AP 6c. Bijlage Oplegger onderzoek Companen woonzorg opgave gemeente Nunspeet

Wonen en zorg in de gemeente Nunspeet Inleiding Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van wonen en zorg. Op meerdere manieren wordt er binnen de gemeente Nunspeet gewerkt aan de invulling van de toekomstige opgaven. Deze notitie is opgesteld om u te infomeren over het afwegingskader voor woon- en zorg initiatieven en over de uitkomsten van het onderzoek dat in 2020-2021 is uitgevoerd naar de woonzorgopgave binnen de gemeente Nunspeet. Het onderzoek van Companen heeft een uitgebreid rapport opgeleverd. Om die reden worden in deze notitie de belangrijkste conclusies benoemd, net als de opgave waar de gemeente voor staat en de wijze waarop deze opgave opgepakt wordt. Ook verwijzen we naar de uitkomsten van het regionaal woningmarktonderzoek Noord - Veluwe dat in december 2022 is gepresenteerd en waarin de vraag naar wonen met zorg is meegenomen. Naast de uitkomsten van het onderzoek bevat deze notitie trends rondom huisvesting op het gebied van dakloosheid en beschermd wonen. Deze zijn niet altijd in cijfers uit te drukken. Op de Noord-Veluwe zien we deze landelijke beweging rondom de toename van dakloosheid terug. Tot slot wordt in deze notitie de relatie gelegd met het programma “Een Thuis voor Iedereen” dat onderdeel uitmaakt van de Nationale Bouw- en Woonagenda.

In dit programma is opgenomen dat gemeenten in 2023 aan zet zijn om een lokale dan wel regionale visie op wonen, welzijn en zorg (woonzorgvisie) op te stellen.

Uitkomsten onderzoeken woonzorgopgave gemeente Nunspeet Aanleiding onderzoek wonen en zorg In 2020-2021 heeft de gemeente Nunspeet een onderzoek laten uitvoeren om zowel een afwegingskader op te stellen voor nieuwe huisvestingsinitiatieven alsmede de huidige woonzorg situatie als de woonzorg opgave voor de komende jaren in kaart te brengen. De aanleiding voor het onderzoek was een toenemend aantal verzoeken met betrekking tot nieuwe huisvestingsinitiatieven in de gemeente Nunspeet, gericht op mensen met een zorgvraag. Om deze initiatieven te kunnen beoordelen en om na te gaan in welke mate deze initiatieven bijdragen aan het voorzien in de lokale behoeften, of dat het een aantrekkende werking heeft van mensen met een woon-zorgvraag van buiten de gemeente, ontstond er de behoefte aan een afwegingskader. Een afwegingskader dat een houvast biedt voor het maken van afwegingen om dergelijke huisvestingsinitiatieven wel of niet toe te staan. Om te kunnen beoordelen in hoeverre de nieuwe huisvestingsinitiatieven, gericht op mensen met een zorgvraag, voorzien in de lokale behoefte, diende de toekomstige opgave in beeld te worden gebracht. Dit heeft ertoe geleid dat, met het oog op de vergrijzing en de extramuralisering van de zorg (scheiding van wonen en zorg), het huidige zorgvastgoed en de huidige woningvoorraad in beeld zijn gebracht.

Ook is beoordeeld in hoeverre het zorgvastgoed en de woningen/de woonomgeving voldoen aan kwantitatieve én kwalitatieve vraag.

-2-

Doel Het doel van het onderzoek was om kwantitatief en kwalitatief zicht te krijgen op de lokale vraag naar- en het aanbod van benodigde woonvormen voor mensen met een zorgvraag in de gemeente Nunspeet. Er is gekeken naar de volgende doelgroepen: - Ouderen - Mensen met een verstandelijke beperking - Inwoners met Multi problematiek (Beschermd Wonen/ maatschappelijke opvang) - Kwetsbare jongeren (18+) die uitstromen uit de jeugdzorg en een specifieke woonzorgvraag hebben. De belangrijkste conclusies uit het onderzoek zijn: - Voor de doelgroep ouderen is er een transformatie opgave om vastgoed te ontwikkelen richting kleinschalig extramuraal wonen; - Mensen met een verstandelijke beperking zouden graag meer geclusterd willen wonen; - Er moet in toenemende mate rekening gehouden worden met voldoende huisvesting voor dak- en thuislozen en mensen die vanuit beschermd wonen uitstromen. Dit is onder andere onderdeel van het langer en opnieuw thuis wonen en de aanpak dakloosheid; Zie paragraaf hieronder. - Voldoende en passende huisvesting is daarnaast in zijn algemeenheid voor alle leeftijdsgroepen een toenemend probleem. Belangrijkste (woon)opgave voor de gemeente Nunspeet zijn: - Er is behoefte aan geclusterde woonvormen voor mensen met en zonder zorgvraag. In de rapportage wordt uitgegaan van verschillende mogelijkheden voor geclusterd wonen.

Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een zogenoemd (Knarren)hofje. Wonen in een hofje kenmerkt zich doordat de woningen op dusdanige manier gesitueerd zijn waardoor het zorgt voor een gevoel van veiligheid. Geclusterd wonen kan ook gerealiseerd worden met verschillende leeftijdscategorieën, zoals ouderen en jongeren die samen in een complex wonen. Een deel van het complex zou nog kunnen bestaan uit verpleeghuis, terwijl een ander deel is ingericht voor jongeren die de appartementen of studio’s huren. De insteek van deze vorm is dat jong en oud met elkaar omgaan en elkaar helpen en ondersteunen waar nodig. - Een andere woonopgave waarin moet worden voorzien voor de groep mensen met een verstandelijke beperking is het “gespikkeld” wonen. Gespikkeld wonen houdt in dat mensen wonen in een reguliere woning in de nabijheid van een woonvorm van waaruit zorg en begeleiding geboden kan worden. Het organiseren van deze vorm van wonen vraagt om een goede afstemming tussen de zorgaanbieder, de woningcorporatie en, indien nodig, afstemming met de buurt. - De huisvesting van dak- en thuislozen en de uitstroom mensen uit beschermd wonen vindt veelal plaats in de sociale huursector. De huisvesting van deze doelgroepen maakt onderdeel uit van de prestatieafspraken tussen de gemeente en de woningcorporatie.

Los van deze afspraken zijn zowel de gemeente als de woningcorporaties aan zet om voldoende aanbod in sociale huursector te realiseren en waar dat niet lukt andere initiatieven te ondersteunen. - Voldoende en passende huisvesting is een toenemend probleem voor alle jongeren ongeacht of zij uitstromen vanuit een zorgvoorziening.

-3-

Uitkomsten regionaal woningmarktonderzoek De gemeente Nunspeet werkt op het terrein van volkshuisvesting samen met vijf andere gemeenten en vier woningcorporaties in het verband Noord-Veluwe. In opdracht van deze gemeenten en woningcorporaties is in 2022 een woningmarktonderzoek uitgevoerd. De vraag naar wonen met zorg is dit onderzoek meegenomen. De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek sluit aan bij de bevindingen van Companen, namelijk dat er bij ouderen, maar ook andere groepen met een zorgvraag, behoefte is aan vormen van beschut wonen. Als gevolg van het scheiden van wonen en zorg is de vraag naar beschutte woonvormen toegenomen. Het gaat hierbij om woonvormen waar men zelfstandig kan wonen, maar waar zorg binnen handbereik is of waar de zorg op afroep beschikbaar is. Vooral ouderen die door het aanscherpen van regels rondom de indicatieverstrekking niet langer in aanmerking komen voor een plek in het verpleeghuis hebben behoefte aan een beschutte woonplek. Een andere uitkomst van het regionale woningmarktonderzoek is dat het aanbod aan intramurale verpleeghuisplekken naar alle waarschijnlijkheid stabiel blijft als gevolg van rijksbeleid, terwijl de groep ouderen die zorg nodig heeft juist groter wordt. De trend is dat steeds meer ouderen met een Wlz-indicatie straks thuis zorg ontvangen of in een kleinschalige particuliere woonvorm.

In beeld zien de vormen van wonen en zorg voor ouderen er als volgt uit.

-4-

Trends rondom huisvesting dakloosheid en beschermd wonen Onderzoek over 2022 laat zien dat het aantal dakloze mensen in Nederland in een jaar steeg met bijna 25%. Het aantal dakloze jongeren steeg nog harder, met bijna 50% 1. En dit zijn alleen nog maar de mensen die in beeld zijn bij gemeenten, woningbouwcorporaties en opvanginstellingen. De belangrijkste oorzaak is dat er een groot tekort is aan geschikte huisvesting. Er zijn diverse landelijke plannen die pogen dakloosheid aan te pakken en het tekort aan geschikte huisvesting terug te dringen. Zo is er vanuit de coalitie aanpak dakloosheid een actieplan gelanceerd op 5 december 2022. Daarin is expliciet gemaakt dat dakloosheid momenteel vooral een woonprobleem is en dat voldoende en betaalbare woningen prioriteit zijn van het kabinet. Ook is landelijk het programma een thuis voor iedereen opgezet. De landelijke trend rondom toename van dakloosheid is ook op de Noord-Veluwe terug te zien. Zo is het aantal meldingen bij het meldpunt maatschappelijke zorg sinds 2020 fors gestegen en lijkt Geestelijke gezondheid de hoofdproblematiek te zijn van de stijging. In het eerste halfjaar van 2022 zijn er al bijna net zoveel meldingen voor de maatschappelijke opvang binnengekomen als in heel 2021. Ook is er een wachtlijst ontstaan voor de maatschappelijke opvang.

