AP 6a. Bijlage Beleidsnotitie Kunst- en Cultuuraanpak 2024-2027
Tekst van het document
Kunst en cultuur meemaken
Beleidsnotitie 2024-2027
22 december 2023
Kunst en cultuur meemaken Beleidsnotitie Kunst- en Cultuuraanpak gemeente Nunspeet 2024-2027
Inhoud Voorwoord
4
Beleidsnotitie kunst- en cultuuraanpak 2024-2027
5
Samenvatting ‘Impuls voor impact’
6
Context: kunst en cultuur in de samenleving
8
Positionering kunst en cultuur in de vier kernen en gemeentebreed
11
Visie op kunst en cultuur
12
Uitgangspunten en maatschappelijke effecten
13
Doelstellingen en criteria
15
Vervolg op het beleidsplan
17
Participatietraject
19
Financiën en monitoring
20
Bijlagen
22
2
beeld: Nicolaas Dings, foto: Stefan van Weelden / QKunst
´Arbeid is niet het doel van ons leven, maar een middel om tot een
gelukkig en nuttig bestaan te geraken’ François Adriaan Molijn 3
Voorwoord Een nieuwe kunst- en cultuuraanpak In het Raadsakkoord en het Collegeprogramma gemeente Nunspeet 2022-2026 'Samen meer voor elkaar’ hebben gemeenteraad en college aangegeven een kunst- en cultuuraanpak te gaan realiseren. Op 20 april 2023 zijn door de gemeenteraad via de startnotitie de kaders vastgesteld en is de keuze gemaakt voor het scenario ‘Impuls voor impact' met bijbehorende financiële vertaling. In dit scenario doen we een stap bovenop het huidige niveau. Dit doen we ter compensatie van hogere kosten bij culturele partners, zodat ze op hun huidige niveau kunnen blijven presteren. Tegelijkertijd geven we ook een extra impuls aan bestaande initiatieven en voorzieningen om door te ontwikkelen en daarop aanvullende nieuwe initiatieven, die samen extra bijdragen aan de deelname aan cultuur. Kunst, cultuur en cultuureducatie zijn onmisbaar in onze samenleving. Kunst en cultuur hebben een eigen waarde en betekenis, maar ook een sociale en economische waarde. François Adriaan Molijn speelde als ondernemer en weldoener een belangrijke rol in de ontwikkeling van Nunspeet rond het jaar 1900. Frans Molijn kwam uit een kunstzinnige familie. Als één van de vroege sociaal ondernemers van zijn tijd stichtte hij in 1895 de Veluvine verffabriek in Nunspeet. Hij zorgde o.a. voor goede sociale voorzieningen voor zijn medewerkers.
Zo droeg hij zorg voor het bouwen en exploiteren van gezonde woningen, een verenigingsgebouw en inrichtingen ‘tot ontwikkeling van lichaam en geest´. In een brochure over de N.V. Maatschappij ‘De Veluwe ’werd het ideaal van weldoener Molijn als volgt weergegeven: ´Arbeid is niet het doel van ons leven, maar een middel om tot een gelukkig en nuttig bestaan te geraken'. Zijn impulsen en die van zijn familie zien we nu nog terug in de gemeente Nunspeet in voorzieningen, fondsen en ondernemerszin, zoals in cultureel maatschappelijk centrum Veluvine en het Van den Broek Lohmanfonds die heden ten dage, samen met vele andere culturele voorzieningen, een belangrijke impact hebben op cultureel en sociaal vlak. In de kernen van de gemeente Nunspeet leven we in een prachtige omgeving. Het fraaie landschap is ook vaak onderdeel van kunstzinnige uitingen en heeft de gemeente naam en faam als kunstenaarsgemeente gebracht. Naast kunst, zijn ook muziek en zang sterk verweven met de gemeente. Dat zien we bijvoorbeeld aan de harmonie, het fanfarekorps, de slagwerkensembles en de vele zangkoren die onze gemeente rijk is en waarin inwoners van onze vier kernen actief betrokken zijn. De belangrijke waarden en voorzieningen op cultureel gebied willen we ook in de toekomst duurzaam behouden.
In aansluiting op de startnotitie hebben we de kunst- en cultuuraanpak verder uitgewerkt in deze beleidsnotitie. Na vaststelling van deze beleidsnotitie door de gemeenteraad gaat het college verder met de uitwerking en uitvoering in een ontwikkelagenda en actieplannen. Zo geven we samen met onze culturele partners vorm en inhoud aan onze ambities voor kunst en cultuur. .
