AP 6b. Bijlage Perspectievennota Programmabegroting 2025-2028

Gemeente Nunspeet

Perspectievennota Programmabegroting 2025-2028

-2-

Inhoudsopgave 1

Inleiding ..................................................................................................................................... 3

2

Gemeentelijke taken, verbonden partijen en projecten ............................................................ 4

3

4

2.1

Gemeentelijke taken ......................................................................................................... 4

2.2

Verbonden partijen ........................................................................................................... 4

2.3

Gemeentelijke projecten ................................................................................................... 5

Financieel beleid ....................................................................................................................... 8 3.1

Stand van de begroting .................................................................................................... 8

3.2

Autonome en noodzakelijke ontwikkelingen..................................................................... 8

3.3

Nieuwe beleidswensen ..................................................................................................... 8

3.3.1

Samenvatting beleidswensen en dekkingsvoorstellen ................................................. 9

3.3.2

Nieuw beleid met financiële consequenties ............................................................... 10

3.3.3

Nieuw beleid zonder financiële consequenties .......................................................... 11

3.4

Dekkingsmogelijkheden .................................................................................................. 12

3.5

Uitgangspunten begroting .............................................................................................. 12

Tenslotte .................................................................................................................................. 15

-3-

1

Inleiding

Voor u ligt de Perspectievennota Programmabegroting 2025-2028 van de gemeente Nunspeet. Sinds enkele jaren heeft de Perspectievennota een vaste plek gekregen in de Nunspeetse planning- en control (hierna: P&C-)cyclus. Het doel van de Perspectievennota is om de gemeenteraad eerder in het begrotingsproces te betrekken bij de formulering van beleidswensen. Daarom hebben de aangeleverde nieuwe beleidswensen of voorstellen voor beleidsintensiveringen door de raadsfracties een prominente plaats in deze Perspectievennota. Daarnaast zal de Perspectievennota onderdelen bevatten die eerder onder de noemer ‘Uitgangspunten Programmabegroting’ door de gemeenteraad werden vastgesteld. Het door de raad vastgestelde raadsakkoord vormt de basis voor het collegeprogramma 2022 – 2026 waaruit deze discussie over de gewenste prioriteiten gevoerd zal worden.

-4-

2

Gemeentelijke taken, verbonden partijen en projecten

De gemeentelijke taken, verbonden partijen en projecten hebben grote financiële impact. In de voorbereiding op de Programmabegroting 2025-2028 geven we u kennis van de volgende onderwerpen. Daarnaast wordt u via kwartaalrapportages geïnformeerd over de meest actuele stand van zaken. Het is niet mogelijk om voor alle taken en over alle verbonden partijen en projecten iets te benoemen, daarom is dit geen uitputtend overzicht, maar enkele zaken uitgelicht waarvan wij u op de hoogte willen brengen van mogelijke financiële risico’s die impact kunnen hebben op de Programmabegroting 2025-2028. 2.1 Gemeentelijke taken Jeugdzorg Er zijn en worden diverse maatregelen getroffen om de kosten van de jeugdzorg terug te dringen. Vooralsnog zijn er incidenteel extra middelen beschikbaar vanuit het Rijk. Door de toenemende kosten van Jeugdzorg kunnen deze niet meer budgetneutraal worden opgenomen. In de meicirculaire 2024 verwachten we meer te vernemen of er vanaf 2025 structurele middelen beschikbaar komen. Opvang Ontheemden Oekraïne Er is nog niet te voorzien hoe lang deze oorlog gaat duren en of deze ontheemden binnen enige tijd weer terug naar ‘huis’ kunnen en willen. Daarnaast zal de wederopbouw ook enige tijd vergen om ook daadwerkelijk weer een (t)huis te zijn om naar toe te kunnen gaan. Vooralsnog lijkt dit in onze begroting, door rijksmiddelen in de vorm van normvergoeding.

Met de huidige normvergoeding is (tenminste) budgetneutraal raming mogelijk, echter nadat het nieuwe kabinet gevormd is kan de huidige vergoeding aangepast worden. Omgevingswet De geest van de Omgevingswet geeft aanleiding om keuzes te maken om meer vergunningsvrij te regelen. In hoeverre de gemeente Nunspeet hier invulling aan wil geven zal in 2024 verder uitgewerkt worden en voorgelegd worden aan de raad. Ondanks dat in de meerjarenbegroting de legesinkomsten al naar beneden zijn bijgesteld, zal afhankelijk van deze keuzes moeten blijken of verdere bijstelling nodig is. Per 1 januari 2024 is de omgevingswet ingegaan. Als achtervang hebben we circa 1 miljoen aan Rijksmiddelen. Bij de jaarrekening 2023 zal worden voorgesteld om hiervoor een bestemmingsreserve in te stellen. 2.2 Verbonden partijen Inclusief Groep De uitvoering van de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) is aan verandering onderhevig. In principe kunnen er geen nieuwe mensen onder deze wet geplaatst worden in de sociale werkvoorziening. Uitvoering van de wet wordt bekostigd uit de integratieuitkering van het Rijk, welke via de Algemene Uitkering aan de gemeente wordt uitbetaald. Plaatsing vindt nu grotendeels plaats met bekostiging vanuit de Wajong, de Participatiewet (PW) en de Loonkostensubsidie (LKS). De hiermee samenhangende rijksuitkering is aanmerkelijk lager als die vanuit de WSW.

