AP 6a Commissievoorstel HUP 2023

Commissievoorstel 809784 Commissie: Datum commissievergadering: Agendapunt: Datum college: Onderwerp:

Bevoegd orgaan: Portefeuillehouder: Behandeling: Stukken ter inzage: Bijlage(n):

Algemeen Bestuur 8 december 2022 6a 15 november 2022 Verantwoording HUP 1e helft 2022, Kaders HUP 2023 en onderzoek BOAcapaciteit.

Burgemeester en Wethouders J. Groothuis Peiling -Kaders HUP 2023 -Verantwoording HUP 1e helft 2022 -HUP 2022 -Verantwoording HUP 2021

Voorstel 1. De kaders HUP 2023 ter peiling bespreken. 2. Kennisnemen van het onderzoek dat is gedaan naar de boa capaciteit in relatie tot de taken en ambities. 3. Kennisnemen van het voornemen van het college van burgemeester en wethouders om de formatie boa domein 1 structureel met 1 fte uit te breiden.

Geachte commissie, Inleiding In dit voorstel wordt ingegaan op een aantal boa zaken, te weten de Kaders HUP 2023, de verantwoording toezicht en handhaving in de eerste helft van 2022 en het onderzoek dat is gedaan naar de boa capaciteit in relatie tot de taken en ambities die er zijn. Kaders HUP 2023 De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) bepaalt dat de gemeente handhavingsbeleid heeft en jaarlijks een Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) opstelt. Hieruit blijkt welke doelen worden gesteld ten aanzien van het toezicht en de handhaving en welke acties worden uitgevoerd. Uw commissie heeft aangegeven graag aan de voorkant en tijdig betrokken te willen worden bij het opstellen van het HUP. Als gevolg hiervan is de afspraak met u gemaakt om de kaders voor het HUP 2023, inclusief formatieoverzicht toebedeeld naar de taakvelden, ter peiling aan u voor te leggen. Met dit voorstel geven wij uitvoering aan de gedane toezegging. Ons college is formeel bevoegd om het HUP 2023 vast te stellen. Eventuele opmerkingen van uw commissie zullen wij betrekken bij de definitieve vaststelling van het HUP 2023. De kaders voor het HUP 2023 zijn als bijlage bijgevoegd. Halfjaarlijkse verantwoording HUP 2022 Jaarlijks moet er wettelijk verantwoording worden afgelegd over de uitgevoerde toezicht- en handhavingstaken, welke zijn vastgelegd in het HUP.

In het HUP 2022 is vastgelegd dat aanvullend op deze wettelijke verplichting ook halfjaarlijks al een ‘tussenstand’ wordt gegeven, waarbij wordt ingegaan op de realisatie van de geformuleerde doelstellingen en prestatie-indicatoren. Daarbij is afgesproken dat het college de verantwoording ter kennisgeving aanbied aan uw commissie. De halfjaarlijkse verantwoording HUP 2021 is als bijlage bijgevoegd.

-2-

Vastgestelde HUP 2022 en Verantwoording HUP 2021 Het vastgestelde HUP 2022 en de verantwoording van het HUP 2021 zijn eveneens als bijlage bijgevoegd en kunt u gebruiken bij bespreking van de kaders HUP 2023 Raadsakkoord In het raadsakkoord 2022-2026 “Samen meer voor elkaar” heeft uw raad ten aanzien van de Boa’s uitgesproken dat de capaciteit op het gebied van veiligheid in overeenstemming moet zijn met de taken van de gemeente en de ambities. Vanuit dat perspectief wil u graag onderzocht hebben of een herschikking van taken van de boa’s een mogelijke oplossing biedt. Afhankelijk van het resultaat van dat onderzoek is uitbreiding van de boa-capaciteit een overweging, indien dat noodzakelijk blijkt te zijn. In elk geval wil u de handhaving van ergernis nummer 1, de hondenpoepoverlast, intensiveren. Indien een eigenaar van een hond geen middel bij zich heeft ter verwijdering van hondenpoep volgt direct een boete. Als er sprake is van uitbreiding van bevoegdheden van boa’s door het Ministerie van Veiligheid, bijvoorbeeld optreden tegen (lichte) verkeersovertredingen, dan maakt u daar graag gebruik van in de gemeente Nunspeet. In vervolg van dit voorstel zullen wij hier nader op ingaan, waarbij een relatie wordt gelegd met de landelijke ontwikkelingen die momenteel actueel zijn en zijn vastgelegd in de Meerjarige beleidsagenda boa’s.