Dit komt onder andere door de toename van complexe problematiek in combinatie met onvoldoende uitstroommogelijkheden in de regio. Vanaf 2024 zal de decentralisatie van beschermd wonen langzaamaan worden ingevoerd. Dit betekent een verschuiving in taken en middelen van de centrumgemeente naar de lokale gemeenten. De transitie gaat echter ook gepaard met een transformatie; die van beschermd wonen naar beschermd thuis. Ook hiervoor is voldoende passende en betaalbare woonruimte noodzakelijk. In de Noord-Veluwe wordt hier op kleine schaal steeds meer invulling aan gegeven. Uitstroom naar de wijk blijft echter een belangrijk aandachtspunt. Hierin zien we ook een parallel met ontwikkelingen die in de jeugdzorg gaande zijn. Integraal wonen in de wijk, in de nabijheid van familie wordt het nieuwe normaal.

Landelijk programma “Een Thuis voor Iedereen” Het programma ‘Een thuis voor iedereen’ is het tweede programma van de zes programma’s die onderdeel uitmaken van de Nationale Woon- en Bouwagenda. Dit programma heeft als doel te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor alle aandachtsgroepen met een evenwichtige verdeling over gemeenten en met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Aandachtsgroepen zijn onder andere, mensen die dak- en thuisloos zijn, mensen die uitstromen uit een intramurale (zorg)instelling of detentie, statushouders en mensen met sociale of medische urgentie. Op basis van dit programma zijn gemeenten onder andere aan zet om een integrale woonzorgvisie op te stellen voor aandachtsgroepen en ouderen.

1 Onderzoek LdH, bron: stadszaken (28 november 2022).

-5-

Wat gaan we het komende jaar doen en wat is hierin de rol van de gemeente? Zowel uit het onderzoek van Companen als uit het regionale woningmarkt-onderzoek blijkt dat er bij ouderen, maar ook bij andere groepen met een zorgvraag, behoefte is aan vormen van beschut wonen. Als gevolg van het scheiden van wonen en zorg is de vraag naar beschutte woonvormen toegenomen. Dit is dan ook de opgave waar we als gemeente voor staan. Beschut wonen kent verschillende vormen, zelfstandig wonen in bijvoorbeeld een hofje met of zonder zorg maar het kan ook in een kleine woonvorm met het aanbod van 24 uurszorg. De rol die gemeente heeft in deze (woon)opgave is om hierover (prestatie)afspraken vast te leggen met partijen die daadwerkelijk ontwikkelen. Denk hierbij aan de woningcorporaties maar ook andere partijen die woningen of vastgoed gericht op zorg ontwikkelen. Naast deze (woon)opgave is het aan de gemeente om een integrale woonzorgvisie op te stellen. Het gaat hierbij om een visie die een beeld geeft wat de ouderen en de mensen uit de aandachtsgroepen nodig hebben aan zowel huisvesting, aan zorg en aan ondersteuning. Om een beeld te krijgen van de behoefte die er bestaat, is op termijn aanvullend onderzoek nodig.

De uitvraag die is gedaan aan Companen was vooral gericht op het in beeld brengen en op het beoordelen van het zorgvastgoed en van de woningvoorraad, oftewel het onderzoek was vooral gericht op de huisvesting. De uitkomsten bieden een goede basis voor de integrale woonzorgvisie die wordt bedoeld op basis van het programma “Een Thuis voor iedereen”. Dit geldt ook voor de uitkomsten van het regionale woningmarkonderzoek. De uitkomsten van de genoemde onderzoeken zullen daarom als input worden gebruikt voor het opstellen van deze integrale woonzorgvisie. Afhankelijk van de snelheid en de breedte van de landelijke ontwikkelingen rondom dakloosheid en de decentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang zetten we de komende periode stappen om in de gemeente Nunspeet te voorzien in passende huisvesting.