hierbij enerzijds aangetekend dat het tonnage ingezameld restafval door Fryslân Miljeu hoger is in vergelijking met de meeste referentiegemeenten in de benchmark

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

23/33

omdat (door nascheiding) ook PMD zich in deze stroom van de Fryslân Miljeugemeenten bevindt. De prijs per ton komt dan voor Fryslân Miljeu lager uit. Anderzijds betekent dit ook dat kosten voor de inzameling door Fryslân Miljeu inclusief de inzameling van PMD betreft. Indien de grondslag (de tonnage restafval + gft) wordt gecorrigeerd voor PMD (we zijn uitgegaan van gemiddeld 40 kg/inw. per jaar) dan liggen de tarieven van Omrin tussen €110,- en € 140,- per ton. Dit is nog steeds lager is dan de gemiddelde kosten van benchmark van NVRD-benchmark van € 164,- per ton.

MOGELIJKHEDEN VOOR OPTIMALISATIE Uitwerking en invoering van mogelijkheden voor verdere optimalisatie van de dienstverlening en verbetering van de kostenefficiëntie is onderdeel van de samenwerking met Fryslân Miljeu (ook ondersteunde afdelingen van Omrin zoals bedrijfsbureau) en de medewerkers van Veluwe BV. Dit vergt meer en gedegen analyses, nadat een beheerste overname van de dienstverlening heeft plaatsgevonden (continuïteit, zonder haperingen). Er zijn duidelijke perspectieven. Gedacht wordt (en die mogelijkheden worden ook al wel gezien) aan routeoptimalisaties, het inzamelen op afroep (bijvoorbeeld in het buitengebied). Bij verdere taakuitbreiding zal de verhouding direct-indirecte kosten verbeteren. De huisvesting is in de voorliggende calculatie alleen nog ‘gedekt’ vanuit de drie inzameltaken: rest, gft en opk. De kostenstructuur zal bij verdere groei (en de optimalisaties) verbeteren. Fryslân Miljeu en de nieuw op te richten Veluwe BV zijn van, en zijn er voor, de gemeenten: geen oogmerk tot winstmaximalisatie4, volledig transparant met als belangrijkste doelen: continuïteit, kwaliteit en een kostenefficiënte dienstverlening gericht op het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen.

4

Bij aanpassing en levering van diensten geldt het dekken van de werkelijke kosten (inclusief een vaste risicomarge) als uitgangspunt.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

24/33

BESLUITVORMING SAMENVATTEND: DE VOORDELEN VAN AANSLUITING BIJ FRYSLÂN MILJEU 1. De kwetsbaarheid en afhankelijkheid van private inzameldienstverleners vervalt want Omrin verricht hoe dan ook de dienst waardoor de wettelijke zorgplicht wordt ingevuld voor de gemeenten en de continuïteit duurzaam geborgd is. Daarbij is tevens langjarig het financieel perspectief voor de gemeenten duidelijk; de tarieven zijn bij onveranderde dienstverlening binnen de bandbreedte van indexeringen stabiel. Voorts is sprake van een perspectief op verdere kostenbeheersing door optimalisatie en verdere uitbreiding van de van dienstverlening. 2. Flexibiliteit is vanzelfsprekend: a) De dienstverlening kan in overleg structureel en adequaat worden aangepast bijvoorbeeld bij de aanpassing inzamelfrequenties / introductie Diftar+; b) Indien incidenten vragen om flexibiliteit kan er direct worden geacteerd zonder discussie over contractuele bepalingen / prijs (de werkelijk gemaakte kosten worden immers verrekend); c) Indien gewenst kan het takenpakket verder worden uitgebreid (stromen en diensten buiten de 1e scope zoals glas- en textielinzameling, beheer ondergrondse containers, etc.). 3. De gemeenten houden zeggenschap: a) Nieuw beleid kan eenvoudig worden vertaald in diensten en worden geïmplementeerd; b) De gemeenten zijn aandeelhouder en hebben formele bevoegdheden aangaande de sturing van Veluwe BV.

4. De gemeenten werken samen met het grotere geheel van Omrin-Fryslân Miljeu - die inzameling huishoudelijk afval als kerntaak heeft- waardoor specifieke kennis en ervaring op dit vlak ontsloten wordt zoals m.b.t.: a) Inzamelmethodieken en de aansturing en invulling daarvan; b) Inkoopcondities van benodigde systemen en middelen (schaalvoordelen); c) Doorontwikkeling en innovaties op het vlak van efficiënte en effectieve inzameling (innovatie). 5. Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van de ondersteunende afdelingen zoals communicatie en educatie, juridische zaken, financiën, etc. 6. Omdat de samenwerking lange termijn gericht is wordt de kennis van de dienstverlening geborgd in de organisaties. Bij aanbestedingen bestaat de kans dat er een nieuwe dienstverlener aantreedt en de specifieke kennis geheel opnieuw moet worden opgebouwd.