Gevolg is dat de Inclusiefgroep de komende jaren een veranderingsproces ingaat en een keuze moet maken hoe mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt toch een volwaardig werkomgeving kan worden geboden. Dit alles zal er toe leiden dat de Inclusiefgroep in de rode cijfers gaat komen en de gemeenten een keus moeten maken hoe zij de toekomst van de organisatie zien. Deze hele ontwikkeling brengt voor de gemeenten wel de nodige financiële risico’s met zich mee. In de

-5-

bijstellingsbrief bij de programmabegroting 2024-2027 is aangegeven dat voor het jaar 2026 nog onduidelijk is hoe de bijdrage vanuit de gemeente zich zal ontwikkelen. Vanaf 2027 zal er rekening gehouden moeten worden met hogere lasten voor de gemeente. GGD, ODNV en VNOG Bij alle drie de instanties zal de gemeentelijke bijdrage fors verhoogd worden, mede als gevolg van de prijs- en loonstijgingen. Het is niet bekend of hier ook voldoende hogere uitkeringen vanuit het Rijk tegenover komen te staan, hierover verwachten we meer informatie te krijgen bij de meicirculaire. 2.3 Gemeentelijke projecten Stationsomgeving Het project Stationsomgeving begint steeds meer vorm te krijgen. Vanuit de Programmabegroting 2023-2026 is reeds extra geld gereserveerd voor prijsstijgingen (t.o.v. prijspeil medio 2022) en ander onvoorziene kosten. In de planning wordt er van uit gegaan dat het grootste deel van de werkzaamheden eind 2025 worden afgerond. Vooralsnog worden geen financiële aanpassingen verwacht. Een aantal risico’s zijn: - Uitlopen van de planning waardoor de uiteindelijke kosten hoger worden. - Verdere prijsstijgingen/inflatie; er is in het project gerekend met prijspeil medio 2022. Het is nog niet duidelijk hoe dit zich ontwikkeld.

- Voorwaarden die aan de subsidieregelingen worden gesteld kunnen betekenen dat het uiteindelijke subsidiebedrag lager uitvalt, bijvoorbeeld als de werkelijke kosten waar de regeling betrekking op heeft ook lager uitvalt. - Nu nog onvoorzien meerwerk wat extra kosten met zich mee brengt. Binnen het project wordt rekening gehouden met een aantal tegenvallers door een risicobudget bij te houden. Poort van de Veluwe, Nunspeet Het ontwerp wordt van Noord naar Zuid in vier fases uitgevoerd. Van de eerste fase, grenzend aan de stationsomgeving is het definitieve ontwerp klaar. De 2e en 3e fase (parkeerplaats en het bosplein) worden op dit moment ontworpen. Met de 4e fase (paden en wegen) wordt vanaf maart 2024 gestart. Voor het project Poort van de Veluwe, Nunspeet, is een krediet beschikbaar gesteld. Doordat in deelgebieden aanbesteed wordt zal het risico voor extreme prijsstijgingen gespreid worden. Het zo snel mogelijk ontwerpen en vergunningen aanvragen verkleint het risico op vertraging. Door de raad is op 30 november 2023 vastgesteld om over te gaan van tot uitvoering van Scenario 2 ‘Doelmatige inrichting’ van Masterplan Poort van de Veluwe tot een totaal investeringsbedrag van 4,6 miljoen euro. Onderwijshuisvesting In de raadsvergadering van 1 juni 2023 heeft de gemeenteraad het Koersplan Onderwijshuisvesting gemeente Nunspeet vastgesteld.

Het Koersplan gaat uit van een viertal fasen: fase 1: 2023-2026 fase 2: 2027-2030 fase 3 en 4: 2031-2038 Fase 1 bestaat uit: - 3 (ver)nieuwbouwprojecten - 1 renovatieproject - 8 upgradings-/verduurzamingsprojecten

-6-

De (ver)nieuwbouwprojecten zijn 2 projecten die ook in het vorige huisvestingsplan (SHP) stonden, het derde project – vernieuwbouw - houdt verband met een ontwikkeling binnen het speciaal onderwijs. Het renovatieproject betreft het openbaar onderwijs. De acht upgradings/verduurzamingsprojecten zijn er meer dan in het vorige SHP. Fase 2 bevat 1 project uit het oude SHP en 2 nieuwe projecten. Fasen 3 en 4 omvatten de renovatie of (ver)nieuwbouw van de scholen die in fase 1 gepland staan voor verduurzaming. De verduurzaming zorgt ervoor dat de gebouwen de komende 10 tot 15 jaar verantwoord in stand kunnen worden gehouden door de schoolbesturen. Daarna is een grootschaliger aanpak nodig. In de Programmabegroting 2024-2027 zijn de structurele dekkingsmiddelen op basis van het vastgestelde Koersplan geregeld. Sportpark De Wiltsangh Vanaf 28 mei 2021 is gestart met de bouw van sportcomplex De Wiltsangh. In april 2023 is de nieuwbouw van sportcomplex de Wiltsangh (zwembad, turnhal en sporthal) opgeleverd. Hierover is het college en de gemeenteraad in november 2023 geïnformeerd. We bevinden ons in de nazorgfase, waarbij diverse onderdelen van het sportcomplex nog aandacht vragen. De sluitende exploitatie van het Sportbedrijf Nunspeet blijft een aandachtspunt, hier is op voor gesorteerd bij de begroting 2024 en 2025 met een incidentele aanvullende exploitatiebijdrage.