Meerjarige beleidsagenda boa’s De minister van Justitie en Veiligheid (JenV) heeft aangegeven dat boa’s een steeds belangrijkere rol spelen in de leefbaarheid en veiligheid van ons land. Om de taak van boa zelfstandig en veilig te kunnen uitoefenen, is een goede opleiding, een adequate uitrusting en zo nodig bewapening noodzakelijk. Dat laat de minister JenV weten in de meerjarige beleidsagenda boa’s die ze op 23 juni jl. aan de Tweede Kamer heeft aangeboden. De beleidsagenda is vormgegeven langs vijf prioritaire thema’s, waarop de meeste urgentie wordt gevoeld om verbeterslagen te maken. Dat zijn: (1) centraal en lokaal beleid, (2) de taak van de boa, (3) samenwerking politie en boa, (4) de veilige taakuitvoering en (5) professionalisering. Ondanks dat alle thema’s in meer of mindere mate belangrijk zijn voor het werkveld, beperken we ons nu tot de thema’s die zien op de taak van de boa, de veilige taakuitvoering en de middelen die hiervoor beschikbaar zijn gesteld. Taakomschrijving Binnen het thema ‘taak van de boa’ spelen oa de volgende speerpunten Inzetcriterium In domein I (openbare ruimte) was er behoefte om de taak van de boa’s scherper af te bakenen. Het leefbaarheidscriterium (in het kort afbakening van werkzaamheden tussen politie en boa’s in de openbare ruimte) is daarom samen met de partners geactualiseerd tot het inzetcriterium.

Het inzetcriterium is vergeleken met het leefbaarheidscriterium helderder geformuleerd en meer gericht op de uitvoerbaarheid. Het inzetcriterium benadrukt dat boa’s alleen worden ingezet bij overtredingen die de leefbaarheid, overlast, verloedering en/of veiligheid aantasten. Er is toegevoegd dat door boa’s te handhaven feiten niet zien op de openbare orde. Het inzetcriterium benadrukt ook dat boa’s alleen worden ingezet wanneer er geen sprake is van een te verwachten gevaarzetting. Het inzetcriterium is voorzien van een concreet handelingsperspectief, waarin met hulp van voorbeelden inzichtelijk wordt gemaakt in welke omstandigheden boa’s een taak hebben en wanneer het werk verandert in een taak voor de politie. Het handelingsperspectief is richtinggevend, omdat situaties in de praktijk verschillen door de specifieke context ter plaatse.

-3-

Verkeershandhaving In de gemeente Utrecht heeft een pilot plaatsgevonden op het gebied van verkeershandhaving, waarbij boa’s domein I handhaafden op drie fietsfeiten (het gebruik van de mobiele telefoon op de fiets, door rood licht fietsen en het niet voeren van verlichting). Aangezien de resultaten van deze pilot positief waren, is besloten de pilot te verlengen en met uit te breiden met een vijftal andere gemeenten, waaronder de gemeente Harderwijk. Op basis van de resultaten van deze pilots moet in de loop van 2023 definitief besluitvorming plaatsvinden over opname van nieuwe verkeersfeiten aangaande ongemotoriseerd rijdend verkeer in domeinlijst I. In het kader van de actualisatie van het leefbaarheidscriterium naar het inzetcriterium is, in samenspraak met alle partners, geconcludeerd dat op het gebied van verkeershandhaving het takenpakket van boa’s beperkt wordt tot ongemotoriseerd rijdend verkeer. Dit is vanwege het feit dat overtredingen met gemotoriseerd rijdend verkeer al snel primair aan veiligheid en het strafrecht raken – het domein van de politie – en een grotere gevaarzetting met zich meebrengen. Ook is de handhaving op dit type feiten complexer omdat er sprake kan zijn van zaken als achtervolgingen, te hoge snelheid, beslag, invordering van het rijbewijs en rijden onder invloed. Dit vraagt technische hulpmiddelen (bv.

auto’s, laserguns) en expertise waar boa’s niet over beschikken. Deze verduidelijking van de inzet van boa’s op het terrein van verkeershandhaving is meegenomen in de wijziging van de Regeling Beleidsregels Buitengewoon Opsporingsambtenaar op 1 juli 2022. In deze wijziging is gekozen voor een formulering zonder terugwerkende kracht, dat wil zeggen dat boa’s wel mogen blijven handhaven op het (zeer) beperkte aantal feiten met gemotoriseerd rijdend verkeer die al op domeinlijst I stonden. Hiermee wordt voorkomen dat reeds bestaande boa bevoegdheden voor handhaving op rijdend gemotoriseerd verkeer verdwijnen, maar deze bevoegdheden worden ook niet uitgebreid. Tegelijkertijd laat de wijziging van de Regeling Beleidsregels Buitengewoon Opsporingsambtenaar ruimte voor toevoeging in de toekomst van overtredingen waarop boa’s kunnen handhaven aangaande ongemotoriseerd rijdend verkeer, bijvoorbeeld de fietsovertredingen uit de pilot in Utrecht. Wij zullen de ontwikkelingen blijven volgen. Wanneer in de loop van 2023 zou worden besloten dat in lijn met de pilots het ook mogelijk is om handhavend op te treden tegen overtredingen aangaande ongemotoriseerd rijdend verkeer, dan zullen wij deze betrekken bij de kaders voor het HUP 2024. Veilige taakuitvoering boa’s De veiligheid van boa’s staat voorop.