Mark van de Bunte, wethouder kunst & cultuur
4
Beleidsnotitie kunst- en cultuuraanpak 2024-2027 Na vaststelling in april 2023 van de kaderstellende startnotitie door de gemeenteraad en de keuze voor het scenario ‘Impuls voor impact’ en de bijbehorende financiële vertaling is als tweede stap binnen de Kunst- & Cultuuraanpak een beleidsnotitie ontwikkeld. In deze beleidsnotitie voor de periode 20242027 zijn de visie, uitgangspunten, doelstellingen, maatschappelijke effecten en een eerste aanzet tot nieuwe indicatoren opgenomen. Opmerkingen vanuit de eerste participatiegespreken in februari en maart van 2023 met de grotere culturele organisaties zijn meegenomen. Ook is de behandeling in de raadscommissie Maatschappij en Middelen en de gemeenteraad van april 2023 verwerkt in het ontwikkel- en participatieproces voor de beleidsnotitie. Het tweede deel van het participatietraject was met name gericht op brede participatie van diverse doelgroepen, organisaties, verenigingen, initiatieven en betrokken inwoners in de verschillende dorpskernen. Zo kon een zo compleet mogelijk beeld geschetst worden van wat we hebben en gaan ontwikkelen aan kunst en cultuur in de vier kernen van de gemeente Nunspeet; inclusief de ideeën, noden en kansen. Daarbij is ook getoetst of en hoe de aanvankelijke denkrichting vanuit de startnotitie weerklank vond bij al deze betrokkenen.
Het voorgestelde nieuwe beleid is ontwikkeld in de context van lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen, zoals die zijn geschetst in de startnotitie en in de bijlage opnieuw zijn opgenomen. We geven in deze beleidsnotitie een beeld van het brede culturele veld in de vier kernen van kunstenaarsgemeente Nunspeet, wat daar speelt, wat van waarde is en wat we kunnen doen om dat toekomstbestendig te maken. Hieruit vloeit de nieuwe visie op kunst en cultuur van de gemeente Nunspeet voort. Deze visie is gebaseerd op wat leeft en speelt in de hele gemeente Nunspeet. Vanuit de visie, taak, rol en mogelijkheden die de gemeente heeft, stellen we doelen, ontwikkelen we een monitor en beleidsindicatoren. Tegelijk bepalen we criteria voor de uitvoering van de doelstellingen. Voor een goede uitvoering van het kunst- en cultuurbeleid is het nodig voortdurend met de partners en overige betrokkenen in gesprek te blijven. Ten slotte geven we een overzicht van de financiële consequenties en de hoofdlijnen van het uitvoeringsproces dat bestaat uit een ontwikkelagenda en tweejaarlijkse actieplannen. Ook op uitvoeringsniveau is er aandacht voor datgene wat voor de hele gemeente Nunspeet van belang is en specifiek in de vier kernen met hun eigen karakteristieken.
uitvoering
visie startnotitie
beleid
doelen
ontwikkelagenda
uitgangspunten
actieplannen subsidiebeleid
maatschappelijke effecten
samenwerking participatie monitoring
5
Samenvatting ‘Impuls voor impact’ Visie in het kort In de visie van de gemeente Nunspeet staat deelname aan de samenleving en meedoen aan kunst en cultuur centraal. Die twee gaan samen op en beïnvloeden elkaar. Daarvoor is een sterke basis nodig. Deze basis maakt de gemeente samen met de culturele partners, verenigingen en makers.
Uitgangspunten ➢ Er wordt een stap bovenop het gemeentelijk ondersteuningsniveau gedaan en we geven ook een extra impuls aan bestaande en aanvullende nieuwe voorzieningen, activiteiten en initiatieven die impact hebben op de deelname aan kunst en cultuur, met duidelijke kaders en criteria en via participatie. ➢ Kunst- en cultuurbeleid maken en realiseren we samen met cultuurbeoefenaars, -liefhebbers en -partners en hun netwerk, professioneel of amateur, in vertrouwen en gelijkwaardigheid met de gemeente Nunspeet en we werken ook samen aan het behalen van de doelstellingen. ➢ Kunst en cultuur heeft een culturele, sociale en economische waarde, die in samenhang tot een krachtige lokale culturele sector kan leiden die van belang is voor de samenleving en waarbinnen integraal werken de standaard is. ➢ Het gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid is in de uitvoering verweven met de lokale kleur en met een regionale, provinciale en landelijke context. Binnen de diverse kernen van de gemeente Nunspeet is maatwerk van belang. ➢ Het karakter en uithangbord van Nunspeet als kunstenaarsgemeente is naast een breed activiteitenaanbod terug te zien door kunst als vast onderdeel van plannen voor (her)ontwikkeling van openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen.
6
Maatschappelijke effecten ➢ Er is een toename van de relevantie en attractiviteit van kunst en cultuur voor het persoonlijk welbevinden en ontwikkelen van inwoners. ➢ Er is een toename van maatschappelijke participatie en sociale cohesie van inwoners via kunst en cultuur. ➢ De lokale culturele sector kan door een extra impuls duurzaam in stand blijven. ➢ Via een gezamenlijke verantwoordelijkheid is het aanbod versterkt en deelname aan cultuurparticipatie- en educatie vergroot. ➢ De aantrekkelijkheid van de kernen binnen de gemeente Nunspeet om te wonen, werken, ondernemen en recreëren is door kunst en cultuur vergroot.
Doelstellingen ➢ Samen zorgen we voor meer deelname aan kunst- en cultuur met impact ➢ Met kunst en cultuur dragen we bij aan ontwikkeling van talent, identiteit en innovatie SPEERPUNTEN: participatie, inclusie en educatie ➢ We versterken bestaand cultureel aanbod en stimuleren aanvullende nieuwe initiatieven ➢ Via kunst en cultuur maken we de kernen aantrekkelijker om te wonen, werken, ondernemen en recreëren SPEERPUNTEN: samenwerking, initiatief en ondernemerschap ➢ Om het sociaal domein te ondersteunen en versterken zetten we kunst en cultuur in ➢ We zetten kunst en cultuur in om participatie, welzijn en sociale cohesie te vergroten SPEERPUNTEN: ontwikkeling, verbinding, relevantie
7
Context: kunst en cultuur in de samenleving Kunst, cultuur en erfgoed
In plaats van kunst- en cultuurbeleid wordt vaak de term ‘cultuurbeleid’ gehanteerd. Cultuurbeleid betreft de combinatie van kunst en cultuur. Hoewel we doorgaans spreken van cultuurbeleid, bedoelen we daarmee steevast ook kunst. In de gemeente Nunspeet is dat al helemaal van belang, omdat er een breed aanbod is op het gebied van kunst, zowel historisch als hedendaags. Met cultuur bedoelen we hier kunst- en cultuurbeoefening door amateurs en professionals, het kunnen genieten van deze uitingen in kunst-, cultuur- en erfgoedaanbod en het deelnemen aan vormen van kunst-, cultuur- en erfgoededucatie. Kunst- en cultuurbeleid heeft raakvlakken en kruisverbanden met erfgoed. Erfgoed is een afzonderlijk beleidsterrein, waarmee nauw wordt samengewerkt, bijvoorbeeld op het gebied van cultuurhistorisch erfgoed. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het het lokale kunst- en cultuurbeleid, inclusief cultuureducatie en amateurkunst, ruimtes voor podiumkunsten en lokale organisaties en financiële ondersteuning voor gemeentelijke musea, bibliotheken en muziekonderwijs. Het brede culturele veld kan overzichtelijk worden ingedeeld door het Ringenmodel van de VNG. Daarbij wordt een indeling gemaakt in voorzieningen en organisaties. De beschrijving hiervan biedt de mogelijkheden om te sturen op het brede aanbod van cultuur.1
pop en jazz
activiteiten buitenschools
festivals
community librarian
media
film
CMK
theater, dans
cultuurmenu
heemkunde
erfgoed
bibliotheek
ateliers/ workshops /tekenles
community programmeur
folklore
monument archeologie
Bouwstenen van een lokaal cultureel veld
1 https://vng.nl/artikelen/raadgever-cultuur-bibliotheken-en-erfgoed
8
Positionering kunst en cultuur in de vier kernen en gemeentebreed Vitale cultuur Voor een vitale cultuur die kan bijdragen aan de samenleving is een vitaal cultureel veld met bijbehorende infrastructuur van belang. Deze infrastructuur wordt in elke gemeente gevormd door het geheel van culturele instellingen (van groot tot klein), makers, verenigingen, podia, gebouwen, samenwerkingen, netwerken en programmering (bijv. evenementen)2. Bepalend is hierin, naast o.a. de financiën, ligging en context, het ambitieniveau3 en een creatief maakklimaat. Onder het culturele veld verstaan we alle aanbieders, begeleiders, docenten en makers op het terrein van kunst en cultuur. De gemeente Nunspeet heeft een breed cultureel veld dat door onder meer prijsinflatie kwetsbaar is. Huur-, energie en loonkosten nemen toe, waardoor activiteiten onder druk komen te staan. Een organisatie die ruimte of faciliteiten biedt voor culturele activiteiten, maar marktconforme tarieven moet rekenen om zelf het hoofd boven water te houden, zorgt onbedoeld dat minder draagkrachtige culturele organisaties voor een dilemma komen te staan. Mede daarom is het gekozen scenario, ‘Impuls voor impact’, een goede stap om dit tegemoet te treden.