Ook heeft het Sportbedrijf voor 2023 een bijdrage beschikt gesteld gekregen als zijnde overgangskosten van sportcomplex de Brake naar sportief recreatiecentrum de Wiltsangh. De overige zaken die momenteel spelen t.a.v. de revitalisering van de Wiltsangh: - Voor FCC de Volharding is de fietscrossbaan gerealiseerd. Met hen wordt nu gewerkt aan een nieuwe huurovereenkomst. - Aangaande buitenruimte is de parkeerplaats, de wadi’s en het beweegplein aangelegd. Het beplantingsplan (groen) bevindt zich in de uitvoerende fase. - De nieuwe overeenkomsten met het Sportbedrijf zijn vormgegeven en ondertekend (beheer- en exploitatieovereenkomst en de huurovereenkomst). Dit geldt ook voor Clear Pool overeenkomst. - Aangaande Revitalisering van het sportpark is de gemeente gesprekspartner van VV Nunspeet en NTC de Wiltsangh over mogelijke nieuw- en/of verbouw van opstallen. In de huidige programmabegroting 2024 – 2027 zijn structurele middelen beschikbaar voor de revitalisering van de Wiltsangh. In november 2023 is college en gemeenteraad geïnformeerd over de afronding van het projectdeel ‘nieuwbouw sportief recreatiecentrum de Wiltsangh’ bijbehorende middelen. Hierin is aangegeven dat de nieuwbouw gerealiseerd is binnen begroting. In de programmabegroting 2024-2027 zijn structurele middelen geraamd ten behoeve van de realisatie van de resterende investeringen van project De Wiltsangh.

Nieuw Feithenhof (Grex) Vooruitlopend op een vast te stellen grondexploitatie is in 2023 onder de Wvg het pand van Shimano aangekocht. Hiervoor is afzonderlijk krediet bij de raad aangevraagd. Er is tevens een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Dit budget is niet toereikend om de plannen zover gereed te krijgen om tot een te openen gemeentelijke grondexploitatie te komen. Aanvullend wordt in maart/april 2024 in het kader van de verdere uitwerking van het Ruimtelijke en Programmatische Verkenningsdocument extra budget aangevraagd. De uitkomsten van de, nog niet vastgestelde, businesscase laten voor de ontwikkeling van Nieuw Feithenhof een negatief resultaat zien. Om dit tekort te verkleinen is er een

-7-

cofinanciering bij de Provincie aangevraagd en wordt er een aanvraag Woningbouwimpuls ingediend bij het Rijk. Deze grondexploitatie maakt geen onderdeel uit van de programmabegroting. Deze grondexploitatie wordt afzonderlijk aan de raad voorgelegd. ’t Hul Noord (Grex) Naast het voorbereidingskrediet zijn er afgelopen periode een aantal (grond)aankopen verricht. Voor deze aankopen heeft afzonderlijke besluitvorming plaatsgevonden en deze kosten zijn geactiveerd onder de materiële vaste activa. Ook deze kosten zullen te zijner tijd worden ingebracht in de nog te openen grondexploitatie, of indien er geen ontwikkeling plaats gaat vinden dienen de aankoopkosten te worden afgewaardeerd naar de marktwaarde. Het beschikbare voorbereidingskrediet is overschreden. Omdat de planvorming al in een vergevorderd stadium is, zal in het voorjaar 2024 een grondexploitatie worden aangeboden aan de gemeenteraad ter vaststelling. Bij de vaststelling van het ontwerpbestemmingsplan in 2023 liet de gemeentelijke grondexploitatie een (voorlopig) tekort zien. Voorafgaand aan de vaststelling van het bestemmingsplan met bijbehorend exploitatieplan worden zowel grondexploitatie als exploitatieplan nog geactualiseerd en daardoor wijzigen de tekorten nog.

Daarnaast wordt een subsidieaanvraag ingediend in het kader van de Woningbouwimpuls en een aanvraag voor co-financiering van de provincie, wat mogelijk leidt tot dekking van (een deel van) de tekorten. Uitgangspunt is dat vooruitlopend op de uitgifte van de woningbouwkavels de bestaande Bovenweg wordt heringericht. Het plan wordt gefaseerd uitgevoerd en het voornemen is om de uitgifte van het eerste woonveld te starten in 2025. Deze grondexploitatie maakt geen onderdeel uit van de programmabegroting. Duurzaamheid In de raadsvergadering van april 2020 heeft de gemeenteraad het Duurzaamheidsplan 2020-2025 vastgesteld. In de Nota reserves en voorzieningen herijking 2023 is een (bestemmings)reserve Duurzaamheid opgenomen (per 1 januari 2023: circa € 4,55 miljoen). Nog niet te voorzien is welke energie-transitie en energie besparende projecten hiermee gefinancierd kunnen worden voor de periode van 2025 tot 2050. Bij de jaarrekening 2023 wordt voorgesteld om beschikbare (rijks)middelen inzake duurzaamheid toe te voegen aan deze reserve.

-8-

3

Financieel beleid

3.1 Stand van de begroting Donderdag 26 oktober 2023 heeft de raad de Programmabegroting 2024-2027 vastgesteld. Inclusief de bijstellingsbrief en moties, verwerkt in december, het vastgestelde dekkingsvoorstel en de verevening van de positieve jaarrekeningsaldi via de Algemene reserve zijn alle jaarschijven 2024 t/m 2027 structureel sluitend. Het effect van de decembercirculaire 2023, positief voor een bedrag van € 767.000, zal verwerkt worden in de 1e kwartaalrapportage 2024. De structurele effecten voor de jaarschijven 2025-2028 worden meegenomen bij de opstelling van de Programmabegroting 2025-2028. 3.2 Autonome en noodzakelijke ontwikkelingen Ontwikkelingen algemene uitkering Gemeentefonds In de meicirculaire 2024 krijgen we meer informatie over (de hoogte van) de uitkeringen die we vanuit het Rijk kunnen verwachten. Bij de behandeling van de Programmabegroting 2024-2027 was nog een beduidend lagere uitkering te verwachten in het jaar 2026. Het is nog niet bekend of er nog een (positieve) bijstelling te verwachten is voor de gemeente Nunspeet. Maatregelen vanwege korting gemeentefonds 2026 en verder Om te komen tot een sluitende begroting is bij de Programmabegroting 2024-2027 reeds een aantal maatregelen opgenomen om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting.

Voor het ‘ravijnjaar’ 2026 is onder andere gerekend met: ( -/- = baten, bedragen x € 1.000) 2026 2027 (Extra) Onderuitputting kapitaallasten -150 -200 Ozb verhoging 2026 6% opbrengststijging (1%-390 is € 65.000) -390 Verhoging toeristenbelasting 2024-2027 met €-253 0,10 per-337 jaar Verhoging forensenbelasting 2026 -118 -118 Onttrekking uit Algemene Reserve -425 Totaal -1.336 -1.045 Afhankelijk van de effecten van de meicirculaire 2024 kunnen bovenstaande maatregelen heroverwogen worden of extra maatregelen genomen worden. 3.3 Nieuwe beleidswensen In de opzet van de P&C cyclus ligt de nadruk op de raadsprioriteiten meer aan het begin van het proces. Op verzoek van de gemeenteraad hebben de raadsfracties eerder de mogelijkheid hun wensen voor de komende begrotingsperiode kenbaar te maken. Doel hiervan is dat er een debat gevoerd kan worden over het hele scala aan wensen. In overleg met de raadsfracties is voor de overzichtelijkheid een onderverdeling in de nieuwe wensen voorgesteld. De indeling maakt allereerst onderscheid tussen beleidsintensiveringen en nieuw beleid. Vervolgens wordt binnen het nieuwe beleid onderscheid gemaakt tussen onderwerpen met en onderwerpen zonder financiële consequenties. Na de behandeling van deze nota in de commissie Maatschappij & Middelen en de gemeenteraad worden deze onderwerpen uitgewerkt in de Programmabegroting 2025-2028.

Onderstaande zaken bij onderdeel 3.3.1, 3.3.2 en 3.3.3 zijn een-op-een overgenomen uit de inbreng van de fractie (en dus geen ambtelijke aanpassingen of doorrekeningen). - Bij een aantal onderwerpen/wensen is geen inschatting gemaakt van de verwachte (structurele) lasten. De betreffende onderwerpen zijn met een indicatie PM opgenomen in de tabel.

-9-

-

Bij alle posten waar niets is aangegeven of ‘z.s.m.’, ‘voor het einde van het kalenderjaar’, ‘2023’ of ‘2024’; is dit vertaald naar ‘2025’ omdat 2025 het eerste jaar is in de Perspectievennota / Programmabegroting 2025-2028. Daarmee is bij alle aangedragen punten door de fracties aangegeven dat deze in 2025 moeten starten.

3.3.1 Samenvatting beleidswensen en dekkingsvoorstellen In vorige paragrafen zijn de diverse beleidswensen van de raadsfractie weergegeven. In onderstaand totaaloverzicht zijn deze wensen samengevat en zo mogelijk voorzien van een financiële indicatie (alle wensen hebben beginjaar 2025): Samenvatting beleidsprioriteiten en -wensen Programmabegroting 2025-2028

CP

Indicatie financiën I/S*

Nieuw beleid met financiële consequenties Raad Mantelzorgwaardering Raad Welzijnswerk loonindex Raad dekking welzijnswerk +1% OZB ChristenUnie Realiseren verschuiving middelen sociaal domein ChristenUnie dekking: Specialistische hulp en ondersteuning CDA Lokaal ‘normaliseren’ van de jeugdhulp in Nunspeet CDA Lokaal Duurzaam gedrag stimuleren CDA Lokaal Wijkgerichte aanpak klimaatadaptatie CDA Lokaal Parkeerterreinen overkappen zonnepanelen CDA Lokaal Verkeersveiligheid en parkeren Elspeet Gemeentebelang Masterplan Sportpark Hulshorst CDA Lokaal Inventarisatie waardevolle bomen CDA Lokaal Realisatie schaapskooi Gemeentebelang Verbouwing gemeentehuis CDA Lokaal Verbouwing gemeentehuis

nee nee nee nee nee nee nee ja nee ja nee nee

65.000 -65.000 70.000 -70.000 150.000 pm pm pm pm pm pm pm pm pm

8

Nieuw beleid zonder financiële consequenties Gemeentebelang Milieustraat CDA Lokaal mobiliteit en parkeren centraliseren Gemeentebelang Realisatie schaapskooi Gemeentebelang Realisatie evenemententerrein CDA Lokaal Passende samenwerkingsvormen Noord Veluwe