De boa kan daarvoor rekenen op een werkgever en (direct) toezichthouders die instaan voor zijn veiligheid. Werkgevers zorgen ervoor dat boa’s niet worden ingezet in situaties met een te verwachten gevaarzetting. Het opgestelde handelingsperspectief gevaarzetting biedt voor werkgevers in domein I handvatten voor een gepaste inzet van boa’s. Hierin staan voorbeeldsituaties van wanneer boa’s wel en niet in te zetten. Ook nemen werkgevers andere preventieve maatregelen, zoals voorlichting, training en coaching voor het omgaan met agressie en geweld. Zij voorzien boa’s van voldoende en adequate uitrusting zoals een portofoon of een beschermend vest. Boa’s worden niet standaard met geweldsmiddelen uitgerust, maar, indien naast de aanwezigheid van adequate uitrusting aanvullend behoefte bestaat aan toerusting van boa’s met geweldsmiddelen, kan de werkgever daarom verzoeken. Boa’s kunnen, indien noodzakelijk, voor hun taakuitvoering worden toegerust met geweldsmiddelen. Bij de beoordeling van die noodzaak wordt nu, onder andere, gekeken naar de frequentie en mate waarbij zich in het verleden situaties hebben voorgedaan, waarbij bewapening wenselijk was geweest. De boa-werkgever moet daarbij aantonen dat sprake is van een toename van het aantal geweldsincidenten tegen de betreffende boa. Dat kan leiden tot onwenselijke situaties.

Het kan er namelijk toe leiden dat als uit de aanvraag van de werkgever blijkt dat voor de desbetreffende boa het aantal geweldsincidenten gelijk bleef of afnam, er een mogelijkheid is dat het geweldsmiddel wordt ingetrokken.

-4-

Dit terwijl de noodzaak om het geweldsmiddel te mogen dragen voor de boa mogelijk nog steeds aanwezig was. Dit vereiste sluit niet aan bij de praktijk, staat in de weg van een zuivere risicoinschatting en leidt tot ongewenste uitkomsten. De minister heeft om die reden toegezegd dit criterium aan te passen in de wet. Informatie over de frequentie en mate waarin zich in het verleden situaties hebben voorgedaan kan, in samenhang met andere belangrijke factoren, worden meegewogen maar zal niet op voorhand doorslaggevend zijn. Uitrusting gemeentelijk boa’s De veiligheid van onze boa’s is voor Nunspeet zeer belangrijk. Zo volgen de gemeentelijke boa’s de permanente her- en bijscholing om hun kennis en vaardigheden op peil te houden. De domein I boa’s beschikken niet over geweldsmiddelen, maar zijn wel uitgerust met een aantal andere middelen. Zo beschikken de boa’s over een portofoon, steekwerende vesten en een paar maanden geleden zijn er ook bodycams aangeschaft. Onze groene boa (domein II) beschikt sinds een paar maanden over alle geweldsmiddelen. Sinds 1 juli 2022 is het ook mogelijk dat de domein I boa’s de beschikking krijgen over de korte wapenstok. De verwachting is echter dat de domein I boa’s niet voldoen aan de gestelde voorwaarden en criteria waardoor uitrusting met de korte wapenstok niet tot de mogelijkheden behoort.

De reden hiervoor is gelegen in de beperkte aantal aanhoudingen en geweldsituaties in Nunspeet, wat natuurlijk positief is. Wanneer overigens wel aan de voorwaarden en criteria zou worden voldaan, is het raadzaam om goed onderzoek te doen naar voor- maar ook de nadelen van het toekennen van geweldsmiddelen aan de domein I boa’s. Basiscursus jeugboa De afgelopen jaren is de jeugdoverlast binnen de Gemeente Nunspeet toegenomen. Naast het rondhangen van jongeren die zich hinderlijk gedragen en overlast geven is ook het gebruik van alcohol en drugs toegenomen. Wat verder opvalt is dat de jeugd zich steeds agressiever lijkt op te stellen. Vooral naar elkaar toe. De boa’s hebben een wezenlijke rol in de preventie, maar ook in de repressie. Om de boa’s hier meer handvatten voor te geven zullen de domein I boa’s in 2023 de basiscursus jeugdboa gaan volgen. Op deze manier hopen we dat de boa’s het gedrag van jeugd, en de daarbij soms gepaard gaande overlast, beter begrijpen en hierdoor ook beter kunnen voorkomen of oplossen. Beschikbaar stellen financiële middelen Het rijk heeft 200 miljoen euro vrijgemaakt voor handhaving en veiligheid. Van dit bedrag is structureel 25 miljoen euro beschikbaar gekomen voor de boa’s, die zullen worden gebruikt ten behoeve van de uitvoering van de meerjarige beleidsagenda.

Van het bedrag van 25 miljoen euro wordt structureel 13 miljoen euro vrijgemaakt voor extra capaciteit van boa’s in de openbare ruimte (domein I). In de vorm van een decentralisatie-uitkering (Du) is en wordt deze 13 miljoen euro bestedings- en beleidsvrij jaarlijks aan de gemeenten toegekend via het gemeentefonds. Met deze financiële bijdrage wil de minister een impuls geven om extra capaciteit voor boa’s vrij te maken en zo de handhaving in de openbare ruimte te versterken. Boa’s verrichten namelijk belangrijk werk en zijn in de afgelopen jaren steeds meer taken gaan uitvoeren. Van deze gelden kan een gemeente extra boa’s aannemen, maar de gelden kunnen ook worden besteedt aan andere zaken zoals digitale middelen of een beter registratiesysteem. Als verdeelsleutel geldt een vast basisbedrag van 75% en een variabel aanvullend bedrag op basis van inwoneraantal van 25%. Op deze manier wordt een eerlijke verdeling onder alle gemeenten geborgd en is er tegelijk extra aandacht voor de kleinere gemeenten. Voor Nunspeet gaat het om een bedrag van jaarlijks € 33.554,-- (uitgaande van de cijfers van 2021)

-5-

Keuze inzet middelen en capaciteit in relatie handhavingstaken Zoals aangegeven heeft uw raad in het raadsakkoord 2022-2026 “uitgesproken dat de capaciteit op het gebied van veiligheid in overeenstemming moet zijn met de taken van de gemeente en de ambities. Vanuit dat perspectief wil u graag onderzocht hebben of een herschikking van taken van de boa’s een mogelijke oplossing biedt. Afhankelijk van het resultaat van dat onderzoek is uitbreiding van de boa-capaciteit een overweging, indien dat noodzakelijk blijkt te zijn. Daarbij heeft de raad in ieder geval uitgesproken dat zij de handhaving van hondenpoepoverlast wil intensiveren. De afgelopen jaren zien we dat er steeds meer taken bijkomen voor de domein I boa. De oorzaken hiervan zijn divers. Zo zijn er vanuit ons college, uw raad of landelijke overheid de laatste jaren steeds meer taken bij de boa belegd. Denk hierbij aan het nieuwe evenementenbeleid wat per 1 juli 2022 in werking is getreden, waarbij een grotere rol voor de boa is weggelegd of het intensiveren van controles op hondenpoepoverlast. Verder is het aantal wijkagenten binnen de gemeente Nunspeet van 4 naar 3 gegaan. Daar komt bij dat we de afgelopen jaren zien dat de beschikbare politiecapaciteit ook regelmatig wordt ingezet voor andere taken dan de wijktaken (bijv in de noodhulp, aanwezigheid demonstraties etc).

Dit betekent dat er dus minder taken door de wijkagenten kunnen en zullen worden opgepakt en ze minder zichtbaar zullen zijn in de openbare ruimte. Van een boa wordt dus steeds meer verwacht, het takenpakket verschuift. Verder is merkbaar dat er steeds meer klachten en meldingen binnen komen. De afhandeling van deze klachten en meldingen vergen dan ook veel capaciteit. De verwachting is dat deze trend zich gaat doorzetten. Via de Meerjarige beleidsagenda boa’s steekt het Rijk in op versterking en professionalisering van het werkveld en zijn zelfs financiële middelen vrijgesteld voor extra boa capaciteit in de openbare ruimte (domein 1). Om aan alle lokale opgaven en ambities ten aanzien van het toezicht en handhaving in de openbare ruimte uitvoering te kunnen geven, welke onder andere zijn doorvertaald in de kaders HUP 2023, is uitbreiding van de boa formatie gewenst en daar is ook (financiële) ruimte voor. Bijkomend voordeel hierbij is dat er binnen de boa’s een betere balans zal zijn tussen werk en privé. Het college heeft besloten voornemens te zijn de formatie aan boa domein 1 capaciteit structureel met 1 fte uit te breiden. De kosten van deze formatie uitbreiding zal worden gedekt uit bestaande beschikbare middelen.

Naast de genoemde jaarlijkse decentralisatie uitkering is door herschikking van taken 0,3 fte aan extra boa capaciteit vrijgespeeld en nog formatief in de begroting aanwezig. Verder wordt aanspraak gemaakt op het structurele budget ad € 15.000,-- dat uw raad beschikbaar heeft gesteld voor de toezicht en handhaving in het kader van het “Preventie- en handhavingsplan Alcohol en drugs”. WVD

Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester,

mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom