AP 6a. Bijlage Perspectievennota Programmabegroting 2024-2027

Gemeente Nunspeet

Perspectievennota Programmabegroting 2024-2027

-2-

Inhoudsopgave 1

Inleiding ..................................................................................................................................... 3

2

Gemeentelijke taken, verbonden partijen en projecten ............................................................ 4

3

4

2.1

Gemeentelijke taken ......................................................................................................... 4

2.2

Verbonden partijen ........................................................................................................... 5

2.3

Gemeentelijke projecten ................................................................................................... 5

Financieel beleid ....................................................................................................................... 8 3.1

Stand van de begroting .................................................................................................... 8

3.2

Autonome en noodzakelijke ontwikkelingen..................................................................... 8

3.3

Nieuwe beleidswensen ..................................................................................................... 8

3.3.1

Nieuw beleid met financiële consequenties ................................................................. 8

3.3.2

Nieuw beleid zonder financiële consequenties .......................................................... 11

3.3.3

Samenvatting beleidswensen en dekkingsvoorstellen ............................................... 12

3.4

Dekkingsmogelijkheden .................................................................................................. 13

3.5

Uitgangspunten begroting .............................................................................................. 13

Tenslotte .................................................................................................................................. 16

-3-

1

Inleiding

Voor u ligt de Perspectievennota Programmabegroting 2024-2027 van de gemeente Nunspeet. In 2021 is voor de jaren 2022-2025 voor het eerst gewerkt met een Perspectievennota in de Nunspeetse planning- en control (hierna: P&C-)cyclus. Vanwege de verkiezingen is in 2022 niet gewerkt met een Perspectievennota voor de Programmabegroting 2023-2026, daardoor is dit de tweede Perspectievennota die voor u ligt. Het doel van de Perspectievennota is om de gemeenteraad eerder in het begrotingsproces te betrekken bij de formulering van beleidswensen. Daarom hebben de aangeleverde nieuwe beleidswensen of voorstellen voor beleidsintensiveringen door de raadsfracties een prominente plaats in deze Perspectievennota. Daarnaast zal de Perspectievennota onderdelen bevatten die eerder onder de noemer ‘Uitgangspunten Programmabegroting’ door de gemeenteraad werden vastgesteld. Het door de raad vastgestelde raadsakkoord vormt de basis voor het collegeprogramma 2022 – 2026 waaruit deze discussie over de gewenste prioriteiten gevoerd zal worden.

-4-

2

Gemeentelijke taken, verbonden partijen en projecten

De gemeentelijke taken, verbonden partijen en projecten hebben grote financiële impact. In de voorbereiding op de Programmabegroting 2024-2027 geven we u kennis van de volgende onderwerpen. Daarnaast wordt u via kwartaalrapportages geïnformeerd over de meest actuele stand van zaken. Het is niet mogelijk om voor alle taken en over alle verbonden partijen en projecten iets te benoemen, daarom is dit geen uitputtend overzicht, maar enkele zaken uitgelicht waarvan wij u op de hoogte willen brengen van mogelijke financiële risico’s die impact kunnen hebben op de Programmabegroting 2024-2027. 2.1 Gemeentelijke taken Jeugdzorg Er zijn en worden diverse maatregelen getroffen om de kosten van de jeugdzorg terug te dringen. Op basis van de ingezette maatregelen is de verwachting dat de taakstelling voor begrotingsjaar 2024 kan worden gerealiseerd. Vooralsnog zijn er incidenteel extra middelen beschikbaar vanuit het Rijk. Gezien de onzekerheid over een structurele verhoging van de Algemene Uitkering voor Jeugd na 2024 is het behalen van de taakstelling met de genomen en te nemen maatregelen nog onzeker. In de meicirculaire 2023 verwachten we meer te vernemen of er vanaf 2024 structurele middelen beschikbaar komen. Bestaanszekerheid en schulden Sinds de tweede helft 2022 stijgen prijzen hard.

Mensen zijn hierdoor mogelijk eerder geneigd een beroep te doen om gemeentelijke inkomensvoorzieningen en/of schuldhulpverlening. Daarnaast, zijn er een aantal landelijke maatregelen om de negatieve gevolgen van inflatie te dempen genomen die ook gevolgen kunnen hebben voor gemeenten (bijvoorbeeld ophoging van het Wettelijke Minimumloon (WML), het WML is indirect gelinkt aan de inkomensgrenzen van de gemeentelijke regelingen). Er bestaat een risico dat gemeentelijke kosten hierdoor toenemen. Vooralsnog heeft het Rijk geen extra middelen beschikbaar gesteld om deze kosten op te kunnen vangen. Daarnaast streven we ernaar inwoners die te maken hebben met armoede en schulden beter te bereiken en te ondersteunen, zoals aangegeven in de startnotitie bestaanszekerheid en schulden. Opvang Ontheemden Oekraïne In de Programmabegroting 2023-2026 is er nog geen rekening mee gehouden dat er binnen onze Europese grenzen een oorlog zou komen. Ook was en is nog steeds niet te voorzien hoe lang deze gaat duren en of deze ontheemden binnen enige tijd weer terug naar ‘huis’ kunnen en willen. Daarnaast zal de wederopbouw ook enige tijd vergen om ook daadwerkelijk weer een (t)huis te zijn om naar toe te kunnen gaan. Vooralsnog lijkt dit in onze begroting, door rijksmiddelen in de vorm van normvergoeding, budgetneutraal opgenomen te kunnen worden voor 20242027.

Omgevingswet De geest van de Omgevingswet geeft aanleiding om keuzes te maken om meer vergunningsvrij te regelen. In hoeverre de gemeente Nunspeet hier invulling aan wil geven zal in 2023 en 2024 verder uitgewerkt worden en voorgelegd worden aan de raad. Ondanks dat in de meerjarenbegroting de legesinkomsten al naar beneden zijn bijgesteld, zal afhankelijk van deze keuzes moeten blijken of verdere bijstelling nodig is. De ingangsdatum is 1 januari 2024.

-5-

2.2 Verbonden partijen Inclusief Groep De uitvoering van de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) is aan verandering onderhevig. In principe kunnen er geen nieuwe mensen onder deze wet geplaatst worden in de sociale werkvoorziening. Uitvoering van de wet wordt bekostigd uit de integratieuitkering van het Rijk, welke via de Algemene Uitkering aan de gemeente wordt uitbetaald. Plaatsing vindt nu grotendeels plaats met bekostiging vanuit de Wajong, de Participatiewet (PW) en de Loonkostensubsidie (LKS). De hiermee samenhangende rijksuitkering is aanmerkelijk lager als die vanuit de WSW. Gevolg is dat de Inclusiefgroep de komende jaren een veranderingsproces ingaat en een keuze moet maken hoe mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt toch een volwaardige werkomgeving kan worden geboden. Dit alles zal er toe leiden dat de Inclusiefgroep in de rode cijfers gaat komen en de gemeenten een keus moeten maken hoe zij de toekomst van de organisatie zien. Deze hele ontwikkeling brengt voor de gemeenten wel de nodige financiële risico’s met zich mee. GGD, ODNV en VNOG Bij alle drie de instanties zal de gemeentelijke bijdrage fors verhoogd worden, mede als gevolg van de prijsstijgingen. Het is niet bekend of hier ook voldoende hogere uitkeringen vanuit het Rijk tegenover komen te staan, hierover verwachten we meer informatie te krijgen bij de meicirculaire.

2.3 Gemeentelijke projecten Sportpark De Wiltsangh Het financieel kader bestaat uit drie projectonderdelen. Nieuwbouw Sportcomplex De Wiltsangh Dit deel bevindt zich in de afrondende uitvoeringsfase. In het voorjaar van 2023 is deze opgeleverd. Uitgaande van de nu bekende conceptcijfers lijken de benodigde, structurele middelen voor kapitaallasten in de komende begrotingsperiode passend binnen de beschikbare dekkingsmiddelen. Revitalisering van Sportpark De Wiltsangh Het tweede onderdeel betreft de revitalisering van Sportpark De Wiltsangh. Daarbij moet worden gedacht aan de aanleg van de parkeerplaatsen, groenvoorzieningen, hekwerken en accommodaties van de buitensportverenigingen. Het grootste deel van deze uitgaven staat gelijktijdig of na afloop gepland van de bouw van het sportcomplex. Nu nog onvoorziene meerwerkkosten voor de inrichting van en eventuele aanpassingen aan de inrichting van het sportpark kunnen een financieel risico betekenen. Nog niet bekend is of dit zich voordoet en of als dit zich voordoet het dan binnen het huidige budget blijft. Ook de specifieke uitkering Sport kan een risico vormen wanneer de niet verrekenbare BTW niet volledig gecompenseerd wordt vanuit deze SPUK-regeling. Exploitatie Sportbedrijf Nunspeet Het laatste onderdeel betreft de exploitatie van Sportbedrijf Nunspeet.

In het vastgesteld financieel kader is ook een exploitatieraming van een nieuw sportcomplex opgenomen. Deze raming wordt periodiek geactualiseerd naar de huidige inzichten. Een mogelijk (financieel) risico in dit project zijn de uitkomsten van de exploitatieraming door Sportbedrijf Nunspeet en de huuren exploitatieovereenkomst met Sportbedrijf Nunspeet. Onderwijshuisvesting Voor de onderwijshuisvesting is een huisvestingsplan vastgesteld. Dit plan is in maart 2017 door de gemeenteraad vastgesteld. Gezien het verloop van de geplande projecten en de wijzigingen in de planning/bouwkosten is gestart met een herijking van het huisvestingsplan. Inmiddels is gestart met een herijking van het Strategisch Huisvestingsplan. De uitvoerende partij heeft alle

-6-

schoolbesturen en de gemeente (bestuurlijk en ambtelijk) gesproken. Uit deze gesprekken is geconcludeerd dat er geen sprake meer is van ‘een herijking’ maar van een compleet nieuw plan. Hoofdoorzaak is het ontbreken van diverse scholen in het vorige plan. Waar in het vorige plan schoolbesturen hebben aangegeven ‘tevreden’ te zijn met hun gebouw, blijken er nu in het kader van verduurzaming noodzakelijke aanpassingen nodig. Daarnaast is er sprake van (school) bestuurlijke herziening van uitgangspunten. Dit alles leidt ertoe dat gesproken wordt over een (nieuw) Koersplan Onderwijshuisvesting. Dit koersplan richt zich met name op de komende vier jaar maar geeft tevens een doorkijk in de jaren erna. Op 15 februari jl. heeft de opsteller van het Koersplan onderwijshuisvesting een (informele) presentatie gegeven over het nieuwe Koersplan Onderwijshuisvesting. In deze presentatie is de gemeenteraad geïnformeerd over de voorgestelde maatregelen per school, de fasering en de financiële consequenties voor de gemeente en schoolbesturen.

In de huidige Programmabegroting 2023-2026 zijn de volgende, structurele dekkingsmiddelen beschikbaar: • Nieuw beleid € 315.000,• Vrijvallende budgetten € 285.000,• Inzet reserve Nuon € 125.000,Totaal € 725.000,Uitgaande van de gepresenteerde cijfers zijn de benodigde, structurele middelen voor kapitaallasten in de komende begrotingsperiode 2024-2027 passend binnen de beschikbare dekkingsmiddelen. In de periode na 2027 lopen de begrote kapitaallasten (fors) op. Hiervoor zal bij vaststelling van het Koersplan Onderwijshuisvesting een passend structureel dekkingsvoorstel moet worden gevonden. De uitkomsten van het dekkingsvoorstel worden verwerkt in het dekkingsvoorstel Programmabegroting 2024-2027. Stationsomgeving Het project Stationsomgeving begint steeds meer vorm te krijgen. Onlangs is de Europese aanbesteding gegund van het grootste (financiële) deel van het project, de tunnels die onder het spoor door komen. In de Programmabegroting 2023-2026 is reeds extra geld gereserveerd voor prijsstijgingen (t.o.v. prijspeil medio 2022) en ander onvoorziene kosten. In de planning wordt er van uit gegaan dat het grootste deel van de werkzaamheden eind 2025 worden afgerond. Vooralsnog worden geen financiële aanpassingen verwacht. Een aantal risico’s zijn: - Uitlopen van de planning waardoor de uiteindelijke kosten hoger worden.

- Verdere prijsstijgingen/inflatie; er is in het project gerekend met prijspeil medio 2022. Het is nog niet duidelijk hoe dit zich ontwikkeld. - Voorwaarden die aan de subsidieregelingen worden gesteld kunnen betekenen dat het uiteindelijke subsidiebedrag lager uitvalt, bijvoorbeeld als de werkelijke kosten waar de regeling betrekking op heeft ook lager uitvalt. - Nu nog onvoorzien meerwerk wat extra kosten met zich mee brengt. Binnen het project wordt rekening gehouden met een aantal tegenvallers door een risicobudget bij te houden. Poort van de Veluwe, Nunspeet Voor de realisatie van de “Poort van de Veluwe, Nunspeet” is op basis van de regiodeal Subsidie gevraagd en gekregen. Deze subsidie bedraagt ca 1,8 miljoen euro. Op basis van de beschikking bedraagt de gemeentelijke cofinanciering € 1,5 miljoen euro. Ten behoeve van de voorbereiding van de werkzaamheden is een raming opgesteld. Deze raming vraagt nadere uitwerking maar valt ten opzichte van de subsidiebeschikking in eerste instantie hoger uit. Dit betekent dat er een mogelijk tekort is voor de realisatie.

-7-

Op dit moment wordt gewerkt aan een dekkingsvoorstel met een varianten model om keuzes te kunnen maken. In de komende maanden zal deze uitwerking middels een raadsvoorstel aan de raad worden voorgelegd. Duurzaamheid In de raadsvergadering van april 2020 heeft de gemeenteraad het Duurzaamheidsplan 2020-2025 vastgesteld. In de Nota reserves en voorzieningen herijking 2020 is besloten is om 50% van het vrij besteedbare deel van de Precarioreserve (50% per 1 januari 2023: circa € 4,7 miljoen) te oormerken voor duurzaamheid. Nog niet te voorzien is welke energie-transitie en energie besparende projecten hiermee gefinancierd kunnen worden voor de periode tot 2025 en van 2025 tot 2050.

-8-

3

Financieel beleid

3.1 Stand van de begroting Donderdag 20 oktober 2022 heeft de raad de Programmabegroting 2023-2026 vastgesteld. Inclusief de bijstellingsbrief en moties, verwerkt in december, het vastgestelde dekkingsvoorstel en de verevening van de positieve jaarrekeningsaldi via de Algemene reserve zijn alle jaarschijven 2023 t/m 2026 structureel sluitend. Het effect van de decembercirculaire 2022, negatief voor een bedrag van € 325.000, zal verwerkt worden in de 1e kwartaalrapportage 2023. Dit gebeurt door de, bij de Programmabegroting 2023-2026 opgenomen, stelpost Voorzichtigheidsbeginsel Algemene Uitkering te verlagen met het nadeel uit de decembercirculaire. De structurele effecten voor de jaarschijven 2024-2027 worden meegenomen bij de opstelling van de Programmabegroting 2024-2027. 3.2 Autonome en noodzakelijke ontwikkelingen Ontwikkelingen algemene uitkering Gemeentefonds In de meicirculaire 2023 krijgen we meer informatie over (de hoogte van) de uitkeringen die we vanuit het Rijk kunnen verwachten. Bij de behandeling van de Programmabegroting 2023-2026 was nog een beduidend lagere uitkering te verwachten in het jaar 2026. Het kabinet heeft bij de Najaarsnota besloten om bij de Voorjaarsnota 2023 extra accres aan het gemeentefonds uit te keren vanaf het jaar 2023. Het is nog niet te berekenen hoeveel dit is voor de gemeente Nunspeet.

3.3 Nieuwe beleidswensen In de opzet van de P&C cyclus ligt de nadruk op de raadsprioriteiten meer aan het begin van het proces. Op verzoek van de gemeenteraad hebben de raadsfracties eerder de mogelijkheid hun wensen voor de komende begrotingsperiode kenbaar te maken. Doel hiervan is dat er een debat gevoerd kan worden over het hele scala aan wensen. In overleg met de raadsfracties is voor de overzichtelijkheid een onderverdeling in de nieuwe wensen voorgesteld. De indeling maakt allereerst onderscheid tussen beleidsintensiveringen en nieuw beleid. Vervolgens wordt binnen het nieuwe beleid onderscheid gemaakt tussen onderwerpen met en onderwerpen zonder financiële consequenties. Na de behandeling van deze nota in de commissie Maatschappij & Middelen en de gemeenteraad worden deze onderwerpen uitgewerkt in de Programmabegroting 2024-2027. Onderstaande zaken bij onderdeel 3.3.1 en 3.3.2 zijn een-op-een overgenomen uit de inbreng van de fractie (en dus geen ambtelijke aanpassingen of doorrekeningen). - Bij een aantal onderwerpen/wensen is geen inschatting gemaakt van de verwachte (structurele) lasten. De betreffende onderwerpen zijn met een indicatie PM opgenomen in de tabel. - Bij alle posten is aangegeven ‘z.s.m.’, ‘2023’ of ‘2024’; dit is vertaald naar ‘2024’ omdat 2024 het eerste jaar is in de Perspectievennota / Programmabegroting 2024-2027.

Daarmee is bij alle aangedragen punten door de fracties aangegeven dat deze in 2024 moeten starten. 3.3.1

Nieuw beleid met financiële consequenties

Realiseren Jongerenparticipatie (CDA Lokaal) Uit het jongerenonderzoek naar vrije tijd en inclusie bleek dat een deel van de jongeren betrokken wil worden bij onderwerpen die voor hen van belang zijn. Jongerenparticipatie moet onderdeel worden van bewonersparticipatie, maar vraagt om een specifieke benadering. In de perspectievennota 2022-2025 is jongerenparticipatie genoemd, maar dit is nog niet gerealiseerd. Geschatte lasten: € 25.000,- incidenteel. Structurele lasten: PM.

-9-

Uitwerking Nunspeetse OKO (PVDA GroenLinks) Uitwerking plannen Opgroeien in Kansrijke Omgeving in de gemeente Nunspeet. Geschatte lasten: PM. Preventie op het gebied van (echt)scheidingen (ChristenUnie) Echtscheiding (zowel van partners die getrouwd zijn als samenwonen) heeft een grote impact op kinderen en jongeren. Uit wereldwijde studies komt naar voren dat een ouderlijke scheiding zowel op korte als langere termijn leidt tot een verhoogd risico op problemen in het dagelijks functioneren van kinderen en jongeren. Er zijn inmiddels voorbeelden in het land van gemeenten die hiervoor een preventieve aanpak ontwikkeld hebben. We zien graag voorstellen van het college tegemoet om hiervoor ook in onze gemeente een aanpak te ontwikkelen. Geschatte lasten: Incidenteel € 10.000. Structurele lasten: € 20.000 per jaar. Dekking: zo mogelijk uit SPUK-middelen (Specifieke Uitkering) voor het sociaal domein. Onderwijshuisvesting (ChristenUnie) Staat bovenaan onze prioriteitenlijst. Geschatte lasten: PM Strategisch Huisvestingsplan (SGP) Een realistische begroting waarmee we de onderwijs huisvesting aanzienlijk kunnen verbeteren en op een behoorlijk niveau brengen. Op dit moment is nog een substantieel deel van de panden onder niveau. Jaarlijkse kosten richting 1,5 mln zijn afhankelijk van de planning van renovatie/ nieuwbouw.

Die planning sluit bij voorkeur aan op de vrijval van kapitaallasten naar gelang oude schoolgebouwen hun afschrijftermijn overschrijden. Er circuleren verschillende budgetten onder de noemer “onderwijshuisvesting”. Het is belangrijk hier eenduidige afstemming over te bereiken voordat grote stappen genomen worden. Op dit moment kunnen we alleen ramen voor de nabije jaren, om voortgang op dit dossier te borgen. Het volledige investeringsplan voor het SHP moet nog worden vastgesteld. Geschatte lasten: Ingroeien naar structureel ca € 1.500.000 per jaar. Dekking: 1. Bestaande dekking van ca € 750.000 2. Beschikbare dekkingsmiddelen in de begroting, zoals: a. Nieuw beleid € 315.000 b. Vrijvallende budgetten € 285.000 c. Inzet reserve NUON € 125.000 Totaal € 725.000 3. Conservatieve trendmatige ozb-verhogingen. 4. Bezuinigen op andere uitgaven, bijvoorbeeld Sport of Bestuur & ondersteuning. Realisatie IKC-Oost (Gemeentebelang) Opstellen realisatieplan. Geschatte lasten: PM. Dekking: Bestaand beleid aangevuld met: Trendmatige verhoging OZB Vrijval uit grondreserve toevoegen aan algemene reserve en deze alloceren via de raad. Betere kaders voor overheveling van budgetten waardoor na goedkeuring van de raad meer budgetruimte vrij zou kunnen vallen. Pilot Flexwoningen (CDA Lokaal) Invoering pilot Flexwoningen. Voorbereidingskrediet.

- 10 -

Geschatte lasten: totaal € 75.000 incidenteel, waarvan € 25.000 coördinator (2024), € 25.000 bouwrijp maken (2024-2025) en € 25.000 nutsvoorzieningen. Dekking: Reserve Stimulering Goedkope Woningbouw. Milieustraat (Gemeentebelang & PVDA GroenLinks) Opstellen plan en realisatie Nunspeetse milieustraat. Geschatte lasten: structureel circa € 450.000 per jaar. Dekking: Verhoging Afvalstoffenheffing, trendmatige verhoging OZB; Vrijval uit grondreserve toevoegen aan algemene reserve en deze alloceren via de raad; Betere kaders voor overheveling van budgetten waardoor na goedkeuring van de raad meer budgetruimte vrij zou kunnen vallen. Realisatie Health in all policies (CDA Lokaal) Gezondheid in alle beleid. Het realiseren van een gezonde leefomgeving, zoals opgenomen in hoofdstuk 5 van de nota volksgezondheid “Samen verder voor een gezond Noord-Veluwe 20222025.” Mentale en fysieke gezondheid worden positief beïnvloed door de wijze waarop de ruimtelijke en sociale leefomgeving zijn ontworpen en georganiseerd. Gezondheid moet een vast onderdeel worden van de gemeentelijke belangenafweging in ruimtelijk en sociaal beleid. In verband met de landelijke akkoorden (Integraal Zorgakkoord en Gezond en Actief Leven Akkoord) komt er ook veel op de gemeente af in het kader van gezondheid en preventie. Geschatte lasten: Incidenteel € 25.000. Daarnaast structurele lasten: PM.

