AP 6a. Bijlage Raadsvoorstel Vastelling Programmabegroting 2025-2028

Raadsvoorstel 1090119 Agendapunt: Nummer: Datum college: Raadsvergadering: Commissie Datum commissie: Portefeuillehouder: Onderwerp:

<Agendapunt> <Nummer> 17 september 2024 24 oktober 2024 Maatschappij en Middelen 3 oktober 2024 W. Stoffer Vaststelling Programmabegroting 20252028

Voorstel De Programmabegroting 2025-2028 vaststellen. Geachte raad, Inleiding Hierbij bieden wij u ter bespreking en vaststelling de Programmabegroting 2025-2028 aan. In dit voorstel lichten wij toe hoe de begroting met een meerjarig sluitend perspectief tot stand is gekomen. De grondslagen De samenstelling van de begroting is gebaseerd op een aantal besluiten en afspraken uit het recente verleden. De basis voor deze programmabegroting wordt gevormd door het vastgestelde raadsakkoord 2022-2026. Dit raadsakkoord is tevens de basis geweest voor het opstellen van het collegeprogramma 2022-2026. Deze documenten geven enerzijds invulling aan de nieuwe wensen en ontwikkelingen voor de komende bestuursperiode, anderzijds waarborgen deze documenten de continuïteit in de uitvoering van het beleid voor de komende jaren. Het collegeprogramma 2022-2026 is gebaseerd op het raadsakkoord waar uw raad in de raadsvergadering van 2 juni 2022 unaniem mee heeft in gestemd. Op grond daarvan geeft u de kaders van de beleidsontwikkeling aan, stelt u de budgetten vast en controleert u de uitvoering. De programmabegroting met de gestelde kaders en budgetten vormt hierbij het begin van het planning- en controlproces. De kwartaalrapportages en de jaarrekening vormen de overige schakels in dit proces.

De Perspectievennota Programmabegroting 2025-2028 bevat de uitgangspunten voor de Programmabegroting 2025-2028. Op 25 april 2024 heeft u de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting vastgesteld. Hierin heeft u richtlijnen gegeven voor de te hanteren percentages voor prijs- en looncompensatie en rente. Een andere basis vormt het eerder genoemde en vastgestelde raadsakkoord en de onderwerpen zoals zijn ingebracht bij de Perspectievennota Programmabegroting 2025-2028 in de raadsbehandeling van 25 april 2024. Hierbij is aangegeven dat er steun is voor de ingebrachte wens van een geboortebos, mits het op een creatieve wijze wordt ingevuld. De invulling van deze wens kan plaatsvinden binnen de bestaande budgetten. Er zijn geen verdere onderwerpen

-2-

met financiële gevolgen als nieuw beleid bestuurlijke wensen opgenomen. Wel is er nieuw beleid als gevolg van wijziging wetgeving, vervangingsinvesteringen en overige wensen verwerkt in de programmabegroting. Begrotingsperspectief 2025-2028 Ons uitgangspunt is een structureel financieel gezonde gemeente Nunspeet waarbij het beleid is gericht op een sluitende meerjarenbegroting. Dat uitgangspunt wordt wettelijk voorgeschreven en hierop wordt de begroting getoetst door de provincie Gelderland als toezichthouder. Wanneer de begroting structureel meerjarig sluitend is (dat wil zeggen: de structurele lasten worden gedekt door structurele baten) volgt repressief toezicht. Repressief toezicht houdt in dat de gemeente op afstand door de provincie wordt gevolgd. Vanuit de circulaires Gemeentefonds is duidelijk dat de gemeenten vanaf 2026 aanzienlijk lager Algemene Uitkering Gemeentefonds ontvangen. Dit is al verwerkt in voorgaande programmabegrotingen. Wij stellen voor om, zoals wettelijk is voorgeschreven, een sluitende begroting te presenteren. Bij het dekkingsvoorstel is aangegeven hoe deze nader uitgewerkt kan worden indien er geen positieve aanpassing van de Algemene Uitkering komt. Dit is een aanvulling op hetgeen bij de Programmabegroting 2024-2027 al is besloten.