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

25/33

7. Europese aanbestedingen kosten geld en managementaandacht. Bij inbesteding is dat veel minder of deels aan de orde. 8. Lokale werkgelegenheid blijft geborgd door regionale invulling van de inzameling inclusief leiding en ondersteunende activiteiten. 9. Duurzaamheid en circulaire economie zijn centrale thema’s in de strategie en bedrijfsvoering van Omrin. Kennis, ervaring en initiatieven worden daarmee ontsloten voor Veluwe BV. Bijvoorbeeld: het voertuigpark van Omrin/Fryslân Miljeu rijdt fossiel vrij. Dit kan in toekomst dus ook door Veluwe BV worden gedaan. En uiteraard zijn er ook aandachtspunten. Bij de meerwaarde van een overheid gedomineerde inzamelorganisatie kunnen ook mogelijke risico’s of aandachtspunten worden benoemd, zoals (inclusief beheermaatregelen): 1. De gebiedskennis van de chauffeurs die diensten in de huidige situatie leveren. Beheermaatregel: Het ligt voor de hand van medewerkers van Veluwe BV uit de regio afkomstig zullen zijn. De chauffeurs uit de huidige private inzamelorganisatie(s) komen mogelijk in aanmerking (en indien zij dit ook zelf willen en geschikt zijn) om bij Veluwe BV te werken. 2. Het overdragen van afspraken tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over de wijze waarop diensten geleverd moeten en die voor de uitvoering van belang zijn.

Beheermaatregel: Omrin heeft uitgebreide en recente ervaring met het (op)starten van inzameldienstverlening in nieuw bij Fryslân Miljeu aangesloten gemeenten. Hiervoor is ook de benodigde (ruime) voorbereidingstijd ingepland en wordt voldoende capaciteit (lokale leiding) voorgesteld. 3. Tegenover het voordeel van het meer stabieler kostprijsniveau voor de dienstverlening in een overheid gedomineerde organisatie, staat dat bij aanbestedingen soms lagere (maar soms ook hogere) marktprijzen kunnen worden gerealiseerd. Bijvoorbeeld als gevolg van strategische prijsstelling, waarbij een marktpartij bereid is een lage prijs aan te bieden.

PLANNING Het formele (besluitvormings)traject en de planning om de samenwerking formeel juridisch gestand te doen ziet er als volgt uit: a. Afronding gemeentelijke besluitvorming over de samenwerking en het aandeelhouderschap vóór 1 februari 2024. Besluitvorming per gemeente omvat in hoofdlijnen: collegebesluit en raadsvoorstel, besluitvorming raad bijvoorbeeld in de trits beeldvormend, opiniërend en besluitvormend. Zie paragraaf 7.3. b. Besluitvorming door de raad van commissarissen van NV Fryslân Miljeu voor 1 april 2024 over:

Toetreding gemeenten Noord-Veluwe tot Fryslân Miljeu – 15 november 2023 -

26/33

i.

het wijzigen van de statuten van NV Fryslân Miljeu;

ii.

de uitgifte van letteraandelen-D in NV Fryslân Miljeu aan de Gemeenten;

iii.

de oprichting van Veluwe BV.

c. Besluitvorming door de algemene vergadering van aandeelhouders van NV Fryslân Miljeu vóór 1 juli 2024 over: i.

wijziging van de statuten van NV Fryslân Miljeu;

ii.

aandelenuitgifte aan de Gemeenten.

iii.

notariële afhandeling van de statutenwijziging, de aandelenuitgifte en de oprichting van Veluwe BV z.s.m. na besluitvorming door de algemene vergadering van NV Fryslân Miljeu als hiervoor aangegeven.

Per 1 januari 2026 start de dienstverlening door Fryslân Miljeu c.q. Veluwe BV ten behoeve van de Noord Veluwse gemeente. Dit betekent dat voor de op en inrichting van de regionale uitvoeringsorganisatie circa 2 jaar beschikbaar is. Deze tijd is noodzakelijk omdat het op- en inrichten onder meer omvat het vinden van een geschikte locatie, eventuele bouw van voorzieningen, het inkopen van materieel en het werven van personeel. Voor de voorbereiding en realisatie wordt door Omrin een kwartiermaker aangesteld die – na het formele besluit tot toetreding – een implementatieplan en een werkplanning opstelt.

TE NEMEN BESLUITEN GEMEENTE Voor de publieke samenwerking in Omrin-verband is toetreding van de gemeente(n) tot N.V. Fryslân Miljeu (handelend onder de naam Omrin) op basis van een raadsbesluit vereist, alsmede instemming van de huidige aandeelhouders van N.V. Fryslân Miljeu met het aandeelhouderschap van de gemeenten in N.V. Fryslân Miljeu. Besluitvorming colleges en raden Noord-Veluwse gemeenten Voor de bestuurlijke besluitvorming tot participatie in N.V. Fryslân Miljeu en de afvalinzameling door Fryslân Miljeu c.q. haar dochterbedrijf Veluwe BV uit te laten voeren, wordt een voorstel voor toetreding voorgelegd aan het College van B&W van de gemeenten. Het voorgenomen besluit van het College wordt vervolgens voorgelegd aan de Raad. Zij kan eventuele wensen en bedenkingen kenbaar maken in ieder geval m.b.t. de deelneming in NV Fryslân Miljeu. Aan de hand hiervan neemt het college van B&W een definitief besluit. Toetreding tot Fryslân Miljeu (conform de uitwerking in het document Toetreding NoordVeluwse gemeenten tot Fryslân Miljeu: Bedrijfsplan en documentatie voor besluitvorming, vergt een unaniem besluit van alle betrokken gemeenten.