ja nee ja ja nee

-

CP I/S

Staat in collegeprogramma? (niet ingevuld = 'nee') Incidenteel of Structureel

Programma Fractie

1

4

5 7

9

4 5 7

Omschriijving

S S S S S I S S S S S S S S S

Enkele opmerkingen bij bovenstaande tabel: - Bij alle onderwerpen is gevraagd om aan te geven de daarmee samenhangende lasten of investeringen incidenteel of structureel zullen zijn. Dit onderscheid is aangegeven met een I(ncidenteel) of S(tructureel). Een aantal onderwerpen hebben geen financiële consequenties maar vragen een andere manier van werken of bevatten een nuancering van het huidige beleid. - Onderwerpen die een investering vergen, hebben in de gemeentelijke begroting ook een structureel karakter. Investeringen leiden namelijk tot (structurele) kapitaallasten.

- 10 -

Structurele lasten moeten gedekt worden door structurele baten. In het kader van een structureel begrotingsevenwicht is dit een vereiste. Zoals is te zien vragen de meeste wensen en prioriteiten een structurele dekking. Deze dekking kan niet plaatsvinden vanuit reserves en voorzieningen. Voor de dekking moeten structurele middelen gevonden worden in de vorm van extra Algemene Uitkering of hogere belastinginkomsten. Omdat nu niet bekend is hoe de Algemene Uitkering Gemeentefonds zich gaat ontwikkelen, wordt als denkrichting voor de structurele lasten een verhoging van de belastingen voorgesteld. CDA Lokaal pleit voor Duurzaam gedrag stimuleren, Wijkgerichte aanpak klimaatadaptatie en Parkeerterreinen overkappen met zonnepanelen. Voor deze onderwerpen zou als dekking een onttr toeristen- en forensenbelasting mogelijk zijn. Voor de overige structurele onderwerpen wordt als denkrichting voor de dekking een verhoging van de onroerende zaakbelasting voorgesteld. Vanuit zowel SGP als PvdA/GroenLinks zijn geen prioriteiten of nieuwe plannen met financiële consequenties aangeleverd. 3.3.2

Nieuw beleid met financiële consequenties

Realiseren verschuiving van middelen sociaal domein (ChristenUnie) Het beleid in het sociaal domein is gericht op een verschuiving van specialistische hulp en ondersteuning (maatwerk) naar oplossingen in de sociale basis. Deze verschuiving zou ook zichtbaar moeten zijn in de begroting, waardoor meer geld beschikbaar komt voor investering in de sociale basis (waaronder welzijn). We vragen het college om deze verschuiving zichtbaar te maken in de begroting 2025 en verder, waarbij in elk geval structureel budget wordt vrijgemaakt voor indexering van de welzijnsinstellingen vanaf 2026. Voor structurele indexering van de welzijnsinstellingen is ca. € 70.000,- op jaarbasis nodig. Voorstel is om dit bedrag structureel te verschuiven van de zorgkosten voor specialistische hulp en ondersteuning naar budget voor investering in de sociale basis. Voorstel is om het te investeren bedrag in de sociale basis geleidelijk op te hogen vanaf 2026 van € 70.000,- naar uiteindelijk € 100.000,- in 2028. Dekking: - Verschuiving van kosten van specialistische hulp en ondersteuning (maatwerk, geïndiceerde zorg) naar investering in de sociale basis.

‘Normaliseren’ van de jeugdhulp in Nunspeet Versnelling van de ‘beweging naar de voorkant’/ ‘normaliseren’ van de jeugdhulp in Nunspeet door het intensiever betrekken van de welzijnsorganisaties (jongerenwerk/sociaal werk /verbinding/ ontwikkeling van groeps-/buurtgerichte activiteiten/sport /cultuur etc.) Deze ontwikkelingen passen voor jongeren ook bij OKO: het meer inzetten op preventie, op de terreinen ouders/school/peergroep/vrije tijd. Uitgangspunt is positieve gezondheid. Het voorstel is om tijdens de pilot van 2 jaar (2025 en 2026) tijdelijk jaarljks € 150.000 geld beschikbaar te stellen om deze activiteiten mogelijk te maken. De kosten gaan voor de baten uit. Tijdens die 2 jaar moet blijken welke meerwaarde de extra inzet van welzijn heeft. Dekking: - Benodigde budget voor 2025 en 2026 kan incidenteel gedekt worden uit reserve beschermd wonen. Duurzaam gedrag stimuleren (CDA Lokaal) Actieve campagne om duurzaam gedrag te stimuleren en bestaande regelingen onder de aandacht te brengen. O.a. belang van en mogelijkheden voor afvalscheiding, verduurzaming van gebouwen, witgoedregeling, energiecoach, subsidies en leningen.

