AP 6b. Bijlage Evaluatie Inclusie Agenda 1.0 najaar 2024

Evaluatie Inclusie Agenda 1.0

najaar 2024

Inleiding Korte terugblik op proces Inclusie Agenda en evaluatie proces. Begin 2022 is de Inclusie Agenda 1.0 gemeente Nunspeet (2021-2024) vastgesteld. Het bevat 34 actiepunten voor een inclusiever Nunspeet voor de mensen met een beperking, ouderen en LHBTIQ+ers. Tenminste 20 ambtenaren zijn hierbij betrokken vanuit 7 teams. Ook ambassadeurs en maatschappelijke organisaties zijn bij de uitvoering betrokken geweest. Omdat de Inclusie Agenda nooit een afgerond geheel is, werken we volgens een cyclisch proces: Plan – Do – Check - Act. In dit document evalueren we de voortgang van de Inclusie Agenda. Eind 2022 – Begin 2023 is de Inclusie Agenda voor het eerst geëvalueerd. Nu staan we vlak voor de eindstreep, want de Inclusie Agenda heeft een looptijd t/m 2024. Deze evaluatie laat zien waar we nu staan en biedt tegelijkertijd input voor de opvolger van de Inclusie Agenda 1.0, namelijk de Inclusie Agenda 2.0 gemeente Nunspeet (2025-2028).

Evaluatiemethode Centrale vraag, welke vragen worden beantwoord en met welke monitors? Centrale vraag: Heeft de inclusie agenda bijgedragen aan meer inclusie in de Nunspeetse samenleving? Subvragen: 1. In hoeverre is bijgedragen aan de visie en uitgangspunten van de Inclusie Agenda 1.0? 2. In hoeverre zijn de doelstellingen uit de Startnotitie Inclusie Agenda 2.0 behaald? Monitors: In de Inclusie Agenda 1.0 werd gesproken over drie monitors. Voor een beter beeld voegen we daar nog enkele monitors aan toe. Hieronder het totaaloverzicht: -

Gezondheidsmonitor jeugd en jongeren GGD NOG (2023) VNG monitor ‘meest toegankelijke gemeente’ (2024) Regionale en lokale discriminatiecijfers (2023) Welzijnsmonitor LHBTIQ+ Gelderland en Overijssel (2023) Inwonersonderzoek Sociale Basis (2022; deze cijfers zijn voor de beeldvorming van de startfase) Cijfers opgevraagd bij de GGD over meerdere jaren Stoplichtrapportage over voortgang van alle actiepunten (zomer 2024) Feedback van inclusie ambassadeurs (aug 2024)

De volgende monitors zijn op dit moment niet beschikbaar maar kunnen bij volgende evaluaties geraadpleegd worden:

-

GGD Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen (verwacht in 2026?) Burgerpeiling (verwacht feb 2026 – 1x per 4 jaar) Eventueel toekomstige monitoringsinstrumenten Programma Sociaal Domein

De evaluatie Antwoord op de sub-vragen aan de hand van diverse bronnen (monitors). 1. In hoeverre is bijgedragen aan de visie en uitgangspunten van de Inclusie Agenda 1.0? Visie

In de gemeente Nunspeet streven we naar een inclusieve samenleving waarin iedereen • • •

volwaardig mee kan doen op basis van de eigen mogelijkheden, talenten en behoeften erbij hoort, dus niet impliciet of expliciet wordt uitgesloten of gediscrimineerd zich gelijkwaardig en gerespecteerd voelt

Uitgangspunten • inclusie geldt overal • inclusie gaat over iedereen • inclusie bereik je samen • we streven naar algemeen beleid • inclusie is een geleidelijk proces

Voor het beantwoorden van deze vraag zoeken we cijfers over meedoen, erbij horen en geaccepteerd worden, zo mogelijk uitgesplitst naar de drie aandachtsgroepen. Hieronder een overzicht van de informatie uit de beschikbare monitors die iets zeggen over de categorieën meedoen, erbij horen en geaccepteerd worden. 1. Meedoen - Deelname aan clubs en gezamenlijke activiteiten - Participeren in werk - Ervaren toegankelijkheid 2. Erbij horen - Pesten - Eenzaamheid - Sociale cohesie 3. Geaccepteerd worden - Discriminatie - Cijfers over sociale acceptatie

1.1 Gezondheidsmonitor jeugd en jongeren GGD NOG (2023) De cijfers uit deze monitor zijn gebaseerd op de gemeente Nunspeet. Over ‘erbij horen’ laten de cijfers een minder positief beeld zien dan in 2021. Bijvoorbeeld: 2

-

20% wordt (wel eens) gepest. Dit staat gelijk aan het landelijk gemiddelde. In 2021 was dit 14%. 29% voelt zich soms tot altijd eenzaam. In 2021 was dit 26%.

Op het gebied van ‘deelname aan de maatschappij’ (meedoen) lijkt het aardig goed te gaan. - 67% sport bij een sportclub. In 2021 was dit 62%. - 45% van de jongeren doet mee aan activiteiten bij een club buitenom sportclub. Van 2021 zijn hiervan geen cijfers. Het ‘geaccepteerd worden’ van LHBTIQ+ers is een aandachtspunt: 60-69% van de jongens vindt homoseksualiteit en transgenders niet oké. Bij de meisjes ligt dat percentage een stuk lager, maar desondanks bijna 10% hoger ten opzichte van de regio. Van 2021 zijn hierover geen cijfers. Afbeelding acceptatie seksualiteit uit factsheet gezondheidsmonitor jeugd 2023

1.2 Discriminatiecijfers 2023 In de gemeente Nunspeet zijn er door de Anti Discriminatie Voorziening Art.1 NOG in 2023 in totaal 7 meldingen geregistreerd. 5 meldingen zijn gerelateerd aan afkomst, 2 meldingen gaan over geslacht en seksuele gerichtheid. De terreinen waar het incident heeft plaatsgevonden lopen zeer uiteen. Voor een representatief beeld zijn hieronder de regionale cijfers van 2023 weergegeven. Deze beslaan heel Noord Oost Gelderland (NOG), bestaande uit 22 gemeenten: -

-

-

In 2023 heeft Art.1 NOG in totaal 172 meldingen ontvangen. In 2022 waren dit 132 meldingen. Dit is een stijging van 29% t.o.v. van 2022. De stijging in cijfers komt waarschijnlijk doordat er meer aandacht is geweest voor discriminatie. De 5 discriminatiegronden waarop de meeste meldingen binnen kwamen in 2023 bij Art.1 NOG zijn: 1. Herkomst/Ras (76 meldingen); 2. Geslacht waarvan 6 transgender (21 meldingen); 3. Handicap/chronische ziekte (17 meldingen); 4. Niet wettelijke gronden (14 meldingen); 5. Godsdienst waarvan 6 islam (9 meldingen). De 6 terreinen waarop de meeste meldingen plaats vonden in 2023 bij Art. 1 NOG zijn: 1. Arbeidsmarkt (41 keer); 2. Commerciële dienstverlening: bijvoorbeeld winkels (19 keer); Collectieve voorzieningen: bijvoorbeeld buurthuizen (19 keer); 3. Huisvesting (18 keer); 4. Buurt/wijk (16 keer); 5. Onderwijs (16 keer).

1.3 Welzijnsmonitor LHBTIQA+ Gelderland-Overijssel (2023) De cijfers uit dit onderzoek gaan over de regio Gelderland-Overijssel.

3

De belangrijkste resultaten van het onderzoek: 1. Daling in ervaren acceptatie van genderidentiteit: In vergelijking met 2021 ervaren transgenders en non-binaire personen een toename in onveiligheid. Het percentage dat zich onveilig voelt op straat is gestegen van 43 naar 50 procent. 2. Een lichte verbetering binnen sport: Met betrekking tot seksuele voorkeur ervaren bijna alle respondenten in de afgelopen twee jaar een (licht) positieve ontwikkeling in de houding van mensen in de sportvereniging of sportschool. Er is behoefte aan genderneutrale of individuele kleedhokjes en vertrouwenspersonen. 3. Regionale verschillen rondom ervaren acceptatie en veiligheid: In West-Twente en Noordwest-Overijssel ervaren LHBTIQA+-personen relatief een lage acceptatie. 4. Overweging om te verhuizen: Een aanzienlijk deel van de LHBTIQA+-gemeenschap overweegt te verhuizen (gedeeltelijk) vanwege hun LHBTIQA+-identiteit (7% in Gelderland en 9% in Overijssel), vooral onder niet-cisgender LHBTIQA+ individuen (17%). Ongeveer 10% geeft aan al eens verhuisd te zijn om dezelfde reden. De ervaren acceptatie binnen de (voornamelijk christelijke) geloofsgemeenschap blijft, evenals in 2021, opvallend laag vergeleken met andere sociale contexten als familie, vrienden en sport: ongeveer een 5,5 op een schaal van 1 tot 10. Zie afbeelding hieronder.