1 2 2 3 4

Financiële verkenning begroting 2025-2028 ( x € 1.000, -/- = positief) Algemene uitkering, waarbij stelposten en participatie budgettair neutraal geraamd zijn Algemene uitkering, jeugd Ophogen budget/verlagen taakstelling jeugd Bestaand beleid, extra zorgkosten Jeugd Bestaand beleid, overige totaal bestaand beleid Nieuw beleid, incidenteel Nieuw beleid, structureel Totaal bestaand beleid en nieuw beleid

2025

2026

2027

2028

-1.432 -745 745 1.200 3.093 2.861

-3.369 -41 41 1.200 3.024 855

-3.320 -41 41 1.200 3.097 977

-3.448 -41 41 1.200 2.776 528

930 1.878 5.669

267 2.004 3.126

62 2.044 3.083

2.070 2.598

Dekkingsvoorstellen 2025 2026 2027 2028 5 Onderuitputting Algemene uitkering, BCF -730 -730 -730 -730 6 Extra uitkering AU inz. Zorgkosten Jeugd -600 -850 -850 -850 7 Prijsontwikkeling nr 2,5% -106 -106 -106 -106 7 Loonontwikkeling nr. 4,5% -194 -194 -194 -194 8 Verschuiving oud beleid tbv nieuw beleid -39 -50 -103 -103 8 Onderuitputting kapitaallasten (later uitvoeren) -100 -250 9 Onttrekking uit Algemene Reserve ivm incidentele lasten -930 -267 -62 9 Inbrengen mutatie Algemene reserve 2023-2026 en 2024-2027 -2.698 10 OZB opbrengststijging agv volumestijging WOZ (1% p.jr) -70 -140 -210 -280 10 Demping stijging ozb-tarief (-1% is € 70.000) 70 70 70 11 Verhoging OZB-opbrengst met 2% (1% is € 77.000) -154 12 Onttrekking uit Algemene Reserve -302 -859 -798 Totaal dekkingsvoorstellen -5.669 -3.126 -3.083 -2.598

-3-

Bestaan beleid Het resultaat van het bestaande beleid bestaat uit: 1. Algemene uitkering, waarbij stelposten en participatie budgettair neutraal geraamd zijn De algemene uitkering Gemeentefonds is berekend op basis van de Meicirculaire 2024 Gemeentefonds. Voor nieuwe taken is structureel circa € 55.000 geraamd. Deze inkomsten worden budgettair neutraal geraamd, zodat budget is gereserveerd voor de uitvoering van deze taken. Daarnaast wordt structureel ruim € 300.000 extra middelen ontvangen inzake Participatie (WSW en Beschut werken). Ook deze inkomsten worden budgettair neutraal geraamd ter uitvoering van deze werkzaamheden. Bij onderdeel 2 wordt specifiek ingegaan op de algemene uitkering inzake Jeugd. In de Programmabegroting 2024-2027 is al rekening gehouden met het ‘ravijnjaar’ 2026. Omdat Programmabegroting 2024-2027 een meerjarig sluitende begroting is, kan nu het (positieve) effect van de Meicirculaire 2024 als ‘vrije ruimte’ meegenomen worden bij het bestaande beleid. Voor het jaar 2025 heeft het Rijk een eenmalige korting opgenomen in de Algemene Uitkering. Dit resulteert in een lagere verhoging ten opzichte van de jaren 2026-2028. Bij de dekkingsvoorstellen wordt (bij onderdeel 9) deze incidentele tekort gedekt door een onttrekking uit de Algemene reserve. 2.

Algemene uitkering, Jeugd Gemeenten en Rijk hebben een principeakkoord bereikt over de financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. Bij de programmabegroting 2024-2027 was hiervoor al incidentele middelen beschikbaar gesteld voor de jaren 2024 en 2025. Voor Nunspeet is dit 1,9 miljoen euro voor het jaar 2024 en 1,15 miljoen euro voor het jaar 2025. Deze extra middelen zijn toegevoegd aan het budget Jeugd, ofwel hiermee wordt de taakstelling verlaagd. Bij de Meicirculaire 2024 is het budget 2025 incidenteel verhoogd met circa € 700.000. Daarnaast wordt het structureel verhoogde budget Jeugd van circa € 40.000 budgettair neutraal verwerkt in de begroting. De taakstelling 2025 is hierdoor € 1,7 miljoen. Bij gelijkblijvende kosten Jeugdzorg en een niet-structurele verhoging van de Rijksbijdrage vanaf 2026 stijgt de taakstelling vanaf 2026 naar 3,4 miljoen euro. 3. Bestaand beleid, extra zorgkosten Jeugd Op basis van de eerste prognose 2024 van MeerInZicht (MIZ) is het de verwachting dat de zorgkosten Jeugd in Nunspeet structureel € 1,2 miljoen euro hoger zijn dan de huidige raming. Bij het dekkingsvoorstel (onderdeel 6) wordt verwacht dat dit deels wordt gedekt door een extra verhoging in de Algemene Uitkering Gemeentefonds. Vanuit toekomstige circulaires zal moeten blijken dat deze verwachte verhoging realiteit wordt. 4.

Bestaand beleid, overige Dit is het effect van de prijs- en loonontwikkeling van de lasten en baten. Daarnaast zijn voor de gemeenschappelijke regelingen (GGD, ODV, VNOG en VNG) de budgetten op basis van de vastgestelde begrotingen aangepast en zijn enkele administratieve correcties verwerkt. Voor Jeugdbescherming en Centrum Jeugd en Gezin zijn extra verhogingen boven de indexering opgenomen en in het kader van de Meerjarig onderhoudsplannen(MOP) voor de gemeentelijke gebouwen zal vanaf 2025 een onderhoudsvoorziening worden gevormd, waarbij een extra last is opgenomen vanaf 2025. In de jaarschijf 2028 is de vrijval kapitaallasten(afname/beëindiging afschrijvings- en rentelasten) ten opzichte van jaarschijf 2027 van € 371.000 verwerkt.

-4-

Nieuw beleid Het resultaat nieuw beleid is opgebouwd uit de nieuw beleidsaanvragen welke voortkomen uit de bestuurlijke wensen, de benodigde vervangingsinvesteringen, wettelijke taken en overige wensen. Een opsomming van dit nieuw beleid is te vinden onder de ‘knop’ bijlagen op nunspeet.begrotingonline.nl binnen de Programmabegroting 2025-2028. Dekkingsvoorstellen Om te komen tot een solide begroting met sluitende jaarschijven is een dekkingsplan opgesteld. De afzonderlijke dekkingsvoorstellen worden hieronder nader toegelicht. 5. Onderuitputting Algemene Uitkering Gemeentefonds, onderdeel BCF Gemeenten mogen voor diverse taken de betaalde BTW terugvorderen via het BTW compensatiefonds. Dit fonds wordt gevoed vanuit het Gemeentefonds. Als de gezamenlijke declaraties van de gemeenten onder het plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. In de Meicirculaire 2024 is de afrekening BCF 2023 verwerkt. Dit heeft geleidt tot een storting in het gemeentefonds en dus een hogere uitkering vanuit het Gemeentefonds aan de gemeenten. Deze afrekening heeft ook structurele gevolgen. De provinciale richtlijn is dat, hoewel er een risico is, de gemeenten op basis van deze afrekening een extra algemene uitkering Gemeentefonds mogen ramen. Voor gemeente Nunspeet gaat dit om een structureel bedrag van € 730.000. 6.

Extra Algemene Uitkering Gemeentefonds, inzake zorgkosten Jeugd In de Decembercirculaire 2023 en verder uitgewerkt in de Meicirculaire 2024 is aangegeven dat er een forse aanpassing is van de aantallen binnen de maatstaf ‘Huishoudens met laag inkomen boven drempel’. Het Centraal Bureau voor de Statistiek had namelijk recent actuele aantallen aangeleverd bij het ministerie van Binnenlandse Zaken voor deze maatstaf en dit heeft gevolgen voor de uitkeringsfactor bij het onderdeel ‘ontwikkeling uitkeringsbasis’ voor de jaren 2023 en 2024. Voor gemeente Nunspeet geeft dit een jaarlijkse extra Algemene Uitkering van circa € 700.000. Aangezien het om een gewijzigde maatstaf gaat die van kracht is vanaf de herijking van het gemeentefonds en omdat de maatstafaantallen door BZK nog niet als definitief zijn geoormerkt zijn bij de Meicirculaire 2024 voor de jaren 2025 en verder de oorspronkelijk (lagere) aantallen opgenomen. De verwachting is dat bij de Septembercirculaire 2024 meer duidelijk is over de juiste aantallen vanaf 2025. Vooruitlopend hierop wordt in het dekkingsvoorstel een hogere Algemene Uitkering geraamd als gedeeltelijke dekking tegenover de verwachte hogere zorgkosten Jeugd (onderdeel 3). Vanuit toekomstige circulaires zal moeten blijken dat deze verwachte verhoging wordt gerealiseerd. 7.

Prijs- en loonontwikkeling Bij de uitgangspunten van de begroting waren de prijs- en loonontwikkelingen gebaseerd op de Septembercirculaire 2023. Bij de Meicirculaire 2024 zijn deze indexeringen naar beneden bijgesteld. In het dekkingsvoorstel wordt voorgesteld om de indexering naar beneden bij te stellen conform de in de Meicirculaire 2024 te verwachten lagere prijs- en loonindexatie naar (afgerond) 2,5% voor de prijsindexatie en 4,5% voor de loonontwikkeling in 2025. 8. Verschuiven oud beleid ten behoeve van nieuw beleid Als dekkingsvoorstel wordt voorgesteld om bij Oud beleid (bijlage D, nog uit te voeren werkzaamheden/investeringen) de post: - Voldoen aan banenafspraak te laten vervallen; - Samenwerking Kop van de Veluwe vanaf 2027 vrij te laten vallen.

