AP 6c. Bijlage Notitie Scenarios inkomensgrenzen energietoeslag gemeente Nunspeet 2022

Notitie scenario’s inkomensgrenzen energietoeslag gemeente Nunspeet 2022 De gemeenteraad verzoekt het college om verschillende scenario’s in kaart te brengen rondom de inkomensgrenzen van de energietoeslag in 2022 en 2023. In dit document zijn verschillende scenario’s uiteen gezet. Vanaf april 2022 verstrekt de gemeente Nunspeet de energietoeslag die in eerste instantie € 800,-- per huishouden bedroeg. De inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum wordt als voorwaarde gesteld. Het vermogen wordt binnen deze regeling buiten beschouwing gelaten. In de zomer 2022 heeft het kabinet de richtlijn van de hoogte van het bedrag aangepast van € 800,-- naar € 1.300,--. De gemeente Nunspeet heeft in augustus aan iedereen die in de voorliggende periode gebruik heeft gemaakt van de energietoeslag een nabetaling gedaan van € 500,--. Nieuwe aanvragen krijgen vanaf dat moment € 1.300,-- aan energietoeslag toegekend. Met het verhogen van het richtbedrag is ook de aanvraagtermijn voor deze energietoeslag verlengd tot en met 30 juni 2023. Het kabinet heeft op Prinsjesdag aangekondigd dat er een tweede energietoeslag van wederom € 1.300,-- betaald kan gaan worden in 2023. De voorwaarden en beschikbaar gestelde middelen voor deze nieuwe energietoeslag zijn echter nog niet duidelijk.

Zo is het niet duidelijk of inwoners die de energietoeslag pas in 2023 aanvragen, deze twee keer kunnen ontvangen (aangezien de aanvraagtermijn van de eerste energietoeslag loopt tot en met 30 juni 2023). In de onderstaande scenario’s wordt daarom vooral gerekend met de cijfers die bekend zijn over 2022. Financieel kader Gemeenten krijgen een rijksbijdrage voor de bekostiging en uitvoering van de energietoeslag in 2022. Deze vergoedingen worden ontvangen binnen de algemene uitkering en zijn als volgt: Rijksbijdrage 'eerste energietoeslag 2022-2023'

Bedrag

Eerste bijdrage Rijk Bijdrage na verhoging tot € 1.300

€ €

742.382 640.794

Totaal bijdrage energietoeslag

€ 1.383.176

Overzicht verschillende scenario’s Onderstaand tabel geeft een overzicht van het geschatte bereik van de energietoeslag bij verschillende inkomensgrenzen en de daarbij behorende kosten. De verschillende scenario’s en uitkomsten worden verder in dit document toegelicht. Overzicht verschillende scenario's inkomensgrenzen (bereik en kosten energietoeslag) Inkomensgrens t.o.v. sociaal minimum 120% 130% 140% 150% € 1.300 (tot € 1.300 (tot € 1.300 (tot 120%), € 650 120%), € 650 120%), € 650 Hoogte energietoeslag € 1.300 (120-130%) € 1.300 (120-140%) € 1.300 (120-150%) € 1.300 Bereik (aantal huishoudens) 945 1264 1264 1343 1343 1679 1679 Totaal verstrekkingen energietoeslag € 1.228.500 € 1.435.717 € 1.642.934 € 1.487.521 € 1.746.542 € 1.705.839 € 2.183.178 Uitvoeringskosten € 142.500 € 217.564 € 217.564 € 229.582 € 229.582 € 280.230 € 280.230 Totaal kosten verstrekkingen + uitvoeringskosten € 1.371.000 € 1.653.281 € 1.860.498 € 1.717.104 € 1.976.125 € 1.986.069 € 2.463.408 Totaal saldo (uitgaven vs. rijksbijdrage) € 12.176 € -270.105 € -477.322 € -333.928 € -592.949 € -602.893 € -1.080.232

-2-

Scenario 1: Huidige stand van zaken energietoeslag 2022 tot en met 30 juni 2023, ongewijzigde voorwaarden Inwoners van de gemeente Nunspeet met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum kunnen vanaf april 2022 een beroep doen op de energietoeslag. In onderstaande tabel is aangegeven wat het verwachte bereik van de energietoeslag, met de bijbehorende kosten, vanaf 2022 tot en met 30 juni 2023 als de inkomensgrenzen gehanteerd blijven op 120% van het sociaal minimum. Er is gekozen voor de periode tot en met 30 juni 2023, omdat de huidige energietoeslag kan worden aangevraagd tot en met 30 jun 2023. (Verwacht) Bereik en kosten energietoeslag 2022 t/m 30 juni 2023 Aantallen Kosten Ambtshalve toegekend Op aanvraag toegekend t/m 31 okt '22 Totaal toegekend t/m 31 okt. '22 Nog te verwachten toekenningen t/m 30 juni 2023

359 436 795 150

Totaal verwachte toekenningen t/m 30 juni 2023 Uitvoeringskosten ad. € 9.500,-- p.m (15 maanden) Totaal verstrekkingen + uitvoeringskosten

945 € 1.228.500 € 142.500 € 1.371.000

Resterend saldo

€ 466.700 € 566.800 € 1.033.500 € 195.000

€

12.176

Hierbij is voor de uitvoeringskosten uitgegaan ad. € 9.500,-- per maand voor 15 maanden (vanaf april 2022 t/m juni 2023), gebaseerd op de huidige kosten voor een medewerker beoordelen aanvraag energietoeslag voor 24 uur per week, juridische kosten (bezwaar/beroep) en administratieve kosten. Het aantal nog te verwachten aanvragen is geschat op 150 stuks (tot en met 30 juni 2023). Het college ziet momenteel nog geen substantiële afname in het aantal aanvragen energietoeslag, ondanks het relatief hoge bereik van de energietoeslag. Dit valt deels te verklaren doordat inwoners eerst nog zelf proberen rond te komen, maar ook doordat de jaarafrekening voor veel inwoners op een verschillend moment wordt ontvangen en aanleiding kan zijn om toch de energietoeslag aan te vragen. Daarbij komt nog de verhoging van het minimumloon met 10,15% per 1 januari 2023, waardoor er meer inwoners in aanmerking komen voor de energietoeslag, omdat het sociaal minimum is gekoppeld aan het minimumloon. Het college verwacht de energietoeslag op de huidige wijze binnen het beschikbaar gestelde budget te kunnen bekostigen. Schatting gebruik energietoeslag bij hogere grenzen

Er zijn geen exacte gegevens waarmee aan de voorkant kan worden ingeschat hoeveel huishoudens recht hebben op de energietoeslag bij bepaalde inkomensgrenzen. Dit is namelijk van verschillende factoren afhankelijk (bv. huishoudsamenstelling of leeftijd). Om toch een inschatting te kunnen maken, maken we gebruik van inkomensgegevens per huishouden van het CBS (gestandaardiseerd huishoudinkomen 2020). Dit brengt een mate van onzekerheid met zich mee, doordat de landelijke inkomensverdeling niet per se 1-op-1 door te vertalen is naar de gemeente Nunspeet. Daarnaast wordt in de scenario’s gerekend met de bijstandsnormen voor 21-jarigen tot pensioengerechtigden, zij vormen de grootste gebruikers groep.

-3-

In onderstaande tabel is in kaart gebracht hoeveel procent van de huishoudens onder de verschillende inkomensgrenzen vallen. Er is hierbij onderscheid gemaakt tussen alleenstaanden en gehuwden, zij hebben immers verschillende normen waarmee zij in aanmerking komen voor de energietoeslag. Omdat alleenstaanden meer gebruik maken van de energietoeslagen is gekozen voor een gewogen gemiddelde waarbij alleenstaanden voor 75% worden gerekend, en gehuwden voor 25%. Op deze manier wordt ingeschat dat wanneer bij een inkomensgrens van 120% er 945 huishoudens gebruik maken van de energietoeslag, dit zal toenemen naar 1264 huishoudens als de inkomensgrens verhoogd wordt naar 130% van het sociaal minimum. Schatting aantal energietoeslagen bij verschillende inkomensgrenzen Percentage sociaal minimum

Alleenstaand

120% 130% 140% 150%

12,1% 17,4% 17,4% 23,3%

Gehuwd Gewogen gemiddelde 30,1% 36,4% 42,3% 48,2%

16,6% 22,2% 23,6% 29,5%

Verwachte aantal energietoeslagen 945 1264 1343 1679

Hieronder worden de verschillende scenario’s verder uitgewerkt. Voor elk van deze scenario’s geldt dat: • De verhoging van de inkomensgrens met terugwerkende kracht plaats vindt; • De overige voorwaarden ongewijzigd blijven; • De uitvoeringskosten in elk volgend scenario in ieder geval toenemen met € 26.992,-- i.v.m. het herbeoordelen van de reeds afgewezen aanvragen (179 stuks). Daar bovenop nemen uitvoeringskosten naar rato toe met het verwachte aantal extra aanvragen; • Voor ieder scenario is ook een berekening uitgevoerd voor de situatie waarbij toegekende energietoeslagen bóven 120% de helft van het normbedrag (€ 650,--) van de energietoeslag wordt verstrekt. Scenario 2: Inkomensgrens 130% van het sociaal minimum april 2022 tot en met 30 juni 2023 In dit scenario gaan we er vanuit dat: • De inkomensgrens verhoogd wordt van 120% naar 130% van het sociaal minimum; • De verhoging leidt tot 319 extra toekenningen ten opzichte van de inkomensnorm van 120%; • De uitvoeringskosten in totaal met € 75.064,-- toenemen t.o.v. de inkomensnorm van 120%. De toegenomen kosten bestaan uit € 48.072,-- extra kosten beoordeling, juridisch en administratie en voor € 26.992,-- uit uitvoeringskosten i.v.m.

herbeoordeling reeds afgewezen aanvragen; • Het verstrekte bedrag aan energietoeslagen in totaal zal toenemen met € 414.434,-- bij een normbedrag van € 1.300,-- voor alle inkomensgrenzen, en met € 207.217,-- als wordt gekozen van een normbedrag van € 650,-- voor toekenningen boven de 120%.

-4-

Inkomensgrens t.o.v. sociaal minimum

Hoogte energietoeslag Bereik (aantal huishoudens) Totaal verstrekkingen energietoeslag Uitvoeringskosten Totaal kosten verstrekkingen + uitvoeringskosten Totaal saldo (uitgaven vs. rijksbijdrage)

130% € 1.300 (tot 120%), € 650 (120-130%) € 1.300 1264 1264 € 1.435.717 € 1.642.934 € 217.564 € 217.564 € 1.653.281 € 1.860.498 € -270.105 € -477.322

Scenario 3: Inkomensgrens 140% van het sociaal minimum april 2022 tot en met 30 juni 2023 In dit scenario gaan we er vanuit dat: • De inkomensgrens verhoogd wordt van 120% naar 140% van het sociaal minimum; • De verhoging leidt tot 398 extra toekenningen ten opzichte van de inkomensnorm van 120%; • De uitvoeringskosten in totaal met € 87.082,-- toenemen t.o.v. de inkomensnorm van 120%. De toegenomen kosten bestaan uit € 60.090,-- extra kosten beoordeling, juridisch en administratie en voor € 26.992,-- uit uitvoeringskosten i.v.m. herbeoordeling reeds afgewezen aanvragen; • Het verstrekte bedrag aan energietoeslagen in totaal zal toenemen met € 518.042,-- bij een normbedrag van € 1.300,-- voor alle inkomensgrenzen, en met € 259.021,-- als wordt gekozen van een normbedrag van € 650,-- voor toekenningen boven de 120%. Inkomensgrens t.o.v. sociaal minimum

Hoogte energietoeslag Bereik (aantal huishoudens) Totaal verstrekkingen energietoeslag Uitvoeringskosten Totaal kosten verstrekkingen + uitvoeringskosten Totaal saldo (uitgaven vs. rijksbijdrage)

140% € 1.300 (tot 120%), € 650 (120-140%) € 1.300 1343 1343 € 1.487.521 € 1.746.542 € 229.582 € 229.582 € 1.717.104 € 1.976.125 € -333.928 € -592.949

Scenario 4: Inkomensgrens 150% van het sociaal minimum april 2022 tot en met 30 juni 2023 In dit scenario gaan we er vanuit dat: • De inkomensgrens verhoogd wordt van 120% naar 150% van het sociaal minimum; • De verhoging leidt tot 734 extra toekenningen ten opzichte van de inkomensnorm van 120%. Er is een relatief grote sprong tussen het aantal huishoudens met een inkomen tot 140% en 150% van het sociaal minimum; • De uitvoeringskosten in totaal met € 137.730,-- toenemen t.o.v. de inkomensnorm van 120%. De toegenomen kosten bestaan uit € 110.738,-- extra kosten beoordeling, juridisch en administratie en voor € 26.992,-- uit uitvoeringskosten i.v.m. herbeoordeling reeds afgewezen aanvragen; • Het verstrekte bedrag aan energietoeslagen in totaal zal toenemen met € 954.678,-- bij een normbedrag van € 1.300,-- voor alle inkomensgrenzen, en met € 477.339,-- als wordt gekozen van een normbedrag van € 650,-- voor toekenningen boven de 120%.

-5-

Inkomensgrens t.o.v. sociaal minimum

Hoogte energietoeslag Bereik (aantal huishoudens) Totaal verstrekkingen energietoeslag Uitvoeringskosten Totaal kosten verstrekkingen + uitvoeringskosten Totaal saldo (uitgaven vs. rijksbijdrage)

150% € 1.300 (tot 120%), € 650 (120-150%) € 1.300 1679 1679 € 1.705.839 € 2.183.178 € 280.230 € 280.230 € 1.986.069 € 2.463.408 € -602.893 € -1.080.232

Scenario 5: Inkomensgrens 120%, met extra inzet op duurzame en preventieve inzet rondom bestaanszekerheid. In dit scenario gaan we er vanuit dat: • De inkomensgrens gehandhaafd blijft op 120% van het sociaal minimum; • De extra geraamde uitgaven bij ophoging van de inkomensgrens naar 130% van in totaal € 489.498,-- worden niet benut voor de energietoeslag, maar worden benut voor duurzame en preventieve voorzieningen op het gebied van bestaanszekerheid. In dit scenario wordt gekeken naar een duurzamere inzet van middelen op het gebied van bestaanszekerheid. De energietoeslag is een eenmalige bijdrage en richt zich niet op de oorzaak van een inkomens- (of bestedings-)probleem. Daarnaast is de energietoeslag een weinig maatwerkgerichte regeling. In dit scenario wordt daarom voorgesteld om de meerkosten die ophoging naar 130% van het sociaal minimum voor de energietoeslag met zich mee brengen van € 489.498,-- niet in te zetten op de energietoeslag, maar in te zetten voor een maatwerkgerichte en duurzame preventievere bestaanszekerheid aanpak. Om maatwerk te kunnen bieden wordt daarom voorgesteld om een bedrag ad. € 95.000,-- beschikbaar te stellen aan het noodfonds dat Stichting Hulpfonds Nunspeet momenteel opzet. Het hulpfonds is niet gebonden aan wettelijke kaders waardoor er ruimte voor maatwerk ontstaat.

Ook wordt verwacht dat er met het hulpfonds een doelgroep bereikt wordt die zich niet snel tot de overheid zal wenden, maar wel financiële hulp nodig heeft. Invulling van de motie voor ondernemers, instellingen en verenigingen volgt separaat. Daarnaast wordt momenteel gewerkt aan een Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden, dat naar verwachting in Q1 2023 wordt vastgesteld. Dit plan zal zich ook richten op een duurzame en preventieve aanpak bestaanszekerheid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het laagdrempelig beschikbaar stellen van budgetbeheer of budgetcoaching, het opstellen van regelingen om ontwikkelkansen van kinderen te vergroten of het opstellen van een compensatie eigen risico regeling om zorgmijding te beperken en schulden te voorkomen. Met deze aanpak worden de beschikbaar gestelde middelen effectiever en doelmatiger ingezet. Er wordt in dit scenario daarom geadviseerd om het restant van de meerkosten van € 394.498,-- (€ 489.498,-- -/- € 95.000.--) te reserveren voor de uitvoering van het Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden. Deze middelen worden in beginsel direct, maar indien noodzakelijk of wenselijk ook indirect ingezet. Indirecte inzet kan bijvoorbeeld plaatsvinden door het ondersteunen van verenigingen die essentieel zijn voor het welzijn van inwoners.

Het borgen van laagdrempelige toegang tot bijvoorbeeld sporten en culturele activiteiten is daarbij leidend.