Afbeelding acceptatie uit de factsheet van het Vizier onderzoek

4

1.4 Inwonersonderzoek sociale basis (2022) Dit onderzoek is gehouden onder inwoners van de gemeente Nunspeet. De uitkomsten uit dit onderzoek zeggen gezien de datum iets over de beginfase van de Inclusie Agenda 1.0. Desondanks geven we ze weer omdat ze een goed beeld geven van de situatie in Nunspeet (destijds). Indien er opvolging van het onderzoek komt, kunnen we zinvolle vergelijkingen doen. Meedoen Uit het onderzoek blijkt dat oudere respondenten tevredener zijn over activiteiten dan jongere respondenten en dat er genoeg voor hen georganiseerd wordt. Oudere respondenten doen ook vaker mee aan activiteiten dan jongeren respondenten. Ook blijkt dat ouderen vergeleken met jongeren, vaker actief zijn als vrijwilliger. Wel zien we een hogere mate van eenzaamheid onder 80 plussers. Eenzaamheid komt eveneens vaker voor onder inwoners met gezondheidsproblemen. Erbij horen Aan de respondenten die zich niet zo welkom voelen bij activiteiten is gevraagd wat hier volgens hen de oorzaak van is. Het hebben van een beperking en behoren tot de LHBTIQ+ gemeenschap worden hierbij als één van de redenen genoemd (zie afbeelding; figuur 22 uit het originele onderzoek). Onder de categorie ‘anders’ wordt leeftijd als één van de belangrijkste redenen genoemd. Respondenten die zich niet zo welkom voelen bij activiteiten ervaren meer eenzaamheid en minder sociale cohesie in hun buurt.

Afbeelding acceptatie bij activiteiten uit inwonersonderzoek

Geaccepteerd worden Uit het inwonersonderzoek blijkt dat 52% van de respondenten denkt dat mensen open staan voor mensen met verschillende achtergronden. Ruim 21% denkt van niet en 27% weet het niet. Bij deze 21% is gevraagd welke mensen volgens hun niet zo welkom zijn in hun buurt. 30% denkt 5

dat seksuele geaardheid hierop van invloed is. Mensen met een handicap of ouderen zijn volgens hen niet minder welkom, zie afbeelding (figuur 3 uit het originele onderzoek). Afbeelding intolerantie versus achtergrond uit inwonersonderzoek

Concluderend scoren ouderen relatief goed op ‘meedoen en erbij horen’. 80 plussers zijn echter vaker eenzaam. Het hebben van een handicap of gezondheidsproblemen beperkt mensen in het welkom voelen en maakt ook dat mensen zich vaker eenzaam voelen. Het behoren tot de LHBTIQ+ gemeenschap is een reden van niet welkom voelen, en wordt door anderen ook als reden gegeven van niet welkom zijn in de buurt. Deze conclusies geven in elk geval aan dat de aandachtsgroepen nog blijvend aandacht verdienen. 1.5 VNG monitor ‘meest toegankelijke gemeente’ (2024) In juli 2024 ontvingen we de resultaten van de verkiezing ‘meest toegankelijke gemeente’. Deze cijfers zijn gebaseerd op de gemeente Nunspeet en geven met name inzicht in de categorie ‘meedoen’. 19 respondenten hebben voor Nunspeet meegedaan aan het onderzoek. Gezien het aantal kunnen we weinig waarde aan hechten aan de resultaten, maar het geeft wel een indruk. De komende jaren zullen we meer PR vragen voor de verkiezing waardoor de uitkomsten hopelijk meer waarde zullen hebben. Hieronder de rapportcijfers en een overzicht van de gegeven opmerkingen. Afbeelding resultaat 2024 (19 respondenten) Domein Vrije tijd Vervoer Werk en inkomen Onderwijs en ontwikkeling Welzijn, gezondheid en ondersteuning Thuis Meedoen en gelijke behandeling

Rapportcijfer per domein 6,6 5,8 6,1 6,4 6,2 6,6 6,4

6

De laagste gemiddelde scores zijn gegeven voor: - Toegankelijke openbare toiletten - Toegankelijke stoepen en straten - Het vinden van passende woningen voor mensen met een beperking - Begrijpelijke communicatie gemeente De hoogste scores zijn gegeven aan: - Toegankelijke winkels en supermarkten - Toegankelijke bibliotheken Opmerkingen gaan over ondeugdelijke trottoirs, onduidelijke verkeerssituaties, luisteren naar behoeften burgers in het algemeen en naar mensen met een beperking specifiek, gebruik maken van adviesorganen zoals de PWT. Complimenten gaan over toegankelijk schrijven, gidslijnen en geschikte woningen voor ouderen en mensen slecht ter been. 1.6 Stoplichtrapportage en feedback van inclusie ambassadeurs Van alle actiepunten is in de zomer/najaar van 2024 een stoplichtrapportage opgesteld. Hierin is kort beschreven wat de stand van zaken is van elk actiepunt. Op 6 en 19 augustus 2024 vonden er evaluatiebijeenkomsten plaats met de inclusie ambassadeurs. Tijdens deze bijeenkomsten hebben we de stoplichtrapportage besproken en hebben we met elkaar naar de cijfers uit dit evaluatierapport gekeken en deze geïnterpreteerd. Op 13 augustus 2024 is er tevens een evaluatiegesprek geweest met een aantal personen met een licht verstandelijke beperking (LVB). De ambassadeurs zijn overwegend tevreden over de voortgang maar op onderdelen ook kritisch.

27 van de 34 actiepunten uit de Inclusie Agenda 1.0 zijn afgerond danwel in de reguliere processen opgenomen (vinkje). Een tweetal acties stonden in de zomer 2024 op ‘onhold’ (oranje stoplicht). Hier is n.a.v. deze stoplichtrapportage opnieuw aandacht voor gevraagd. Één van de beide is inmiddels alsnog gerealiseerd, de ander wordt overgenomen in de Inclusie Agenda 2.0 en krijgt een vervolg in 2025. Voor actiepunten 26 t/m 29 waarderen de ambassadeurs de inspanningen die zijn verricht, maar vinden zij dat ze helaas niet hebben geleid tot een inclusievere samenleving. Zij adviseren om die reden een oranje stoplicht. Omdat de punten feitelijk wel zijn gerealiseerd, doet een groen stoplicht bij nader inzien meer recht. Het laat zien dat we op de goede weg zijn, maar dat het resultaat nog niet naar wens is. De actiepunten over LHBTIQ+ acceptatie worden daarom ook vervolgd in de Inclusie Agenda 2.0. De ambassadeurs vinden verder dat er aandacht moet blijven voor het onderwerp discriminatie in algemene zin. Zij vinden het met name belangrijk dat er wordt ingezet op bewustwording bij de jeugd. Verder zijn ze kritisch over de bereikbaarheid van belangrijke locaties zoals Veluvine en de Wiltsangh. Ook zien ze nog diverse verbetermogelijkheden rondom de toegankelijkheid van de openbare ruimte en de toegankelijkheid van het gemeentehuis.

Ze blijven daarnaast aandacht vragen voor het taalgebruik van de gemeente en de vindbaarheid van het aanbod (sociale kaart). De mensen met een LVB achtergrond geven specifiek aan behoefte te hebben aan zowel aangepaste als gemengde activiteiten. Alle opmerkingen zijn verwerkt in een actielijst voor de korte termijn danwel in de nieuwe Inclusie Agenda 2.0.

7

2. In hoeverre zijn de doelstellingen uit de Startnotitie Inclusie Agenda 2.0. behaald? Doelstelling 1 Er is een Inclusie Agenda van acties en initiatieven die bijdragen aan een Inclusiever Nunspeet, ván en vóór de inwoners van de gemeente Nunspeet. Doelstelling 2 Er wordt in de Nunspeetse samenleving actief invulling gegeven aan de acties uit de Inclusie Agenda.

Beide doelstellingen zijn gehaald.

Financieel Huidige stand van zaken en vooruitblik Er zijn in 2022 en 2023 nauwelijks tot geen middelen besteed. Het uitganspunt is dat inclusie onderdeel uitmaakt van het reguliere beleid en de middelen ook gevonden moeten worden binnen de bestaande budgetten. Dit is ook zo uitgedragen aan alle actiehouders. Tot nu toe heeft het zich nog niet voorgedaan dat er kosten moeten worden gemaakt die niet gedekt kunnen worden uit de bestaande budgetten. Ook zijn de kosten voor bijeenkomsten zeer beperkt gebleven. In 2024 is 8000 euro ingezet voor begeleiding bij het participatieproces met de nieuw gekozen aandachtsgroep. Voor 2025 en verder is er een structureel budget beschikbaar van jaarlijks 1000 euro.

Conclusie Antwoord op de centrale vraag, overzicht successen, verbeterpunten, leerpunten voor vervolgproces (verbetercyclus). Centrale vraag: Heeft de Inclusie Agenda 1.0 bijgedragen aan meer inclusie in de Nunspeetse samenleving? Het is moeilijk om te zeggen dat de Nunspeetse samenleving inclusiever is geworden door de inclusie agenda. Wel zien we dat de Inclusie Agenda een goed instrument is om impulsen te geven aan initiatieven en om bewustwording in de samenleving en bij organisaties te vergroten. De stoplichtrapportage laat zien dat er veel is gebeurd op het gebied van inclusie. Desondanks laten cijfers zien dat er nog werk te doen is. Inclusie is een continu en geleidelijk proces, en verandering heeft tijd nodig. De Inclusie Agenda zal de komende jaren nog nodig blijven. Nu de evaluatiecriteria meer zijn aangescherpt en de monitoringsinstrumenten gedefinieerd zijn, kunnen we de komende jaren volgen hoe de gemeente Nunspeet ervoor staat op het gebied van meedoen, erbij horen en geaccepteerd worden. Dit evaluatiedocument kan als een 0-meting worden gezien.

8