Verbetering trottoirs en bewegwijzering in de kernen. (SGP) Er is aandacht voor de trottoirs in de kernen in combinatie met adequate bewegwijzering. Hierbij is extra aandacht voor mensen met een visuele beperking. Te beginnen met een onderzoek in 2024 en een uit te voeren plan in 2024-2027. Dit onderwerp staat in het raadsakkoord, maar er zijn ook vorige periode al gesprekken over geweest/toezeggingen over gedaan (ook n.a.v. vragen van andere fracties). We zouden graag zien dat dit niet blijft liggen maar z.s.m. een vervolg krijgt. Vandaar dus hogere prioriteit. Geschatte lasten: PM. Sportpark Hulshorst (Gemeentebelang) Plan opstellen en realiseren. Geschatte lasten: Incidenteel € 50.000. Structurele lasten: PM. Dekking: Trendmatige verhoging OZB; Vrijval uit grondreserve toevoegen aan algemene reserve en deze alloceren via de raad; Betere kaders voor overheveling van budgetten waardoor na goedkeuring van de raad meer budgetruimte vrij zou kunnen vallen. Speelruimtebeleid (PVDA GroenLinks) Uitwerking speelruimtebeleid voor kinderen, jongeren én ouderen. Geschatte lasten: PM. Speelbeleid (ChristenUnie) Bij het komende speelbeleid zien we graag aandacht voor inclusieve speeltuinen en het realiseren van een speeltuin in het nieuwbouwgedeelte van Elspeet.

Hier kunnen we nu nog geen concrete bedragen aan koppelen, we zien dit graag terugkomen als elementen in het nieuwe speelbeleid. Geschatte lasten: PM Dekking incidentele lasten: Er zijn in de voorstellen verschillende malen onderzoekskosten opgenomen (herijking beleidsplan sport, onderzoek sportpark Elspeet, onderzoek sportpark

- 11 -

Hulshorst etc.). Deze zijn standaard geraamd op 50k. Dit lijkt ons erg ruim begroot, kan mogelijk teruggebracht naar max. 35 k. per onderzoek. Cultuuraanpak (Gemeentebelang) Opstellen plan inclusief benodigde middelen. Graag willen wij RTV-Nunspeet meegenomen zien in deze totaalaanpak. Geschatte lasten: circa € 375.000 per jaar. Dekking: Trendmatige verhoging OZB; Vrijval uit grondreserve toevoegen aan algemene reserve en deze alloceren via de raad; Betere kaders voor overheveling van budgetten waardoor na goedkeuring van de raad meer budgetruimte vrij zou kunnen vallen. Kunst- en cultuurbeleid (PVDA GroenLinks) Uitwerking Nunspeets kunst- en cultuurbeleid. Geschatte lasten: PM. Realiseren volwaardige bibliotheekfunctie Elspeet (ChristenUnie) Bij de behandeling van de programmabegroting 2023 – 2026 is een motie aangenomen waarin het college wordt opgeroepen om structureel € 20.000 extra subsidie op jaarbasis te verstrekken aan de bibliotheek Noordwest Veluwe voor het borgen van een volwaardige bibliotheekfunctie in Elspeet. Het college heeft in reactie op de motie voorgesteld om deze middelen mee te nemen bij de kadernota 2024. Geschatte lasten: structureel € 20.000 per jaar. Uitbreiding formatie gemeente tbv Vitale vakantieparken (Gemeentebelang). De huidige formatie is onvoldoende om dit belangrijke project succesvol te doorlopen.

Verdubbeling van de formatie lijkt wenselijk. Geschatte lasten: structureel 0,6 fte. Dekking: Herschikken activiteiten binnen het apparaat (programma 8). 3.3.2

Nieuw beleid zonder financiële consequenties

Verbeterd inzicht en controle op financiering welzijnswerk (Gemeentebelang) Beter inzicht verkrijgen in de relatie tussen de beschikbaar gestelde gelden en de geleverde activiteiten in het welzijnswerk. Doel hiervan betere sturing op output. Uitvoering warmtetransitie (Gemeentebelang) Opstellen en realisatie plan, het wachten is op de uitvoering. Geschatte structurele lasten: deze zijn al gebudgetteerd en voorzien. Herschikking taken BOA’s (Gemeentebelang) Stimuleren samenwerking met politie en sturing op maximale betrokkenheid bij zichtbaarheid voor de inwoners. Gestructureerde aanpak Sport (SGP) Alle sport gerelateerde onderwerpen uit het raadsakkoord (die nu als aparte PM posten zijn opgenomen) willen wij in 1x oppakken in de Nota Sport en Bewegen, daarin ook de temporisering opnemen qua uitvoer. En niet via losse onderzoeken (externe bureaus) elk onderwerp apart oppakken (zoals nu via de PM formulieren dreigt te gebeuren).

- 12 -

3.3.3 Samenvatting beleidswensen en dekkingsvoorstellen In vorige paragrafen zijn de diverse beleidswensen van de raadsfractie weergegeven. In onderstaand totaaloverzicht zijn deze wensen samengevat en zo mogelijk voorzien van een financiële indicatie (alle wensen hebben beginjaar 2024): Samenvatting beleidsprioriteiten en -wensen Programmabegroting 2024-2027 Programma Fractie

1

2

3 4

5 7

8

1 4 6 7 9 CP

Omschrijving

CP

Indicatie financiën I/S*

Nieuw beleid met financiële consequenties CDA Lokaal Realiseren Jongerenparticipatie nee 25.000 I CDA Lokaal Realiseren Jongerenparticipatie, structureel nee pm S ChristenUnie Voorstel preventie (echt)scheidingen nee 10.000 I ChristenUnie Preventemaatregelen (echt)scheidingen (jeugdhulp) nee 20.000 S ChristenUnie Dekking: specifieke uitkering Jeugdhulp nee -20.000 S PVDA GroenLinks Uitwerking Nunspeetse OKO (Opgroeien in Kansrijke Omgeving) ja pm Gemeentebelang IKC Oost: opstellen realisatieplan ja pm Gemeentebelang Dekking IKC Oost; verhoging OZB, vrijval grondreserve, algemene reserve ja -pm ChristenUnie Onderwijshuisvesting (prioriteit 1) ja pm S SGP Strategisch Huisvestingsplan (SHP) ja 1.500.000 S SGP SHP; bestaande dekking en middelen in de begroting -1.475.000 S SGP dekking SHP; verhoging OZB, bezuiningen op Sport, Bestuur & Ondersteuning -25.000 S CDA Lokaal Invoering Pilot Flexwoningen, voorbereiding ja 75.000 I CDA Lokaal Dekking Pilot flexwoninge: Reserve stimulering goedkope woningbouw ja -75.000 I CDA Lokaal Realisatie Health in all Policies ja 25.000 I CDA Lokaal Realisatie Health in all Policies, extra capaciteit structureel ja pm S Gemeentebelang Milieustraat ja 450.000 S Gemeentebelang Dekking Milieustraat: verhoging OZB en algemene reserve ja -450.000 S PVDA GroenLinks Milieustraat realisatie ja pm SGP Onderzoek geluidsoverlast A28 ja 35.000 I SGP Verbetering

trottoirs en bewegwijzering kernen ja nb S Gemeentebelang Sportpark Hulshorst; plan opstellen ja 50.000 I Gemeentebelang Dekking Sportpark Hulshorst, verhoging OZB, vrijval grondreserves -50.000 I ChristenUnie Speelbeleid: inclusieve speeltuinen en bij nieuwbouw Elspeet nee pm PVDA GroenLinks Uitwerking Speelruimtebeleid voor kinderen, jongere én ouderen ja pm ChristenUnie Dekking tbv speeltuinen: Onderzoekskosten verlagen van € 50,000 naarnee 35.000 -45.000 I Gemeentebelang Cultuuraanpak, opstellen plan ja 375.000 S Gemeentebelang Dekking Cultuurplan, verhoging OZB en algemene reserve -375.000 S PVDA GroenLinks Kunst- en cultuurbeleid; uitwerking ja pm Gemeentebelang Cultuuraanpak, RTV-Nunspeet meenemen in totaalaanpak pm S ChristenUnie realiseren volwaardige bibliotheekfunctie Elspeet ja 20.000 S Gemeentebelang Uitbreiding formatie tbv Vitale vakantieparken ja 0,6 FtE S Gemeentebelang Dekking formatie Vitale vakantieparken: herschikken activiteiten nee -0,6 FTE Nieuw beleid zonder financiële consequenties Gemeentebelang Verbeterd inzicht en controle financiering Welzijnswerk Gemeentebelang Uitvoering warmtetransitie Gemeentebelang Herschikking taken BOA's SGP Gestructureerde aanpak Sport: Nota Sport & Bewegen Gemeentebelang Dienstverlening vanuit gemeente

ja ja ja nee ja

-

S

-pm

Staat in CollegeProgramma ? (niet ingevuld = "nee")

Enkele opmerkingen bij bovenstaande tabel: - Bij alle onderwerpen is gevraagd om aan te geven de daarmee samenhangende lasten of investeringen incidenteel of structureel zullen zijn. Dit onderscheid is aangegeven met een I(ncidenteel) of S(tructureel). Een aantal onderwerpen hebben geen financiële consequenties maar vragen een andere manier van werken of bevatten een nuancering van het huidige beleid.

- 13 -

-

Onderwerpen die een investering vergen, hebben in de gemeentelijke begroting ook een structureel karakter. Investeringen leiden namelijk tot (structurele) kapitaallasten.

Structurele lasten moeten gedekt worden door structurele baten. In het kader van een structureel begrotingsevenwicht is dit een vereiste. Zoals is te zien vragen de meeste wensen en prioriteiten een structurele dekking. Deze dekking kan niet plaatsvinden vanuit reserves en voorzieningen. Voor de dekking moeten structurele middelen gevonden worden in de vorm van extra Algemene Uitkering of hogere belastinginkomsten. Omdat nu niet bekend is hoe de Algemene Uitkering Gemeentefonds zich gaat ontwikkelen, wordt als denkrichting voor de structurele lasten een verhoging van de belastingen voorgesteld. Gemeentebelang en PVDA GroenLinks pleiten voor een Milieustraat. In het kader van kostendekkende tarieven zou voor deze onderwerpen als dekkingsvoorstel een verhoging van de afvalstoffenheffing mogelijk zijn. Gemeentebelang pleit voor uitbreiding formatie ten behoeve van Vitale Vakantieparken. Voor dit onderwerpen zou als dekkingsvoorstel een verhoging van de toeristenen forensenbelasting mogelijk zijn. Voor de overige structurele onderwerpen wordt als denkrichting voor de dekking een verhoging van de onroerende zaakbelasting voorgesteld. 3.4 Dekkingsmogelijkheden De raadsfractie is gevraagd naast nieuw beleid ook denkrichtingen mee te geven voor de dekking van nieuwe beleidswensen of beleidsintensiveringen.

Een dekkingsmogelijkheid voor wensen zouden bezuinigingen op bestaand beleid kunnen zijn. Hieronder vindt u de aangeleverde bezuinigingsvoorstellen vanuit de fracties. Gemeentebelang Om de nieuwe activiteiten met financiële consequenties te kunnen dekken hebben wij globaal de volgende denkrichtingen: - Vrijval uit grondreserve toevoegen aan algemene reserve en deze alloceren via de raad; - Betere kaders voor overheveling van budgetten waardoor na goedkeuring van de raad meer budgetruimte vrij zou kunnen vallen. 3.5 Uitgangspunten begroting In de Financiële verordening gemeente Nunspeet (ex artikel 212 van de Gemeentewet) is in artikel 4 'Kaders begroting' het volgende vastgelegd: lid 1 ‘Het college biedt jaarlijks aan de raad een voorstel aan voor het beleid en de financiële kaders van de begroting voor het volgende begrotingsjaar en de meerjarenraming. De vaststelling door de raad vindt uiterlijk jaarlijks in april plaats.’ en lid 2 ‘In de begroting wordt een post onvoorziene uitgaven (incidenteel en structureel) opgenomen.’ Meerjarenperspectief 2023-2026 Donderdag 20 oktober 2022 heeft de raad de Programmabegroting 2023-2026 vastgesteld. In deze begroting zijn de effecten zoals benoemd in de bijstellingsbrief inzake de Septembercirculaire 2022 verwerkt.

- 14 -

Financiële verkenning begroting 2024-2027 (lasten x € 1.000) Financiele verkenning begroting Bijstellingsbrief Moties (december '22 in de raad) Toevoeging aan Algemene Reserve

2023 -762 289 70 403 -

3e kwartaalrapportage 2022 Decembercirculaire 325 Verlaging voorzichtigheidsbeginsel Algemene Uitkering -325 Saldo jaarrekening 2022 pm Begrotingswijzigingen 2023 pm

2024 -1.760 110 -10 1.660 -

2025 -2.718 546 -12 2.184 -

2026 -12 12 -

2027 -12 12 -

325 -325

325 -325

325 -325

325 -325

pm

pm

pm

pm

Algemene reserve Het is gebruikelijk dat bij het dekkingsplan van de Programmabegroting de algemene reserve als dekkingsmiddel te gebruiken voor incidentele lasten bij nieuw beleid. Om te voorkomen dat de algemene reserve onder het bodembedrag, bij de vaststelling van de uitgangspunten van de Programmabegroting, aangegeven worden welke financiële ruimte de Algemene Reserve heeft als dekking voor incidentele lasten. Dit bedrag zal dan ook als maximaal bedrag gebruikt kunnen worden bij het dekkingsplan van de Programmabegroting. De overige incidentele lasten zullen dan gedekt moeten worden door andere incidentele of structurele middelen. In de Programmabegroting is rekening gehouden met een vrij besteedbaar deel van de algemene reserve van € 479.000 (per 1-1-2022, conform Nota Reserves en Voorzieningen 2022). Afhankelijk van de mutaties in en het saldo van de jaarrekening 2022 kan deze ruimte toe- of afnemen. Ook de mutaties in 2023 zijn niet meegenomen in dit saldo. Ramingen (van baten en lasten)-prijscompensatie Eenmaal per jaar (bij het opstellen van de begroting) wordt een percentage prijscompensatie vastgesteld. Met ingang van begrotingsjaar 2016 wordt gebruik gemaakt van de prijsontwikkeling bruto binnenlands product (bbp) zoals opgenomen in de meest recente Septembercirculaire Algemene uitkering Gemeentefonds.

In de Septembercirculaire 2022 wordt aangegeven dat de geraamde prijsontwikkeling bbp voor 2024 2,5% bedraagt. Voorgesteld wordt het percentage voor 2024 vast te stellen op 2,5%. Recreatieve heffingen Een uitzondering op de toepassing van de prijscompensatie is de verhoging van de recreatieve heffingen. De toeristenbelasting wordt normaliter eens in de drie jaar met € 0,05 verhoogd (betreft indexering, laatst verhoogd in 2021). In 2024 vindt de volgende reguliere verhoging als gevolg van prijscompensatie plaats. Daarnaast is bij het vaststellen van de perspectievennota 2022 al ingestemd met een verhoging voor de beide recreatieve heffingen (toeristen- en forensenbelasting). Dit geldt ook nog voor de jaren 2024 en 2025 totaal € 125.000,-- per jaar. Bij de vaststelling van de belastingverordeningen in december als worden bepaald of deze extra opbrengst gerealiseerd kan worden met de huidige tarieven of dat hiervoor een tariefstijging noodzakelijk is. Op grond van de vastgestelde systematiek wordt het percentage voor de ramingen (van baten en lasten) voor 2024 vastgesteld op 2,5% (2023: 2%). De basis waarover het percentage berekend wordt, is het budget van 2023 inclusief de begrotingswijzigingen. Voor de toeristenbelasting wordt een reguliere (eens in de drie jaar) verhoging van € 0,05 voorgesteld.

Daarnaast zal bij de vaststelling van de belastingverordeningen in december worden bezien of een tariefstijging

- 15 -

(toeristen- en/of forensenbelasting) noodzakelijk is om de extra opbrengst recreatieve heffingen van € 125.000,-- te realiseren. Salarissen-loonontwikkeling 2022 In het najaar 2022 zijn de bonden in overleg gegaan om te komen tot een nieuwe cao. Momenteel ligt er een concept ter goedkeuring aan de (vakbonds)leden. Vooralsnog kan rekening gehouden worden met de in het concept-cao voorgestelde verhogingen voor 2023 van € 240 per fulltimemedewerker per maand plus 2% (en thuiswerkvergoeding van € 2,- naar € 3,- per dag). Deze cao heeft een looptijd tot 1-1-2024 waardoor geen inschatting gemaakt kan worden van de stijging in 2024. In de septembercirculaire 2022 wordt voor 2024 afgerond 4% (onafgerond 3,9%) verwacht. Voor 2023 zal een aanpassing nodig zijn omdat deze uitkomst beduidend hoger is dan de raming. Daar staat tegenover voor 2023 afschaffing VUT-fonds. Per saldo betekent dit een extra verhoging van 2,7% voor 2023. Bij het opstellen van de perspectievennota 2024-2027 is de pensioenpremie 2024 nog niet bekend. Het bestuur van ABP beziet de premie vanuit een meerjarenperspectief. Pensioenen worden op basis van de huidige regeling steeds duurder. In de begroting 2022 is rekening gehouden met een stijging van de pensioenpremie van 2%. De uiteindelijke stijging was 0%. Voor 2023 is vervolgens gerekend met 0% en dat is ook 0% geworden.

Voor 2024 wordt vooralsnog rekening gehouden met een stijging van 2%. Deze is reeds verwerkt in de te hoge raming in 2022. Op basis van de hier beschreven ontwikkelingen en verwachtingen wordt voor 2024 een structurele loonstijging van totaal afgerond 4%, plus een extra verhoging over 2023 van 2,7% en voor de pensioenpremie is de stijging reeds verwerkt door de te hoge raming in 2022. Compensatie reserves In navolging op 2022 wordt voorgesteld de reserves te compenseren ten aanzien van de inflatie. Omdat de reserves aangewend kunnen worden ter dekking van kapitaallasten wordt het percentage van de BBP prijsindexatie conform de septembercirculaire 2022 is 2,5%. Uitgegaan wordt van 2,5% compensatie voor 2024. Bij de begroting 2023 was het 0,75%. Kapitaallasten-nieuw investeringen Het investeringsprogramma zoals dat in de lopende begroting en meerjarenbegroting is vastgesteld, wordt beschouwd als bestaand beleid. De investeringsramingen moeten worden geactualiseerd op prijsniveau op basis van bij het onderdeel ‘ramingen (van baten en lasten) – prijscompensatie’ geformuleerde uitgangspunt. Nieuwe investeringen worden als regel slechts in het laatste jaar van de meerjarenraming toegevoegd. Het percentage van omslagrente, zoals benoemd in artikel 17.6 van de Financiële Verordening 2023 Gemeente Nunspeet is voor 2024 berekend op 1,5%.

Bij de prijscompensatie voor nieuwe investeringen wordt uitgegaan van 2,5%. Dit percentage is in overeenstemming met de prijscompensatie van ramingen van baten en lasten. Verder worden de rentelasten (nieuwe) investeringen vastgesteld op 1,5% (2023: 0,75%). Dit percentage is in overeenstemming met het percentage omslagrente. Onroerendezaakbelasting (ozb) Op grond van het bestaande beleid mag de onroerendezaakbelasting (ozb) jaarlijks verhoogd worden met de prijscompensatie. Voor 2024 is de prijscompensatie 2,5% (zie Ramingen van baten en lasten - prijscompensatie). In de perspectievennota 2022 is al ingestemd met een verhoging 2,0% voor de jaren 2024 en 2025 t.a.v. de dekking voor extra lasten. Daarnaast is in

- 16 -

het Raadsakkoord 2022-2026 afgesproken dat de ozb trendmatige verhoogd mag worden (1% verhoging is circa € 63.000). Bij het dekkingsplan in de Programmabegroting 2024-2027 zal bepaald worden of en zo ja, met hoeveel een trendmatige verhoging wordt voorgesteld. Om verwarring te voorkomen wordt benadrukt dat in deze fase van de begrotingsvoorbereiding het tarief voor de ozb niet aan de orde is. Het gaat uitsluitend over de (procentuele stijging van de) raming van de opbrengsten uit de ozb. Wat het uiteindelijke ozb-tarief moet worden, gegeven de benodigde opbrengst, wordt mede bepaald door een inschatting van het volume waarover geheven kan worden en de WOZ-waarde binnen de gemeente. Het ozb-tarief wordt jaarlijks voor of aan het begin van het boekjaar vastgesteld in de Belastingverordening. Reactie van provincie Gelderland op de Programmabegroting 2023-2026 Van de Provincie Gelderland is een besluit ontvangen naar aanleiding van de beoordeling van de Programmabegroting 2023-2026. In dit besluit geeft de provincie aan dat de gemeente Nunspeet voor 2023 in aanmerking komt voor repressief toezicht. Dit is de minst belastende vorm van toezicht. De provincie oordeelt dat de programmabegroting 2023 structureel en reëel in evenwicht is. De Provincie Gelderland heeft een risicobeoordeling gemaakt van de financiële positie van de gemeente Nunspeet.

Hierbij wordt gebruik gemaakt van de financiële kerngetallen welke aansluiten bij de zogeheten ‘signaleringswaarden’ die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De waarde van deze kerngetallen zijn ingedeeld in A, B en C waarbij A het minst risicovol is en C het meest. De gemeente Nunspeet komt voor alle kerngetallen op categorie A. 4 Tenslotte Na commissie- en raadsbehandeling van de Perspectievennota 2024-2027 zal duidelijk zijn welke raadsprioriteiten in de Programmabegroting 2024-2027 verwerkt kunnen worden. Daarnaast zullen de te hanteren uitgangspunten voor het gemeentelijke beleid duidelijk zijn.