AP 6b. Bijlage Analyse en Scenarios Bibliotheek Nunspeet-Elspeet

Gemeente Nunspeet T.a.v. wethouder mevrouw M.W. Storteboom en wethouder de heer L. van der Maas Markt 1 8071 GJ NUNSPEET

Harderwijk, 12 mei 2021

Geachte wethouders, Betreft: financiële situatie Bibliotheek in de gemeente Nunspeet Onlangs hebben wij van de Bibliotheek Noordwest Veluwe contact met u gezocht om met u de financiële situatie en de mogelijkheden van de bibliotheek in de gemeente Nunspeet door te nemen. Na een tweetal heel constructieve gesprekken hierover zet ik graag de feiten en de inzichten tot nu op een rij.

De aanleiding In juni 2020 brachten wij als Bibliotheek Noordwest Veluwe ons beleidsplan Samen voor iedereen uit, voor de periode 2020-2023. Een van de belangrijke randvoorwaarden die in dat plan voor een goed functionerende bibliotheekorganisatie staat geformuleerd, is dat we per sé een financieel duurzaam gezonde organisatie willen en behoren te zijn. Dat is niet meer dan vanzelfsprekend. Door allerlei omstandigheden -personele wisselingen van controller en directeur bijvoorbeeld, maar ook de invoering van een nieuw boekhoudsysteem en aandacht voor dit onderwerp vanuit de Raad van Toezicht van de bibliotheek- is gekozen om afgelopen periode de gehele financiële structuur van de bibliotheek door te lichten en van de grond af helemaal opnieuw op te bouwen. Dit om er zeker van te zijn dat we die randvoorwaarde van financieel duurzaam gezond ook ècht gestand kunnen doen. Dit proces leverde een aantal verhelderende en zorgwekkende inzichten op, met name ook over de situatie van de bibliotheek in de gemeente Nunspeet. De eerste bevindingen hierover zijn gedeeld met u als betrokken wethouders. Gezamenlijk met de betrokken beleidsambtenaren is daarop de financiële relatie van de bibliotheek met de gemeente Nunspeet verder geanalyseerd.

Analyse huidige situatie Uit dat onderzoek hebben we een aantal belangrijke inzichten opgedaan. Het blijkt dat we in 2010 een subsidiebedrag van de gemeente ontvingen van € 646.000 voor het runnen van 2 bibliotheekvoorzieningen, een in de dorpskern van Nunspeet en een in Elspeet. Dit jaar (2021) bedraagt het door de gemeente Nunspeet aan de bibliotheek toegekende subsidiebedrag € 646.850. Oftewel: het bedrag is in 11 jaar tijd -elf- nominaal precies hetzelfde gebleven. Ondertussen zijn wel nagenoeg alle kostenposten voor de bibliotheek omhoog gegaan, voornamelijk door inflatie. Omdat we in de gemeente van 2 commerciële partijen huren (Veluvine en Omnia) zijn onze huurkosten sinds 2010 elk jaar gemiddeld met 1,9 % gestegen. Bijvoorbeeld voor Elspeet gaat het hierbij om een reële huurstijging in 11 jaar van in totaal meer dan 25 %. Vermeldenswaard is nog dat in 2012 weliswaar een extra subsidie is toegekend vanwege de stijging van de huisvestingslasten in Elspeet door de verhuizing naar het Kulturhus destijds, maar dat in de jaren daarna het verband tussen deze extra subsidie en de onderliggende huurlast zowel bij de bibliotheek als bij de gemeente buiten beeld is geraakt, zodat gaandeweg het bedrag voor de algemene bibliotheekactiviteiten in zowel Nunspeet als Elspeet is ingezet.

Het feit is nu dat van ons jaarlijkse uitgekeerde subsidiebedrag van Nunspeet maar liefst 35% rechtstreeks opgaat aan huur en servicekosten van deze 2 gebouwen. Benchmark met andere gemeenten laat zien dat dit percentage totaal buiten proportie is. Ter vergelijk: in Ermelo en Harderwijk ligt dit percentage rond de 20, en dat is in Nederland ongeveer het gemiddelde. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er een aantal jaren wèl door de gemeente Nunspeet (gedeeltelijk) prijsindexatie is toegekend, maar dat dat bedrag dan door extra opgelegde bezuinigingen meteen weer werd geneutraliseerd. Over het algemeen past de gemeente Nunspeet een ontoereikende indexering toe op het subsidiebedrag aan de bibliotheek. De laatste jaren 2020 en 2021 is er zelfs helemaal geen indexatie toegezegd. Niet alleen de huisvestingskosten zijn gestaag gestegen, ook de loonkosten lopen steeds verder op. Zo hebben we in 2020 een nieuwe Cao voor het bibliotheekwezen gekregen met alleen al in 2020 een loonstijging van 3%, en dit jaar 2021 komt daar nog eens 2% bovenop. Inclusief werkgeverslasten hebben we het dan over een gemiddelde loonkostenstijging van 7-8% alleen al in de afgelopen 2 jaar. Iedereen kan begrijpen dat dit plaatje ergens moet eindigen. Nominaal steeds hetzelfde bedrag aan subsidie, en in de tijd stelselmatig verder oplopende kosten, dat moet een keer spaak lopen.

En dat moment komt nu in zicht. En dat willen we voorkomen. Om financieel de tering naar de nering te zetten heeft een organisatie als een bibliotheek niet zo heel veel knoppen om aan te draaien. De substantiële posten op de begroting zijn huisvesting, personeel en collectie. En die zijn allemaal min of meer structureel en meerjarig vastgelegd. Ín Elspeet zijn we nog maar 10 uur per week open voor publiek. Verre van optimaal voor een bibliotheekvoorziening.

Financiële situatie Bibliotheek in de Gemeente Nunspeet

2

Tegen het licht van deze situatie zijn we als organisatie gedwongen NU keuzes te maken om dat financieel duurzame perspectief voor onze organisatie als geheel veilig te stellen voor de toekomst. We schetsen hieronder verschillende mogelijkheden om de actuele ongewenste situatie beter in evenwicht te brengen met de huidige financiële realiteit. Nadrukkelijk zij gezegd dat we er niet voor kiezen om ook de hoofdvestiging in Nunspeet in dit financiële verhaal te betrekken. Recentelijk is deze locatie geoptimaliseerd op de samenwerking met het Nuborgh college, resulterend in een adequaat functionerende bibliotheekvestiging met een up-to-date Digilab. Ook de personele organisatie draait daar zeer efficiënt. Dat is een kostbaar goed dat belangrijk is om te handhaven. Daarom concentreren we ons in de zoektocht naar oplossingen voor de situatie in Elspeet. Vier mogelijke scenario’s. 1. We stoppen met de bibliotheek in Elspeet. We moeten dit als mogelijkheid noemen, maar het is het laatste wat we natuurlijk voorstaan. Als ergens een Openbare bibliotheekvoorziening op zijn plaats is, dan is dat zeker het geval in Elspeet. Gezien de cijfers over leesplezier, (laag)geletterdheid <een op de zeven> en digitale vaardigheden is de inbreng van de bibliotheek in de Elspeetse gemeenschap meer dan noodzakelijk.

Sterker nog, onze mensen zijn daardoor des te gemotiveerder om in Elspeet aan de slag te zijn en te gaan. Zeker nu we samen met de Stichting Dorpshuis Elspeet (SDE) optrekken om het Kulturhus tot een levendig dorpshuis om te vormen, zou dit scenario de dood in de pot zijn, en is wat ons betreft (nog) niet aan de orde. 2. We schalen de Bibliotheek Elspeet af tot een Servicepunt. Een Servicepunt is een veelgebruikte formule voor bibliotheek-organisaties in kleinere kernen. De bieb stelt dan een beperkte collectie media beschikbaar, en basis apparatuur om het zoeken en uitlenen van de materialen te faciliteren. Géén leestafel met tijdschriften, geen publieks-pc’s of de mogelijkheid tot printen. Voor het inschrijven van nieuwe leden, voor verdergaande vragen en advies, en voor alle dienstverlening buiten het uitlenen van materialen, zijn de klanten aangewezen op de vestiging in Veluvine of elders. Een serieuze drempel. Een Servicepunt wordt gerund door vrijwilligers, die geheel zichzelf organiseren. In de bibliotheek-organisatie is dan een professioneel aanspreekpunt, louter en alleen voor de bovengenoemde basisfacilitering. De bieb als organisatie ontplooit zelf geen activiteiten, die komen dan volledig voort uit de vrijwilligers/gemeenschap zelf.

Afschaling tot Servicepunt levert ons binnen onze begroting een beperkte financiële ruimte van plusminus € 40.000 op jaarbasis op, die ons helpt de disbalans in de financiële verhoudingen te verbeteren.

Financiële situatie Bibliotheek in de Gemeente Nunspeet

3

3. We handhaven de huidige opzet in Elspeet. Nu is de bibliotheek in het Kulturhus in de loop der jaren afgekalfd tot een kleinschalige voorziening met een basiscollectie media en met een professionele ondersteuning van 10 uur in de week, resulterend in 10 uur per week openstelling voor het publiek. Deze steeds verder beperkte openstelling heeft gezorgd voor een terugloop van het aantal bezoekers en draagt niet bij aan de klanttevredenheid. Arbeidsextensieve activiteiten zoals voorlezen voor kinderen worden nu opgepakt mits er voldoende vrijwilligers support is. Andere projecten, bijvoorbeeld op het gebied van laaggeletterdheid en digitale vaardigheden, worden nu alleen uitgevoerd als ze gedekt worden door extra (project-)subsidies. Deze afhankelijkheid hiervan wordt intern bij ons als weinig motiverend ervaren, omdat er niet structureel aan echte oplossingen kan worden gewerkt: noodzakelijk voor het effectief behalen van doelstellingen op de langere termijn. Willen we de huidige opzet van de bibliotheek in Elspeet handhaven, dan zal het tekort in de begroting voor Nunspeet opgevangen moet worden. Dat tekort is voor dit jaar 2021 begroot op € 50.000. 4. We maken van Elspeet een volwaardige bibliotheek.

Het beste perspectief voor Elspeet is natuurlijk als we meegaan in het nieuwe elan van de SDE, en van de bibliotheek in Elspeet een bruisende organisatie met activiteiten en cursussen maken, geheel in lijn met de missie van de bibliotheek zoals verwoord in ons beleidsplan 2020-2023: ‘Onze bibliotheek is de ontmoetingsplek voor alle bewoners van de Noordwest Veluwe die graag lezen, leren of hun taal- of digitale vaardigheden willen ontwikkelen. In hun eigen tempo, betaalbaar en in een veilige omgeving.‘’ We gaan dan uit van een publieksopenstelling van circa 50 uur in de week (vergelijkbaar met de openingstijden in Veluvine) en een set van activiteiten en cursussen die aansluiten op de wensen, behoeften en problemen in de Elspeetse gemeenschap. Een volwaardige bibliotheek in Elspeet kan alleen worden gerealiseerd met extra subsidie. Naast de € 50.000 uit scenario 3 moet er dan nog geld komen voor personeel en externe kosten voor activiteiten: circa € 80.000 op jaarbasis. Dus totale extra kosten voor scenario 4 zijn dus: 50 + 80 = € 130.000 extra subsidie per jaar voor een volwaardige bibliotheek in Elspeet.

Tot slot Doel van deze notitie is het aftasten van de verschillende mogelijkheden om te komen tot een afgewogen aanbod van de bibliotheek dat aansluit op de noden en behoeften van de Elspeetse gemeenschap enerzijds, en op de financiële mogelijkheden van onze bibliotheek-organisatie anderzijds.

Financiële situatie Bibliotheek in de Gemeente Nunspeet

4

Absolute randvoorwaarde voor het uitwerken van welk scenario dan ook is dat er een principiële uitspraak komt over de indexerings bereidheid van de gemeente Nunspeet voor nu en voor de toekomst. Mits er indexering komt kunnen we structureel verder bouwen aan bestaande en nieuwe initiatieven de komende jaren. Als er géén indexering komt, moeten we in onze plannenmakerij steeds rekening houden met een mogelijke en stelselmatige jaarlijkse inkrimping van onze te leveren dienstverlening aan de gemeente Nunspeet. Graag leveren wij desgewenst de publiekscijfers over leesplezier, (laag-)geletterdheid en digitale vaardigheden in Elspeet aan ter argumentatie waarom een uitbreiding van de bibliotheekvoorzieningen in Elspeet ons inziens meer dan gerechtvaardigd is met het oog op de toekomst. Het moge dus duidelijk zijn: wij kiezen voor een volwaardige bibliotheek in Elspeet. Of desnoods de ander keuze: afschalen. Het handhaven van de huidige situatie achten we zeer ongewenst. Die is behalve praktisch onhoudbaar ook insufficiënt voor ons en het publiek. Vlees nog vis. Graag zetten we daarom het gesprek voort over het beste scenario voor een verbetering van de bibliotheekvoorziening in Elspeet. We zien uit naar uw reactie. Hoogachtend, de Bibliotheek Noordwest Veluwe

Ben van Heesbeen Directeur-bestuurder

Financiële situatie Bibliotheek in de Gemeente Nunspeet

5