-5-

-

Daarnaast wordt voorgesteld een onderuitputting kapitaallasten op te nemen voor 2027 en 2028, omdat investeringen in de praktijk 1 tot 3 jaar later gerealiseerd (opgeleverd) worden dan deze gepland zijn.

9. Onttrekking uit Algemene Reserve in verband met incidentele lasten - Als eerste wordt voorgesteld de incidentele lasten nieuw beleid zoals zijn opgenomen in de Programmabegroting 2025-2028 te dekken door een onttrekking uit de algemene reserve. - In de Programmabegroting 2023-2026 en 2024-2027 is besloten het positief resultaat van de jaarschijf 2025 toe te voegen aan de Algemene Reserve. In dit dekkingsvoorstel wordt voorgesteld de geraamde toevoeging 2025 aan de algemene reserve voor 2,7 miljoen euro te gebruiken om de incidentele verlaging van de Algemene Uitkering in 2025 ten opzichte van 2026 op te vangen. 10. OZB opbrengststijging als gevolg van volumestijging WOZ/ Demping stijging ozb-tarief Voorgesteld wordt om de jaarlijkse volumegroei als gevolg van opgeleverde nieuwbouwwoningen en bedrijfslocaties van circa 1% stijging van de OZB-opbrengst op te nemen en te gebruiken om de stijging van de OZB-tarieven te dempen. De verhoging in de Programmabegroting 2024-2027 voor het jaar 2026 van 6% kan hierdoor verlaagd worden met 1%. Bij de Programmabegroting 2026-2029 zal worden bezien hoe deze stijging nog verder gedempt kan worden. 11. Verhoging OZB-opbrengst met 2% in 2028 Om te komen tot een structureel sluitende meerjarenbegroting voor het jaar 2028 (en verder) wordt voorgesteld een extra stijging van 2% voor de OZB-opbrengst 2028 op te nemen. 12.

Onttrekking uit Algemene Reserve Als sluitpost wordt voorgesteld de incidentele tekorten van de jaren 2025 t/m 2027 te dekken door onttrekking uit de Algemene Reserve. Opmerkingen Provincie Van de Provincie Gelderland is een besluit ontvangen naar aanleiding van de beoordeling van de Programmabegroting 2024-2027. In dit besluit geeft de provincie aan dat de gemeente Nunspeet voor 2024 in aanmerking komt voor repressief toezicht. Dit is de minst belastende vorm van toezicht. De provincie oordeelt dat de Programmabegroting 2024-2027 structureel en reëel in evenwicht is. De Provincie Gelderland heeft een risicobeoordeling gemaakt van de financiële positie van de gemeente Nunspeet. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de acht financiële kerngetallen welke aansluiten bij de zogeheten 'signaleringswaarden' die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De waarde van deze kerngetallen zijn ingedeeld in A, B en C waarbij A het minst risicovol is en C het meest. Zeven kerngetallen zijn gewaardeerd / berekend op categorie A. Het kerngetal ‘solvabiliteitratio’ is net ingedeeld in categorie B. Het kerngetal is 49%. Indeling categorie A is >50% en categorie B is 20-50%. De Provincie heeft één aandachtspunt, namelijk het actualiseren van het beheerplan wegen.

Ze gaan er vanuit dat conform planning dit in 2024 wordt uitgevoerd en zullen bij de komende beoordeling van de begroting 2025 daarop toezien.

-6-

Gemeentelijke belastingen en lastendruk 2025 Over de invulling en de berekening van de tarieven 2025 wordt u, zoals gebruikelijk, een afzonderlijk voorstel (Belastingverordeningen 2025) voorgelegd in december 2024. Onroerendezaakbelasting Op grond van het bestaande beleid mag de onroerendezaakbelasting (ozb) jaarlijks verhoogd worden met de prijscompensatie. Voor 2025 is, na vaststelling van het dekkingsplan, de prijscompensatie 2,5%. Opgemerkt wordt dat ten aanzien van de gemeentelijke projecten al een ozb-verhoging is verwerkt vanuit de Programmabegroting 2021-2024 (tot en met jaarschijf 2025). Het betreft hier een ozb-opbrengstenstijging van € 100.000 (circa 1,5%). Daarnaast is bij de Programmabegroting 2024-2027 besloten, ter dekking van het Koersplan Onderwijshuisvesting, de onroerendezaakbelasting voor de jaren 2024 t/m 2029 1% per jaar (cumulatief) te laten stijgen ten gunste van de reserve onderwijshuisvesting. Om verwarring te voorkomen wordt benadrukt dat in deze fase van de begrotingsvoorbereiding het tarief voor de ozb niet aan de orde is. Het gaat uitsluitend over de (procentuele stijging van de) raming van de opbrengsten uit de ozb. Wat het uiteindelijke ozb-tarief moet worden, gegeven de benodigde opbrengst, wordt mede bepaald door een inschatting van het volume waarover geheven kan worden en de WOZ-waarde binnen de gemeente.

Het ozb-tarief wordt in een later stadium van de begrotingsvoorbereiding aan de orde gesteld. Afvalstoffen- en rioolheffing De afvalstoffen- en rioolheffing zijn beiden in de Programmabegroting 2025-2028 verwerkt met het uitgangspunt dat de reëel geraamde lasten voor afvalinzameling/-verwerking en riolering voor 100% worden gedekt door de opbrengsten uit afvalstoffen- en rioolheffing. Daarnaast zijn er egalisatievoorzieningen voor riool en afval. De egalisatievoorziening riolering wordt ingezet conform het vastgestelde beleid- en beheerplan Water en Riolering. De egalisatievoorziening afval is in het verleden ingezet voor het dempen van de tariefstijgingen. Bij de jaarrekening 2023 heeft de laatste onttrekking plaatsgevonden. Met ingang van boekjaar 2024 is deze voorziening leeg. Opgemerkt wordt dat de verwachte kosten- en opbrengstenontwikkeling voor 2025 een stijgende trend laat zien. Gastheergemeente Oldebroek voorziet een hoger kostenniveau voor afvalinzameling en -verwerking. Daarnaast heeft de in de eerste kwartaalrapportage 2024 gesignaleerde verlaging van de opbrengst nascheiding kunststof een structureel karakter. Toeristen- en forensenbelasting Op grond van de vastgestelde uitgangspunten begroting 2025-2028 wordt de forensenbelasting jaarlijks verhoogd met de prijscompensatie. Voor 2025 is dit, na vaststelling van het dekkingsplan, 2,5%.

Een uitzondering op de toepassing van de prijscompensatie is de verhoging van de toeristenbelasting. De toeristenbelasting wordt normaliter eens in de drie jaar met €0,05 verhoogd (betreft indexering, is verhoogd in 2024). Bij de Programmabegroting 2024-2027 is besloten het tarief toeristenbelasting voor de jaren 2024 t/m 2027 per jaar (cumulatief) te verhogen met €0,10.

-7-

Technische vragen Voor technische vragen over deze begroting is voor raads- en commissieleden tot en met 16 oktober 2024 het e-mailadres begrotingsvragen@nunspeet.nl geopend. Vragen die via dit emailadres worden gesteld, worden zo spoedig mogelijk ambtelijk beantwoord, met een kopie van het antwoord aan u allen. Vragen die zich bij nader inzien niet lenen voor ambtelijke beantwoording, worden doorgeleid naar het college en door ons beantwoord. Bijstellingsbrief In de Programmabegroting 2025-2028 is aangegeven dat de begrotingspositie in structurele zin kan worden beïnvloed als gevolg van de uitkomsten van de Septembercirculaire Algemene Uitkering Gemeentefonds, collegebesluiten met structurele effecten en de kwartaalrapportages 2024. De uitkomsten hebben structureel invloed op onze begrotingspositie (inclusief dekkingsplan) voor de jaren 2025-2028. Over deze uitkomsten wordt de raad via een afzonderlijke brief in oktober 2024 geïnformeerd met betrekking tot de budgettaire effecten voor de begroting, inclusief de wijzigingen in het dekkingsplan. Tot slot wensen wij dat ook in het komende begrotingsjaar ons werk zal worden bekroond met Gods onmisbare zegen. Standpunt commissie Dit onderwerp is in de commissie Maatschappij en Middelen tijdens haar vergadering van … aan de orde geweest.

Bijlage(n) - Programmabegroting 2025-2028 (via nunspeet.begrotingonline.nl) (link staat in Notubox); - Boekwerk bijlagen begroting 2028 (via nunspeet.begrotingonline.nl); - Bijstellingsbrief Programmabegroting 2025-2028. Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom