AP 6b. Bijlage Inclusie Agenda gemeente Nunspeet 1.0

INCLUSIE AGENDA

Gemeente Nunspeet 1.0 2021 2024

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding Wettelijk kader Inclusie Agenda ouderen en mensen met een beperking Inclusie Agenda LHBTI+ Hoe verder

2

2 3 4 6 8 16 23

Voorwoord Graag wil ik als wethouder van de gemeente Nunspeet benoemen hoe belangrijk Inclusie is voor de samenleving. Naar aanleiding van corona wordt er momenteel veel gesproken over een tweedeling in de samenleving en velen vinden er wat van. Naar mijn mening is en blijft het belangrijk dat wij mét elkaar spreken en niet over elkaar. In de gemeentepolitiek van Nunspeet is het mij opgevallen hoe constructief de ambtelijke organisatie, de griffie, de gemeenteraad en het college met elkaar samenwerken om het beste te doen voor Nunspeet. Met andere woorden: het is mij opgevallen dat de mensen in Nunspeet elkaar op vele terreinen weten te vinden en met elkaar samenwerken om onze samenleving een stukje inclusiever te maken. Inclusie en gelijkgerechtigdheid is internationaal en landelijk geregeld in wetten en verdragen en ook wij voeren op gemeentelijk niveau beleid uit om gelijke kansen en veiligheid voor iedereen mogelijk te maken. Maar inclusie gaat de hele samenleving aan, het is nooit af en het valt altijd te verbeteren. Inclusie is van en voor iedereen. Inclusie slaagt alleen als alle inwoners, organisaties, verenigingen, kerken en gebedshuizen een bijdrage leveren aan een samenleving waarin iedereen gelijk is, gehoord en erkend wordt. Als gemeente willen wij werken aan onze voorbeeldrol.

De gesprekken met de klankbordgroepen heeft informatie opgeleverd hoe wij dat kunnen verbeteren. Als gemeente willen we uitdragen dat iedereen erbij hoort, dat iedereen mét en zonder beperking naar vermogen kan meedoen. Als gemeente tolereren we geen uitsluiting en willen we uitdragen dat iedereen recht heeft op een veilige plek om te zijn en te ontdekken wie je bent. Inclusie betekent dat verscheidenheid mag. Uitsluiting, al dan niet bewust, impliciet of expliciet, komt voor. Daarom is het belangrijk om met elkaar het gesprek aan te gaan. Deze Inclusie Agenda biedt daarvoor de handvatten. De Inclusie Agenda is tot stand gekomen in samenwerking met drie klankbordgroepen: ouderen, mensen met een beperking en mensen met een LHBTI+ achtergrond. Vanuit hun perspectief zijn knelpunten en verbeterpunten opgehaald voor de Inclusie Agenda. Ook in het vervolg wil ik hen vragen betrokken te blijven, zodat wij met ons beleid blijven aansluiten bij wat leeft in de samenleving. Voor dit moment wil ik hen hartelijk danken voor de tijd die ze hebben genomen om bij te dragen aan de Inclusie Agenda van de gemeente Nunspeet.

Pieter Teeninga Wethouder

3

Inleiding Sinds 2016 is in Nederland het VN-verdrag Handicap van kracht. Dit mensenrechtenverdrag geeft mensen met een beperking of chronische aandoening recht op een gelijke behandeling en gelijkwaardig meedoen. De Nederlandse staat is partij bij het VN-verdrag Handicap en is verplicht het verdrag te implementeren. In het coalitieakkoord 2018-2022 heeft de gemeente Nunspeet besloten een Lokale Inclusie Agenda op te stellen om uitvoering te geven aan het verdrag. In 2019 heeft de gemeente besloten om de reikwijdte van de Inclusie Agenda te verbreden en deze op te stellen voor alle categorieën inwoners die dat nodig hebben, te beginnen met drie doelgroepen: ouderen, mensen met een beperking en mensen uit de LHBTI+ gemeenschap. Dit document is de eerste Inclusie Agenda van de gemeente Nunspeet. De agenda sluit aan bij de Visie Sociaal Domein Gemeente Nunspeet, waarin de gemeente zichtbaar maakt hoe gewerkt wordt aan een inclusieve samenleving in het kader van de Wmo, de Jeugdwet, de Participatiewet, het Gezondheidsbeleid en aangrenzende beleidsterreinen zoals sport, onderwijs en cultuur. Daarnaast zijn ook de beleidsdomeinen Ruimtelijke Ordening, Infrastructuur en Team Communicatie betrokken. Ook voor die domeinen is inclusie geen nieuwe thema. In deze Inclusie Agenda wordt een aanzet gegeven om alvast aan drie doelgroepen, die dat nodig hebben, extra aandacht te geven.

Dit zullen we de komende tijd uitbreiden naar andere groepen. Het uiteindelijke doel van de agenda is het reguliere beleid inclusiever maken, zodat deze aparte aandacht voor specifieke groepen overbodig is.

Proces dat tot deze agenda geleid heeft

In januari 2021 heeft de gemeente Nunspeet de Startnotitie Inclusie Agenda 2.0 vastgesteld. Zoals daarin afgesproken, is deze inclusieagenda tot stand gekomen in samenwerking met ambassadeurs uit de drie doelgroepen: ouderen, mensen met een beperking en mensen met een LHBTI+ achtergrond. Zij zijn in drie klankbordgroepen ingedeeld en per groep zijn ambities bepaald en maatregelen geformuleerd voor de Inclusie Agenda. De agenda is opgesteld gedurende de periode dat de coronamaatregelen van kracht waren. Alle bijeenkomsten met de klankbordgroepen moesten digitaal plaatsvinden. Een aantal ouderen is om die reden afgehaakt. Bij hen is alsnog via telefoongesprekken informatie opgehaald. Ook hebben we informatie van ouderen verzameld bij diverse instellingen middels daar gevoerde groepsgesprekken. Enkele jongvolwassenen uit Ons Huis lieten

4

schriftelijk weten wat zij belangrijk vinden om deel te kunnen nemen in Nunspeet. Ook hebben we gegevens gebruikt uit het Jongerenonderzoek 2021 van de gemeente Nunspeet. Verder zijn er gesprekken gevoerd met professionals. Zij hebben achtergrondinformatie gegeven over bepaalde knelpunten. Tenslotte hebben ambtenaren van verschillende beleidsafdelingen van de gemeente hun bijdrage geleverd. Na deze fase is deze Inclusie Agenda opgesteld, besproken met de Adviesraad Sociaal Domein Nunspeet en in gemeentelijke besluitvorming gebracht.

Opbouw van het rapport

De Inclusie Agenda is als volgt opgebouwd:

Hoofdstuk 1 behandelt het wettelijk kader, de visie en de uitgangspunten van de Inclusie Agenda.

Hoofdstuk 2 is de gezamenlijke agenda van ouderen en mensen met een beperking. De reden om deze twee samen te voegen is dat ouderen en mensen met een beperking op veel dezelfde levensdomeinen belemmeringen ervaren en dezelfde soort interventies voorstellen. Hoofdstuk 3 is de agenda van mensen met een LHBTI+-achtergrond. Bij de klankbordgroep

LHBTI+ bestaat de ervaren problematiek voornamelijk uit maatschappelijke uitsluiting. De maatregelen en acties die zij voorstellen zijn gericht op het verkrijgen van meer maatschappelijke acceptatie en gelijkwaardigheid.

Hoofdstuk 4 behandelt het verdere proces van de Inclusie Agenda. In de hoofdstukken 2 en 3 worden de levensdomeinen behandeld die de ambassadeurs hebben geselecteerd voor het gesprek. Onder het kopje toelichting worden de knelpunten die door de ambassadeurs naar voren zijn gebracht beschreven. Onder actiepunten staan de activiteiten die de gemeente of andere partijen ondernemen of gaan ondernemen om de knelpunten op te lossen. Sommige knelpunten zijn in de ontwikkelperiode van de Inclusie Agenda al opgepakt. We laten die staan om de voortgang te monitoren.

5

1.

Wettelijk kader

Voor de Inclusie Agenda zijn twee wettelijke kaders relevant: het VN-verdrag Handicap en artikel 1 van de Grondwet. VN-verdrag Handicap Het VN-verdrag trad op 14 juli 2016 in Nederland in werking. Doel van het verdrag is het bevorderen, beschermen en waarborgen van de mensenrechten van mensen met een beperking en chronische ziekte. Grondbeginselen in het verdrag zijn toegankelijkheid, persoonlijke autonomie en volledige participatie. Het verdrag versterkt de positie van mensen met een beperking en bepaalt onder andere dat zij recht hebben om zelfstandig te wonen, naar school te gaan, het openbaar vervoer te gebruiken of aan het werk te zijn. Het bekrachtigen van het VN-verdrag Handicap was aanleiding tot het aanpassen van twee bestaande wetten.

>

>

In januari 2019 is de Kieswet gewijzigd. Hierin staat nu dat alle stemlokalen in de gemeente zodanig gelegen, ingericht en uitgerust moeten zijn dat mensen met een lichamelijke beperking zoveel mogelijk zelfstandig hun stem kunnen uitbrengen.

In de Wet Gelijke Behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) is nu vastgelegd dat mensen met een handicap of chronische aandoening het recht hebben om niet gediscrimineerd en net als ieder ander behandeld te worden én dat zij hiertoe ook aanpassingen kunnen eisen.

Artikel 1 van de Grondwet In artikel 1 van de Grondwet staat dat iedereen in Nederland in gelijke gevallen gelijk wordt behandeld en dat discriminatie, op welke grond dan ook, is verboden. In de Algemene wet gelijke behandeling is nu geregeld dat iedereen recht heeft op een gelijke behandeling en bescherming tegen discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat.

Doel 1: Het voorkomen en bestrijden van discriminatie Toelichting In Nederland is elke gemeente sinds 2009 verplicht een antidiscriminatievoorziening (ADV) te hebben. In Nunspeet hebben we het Meldpunt Artikel 1 Noord Oost Gelderland. De uitvoering hebben we belegd bij Stimenz die de klachten registreert en bijstand verleent aan de melders van discriminatie. Vanaf 2021 stelt het kabinet structureel extra middelen ter beschikking aan de gemeenten om een betere beschikbaarheid en bereikbaarheid te realiseren. Actiepunt 1 Eind 2021 zullen we een besluit nemen over de inzet van de extra middelen aan Stimenz ten behoeve van een betere bereikbaarheid van het Meldpunt Artikel 1 Noord en Oost Gelderland. Wanneer: 2021-2022 6

Visie en uitgangspunten

In navolging van de algemene beginselen in het VN-verdrag Handicap én de Visie Sociaal Domein Gemeente Nunspeet is in de startnotitie Inclusie Agenda 2.0 de volgende visie vastgesteld. Nunspeet is een toegankelijke en inclusieve samenleving waarin iedereen: • volwaardig mee kan doen op basis van eigen mogelijkheden, talenten en behoeften; • erbij hoort, en niemand impliciet of expliciet wordt uitgesloten of gediscrimineerd; • zich gelijkwaardig en gerespecteerd voelt.

> Als uitgangspunten hebben we geformuleerd:

1.

Inclusie geldt overal: in het onderwijs, thuis, op het gebied van werk en inkomen, in de openbare ruimte, in het vervoer. De VNG heeft hiervoor 6 levensdomeinen geformuleerd, zie figuur 1.

2.

Inclusie gaat over iedereen. Bij voorkeur zonder groepen te verbijzonderen. Voor sommige aandachtsgroepen is inclusie echter geen vanzelfsprekendheid. Voor deze groepen is de Inclusie Agenda er om een boost te geven aan inclusie.

3.

Inclusie bereik je samen. We zijn met elkaar verantwoordelijk voor een inclusieve gemeente: gemeente, scholen, ondernemers, kerken en gebedshuizen, lokale maat- schappelijke organisaties, inwoners, vrijwilligers en professionals.

4.

We streven naar algemeen beleid waar mogelijk en specifiek waar nodig. Inclusiebeleid is geen doelgroepenbeleid. Alle oplossingen worden ingebed in regulier beleid.

5.

Inclusie is een geleidelijk proces. We kunnen niet alles tegelijk uitvoeren. Het gaat om geleidelijke verbeteringen en redelijke kosten.

Figuur 1 levensdomein

7

2.

Inclusie Agenda ouderen en mensen met een beperking

Voor het opstellen van de Lokale Inclusie Agenda hebben we in de klankbordgroepen bij ouderen en mensen met een beperking informatie opgehaald over de drempels die zij op diverse domeinen tegenkomen. We schetsen eerst een beeld van de klankbordgroepen en geven cijfermatige informatie over de doelgroepen.

Samenstelling klankbordgroepen

Aan de gesprekken met de klankbordgroep ‘ouderen’ hebben vijf personen deelgenomen. Van 22 ouderen is aanvullende informatie ingewonnen op basis van telefonische gesprekken én groepsgesprekken die medewerkers van Stichting Welzijn Nunspeet en Zorgcentrum Oranjehof met ouderen hebben gevoerd. Aan de klankbordgroep ‘mensen met een beperking’ hebben acht personen deelgenomen. Aanvullende informatie is verkregen van vier jongeren met een licht verstandelijke beperking van Ons Huis. In de klankbordgroep zijn mensen met diverse typen beperkingen vertegenwoordigd: blind en slechtziend, psychisch kwetsbaar (GGZ-achtergrond, autisme), doof, met een lichamelijke aandoening/handicap.

Over wie gaat het?

De ouderen. De gemeente Nunspeet telde op januari 2021 28.099 inwoners waarvan 5.982 inwoners van 65 jaar en ouder. Onderstaande cijfers uit de Kerncijferkaart Nunspeet 2021 geven een overzicht van de bevolkingssamenstelling van de gemeente naar woonkern en leeftijdsgroepen. Leeftijd

Nunspeet

Elspeet

Hulshorst

Vierhouten

Totaal

0 - 19

4872

1453

437

92

6854

5820

1416

556

144

7936

5280

1145

627

275

7327

3339

616

317

156

4428

1251

196

77

30

1554

20562

4826

2014

697

28099

20 - 44 45 - 64 65 - 79 80+

Totaal

Wat mensen met een beperking betreft, baseren we ons op de definitie van het VN-verdrag Handicap en cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Volgens het VN-verdrag zijn mensen met een handicap ‘mensen met een langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperking die hen kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving. De ene beperking is zichtbaarder dan de andere’.

8

Onderstaand plaatje geeft een beeld van de soorten beperkingen. Motorisch (bewegen) Lichamelijk

Organisch

(chronische aandoening)

Zintuigelijk

Beperkingen Mentaal

Visueel

(blind/slechtziend)

Auditief

Verstandelijk (begrijpen)

(doof/slechthorend)

Psychosociaal (gedrag)

We weten niet hoeveel mensen in Nunspeet een bepaalde beperking hebben. Om een globaal beeld te krijgen, zijn we uitgegaan van de ramingen van het CBS/SCP die we vertaald hebben naar Nunspeet. 1 Type beperking

Geraamd aantal Nederland

Geraamd aantal Nunspeet

Langdurige ziekte, aandoening, handicap

1,7 miljoen

2.800

Lichamelijke handicap

1,5 miljoen

2.400

Doven en slechthorenden

1,3 miljoen

2.100

Blinden en slechtzienden

316.000

500

Ernstig psychische aandoeningen

218.000

350

(Licht) verstandelijke beperking

142.000

230

Om het totaal aantal mensen met een langdurige ziekte, aandoening of beperking in te schatten kunnen bovenstaande getallen niet worden opgeteld. Er zijn namelijk mensen die een combinatie van beperkingen hebben en die worden verschillende keren in afzonderlijke tellingen meegenomen. Volgens cijfers van het CBS/SCP hebben 1,7 miljoen mensen (10% van de bevolking in Nederland) een matige of ernstige beperking. Het gaat in Nunspeet om een geschat aantal van 2.800 inwoners.

1

Factsheet VNG: Wat betekent het VN-verdrag Handicap voor gemeenten? https://vng.nl/files/vng/pagina_attachments/2016/vn-verdrag-handicap_20180227.pdf

9

De agendapunten per levensdomein Uit de gesprekken met de klankbordgroep ‘ouderen’ én ‘mensen met een beperking’ blijkt dat er meer aandacht en begrip moet komen voor de obstakels die zij in het dagelijkse leven tegenkomen. Regievoeren over het eigen leven is moeilijk als je steeds afhankelijk bent van anderen. Je eigenwaarde staat onder druk als je door anderen als hulpeloos wordt gezien en zo wordt behandeld. Ouderen en mensen met een beperking willen, op voet van gelijkheid, net als ieder ander kunnen deelnemen aan dezelfde voorzieningen en diensten als

1.

mensen zonder beperkingen. Bepaalde aanpassingen zijn nodig om dat mogelijk te maken. In deze Agenda worden die onder het kopje actiepunten benoemd. Daarbij zijn ook gegevens uit het Jongerenonderzoek 2021 meegenomen. De VNG-domeinen dienden als uitganspunt van het gesprek. De ambassadeurs hebben de domeinen geselecteerd waar zij de meeste knelpunten ervaren en hebben enkele domeinen toegevoegd, namelijk gemeentelijke dienstverlening en openbare ruimte.

Thuis

Doel 2: Een geschikte woonvorm en een veilig en schoon huis zijn belangrijk om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen leven. Toelichting Volgens de ambassadeurs moeten er meer geschikte woonvormen in Nunspeet gerealiseerd worden. Daarnaast is men van mening dat het aantal geïndiceerde uren huishoudelijk hulp tekortschiet om het huis volledig en goed schoon te maken. Slechtzienden en blinden hebben behoefte aan een vaste huishoudelijke hulp die het huis kent en zaken niet verplaatst. Actiepunt 2 • We gaan uitvoering geven aan de Woonvisie van Nunspeet (2020-2025). Daarin is de ambitie verwoord om geschikte locaties voorrang te geven aan de bouw voor senioren, zoals nultredenappartementen/-woningen. De ontwerpen bevorderen sociaal contact (door de aanleg van gemeenschappelijke hofjes en tui-nen) én zelfstandig wonen (door de nabijheid van bepaalde voorzieningen zoals de supermarkt, de apotheek en de huis arts). Ook is in het Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) ruimte voor inwonersinitiatieven. • We geven bekendheid aan de mogelijkheden voor een CPO-project via gemeentepagina’s in lokale media, op de website en de sociale media. • Momenteel onderzoeken we de huidige en toekomstige vraag naar en het aanbod van passende woonvormen voor ouderen én mensen met een zorgvraag in de gemeente Nunspeet.

Doel is zelfstandig wonen mogelijk te maken, zo nodig met zorg in nabijheid. Wanneer: Doorlopend

10

Actiepunt 3 Het aantal uren huishoudelijk hulp is onderdeel van het reguliere Wmo-beleid en wordt vastgesteld na zorgvuldig onderzoek via het keukentafelgesprek. Het kan zijn dat na verloop van tijd de situatie verandert en de geïndiceerde uren moeten worden herzien. Een signaalfunctie is belegd bij de aanbieders van huishoudelijk hulp. • We gaan in het keukentafelgesprek inwoners pro-actief informeren over de mogelijkheid een nieuw gesprek aan te vragen als hun situatie verandert. Wanneer: 2022 Actiepunt 4 In de aanbesteding van de huishoudelijke hulp (voorjaar 2021) zijn onder meer als voorwaarden in het plan van eisen opgenomen: de levering van een vaste huishoudelijke hulp en een vaste contactpersoon, het aanbieden van informatie die voor iedereen goed te begrijpen en duidelijk is. • Jaarlijks worden deze contractuele afspraken en voorwaarden gemonitord door de contractmanagers. Wanneer: 2022 Actiepunt 5 • We nemen in 2022 de mate van tevredenheid over de huishoudelijke hulp op in het Wmo- cliëntervaringsonderzoek, zodat we een beeld krijgen van de omvang van de klachten van de ambassadeurs. Wanneer: 2022

2.

De gemeentelijke dienstverlening

Doel 3: De gemeente Nunspeet communiceert op een voor iedereen duidelijke en begrijpelijke manier. Toelichting De ambassadeurs ervaren het contact met medewerkers van het Klant Contact Centrum (KCC) en de receptie over het algemeen als prettig. Verbeterpunten liggen op het terrein van de omgang met mensen met een beperking én de schriftelijke communicatie (teksten van brieven en beschikkingen zijn vaak te lang, het taalgebruik is ambtelijk en bevat veel moeilijke woorden). Voor blinden en slechtzienden moet het mogelijk zijn om teksten, zoals brieven en beschikkingen te ‘lezen’ via spraaksoftware. Actiepunt 6 • We stellen in 2022 een plan van aanpak op hoe wij de schriftelijke communicatie met onze inwoners kunnen verbeteren, zodat de informatie qua vorm en inhoud ook te begrijpen is voor mensen met een lage taalvaardigheid of een beperking. • In 2023 en 2024 laten we brieven, beschikkingen, formulieren en de website testen door mensen met een verschillend opleidingsniveau en/of beperkingen (zoals autisme, licht verstandelijk beperkt, laaggeletterdheid, andere culturele afkomst). Wanneer: 2022 opstellen plan van aanpak; 2023 e.v. implementatie 11

Actiepunt 7 Medewerkers met regelmatig contact met inwoners, zoals medewerkers van de receptie, het sociaal team en het KCC krijgen in 2022: • Voorlichting en/of training die medewerkers van de gemeente helpen beter om te gaan met mensen met niet zichtbare verstandelijk beperkingen. • Voorlichting en/of training zodat medewerkers van de gemeente beter kunnen omgaan met inwoners met fysieke beperkingen (doven, blinden, mensen in een rolstoel of scootmobiel). Wanneer: 2022

3.

Welzijn, welbevinden en ondersteuning

Doel 4: Bevorderen van betrokkenheid, hulp en contact tussen buren. Toelichting Voor de ambassadeurs is het contact met buren belangrijker geworden sinds dat door de coronamaatregelen bepaalde activiteiten (dagbesteding, ontmoeting) zijn weggevallen of beperkt. Zij adviseren om per straat of buurt een coördinator aan te stellen om het contact tussen buren te bevorderen. Actiepunt 8 De WOC en andere welzijnsinstellingen bieden veel activiteiten op dit terrein. • Stichting Welzijn Nunspeet (SWN) ontwikkelt het Project Burenhulp. Wanneer: 2021-2024

Doel 5: Bevorderen van zelfregie. Toelichting De ambassadeurs willen beschikken over een actuele sociale kaart om zo zelfstandig mogelijk de weg te kunnen vinden naar voorzieningen die van toepassing zijn. Deze is nu niet volledig of actueel. Actiepunt 9 • We stimuleren de organisaties om hun gegevens op de Sociale Kaart (www.socialekaartnunspeet.nl) regelmatig te actualiseren. Wanneer: 2022

12

Doel 6: Door inzet van ervaringsdeskundigen zorgen we dat beleid aansluit bij de leefwereld van complexere doelgroepen. Toelichting De ambassadeurs met een psychische kwetsbaarheid vinden de op herkenning gerichte inzet van ervaringsdeskundigen van waarde en aanvullend op professionele ondersteuning. Actiepunt 10 • De gemeente werkt met ervaringsdeskundigen voor mensen met een psychische kwets baarheid (o.a. mensen met een verslaving, ADHD, PTSS, depressie) én met een ervarings medewerker verbonden aan Straathoekwerk. Op basis van de reguliere evaluatie van functie, taken en maatschappelijke effecten wordt de verdere inzet van ervarings deskundigen bepaald. Wanneer: 2022

4.

Vrije Tijd

Doel 7: We streven naar inclusieve vormen van vrijetijdsbesteding. Toelichting Een aantal jongvolwassen met een licht verstandelijk beperking wil zo veel mogelijk deelnemen aan het reguliere sport- en activiteitenaanbod. De gemeente Nunspeet voert inclusief sportbeleid en heeft aangepaste sportactiviteiten voor mensen (jong en oud) met verstandelijke en fysieke beperkingen. Daarin werkt de gemeente samen met diverse organisaties, scholen en verenigingen in Nunspeet en in de regio. Op basis van de verbeterpunten die de jongeren hebben aangedragen worden de volgende actiepunten geformuleerd. Actiepunt 11 • We onderzoeken met partners de mogelijkheden hoe reguliere teamsportactiviteiten toegankelijker gemaakt kunnen worden voor (jong)volwassenen met een beperking. Bijvoorbeeld door sportbegeleiders en trainers te trainen in de omgang van mensen met een beperking. Wanneer: Doorlopend Actiepunt 12 • We vergroten waar mogelijk het aangepaste sportaanbod lokaal en regionaal voor mensen met beperking. Wanneer: Doorlopend Actiepunt 13 • Door middel van vrijwillige (sport)maatjes kunnen mensen met beperkingen deelnemen aan diverse vormen van vrijetijdsactiviteiten. Er is aan een partner een incidentele subsidie toegekend om dit project te ontwikkelen en te implementeren. Wanneer: 2021 Opstart - 2022 Implementatie

13

Actiepunt 14 • Samen met onze partners verkennen we de mogelijkheden voor jongvolwassenen met beperkingen om elkaar en anderen binnen het reguliere aanbod te ontmoeten en vrijetijdsactiviteiten te ondernemen. Wanneer: 2023

5

Vervoer

Doel 8: We streven naar toegankelijk regionaal Wmo-vervoer. Toelichting De ambassadeurs die gebruikmaken van het Wmo-vervoer van Viavé vinden dat het vervoer sinds een paar jaar is verbeterd. Maar op bepaalde gebieden kan de vervoerder ViaVé de kwaliteit verbeteren. Verbeterpunten liggen onder andere op het terrein van de website, de klachtenprocedure en de bejegening. De manager van Viavé heeft aangeboden om in 2022 met enkele ambassadeurs in gesprek te gaan en naar oplossingen te zoeken. Actiepunt 15 • De gemeente organiseert in 2022 samen met de ambassadeurs, de Plaatselijke Werk groep Toegankelijkheid én de vervoerder ViaVé een bijeenkomst waarin de knelpunten van de ambassadeurs worden besproken en naar oplossingen wordt gezocht binnen de contractuele afspraken die de regio heeft gemaakt met ViaVé. Wanneer: 2022

6.

Veilige en toegankelijke openbare ruimten

Doel 9: We streven naar veilige en toegankelijke openbare ruimten en gebouwen. Toelichting De ambassadeurs zijn van mening dat voor ouderen en mensen met een beperking toegankelijke gebouwen en toegankelijke openbare ruimten van essentieel belang zijn om zelfstandig te kunnen meedoen. Dat betekent dat gebouwen, straten, trottoirs, pleinen, parken, begraafplaatsen, openbare toiletten, parkeervlakken, voet- en fietspaden voor iedereen, dus ook voor mensen met een rollator, rolstoel of scootmobiel, begaanbaar, toegankelijk en veilig moet zijn. De ambassadeurs adviseren om daarbij gebruik te maken van de ITStandaard 2020. Actiepunt 16 • De gemeente vergroot de bereidheid van inwoners om klachten over de openbare ruimte en verkeerssituaties te melden via de website van de gemeente door daar bekendheid aan te geven via, onder meer, persberichten, bibliotheek en de Wijk ontmoetingscentra’s. Wanneer: 2022

14

Actiepunt 17 • De gemeente onderzoekt of de toepassing van de Integrale Toegankelijkheid Standaard (ITStandaard 2020) wenselijk en mogelijk is voor bouw en nieuwbouw. Wanneer: 2022 Actiepunt 18 • De gemeente zorgt voor duidelijke gidslijnen en/of geleidelijnen voor blinden en slecht zienden in de Dorpsstraat én daarvandaan naar het gemeentehuis en het publieke toilet. Wanneer: 2022 Actiepunt 19 • We onderzoeken of de aanbevelingen uit de ‘Schouw Publieksruimte Gemeentehuis’ (november 2019) van de Plaatselijke Werkgroep Toegankelijkheid geheel of gedeeltelijk uitgevoerd kunnen worden om de toegang tot het gemeentehuis én de toegankelijkheid van de publiekshal van het gemeentehuis te verbeteren voor mensen met beperkingen (visueel gehandicapten, mensen in rolstoel en scootmobiel). Wanneer: 2022

7.

Werk en inkomen

Doel 10: We streven naar een inclusieve arbeidsmarkt. Toelichting De ambassadeurs met fysieke, mentale en psychische beperkingen geven aan moeilijk een baan te kunnen vinden. Volgens hen hebben werkgevers over het algemeen een negatief beeld over de kwaliteiten van mensen met een beperking. Zij vermoeden dat er sprake is van een stigma. Actiepunt 20 • We gaan na op welke wijze we eventuele stigma’s van potentiële werkgevers ten aanzien van mensen met een beperking kunnen wegnemen. Bijvoorbeeld in gesprekken met werkgevers, via een voorlichtingsbijeenkomst of banenmarkt. Wanneer: Doorlopend Actiepunt 21 • We informeren werkgevers over de (mogelijke) instrumenten die ingezet kunnen worden om mensen met een beperking in dienst te nemen zoals een proef-plaatsing, een loon kostensubsidie of -dispensatie, een werkplekaanpassing of een no-riskpolis. Wanneer: Doorlopend Actiepunt 22 • We gaan omstandigheden creëren waardoor mensen met een psychische kwetsbaarheid werk vinden en behouden, omdat werk en herstel hand in hand gaan zoals via een IPS traject (Individuele Plaatsing en Steun). Daarbij werken we samen met UWV en de GGZ. Wanneer: Doorlopend

15

2.

Inclusie Agenda LHBTI+

In het kader van de Inclusie Agenda hebben we input opgehaald bij de ambassadeurs van de klankbordgroep LHBTI+. Onderstaande agenda is een lijst met actiepunten die moeten bijdragen tot meer sociale acceptatie van LHBTI+’ers in Nunspeet. Eerst schetsen we een beeld van de groep.

Samenstelling klankbordgroepen

Aan de gesprekken met de klankbordgroep LHBTI+ hebben acht personen deelgenomen variërend in de leeftijd tussen 20 en 65 jaar. Ze beschreven zichzelf als homo, lesbisch en queer/ non-binair.

Over wie gaat het?

De benaming LHBTI+ wordt op verschillende wijzen uitgelegd. In deze agenda hanteren we de uitleg van Movisie, mede omdat veel onderzoeken en rapporten deze uitleg hebben overgenomen. 2 • Lesbisch: vrouwen die zich aangetrokken voelen, seksueel en/of romantisch, tot vrouwen. • Homoseksueel: mannen die zich aan getrokken voelen, seksueel en/of romantisch, tot mannen. • Biseksueel: mensen die zich aangetrok ken voelen, seksueel en/of romantisch, tot zowel mannen als vrouwen. Sommige biseksuele mensen hebben gevoelens voor meer dan één gender. Een deel van die mensen noemt zich queer of fluide. • Transgender: een parapluterm voor mensen die zich niet identificeren met de sekse die hen bij de geboorte werd toegewezen. Deze term omvat onder andere dat iemand zich (meer) een meisje of vrouw voelt, maar het lichaam heeft dat volgens de maatschappij past

2 3

bij een jongen of man, of andersom: dat iemand zich (meer) een jongen of man voelt, maar het lichaam heeft dat volgens de maatschappij past bij een meisje of vrouw. Het kan ook zijn dat iemand zich zowel mannelijk als vrouwelijk voelt of zich juist tussen man en vrouw voelt: non-binair. Een non binair persoon is iemand die zich niet thuisvoelt in de binaire gender categorieën man of vrouw en zich beter voelt bij een andere, niet-binaire genderidentiteit. • Intersekse: de ervaring van mensen die geboren zijn met een lichaam dat niet past binnen de normatieve definities van man en vrouw zoals de maatschappij die hanteert. De + (plus) staat voor alle seksuele voorkeuren en genderidentiteiten, naast heteroseksueel en cisgender3, die niet direct in de afkorting benoemd worden zoals aseksueel en panseksueel.

Handreiking-LHBTI-Feiten-Cijfers-2021.pdf (movisie.nl) Cisgender is de term voor mensen die zich prettig voelen bij het geslacht dat zij bij geboorte hebben gekregen.

16

Landelijke en lokale cijfers over acceptatie LHBTI+

Er zijn geen lokale gegevens over het aantal LHBTI+ inwoners in Nunspeet. Om een indicatie te geven van het aantal LHBTI+’ers gaan we uit van 6% van de personen van 15 jaar en ouder. Dat betekent dat het in Nunspeet om circa 1.368 personen zou kunnen gaan.4 Een op de tweehonderd mensen zou volgens schatting van het Sociaal Cultureel Planbureau (2018) interseksueel zijn. Het kan in Nunspeet dan gaan om 140 inwoners. Uit het onderzoek van Movisie blijkt dat bijna iedereen (92%) in Nederland vindt dat homoseksuele mannen en lesbische vrouwen mogen leven zoals zij zelf willen. Het wordt anders wanneer het bijvoorbeeld een eigen kind betreft of wanneer homoseksueel gedrag zichtbaar is. Uit ander onderzoek blijkt dat de mate waarin homoseksualiteit wordt geaccepteerd in hoge mate samenhangt met geloofsovertuigingen. Behoudende christenen staan over het algemeen negatiever tegenover homoseksualiteit. 5 Het Sociaal Cultureel Planbureau stelde in 2018 dat Nederlanders steeds positiever zijn gaan denken over homo- en biseksualiteit. Homo’s, lesbiennes en andere LHBTI+’ers hebben in Nederland dezelfde rechten als hetero’s. Toch krijgen zij regelmatig te maken met discriminatie en agressie.

Zo blijkt uit een ander recent onderzoek dat onder 30.000 scholieren van 136 verschillende scholen is uitgevoerd dat LHBTI+ leerlingen vaker dan heteroleerlingen het mikpunt zijn van pesterijen van leraren en ander schoolpersoneel. Ze worden vaker gepest in ruimtes waar geen toezicht is, durven niet over het pestgedrag te praten en weten niet waar ze het moeten melden.6 Er zijn geen vergelijkbare cijfers over de sociale acceptatie van LHBTI+’ers in Nunspeet, maar uit de Gezondheidsmonitor van de GGD Noord- en Oost-Gelderland krijgen we wel een globaal beeld van de acceptatie van jongeren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs in Nunspeet over homoseksuele relaties, transgenderpersonen en het ervaren schoolklimaat.7 De laatste drie kolommen zijn bedoeld om de resultaten van de gemeente Nunspeet uit 2019 te kunnen vergelijken met de resultaten van de regio Noord Veluwe (NV) en van de regio Noorden Oost-Gelderland (NOG). De gebruikte bron is het Tabellenboek gezondheidsmonitor jeugd voortgezet onderwijs gemeente Nunspeet.

4

Het percentage 6% wordt door Movisie en in diverse rapporten gebruikt. Voor wat betreft de aantallen van de leeftijdsgroepen in Nunspeet is de gebruikte bron: Alle cijfers. Bevolkingssamenstelling naar leeftijd. Op januari 2020 telde de gemeente Nunspeet 28.029 inwoners van wie 22.772 inwoners 15 jaar en ouder. 5 David Bos. De aard, de daad en het woord (pag. 7). 6 Zie: Trouw 16 september 2021. 7 1.2.1 Gezondheidsmonitor Jeugd VO gemeente (kvnog.nl) (klas 2 en 4 van het VO), pag. 25.

17

Tabel 1. Houding van jongeren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs in Nunspeet ten aanzien van homoseksuele relaties.

Wat vind je ervan als twee vrouwen of twee mannen op elkaar vallen? Jongen Meisje

Nunspeet totaal 2019

Noord Veluwe totaal 2019

NOG totaal 2019

Normaal

42%

57%

49%

60%

71%

Beetje raar

35%

29%

32%

28%

20%

Erg raar

11%

4%

8%

6%

4%

Verkeerd

12%

10%

11%

7%

5%

Uit het onderzoek blijkt dat het grootste deel van de Nunspeetse jongeren homoseksualiteit normaal vindt. Meer jongens dan meisjes vinden homoseksuele relaties ‘erg raar’ of ‘verkeerd’ (23% tegenover 14%). Tabel 2. Houding van jongeren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs in Nunspeet ten aanzien van transgenderpersonen.

Wat vind je van meisjes die zich een jongen voelen of jongens die zich een meisje voelen? Jongen Meisje

Nunspeet totaal 2019

Noord Veluwe totaal 2019

NOG totaal 2019

Normaal

25%

48%

37%

47%

57%

Beetje raar

42%

33%

37%

35%

30%

Erg raar

20%

10%

15%

11%

8%

Verkeerd

14%

10%

12%

7%

5%

Het grootste deel van de Nunspeetse jongeren heeft geen moeite met transgenderpersonen. Meisjes hebben minder moeite met transgenderpersonen dan jongens, namelijk 48% tegenover 25%. In de regio Noord-Veluwe is de groep jongeren dat moeite heeft met transgenderpersonen in Nunspeet het grootst, namelijk 27% tegenover 18% van de jongeren in Noord-Veluwe en 13% van de jongeren in regio Noord- en Oost- Gelderland.

18

Tabel 3. De inschatting van jongeren in het voortgezet onderwijs in Nunspeet om uit de kast te kunnen komen op school.

Als een jongen/meisje op jouw school homo/lesbisch is, denk je dat diegene dat op school eerlijk zou kunnen vertellen? Jongen Meisje

Nunspeet totaal 2019

Noord Veluwe totaal 2019

NOG totaal 2019

Ja, tegen iedereen op school

14%

16%

15%

17%

21%

Ja, alleen tegen zijn of haar vriendinnen

26%

38%

32%

38%

39%

Nee

29%

10%

19%

15%

13%

Weet ik niet

31%

35%

33%

30%

27%

Ongeveer de helft (52%) van de jongeren in Nunspeet denkt dat je op school er niet eerlijk voor uit kunt uitkomen als je homo of lesbisch bent of is daar niet zeker van. In de regio ligt dat percentage lager, namelijk 45% in regio Noord-Veluwe en 40% in de regio GGD Noord- en OostGelderland.

Sociale acceptatie van LHBTI+’ers in Nunspeet

De sociale acceptatie van LHBTI+’ers is niet overal in Nederland gelijk. In onze gemeente is sprake van verschillende groepen met normen en waarden die niet altijd met elkaar in overeenstemming zijn. Dit maakt dat het thema LHBTI+ complex is en gevoelig ligt. Dit blijkt uit de gesprekken met de ambassadeurs van de klankbordgroep LHBTI+ én uit de panelgesprekken die in het kader van het Jongerenonderzoek Nunspeet 2021 zijn gevoerd. Alle ambassadeurs van de klankbordgroep LHBTI+ hebben een sociaal netwerk in Nunspeet, omdat ze er geboren zijn, wonen, werken en deelnemen aan het gemeenschapsleven. Toch zeggen zij in het dagelijks leven regelmatig geconfronteerd te worden met vormen van discriminatie en negatieve reacties, soms ook van schoolgaande kinderen. Op bepaalde plaatsen in Nunspeet voelen zij zich niet veilig. Openlijk met je partner hand in hand lopen, ontlokt negatieve reacties en dat doet dus niemand. Bij het sporten wordt eerder gekozen voor individuele sportactiviteiten, omdat bij teamactiviteiten ‘de kans op kwetsende opmerkingen en homofobe grapjes groter is’. Men weet uit eigen ervaring óf van anderen dat ‘uit de kast komen’, kan leiden tot verstoting uit de familie of de kerkelijke gemeenschap. Tolerante

Iedereen hoort erbij, iedereen doet mee!

19

predikanten kunnen in een spagaat komen als zij pleiten voor meer begrip van mensen met een LHBTI+ achtergrond. De ambassadeurs benadrukken dat een veilig schoolklimaat belangrijk is om te ontdekken wie je bent. Niet mogen uitkomen voor wie je bent, heeft nadelige consequenties op veel levensterreinen. Uit het Jongerenonderzoek Nunspeet 2021 blijkt dat de meeste jongeren (11-15 jaar) het geen probleem vinden om met jongeren met een LHBTI+ achtergrond om te gaan. Enkelen maken het voorbehoud dat zij in de omgang met die jongeren niet nadrukkelijk geconfronteerd willen worden met hun achtergrond. Ze willen het ‘er niet over hebben’. De jongeren zijn van mening dat LHBTI+’ers niet door iedereen geaccepteerd worden in Nunspeet en dat het lastig voor hen is om ‘uit de kast te komen’ (pagina 79-82). Enkele onderzoeksdeelnemers vertellen vanwege hun LHBTI+ achtergrond niet naar de kerk te gaan en niet aan vrijetijdsactiviteiten mee te doen (zie pag. 79-82). Volgens jongeren is het belangrijk dat de gemeente duidelijk promoot dat iedereen gelijk is en dat zij achter de LHBTI+ jongeren staat. Uit het Jongerenonderzoek blijkt verder dat veel jongeren niet weten waar zij terecht kunnen met hulpvragen. Uit gesprekken met enkele hulpverleners blijkt dat het aantal mensen met hulpvragen over seksuele oriëntatie en genderidentiteit laag is.

De professionals hadden de indruk dat jongeren én hun ouders (te) lang wachten met hulp vragen. Als men uiteindelijk de stap neemt, zijn de problemen vaak geëscaleerd en is een verwijzing naar specialistische hulp aan de orde. Alle hulpverleners met wie is gesproken vinden dat jongeren en hun ouders eerder de weg naar hulp zouden moeten vinden om escalatie van psychisch lijden, depressies, schooluitval en eenzaamheid te voorkomen.

De agendapunten

De agenda die de klankbordgroep LHBTI+ heeft opgesteld moet bijdragen aan meer sociale acceptatie van LHBTI+ personen in Nunspeet, waardoor zij minder te maken krijgen met vooroordelen en discriminatie en zich veiliger en gesteund voelen op straat, thuis, op school, op het werk, tijdens het sporten, in kerken en gebedshuizen, verenigingen en organisaties. Omdat uit de gesprekken is gebleken dat het model van de VNG niet zo relevant is, geven we hier geen presentatie van actiepunten per levensdomein.

Doel 11: De gemeente geeft openlijk uiting aan de sociale acceptatie van mensen met een LHBTI+ achtergrond. Toelichting De klankbordgroep LHBTI+ vindt het belangrijk dat de gemeente openlijk kenbaar maakt dat LHBTI+’ers erbij horen in Nunspeet. Deze aanbeveling doen ook de jongeren uit het Jongerenonderzoek 2021. Actiepunt 23 • De gemeente Nunspeet hijst op 11 oktober Coming Outdag de regenboogvlag. Conform de aangenomen motie Regenboogvlag (21 september 2021) voorschrijft, wordt in deze raadsperiode het vlaggenprotocol van de gemeente aangepast om het hijsen van de regenboogvlag jaarlijks mogelijk te maken. Wanneer: 2022

20

Actiepunt 24 • De gemeente onderzoekt de mogelijkheid van de realisatie van één genderinclusief toilet in de publieksruimte van het gemeentehuis. Wanneer: 2022 Actiepunt 25 • De gemeente gebruikt op individueel verzoek genderneutrale aanspreekvormen in de formele, schriftelijke, digitale en mondelinge communicatie. Wanneer: 2022

Doel 12: Bekendheid en begrip in de samenleving voor seksuele- en genderdiversiteit. Toelichting De klankbordgroep LHBTI+ wil samen met de gemeente het gesprek voeren met scholen, sportverenigingen, kerken en gebedshuizen, maatschappelijke instellingen over het onderwerp LHBTI+. Actiepunt 26 • We organiseren informatieve dialoogbijeenkomst(en) voor en met lokale professionals (zoals: CJG, Stimenz, jongerenorganisaties, welzijnsinstellingen) over het onderwerp LHBTI+. We geven informatie over LHBTI+, verkennen hoe organisaties elkaar kunnen versterken in de aanpak LHBTI+ en of deskundigheidsbevordering nodig is. Wanneer: 2022 Actiepunt 27 • We initiëren een gesprek met kerken en gebedshuizen om informatie te geven over en aandacht te vragen voor mensen met een LHBTI+ achtergrond. We nemen kennis van of leggen een werkbezoek af aan een gemeente met een vergelijkbare religieuze signatuur als Nunspeet, zoals Barneveld dat door Movisie is aangemerkt als best practice gemeente. Wanneer: 2023 Actiepunt 28 • De gemeente verkent samen met het primair en voortgezet onderwijs op welke manieren en met welke partners binnen de preventieprojecten aandacht besteed kan worden aan het thema seksuele oriëntatie en genderdiversiteit.

Wanneer: 2022 Actiepunt 29 • In aansluiting op de provinciale campagne ‘Love tot Moves’ die bedoeld is om sporten inclusiever en voor iedereen mogelijk te maken, organiseren we met/ voor sport verenigingen een themabijeenkomst over LHBTI+’ers en sporten. We inventariseren eventuele knelpunten en verkennen oplossingsrichtingen. Wanneer: 2023

21

Actiepunt 30 • Samen met Straathoekwerk en jongerenorganisaties verkennen we de mogelijkheden om seksuele orientatie en genderdiversiteit bespreekbaar te maken. Wanneer: 2024 Actiepunt 31 • De gemeente maakt het mogelijk dat de klankbordgroep LHBTI+ op Coming Outdag een informatiestand kan plaatsen voor het gemeentehuis. Wanneer: 2022

Doel 13: LHBTI+’ers met vragen over hun geaardheid moeten weten waar zij kundig geholpen worden. Toelichting Bij de klankbordgroep LHBTI+ is niet bekend bij welke instellingen LHBTI+’ers terecht kunnen met specifieke vragen over hun geaardheid. Zij vinden dit vooral belangrijk voor jongeren. Actiepunt 32 • We vragen instellingen (CJG, Stimenz, Straathoekwerk) na te gaan hoe zij de communicatie over hun hulp- en dienstverlening op het terrein van seksuele diversiteit kunnen verbeteren. Wanneer: 2022

Doel 14: Meer veiligheid voor LHBTI+’ers. Toelichting De ambassadeurs geven aan dat zij zich op bepaalde plaatsen niet veilig voelen vanwege het risico dat zij lopen op agressieve of gewelddadige reacties vanwege hun geaardheid. Actiepunt 33 • We verkennen of, waar en onder welke omstandigheden seksueel en gendergerelateerd geweld voorkomt in Nunspeet en treffen maatregelen als dat nodig is. Wanneer: 2023

Doel 15: Over het onderwerp LHBTI+ voeren we overleg in de regio. Toelichting Op ambtelijk niveau wisselen we jaarlijks kennis en ideeën uit met de gemeenten in de regio Noord-Veluwe (Ermelo, Harderwijk, Oldebroek, Putten) over het inclusiebeleid voor LHBTI+. De Village People in Harderwijk fungeert als trekker. Actiepunt 34 • We zullen het contact met Village People en met de Veluwse gemeenten continueren. Wanneer: 2022 22

4.

Hoe verder

Verder proces: integrale aanpak

Na besluitvorming over de Inclusie Agenda wordt een interne werkgroep Inclusie geformeerd met ambtenaren die uitvoering geven aan de actiepunten. In aansluiting op de uitgangspunten op de Visie Sociaal Domein willen we de uitwerking integraal oppakken en ervaring opdoen in een domeinoverstijgende aanpak. Daarbij willen we samenwerken met inwoners, professionals, maatschappelijke organisaties, kerken en gebedshuizen. De gemeente is daarbij de regisseur. De projectleider van de werkgroep Inclusie heeft als taak om de voortgang van de projectgroep inclusie te bewaken, alert te zijn op verbindingen tussen beleidsvelden en samenwerking tot stand te brengen. Jaarlijks evalueert de projectleider de voortgang met de betrokken ambtenaren en met de klankbordgroepen op proces, voortgang en bereikte resultaten. De projectleider legt hierover jaarlijks verantwoording af aan het college. Ook wordt dan een voorstel gedaan om voor een nieuwe doelgroep een Inclusie Agenda op te stellen.

Monitoren: tellen en vertellen

We willen weten of de Inclusie Agenda bijdraagt aan een inclusiever Nunspeet voor ouderen, mensen met een beperking en mensen met een LHBTI+ achtergrond. We gebruiken daarvoor verschillende instrumenten die een combinatie vormen van tellen en vertellen. Met de ambassadeurs van de klankbordgroepen stellen we evaluatiecriteria op waarmee we de voortgang en het effect van de Inclusie Agenda jaarlijks evalueren. Hiervoor is een kwalitatieve methode van monitoren meer geschikt.

1.

De VNG-monitor ‘Meest Toegankelijke Gemeente’ meet de waardering die inwoners hun gemeente geven op het gebied van inclusie en toegankelijkheid voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Het gaat hier om een landelijke verkiezing om iedere gemeente te stimuleren inclusiever te worden en de toegankelijkheid te verbeteren. Elke deelnemende gemeente krijgt een uitgebreid inhoudelijk rapport terug met aanknopingspunten om het beleid te verbeteren. We starten ruimschoots voor de startdatum van de monitor een campagne om zoveel mogelijk inwoners te stimuleren mee te doen.

2.

De Gezondheidsmonitor jeugd en jongeren van de GGD Noord- en Oost-Gelderland meet de houding van jongeren van klas 2 en 4 in het voorgezet onderwijs ten aanzien van homoseksualiteit en transgenderpersonen én hun inschatting om op school uit de kast te kunnen komen. In deze Inclusie Agenda hebben we de monitor 2019-2023 gebruikt. In de volgende monitor 2024-2027 kunnen we zien of de acceptatie van jongeren ten aanzien van homoseksuele relaties en transgender personen is vergroot en of zij meer ruimte ervaren om op school voor de eigen geaardheid uit te kunnen komen.

3.

23