- 11 -

Wijkgerichte aanpak klimaatadaptatie (CDA Lokaal) Versneld komen tot een plan voor een wijkgerichte aanpak voor klimaatadaptatie. Parkeerterreinen overkappen met zonnepanelen (CDA Lokaal) Versneld onderzoeken hoe we bereiken dat enkele bestaande parkeerterreinen voorzien van een overkapping met zonnepanelen. Dit kan bij openbare parkeerplekken en of bij de Wiltsangh of bij andere sportverenigingen. Verkeersveiligheid en parkeren rondom De Brink in Elspeet (CDA Lokaal) Op en rondom De Brink in Elspeet situatie verkeersveiligheid en parkeren herzien. Vooral aandacht voor schoolgaande kinderen en praktisch reguleren van parkeerplaatsen voor winkels en horeca. Sportpark Hulshorst (Gemeentebelang) In aanvulling op de besluitvorming van de gemeenteraad d.d. 21-12-2023 omtrent Masterplan Hulshorst, ziet Gemeentebelang afhankelijk van plan- en besluitvorming, ook de benodigde middelen voor fase 3 Masterplan Hulshorst opgenomen in de Programmabegroting. Dekking: Incidentele uitgaven (realisatie) kunnen gedekt worden uit Algemene reserve of eventueel vrijvallende reserves Wiltsangh Voor kapitaallasten of andere structurele uitgaven voorstel college. Inventarisatie waardevolle bomen (CDA Lokaal) Buitengebied inventariseren op waardevolle bomen die niet door bestemmingsplan worden beschermd.

Indien daartoe aanleiding is een voorstel in de raad brengen om bomen/boomgroepen aan te wijzen als boomzonegebied. Realisatie Schaapskooi (CDA Lokaal) Voor einde van dit kalenderjaar met voorstellen voor nieuwe locatie voor de schaapskooi en permanente huisvesting voor herdersgezin naar de raad komen. Open staan om hier extra middelen voor vrij te maken. Verbouwing en herinrichting publieke deel gemeentehuis (Gemeentebelang) Samenvoegen geplande investeringen m.b.t. vervangingen en verbouwing publieke deel gemeentehuis tot één voorziening en deze trendmatige opbouwen. Verbouwing en herinrichting publieke deel gemeentehuis (CDA Lokaal) Voor betere dienstverlening aan inwoners en (letterlijk) een opener, transparanter en technisch beter uitgeruste raadszaal open staan voor een uitgebreidere herinrichting van de openbare ruimte van het gemeentehuis dan nu voorzien. Hier nu geen extra middelen voor vrij maken, maar de scenario’s afwachten. 3.3.3

Nieuw beleid zonder financiële consequenties

Realisatie Milieustraat (Gemeentebelang) In het raadsakkoord is de realisatie van een milieustraat opgenomen. Gemeentebelang heeft een tweeledige wens: Eventuele grondaankoop is nog niet begroot. Mogelijk wenselijk om daarvoor reserve te bestemmen als er bij de vaststelling programmabegroting nog geen aankoop gedaan is. Prioriteren van zowel ambtelijke capaciteit als middelen om de realisatie binnen de huidige raadsperiode te starten. Mobiliteit en parkeren centraliseren (CDA Lokaal)

- 12 -

Bij ontwikkeling van nieuwe woonwijken het college op te roepen om mobiliteit en parkeren bij voorkeur te centraliseren en de directe woonomgeving zoveel mogelijk verkeersluw in te richten met groen en gericht op spelen en ontmoeten. Realisatie Schaapskooi (Gemeentebelang) Realisatie schaapskooi bestuurlijke prioriteit geven. Realisatie evenemententerrein (Gemeentebelang) Realisatie evenemententerrein bestuurlijke prioriteit geven. Passende samenwerkingsvormen Noord Veluwe (CDA Lokaal) We behouden het structurele budget van ca. een ton € voor regionale samenwerking en heroriënteren ons op passende samenwerkingsvormen. Onze voorkeur gaat uit naar brede samenwerking op de schaal van minimaal de noord Veluwse gemeenten langs het Veluwemeer, van Putten tot Oldebroek. 3.4 Dekkingsmogelijkheden De raadsfractie is gevraagd naast nieuw beleid ook denkrichtingen mee te geven voor de dekking van nieuwe beleidswensen of beleidsintensiveringen. Een dekkingsmogelijkheid voor wensen zouden bezuinigingen op bestaand beleid kunnen zijn. Hieronder vindt u de aangeleverde bezuinigingsvoorstellen vanuit de fracties. Gemeentebelang In het raadsakkoord is afgesproken de OZB trendmatig te verhogen. In de programmabegroting 2024-2027 is een forse OZB-verhoging opgenomen om het ‘ravijnjaar’ 2026 sluitend te maken, met de kanttekening dat hiervoor nog naar ombuigingen c.q.

bezuinigingen gekeken gaat worden: - Gemeentebelang stelt voor het middel trendmatige verhoging van de onroerend zaakbelasting in te zetten vanaf 2025 middels een beperkte verhoging. - Beperking van de externe inhuur SGP Het uitgangspunt dat we met een sluitende meerjarenbegroting komen zonder lastenverzwaringen (bovenop de geprognotiseerde) en eventuele meevallers begroten als reserve. Geen extra investeringen dus, met focus op uitvoering van bestaande ambities. 3.5 Uitgangspunten begroting In de Financiële verordening gemeente Nunspeet (ex artikel 212 van de Gemeentewet) is in artikel 4 'Kaders begroting' het volgende vastgelegd: lid 1 ‘Het college biedt jaarlijks aan de raad een voorstel aan voor het beleid en de financiële kaders van de begroting voor het volgende begrotingsjaar en de meerjarenraming. De vaststelling door de raad vindt uiterlijk jaarlijks in april plaats.’ en lid 2 ‘In de begroting wordt een post onvoorziene uitgaven (incidenteel en structureel) opgenomen.’ Meerjarenperspectief 2024-2027 Donderdag 26 oktober 2023 heeft de raad de Programmabegroting 2024-2027 vastgesteld. In deze begroting zijn de effecten zoals benoemd in de bijstellingsbrief inzake de Septembercirculaire 2023 verwerkt.

- 13 -

Financiële verkenning begroting 2025-2028 ( -/- = positief saldo, bedragen x € 1.000) 2024 2025 2026 2027 Financiële verkenning begroting 0 0 0 0 Bijstellingsbrief 0 0 0 0 Moties (december '23 in de raad) 0 0 0 0 0 0 0 0 3e kwartaalrapportage 2023 75 75 75 75 Saldo jaarrekening 2023 pm Begrotingswijzigingen 2024 pm pm pm pm

2028 0 0 0 0 75 pm

Algemene reserve Het is gebruikelijk dat bij het dekkingsplan van de Programmabegroting de algemene reserve als dekkingsmiddel te gebruiken voor incidentele lasten bij nieuw beleid. Om te voorkomen dat de algemene reserve onder het bodembedrag komt, wordt bij de vaststelling van de uitgangspunten van de Programmabegroting, aangegeven worden welke financiële ruimte de Algemene Reserve heeft als dekking voor incidentele lasten. Dit bedrag zal dan ook als maximaal bedrag gebruikt kunnen worden bij het dekkingsplan van de Programmabegroting. De overige incidentele lasten zullen dan gedekt moeten worden door andere incidentele of structurele middelen. In de Programmabegroting is rekening gehouden met een vrij besteedbaar deel van de algemene reserve van 10 miljoen euro (per 1-1-2023, conform Nota Reserves en Voorzieningen 2023). Afhankelijk van de mutaties in en het saldo van de jaarrekening 2023 kan deze ruimte toe- of afnemen. Ook de mutaties in 2024 zijn niet meegenomen in dit saldo. Ramingen (van baten en lasten)-prijscompensatie Eenmaal per jaar (bij het opstellen van de begroting) wordt een percentage prijscompensatie vastgesteld. Met ingang van begrotingsjaar 2016 wordt gebruik gemaakt van de prijsontwikkeling bruto binnenlands product (bbp) zoals opgenomen in de meest recente Septembercirculaire Algemene uitkering Gemeentefonds.

In de Septembercirculaire 2023 wordt aangegeven dat de geraamde prijsontwikkeling bbp voor 2025 2,8% bedraagt. Voorgesteld wordt het percentage voor 2025 vast te stellen op afgerond 3%. Recreatieve heffingen Een uitzondering op de toepassing van de prijscompensatie is de verhoging van de recreatieve heffingen. De toeristenbelasting wordt normaliter eens in de drie jaar met € 0,05 verhoogd (betreft indexering, laatst verhoogd in 2024). Daarnaast is bij het vaststellen van de Programmabegroting 2022-2025 al ingestemd met een verhoging voor de beide recreatieve heffingen (toeristen- en forensenbelasting). Dit geldt ook nog voor het jaar 2025 voor in totaal € 125.000,-. Bij de vaststelling van de belastingverordeningen in december zal worden bepaald of deze extra opbrengst gerealiseerd kan worden met de huidige tarieven of dat hiervoor een tariefstijging noodzakelijk is. Tevens is bij de Programmabegroting 2024-2027 opgenomen om, voor de jaren 2024 tot en met 2027 de toeristenbelasting met € 0,10 per jaar te verhogen en de forensenbelasting in 2026 te verhogen met € 118.000. Hierbij is de kanttekening gemaakt dat als de circulaires gemeentefonds aangeven dat de Algemene Uitkering verhoogd wordt, deze verhoging van de Algemene Uitkering gebruikt kan worden om de voorgestelde stijging te dempen.

Ook zal bij de programmabegroting 2025-2028 gekeken worden naar bezuinigingen als dit nodig is om de stijging van tarieven te dempen. Op grond van de vastgestelde systematiek wordt het percentage voor de ramingen (van baten en lasten) voor 2025 vastgesteld op 3% (2024: 2,5%). De basis waarover het percentage berekend wordt, is het budget van 2024 inclusief de begrotingswijzigingen. Voor de toeristenbelasting wordt een verhoging van € 0,10 per jaar voorgesteld. Daarnaast zal bij de vaststelling van de belastingverordeningen in december worden bezien of een tariefstijging (toeristen- en/of

- 14 -

forensenbelasting) noodzakelijk is om de extra opbrengst recreatieve heffingen van € 125.000,-voor 2025 te realiseren. Salarissen-loonontwikkeling In het najaar 2023 is een nieuwe cao afgesloten voor de periode van 2-1-2024 tot 1-3-2025. Voor 2024 betekent dit een verhoging 4,75% per 1 januari 2024 plus 1,25% per 1 oktober 2024 is in totaal 6%. Deze cao heeft een looptijd tot 1-3-2025 waardoor geen inschatting gemaakt kan worden van de stijging in 2025. In de septembercirculaire 2023 wordt voor 2025 afgerond 5,5% (onafgerond 5,4%) verwacht. Voor 2024 zal een aanpassing nodig zijn omdat deze uitkomst beduidend hoger is dan de raming (raming was 4%) Bij het opstellen van de perspectievennota 2025-2028 is de pensioenpremie 2025 nog niet bekend. Het bestuur van ABP beziet de premie vanuit een meerjarenperspectief. Wij stellen voor om uit te gaan van 0% stijging/daling van de pensioenpremies. Op basis van de hier beschreven ontwikkelingen en verwachtingen wordt voor 2025 een structurele loonstijging van totaal afgerond 5,5%, plus een extra verhoging over 2024 van 2%. Compensatie reserves In navolging op 2023 wordt voorgesteld de reserves te compenseren ten aanzien van de inflatie. Omdat de reserves aangewend kunnen worden ter dekking van kapitaallasten wordt het percentage van de BBP prijsindexatie conform de septembercirculaire 2023 is 3%.

Uitgegaan wordt van 3% compensatie voor 2025. Bij de begroting 2024 was het 3%. Kapitaallasten-nieuw investeringen Het investeringsprogramma zoals dat in de lopende begroting en meerjarenbegroting is vastgesteld, wordt beschouwd als bestaand beleid. De investeringsramingen moeten worden geactualiseerd op prijsniveau op basis van bij het onderdeel ‘ramingen (van baten en lasten) – prijscompensatie’ geformuleerde uitgangspunt. Nieuwe investeringen worden als regel slechts in het laatste jaar van de meerjarenraming toegevoegd. Het percentage van omslagrente, zoals benoemd in artikel 17.6 van de Financiële Verordening 2023 Gemeente Nunspeet is voor 2025 berekend op 1,5%. Bij de prijscompensatie voor nieuwe investeringen wordt uitgegaan van 2,5%. Dit percentage is in overeenstemming met de prijscompensatie van ramingen van baten en lasten. Verder worden de rentelasten (nieuwe) investeringen vastgesteld op 1,5% (2024: 1,5%). Dit percentage is in overeenstemming met het percentage omslagrente. Onroerendezaakbelasting (ozb) Op grond van het bestaande beleid mag de onroerendezaakbelasting (ozb) jaarlijks verhoogd worden met de prijscompensatie. Voor 2025 is de prijscompensatie 3% (zie Ramingen van baten en lasten - prijscompensatie). In de programmabegroting 2021-2024 is al ingestemd met een verhoging van 2,0% (€ 90.000) voor het jaar 2025 t.a.v. de dekking voor extra lasten.

In de programmabegroting 2024-2027 is ten behoeve van koersplan Onderwijshuisvesting een trendmatige verhoging van 1% (€ 63.000) per jaar opgenomen en voor het ‘ravijnjaar’ 2026 een verhoging opgenomen van 6% (€ 390.000). Voor deze laatste verhoging geldt de kanttekening dat als de circulaires gemeentefonds aangeven dat de Algemene Uitkering verhoogd wordt, deze verhoging van de Algemene Uitkering gebruikt kan worden om de voorgestelde stijging te dempen. Ook zal bij de programmabegroting 2025-2028 gekeken worden naar bezuinigingen als dit nodig is om de stijging van tarieven te dempen.

- 15 -

Daarnaast is in het Raadsakkoord 2022-2026 afgesproken dat de ozb trendmatige verhoogd mag worden (1% verhoging is circa € 65.000). Bij het dekkingsplan in de Programmabegroting 20252028 zal bepaald worden of en zo ja, met hoeveel een trendmatige verhoging wordt voorgesteld. Om verwarring te voorkomen wordt benadrukt dat in deze fase van de begrotingsvoorbereiding het tarief voor de ozb niet aan de orde is. Het gaat uitsluitend over de (procentuele stijging van de) raming van de opbrengsten uit de ozb. Wat het uiteindelijke ozb-tarief moet worden, gegeven de benodigde opbrengst, wordt mede bepaald door een inschatting van het volume waarover geheven kan worden en de WOZ-waarde binnen de gemeente. Het ozb-tarief wordt jaarlijks voor of aan het begin van het boekjaar vastgesteld in de Belastingverordening. Reactie van provincie Gelderland op de Programmabegroting 2024-2027 Van de Provincie Gelderland is een besluit ontvangen naar aanleiding van de beoordeling van de Programmabegroting 2024-2027. In dit besluit geeft de provincie aan dat de gemeente Nunspeet voor 2024 in aanmerking komt voor repressief toezicht. Dit is de minst belastende vorm van toezicht. De provincie oordeelt dat de programmabegroting 2024 structureel en reëel in evenwicht is. De Provincie Gelderland heeft een risicobeoordeling gemaakt van de financiële positie van de gemeente Nunspeet.

Hierbij wordt gebruik gemaakt van de financiële kerngetallen welke aansluiten bij de zogeheten ‘signaleringswaarden’ die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De waarde van deze kerngetallen zijn ingedeeld in A, B en C waarbij A het minst risicovol is en C het meest. De gemeente Nunspeet komt voor het kengetal solvabiliteitsratio met 49% net in categorie B (20-50%), de overige kengetallen op categorie A. Hierbij heeft de provincie wel als aandachtspunt meegegeven dat het beheerplan wegen geactualiseerd dient te worden in 2024. 4 Tenslotte Na commissie- en raadsbehandeling van de Perspectievennota 2025-2028 zal duidelijk zijn welke raadsprioriteiten in de Programmabegroting 2025-2028 verwerkt kunnen worden. Daarnaast zullen de te hanteren uitgangspunten voor het gemeentelijke beleid duidelijk zijn.