De hogere kosten worden namelijk voor een deel gecompenseerd vanuit de extra financiële middelen die door de gemeenteraad voor de periode vanaf 2024 beschikbaar zijn gesteld voor de uitvoering van de kunst- en cultuuraanpak, zodat organisaties geen stappen terug hoeven te doen én extra kan worden ingezet op deelname aan cultuur. Dit gebeurt met duidelijke afspraken en kaders en criteria, die we samen met de culturele partners opstellen. Daarmee wordt daadwerkelijk bijgedragen aan de duurzame instandhouding van de lokale culturele infrastructuur. Tegelijkertijd kan er door de extra middelen een impuls worden gegeven aan nieuwe initiatieven die het bestaande aanbod aanvullen.
Rollen en instrumenten van de gemeente In het lokale culturele veld heeft een gemeente altijd een rol. Welke rol dat is, varieert. De gemeente Nunspeet treedt vooral op als ondersteuner, als verbinder, door een luisterend oor te bieden, door het stimuleren van samenwerking en overleg en door het bijstaan met raad en daad. Om iedereen mee te laten doen aan kunst en cultuur zijn voorzieningen, programma’s en een heldere rol van de gemeente nodig. Door in te zetten op de waardendriehoek voor cultuur, die in deze beleidsnotitie nader wordt toegelicht, kunnen we een aantal zaken bereiken: • deelname aan cultuur bevorderen en weten welke aandachtspunten daarop van invloed zijn; • zwaartepunt bepalen van de waarde die we vooral willen benadrukken; • helder overzicht van de werkvormen die daarbij horen; • scenario’s bepalen. Van de gemeente wordt een luisterende, actieve en stimulerende rol verwacht. Dat uit zich niet noodzakelijk in subsidies, al is dat voor veel organisaties en individuele makers wel zeer belangrijk. Niettemin is er meer behoefte samen dingen mogelijk maken. Het initiatief voor een cultuurplatform en een community programmeur wordt breed gewaardeerd. De opstart hiervan wordt gefinancierd vanuit de provinciale subsidie voor de uitwerking van de regioverkenning Culturele Infrastructuur Noord-Veluwe 2022-2024.
2
Cor Wijn, De Culturele Stad, handboek voor beleidsmakers en zij die het willen worden, VOC Uitgevers, tweede druk 2014
3 idem, pag. 26
9
Dit biedt de mogelijkheid voor een kortdurende kleinschalige invulling van een community programmeursfunctie, gericht op het opzetten van een platform van lokale cultuur- en erfgoedorganisaties om o.a. gezamenlijk inhoudelijke projecten op te zetten die de eigen discipline overstijgen, instellingen meer samen te laten werken en te verbinden, activiteiten te ontplooien met instellingen, inwoners etc. Een continuering en uitbreiding van verbindende en versterkende functies, zoals die van een community programma is wenselijk. Dit wordt nader uitgewerkt en toegelicht in de ontwikkelagenda en actieplannen. Waar mogelijk wordt aangehaakt bij en samengewerkt met uitvoerders van dergelijke functies in andere beleidsdomeinen.
10
Kunst en cultuur in beeld Vanuit het participatietraject, via gesprekken, tijdens de participatiebijeenkomst in Elspeet en de inloopavonden in de kernen is veel input opgehaald, zoals samengevat in de bijlage. Input is gebruikt om deze beleidsnotitie vorm te geven. Als een stap richting de uitwerking van het beleid is het brede culturele veld in beeld gebracht voor de gemeente Nunspeet. De onderstaande figuur geeft een eerste globaal beeld van hoe het culturele veld in de gemeente Nunspeet eruit moet komen te zien. Dit krijgt vervolgens verder vorm en wordt ingevuld per kern in de ontwikkelagenda en de actieplannen, die in samenwerking met culturele partners worden opgesteld. In de bijlage zijn, naast onderstaande figuur, nog vier figuren opgenomen die een eerste globaal beeld geven van hoe het culturele veld in de vier kernen eruit moet komen te zien. Dit krijgt vervolgens verder vorm en wordt ingevuld per kern in de ontwikkelagenda en de actieplannen, die in samenwerking met culturele partners worden opgesteld. Waar in de gemeente Nunspeet en in de kern Nunspeet breed culturele disciplines zijn vertegenwoordigd, ligt dat anders in de drie kleinere kernen met hun eigen karakteristieken en daarbij aanhakende voorzieningen, organisaties en activiteiten.
Voor een verdere ontwikkeling en versterking van het culturele veld is binnen de vier afzonderlijke kernen van de gemeente Nunspeet maatwerk van toepassing dat waar nodig en mogelijk wordt ingezet.
Gemeente Nunspeet
11
Visie op kunst en cultuur Cultuur doet groeien Na het vaststellen van de kaderstellende startnotitie is in deze beleidsnotitie de visie verder uitgewerkt: ‘In de gemeente Nunspeet is het voor iedereen mogelijk mee te doen aan de samenleving. Daarin is een belangrijke rol weggelegd voor kunst en cultuur. Deelname aan kunst en cultuur verbindt mensen met hun leefomgeving en met elkaar, in al hun diversiteit en eigenheid. Deelname aan kunst en cultuur verhoogt het welzijn, of dit nu is als amateur, als professional, of als toeschouwer. Door de sterke basis voor kunst en cultuur te bevorderen, maken we meedoen mogelijk, want kunst en cultuur brengt mensen samen. Het verrast en verhoogt het creatieve en innovatieve vermogen van individuen en bedrijven. Ook draagt het bij aan een plezierige leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. Mede daardoor heeft kunst en cultuur ook een sterke sociale en economische waarde.’
De visie is verder uitgewerkt in maatschappelijke effecten, uitgangspunten en doelstellingen. We maken de visie steeds concreter naarmate we toewerken naar de uitvoering.
Integraal werken In de gemeente Nunspeet is kunst en cultuur verweven met veel andere domeinen. Denk bijvoorbeeld aan erfgoed, toerisme en recreatie, economie, evenementen, sociaal domein, gezondheid, onderwijs en openbare ruimte. Die verwevenheid biedt kansen om via kunst en cultuur aan de doelen van andere domeinen een impuls te geven en integrale oplossingen te bieden. Voor de gemeente Nunspeet is kunst en cultuur daarom onmisbaar. Het biedt context en connecties vanuit het verleden en draagt daardoor bij aan het heden. We zien dat bijvoorbeeld bij Veluvine, waar cultuur, bibliotheek, sociaal domein en ontmoeting, sport, recreatie en onderwijs bijeenkomen. Ook in Elspeet, in Hulshorst en in Vierhouten verbinden gemeenschapsvoorzieningen het sociaal domein met o.a. kunst en cultuur en sport. Die samenhang zorgt dat eenieder op een eigen manier, vanuit een gedeeld perspectief kan deelnemen aan kunst en cultuur. Deelnemen aan kunst en cultuur betekent ook doen en beleven, dus kunst en cultuur meemaken (ervaren) en mee maken (meedoen). Voor dit deelnemen zijn cultuureducatie, geletterdheid en faciliteiten belangrijk. Door een sterke basis voor kunst en cultuur te bevorderen en integraal te werken, maken we ‘meemaken’ van kunst en cultuur voor zoveel mogelijk mensen mogelijk.
Bij deze observaties over integraal werken horen ook een aantal specifieke vragen die we meenemen in het ontwikkelingsproces van de ontwikkelagenda en actieplannen: • hoe zorgen we dat het rijke, innovatieve gehalte van kunst en cultuur in de kernen van de gemeente zich toekomstbestendig blijft ontwikkelen? • hoe kan kunst en cultuur bijdragen aan vraagstukken in het sociale en economische domein? • hoe kan kunst en cultuur nog meer bijdragen aan Nunspeet als aantrekkelijke en inspirerende gemeente, waar men graag op bezoek komt, woont of zich vestigt? • hoe zorgen we dat kunst en cultuur van ons allemaal is en iedereen kan meedoen en meemaken? • welke rol is hier voor de gemeente en welke rol voor andere partijen weggelegd? • hoe kunnen gemeente, betrokken partijen en inwoners vaker en intensiever samen optrekken?
12
Uitgangspunten en maatschappelijke effecten Uitgangspunten Bij het samenstellen van het kunst- en cultuurbeleid hanteren we de volgende uitgangspunten: ➢ Er wordt een stap bovenop het gemeentelijk ondersteuningsniveau gedaan en we geven ook een extra impuls aan bestaande en aanvullende nieuwe voorzieningen, activiteiten en initiatieven die impact hebben op de deelname aan kunst en cultuur, met duidelijke kaders en criteria en via participatie. ➢ Kunst- en cultuurbeleid maken en realiseren we samen met cultuurbeoefenaars, -liefhebbers en -partners en hun netwerk, professioneel of amateur, in vertrouwen en gelijkwaardigheid met de gemeente Nunspeet en we werken ook samen aan het behalen van de doelstellingen. ➢ Kunst en cultuur heeft een culturele, sociale en economische waarde, die in samenhang tot een krachtige lokale culturele sector kan leiden die van belang is voor de samenleving en waarbinnen integraal werken de standaard is. ➢ Het gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid is in de uitvoering verweven met de lokale kleur en met een regionale, provinciale en landelijke context. Binnen de diverse kernen van de gemeente Nunspeet is maatwerk van belang.
➢ Het karakter en uithangbord van Nunspeet als kunstenaarsgemeente is, naast een breed activiteitenaanbod, terug te zien door kunst als vast onderdeel van plannen voor (her)ontwikkeling van openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen. Deze uitgangspunten hebben we gebruikt om koers en visie te bepalen en vervolgens te toetsen bij diverse doelgroepen, organisaties, verenigingen, initiatieven en betrokken inwoners in de verschillende dorpskernen. De uitgangspunten zijn als het ware het venster om doorheen te kijken bij het ontwikkelen en uitvoeren van het kunst- en cultuurbeleid.
Maatschappelijke effecten Kunst en cultuur staat niet op zichzelf. Ook in de komende jaren worden vanuit het beleidsdomein kunst en cultuur verbindingen gezocht met andere gemeentelijke beleidsdomeinen. Er is steeds meer oog voor de sociaal-maatschappelijke waarde van cultuur. Daardoor krijgt kunst en cultuur in toenemende mate een plek in projecten met een sociaal doel. Kunst en cultuur biedt kansen voor werkgelegenheid en vormt een belangrijke ingrediënt voor toerisme en recreatie. Bovendien heeft het een effect op bijvoorbeeld welzijn en preventie door zinvolle activiteiten en inspiratie te bieden. Kunst en cultuur levert ook een financiële bijdrage aan de economie. De culturele infrastructuur zorgt voor welvaart door bijvoorbeeld bij te dragen aan toerisme en woongenot. In een kunstenaarsgemeente als Nunspeet is dat meteen duidelijk. Een cultureel bezoek wordt dikwijls uitgebreid met iets eten en drinken en winkelen. Uit onderzoek van de Boekmanstichting blijkt dat je elke euro die wordt uitgegeven, aan bijvoorbeeld entree, kunt vermenigvuldigen met gemiddeld 2,5.4 In het bedrijfsleven is creatieve denkkracht nodig voor innovatie.
4 Boekman: ‘Cultuur doet ertoe’
13
We gaan voor ‘impuls voor impact’ en om dat zo concreet mogelijk te maken hebben we een aantal maatschappelijke effecten geformuleerd die betrekking hebben op de culturele, sociale en economische waarde van kunst en cultuur: ➢ Er is een toename van de relevantie en attractiviteit van kunst en cultuur voor het persoonlijk welbevinden en ontwikkelen van inwoners. ➢ Er is een toename van maatschappelijke participatie en sociale cohesie van inwoners via kunst en cultuur. ➢ De lokale culturele sector kan door een extra impuls duurzaam in stand blijven. ➢ Via een gezamenlijke verantwoordelijkheid is het aanbod versterkt en deelname aan cultuurparticipatie- en educatie vergroot. ➢ De aantrekkelijkheid van de kernen binnen de gemeente Nunspeet om te wonen, werken, ondernemen en recreëren is door kunst en cultuur vergroot.
De waarde van kunst en cultuur en de waardendriehoek De waarde van kunst en cultuur is onder te verdelen in culturele waarde, sociale waarde en economische waarde. Dit zien we terug in de waardendriehoek voor cultuur5. De waarde van kunst cultuur als geheel wordt mede bepaald door betekenis, relevantie en attractiviteit.6 De impact van kunst en cultuur is groter wanneer op alle waarden wordt ingezet. Aan de zijden zien we de werkvormen: inzetten op cultuureducatie, cultuurrecreatie of de waardecreatie in kunst en cultuur. Bij deze werkvormen hanteren we de kernbegrippen: inclusie, verbinding en innovatie. In de gemeente Nunspeet stellen we deelname aan cultuur en zelfontplooiing centraal. Zo kan talent zich ontwikkelen. Deelname aan kunst en cultuur verbindt mensen met hun leefomgeving en met elkaar, omdat kunst en cultuur samenhang brengt, valideert en waardering brengt. Deelname aan kunst en cultuur verhoogt het welzijn. Of dit nu is als amateur, als professional, of als toeschouwer. Door in te zetten op de waardendriehoek, maken we die deelname mogelijk. De waardendriehoek wordt in de bijlage nader toegelicht.
5 Presentatie Waarde van cultuur 2022 - Boekman 2022, https://www.boekman.nl/verdieping/publicaties/naar-waarde-gewogen/ 6 De Waardendriehoek voor Cultuur (2022) verbindt inzichten en modellen van o.a. Boekman, Publieke Waarden en Museummaker
14
Doelstellingen en criteria Doelstellingen We willen dat de gemeente Nunspeet een gezond cultureel leven houdt. En daarmee creatief, innovatief en sociaal sterk blijft staan. Daarom moeten we keuzes maken. Wat gaan we bevorderen, wat gaan we stimuleren, waar is eigen initiatief van toepassing, welke infrastructuur en voorzieningen hebben we hiervoor nodig en hoe houden we het haalbaar en betaalbaar voor de toekomst? Deze keuzes leiden tot doelstellingen. Op basis van de visie en uitgangspunten en de ambities vanuit het raadsakkoord en collegeprogramma gaan we werken aan de volgende zes doelstellingen: ❖ Culturele waarde ➢ Samen zorgen we voor meer deelname aan kunst en cultuur met impact Dit doen we door gezamenlijk met culturele partners in te zetten op motivatie, gelegenheid, capaciteit en een gevarieerd en relevant aanbod. We zorgen voor aanbod dat impact heeft op de brede deelname aan kunst en cultuur, en specifiek genoeg is voor jongere en kwetsbare deelnemers. Door het stimuleren van het samenspel van de culturele, sociale en economische waarde van kunst en cultuur en zorgvuldig te kijken naar de bestaande, nodige en te delen voorzieningen maken we cultuur wenselijk, haalbaar, betaalbaar en schaalbaar.
➢ Met kunst en cultuur dragen we bij aan ontwikkeling van talent, identiteit en innovatie Voor de ontwikkeling van een persoonlijk(e) talent en identiteit hebben we signalerende, initiërende en stimulerende acties nodig via cultuureducatie. Voor de amateurkunst willen we o.a. het verenigingsleven stimuleren om aantrekkelijker te worden voor jongeren. We stimuleren daarnaast doorontwikkeling van aanbod en nieuwe programmering, waarbij deelnemers ook meemakers zijn. SPEERPUNTEN: participatie, inclusie en educatie ❖ Economische waarde ➢ We versterken bestaand cultureel aanbod en stimuleren aanvullende nieuwe initiatieven We geven een extra impuls aan bestaande en nieuwe voorzieningen, activiteiten en initiatieven binnen de gemeente als geheel en met maatwerk in de kernen waar nodig en mogelijk. Dit doen we door te investeren op samenwerking van (culturele) partijen en voorzieningen, participatie, promotie en programmering, verenigingsleven en educatie. Integraal werken is daarbij de standaard en we leggen daarom verbindingen met andere domeinen zoals erfgoed, toerisme en recreatie, welzijn en sport.
➢ Via kunst en cultuur maken we de kernen aantrekkelijker om te wonen, werken, ondernemen en recreëren We investeren om het karakter en uithangbord van Nunspeet als kunstenaarsgemeente nadrukkelijk te laten zien via een aantrekkelijk aanbod van activiteiten en voorzieningen op het gebied van kunst en cultuur. Dit doen we ook door kunst een vast onderdeel te laten zijn van plannen voor (her)ontwikkeling van openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen. We zetten in op een aantrekkelijke en relevante inrichting van de fysieke en sociale infrastructuur en dragen daar aan bij door integrale samenwerking, maatschappelijke participatie en creativiteit te stimuleren. Dit draagt uiteindelijk bij aan een plezierige leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. SPEERPUNT: samenwerking, initiatief en ondernemerschap
15
❖ Sociale waarde ➢ Om het sociaal domein te ondersteunen en versterken zetten we kunst en cultuur in Door kunst en cultuur niet alleen als doel maar ook als middel in te zetten wordt ook de sociale waarde goed benut. We dragen bij aan de hoofddoelen van het sociaal domein via deelname aan kunst en cultuur van jong tot oud, zodat iedereen kan meedoen en een leven lang ontwikkelen, en daar waar extra ondersteuning daarvoor nodig is, wordt dat geboden. ➢ We zetten kunst en cultuur in om participatie, welzijn en sociale cohesie te vergroten Door nadruk te leggen op een goede basis en goede samenwerking voor kunst en cultuur maken we maatschappelijke participatie mogelijk, want kunst en cultuur brengt mensen samen. Door deelname aan kunst en cultuur worden mensen verbonden met hun leefomgeving en met elkaar, in al hun diversiteit en eigenheid. Dit heeft een stimulerend effect op welzijn en welbevinden, of dit nu is als amateur, als professional of als toeschouwer. Hiermee ondersteunen en versterken we het sociaal domein. SPEERPUNT: ontwikkeling, verbinding en relevantie
Criteria Bij deze doelstellingen horen ook criteria, die mede bepalen wanneer en in welke mate een initiatief, organisatie of maker aansluit bij deze gestelde doelen. Op basis daarvan kunnen keuzes gemaakt worden, bijvoorbeeld voor subsidies via het aanpassen van de Deelverordening subsidies cultuur Nunspeet 2014 of andere vormen van ondersteuning. Er zijn verschillende criteria te bepalen, afhankelijk van wat ze beogen. We onderscheiden er hier ruwweg twee. - criteria waaraan partijen moeten voldoen om bijvoorbeeld subsidie te kunnen krijgen; - criteria om de impact van de uitvoering te kunnen bepalen. Deze twee criteria liggen dicht bij elkaar en komen allebei voort uit de doelstellingen en speerpunten, en eventueel de wettelijke kaders, uit het kunst- en cultuurbeleid. Ze hangen ook samen met de waardendriehoek waarmee we inzichtelijk kunnen maken hoe ze, vanuit kunst en cultuur, bijdragen aan andere domeinen. Deze criteria worden nader uitgewerkt in de fase van ontwikkelagenda, actieplannen en bij het herzien van de deelverordening subsidies cultuur.
16
Vervolg op het beleidsplan Ontwikkelagenda en actieplannen In aansluiting op de startnotitie staan in de beleidsnotitie de uitgangspunten, maatschappelijke effecten, doelstellingen en een eerste aanzet tot nieuwe indicatoren opgenomen voor de Kunst- en Cultuuraanpak 2024-2027. Cultuurparticipatie draagt bij aan het welzijn van inwoners. In de visie en het beleidsplan Sociaal domein is opgenomen dat het beleidsdomein kunst en cultuur niet behoort tot de kern van het sociaal domein, maar onmisbaar is bij het bereiken van de doelen en maatschappelijke effecten. Daarom is ervoor gekozen om voor een integrale afweging over grenzen van beleidsdomeinen heen en voor prioritering van ontwikkelingen net als voor het sociaal domein een tussenstap te maken met een ontwikkelagenda, die weer wordt uitgewerkt in actieplannen geprioriteerd naar acties voor periodes van twee jaar. Een ontwikkel- en uitvoeringsagenda is overigens ook gemaakt als uitwerking van de Koersnotitie ‘Nunspeet vier seizoenen uit de kunst’ van het beleidsdomein toerisme en recreatie, dat het onderdeel Breed kunstzinnig en cultureel palet bevat, met veel raakvakken met het kunst- en cultuurbeleid. Bij het vaststellen van de beleidsnotitie wordt de gemeenteraad voorgesteld de uitvoering van het beleid, zoals deze wordt vertaald in de op te stellen ontwikkelagenda en actieplannen, te mandateren aan het college.
De op te stellen ontwikkelagenda en actieplannen worden na vaststelling door het college ter kennisname voorgelegd aan de raadscommissie Maatschappij en Middelen.
Ontwikkelagenda De ontwikkelagenda wordt samen met culturele partners en overige belanghebbenden tot stand gebracht en geeft een dynamisch overzicht van onderwerpen waar in de periode 2024-2027 de focus op ligt om een impuls te geven aan de gewenste beweging binnen het beleidsdomein kunst en cultuur. Het is de basis voor actieplannen voor de periodes 2024-2025 en 2026-2027. Aan de hand van de ontwikkelagenda wordt een tweejaarlijks dynamisch actieplan opgesteld, dat dan ook een evaluatiemoment is voor de ontwikkelagenda, waarbij een rapportage ter kennisname met aanbevelingen aan het college en de raadscommissie Maatschappij en Middelen wordt voorgelegd. Zoals aangegeven is ook de ontwikkelagenda een dynamisch document en kan deze worden gewijzigd aan de hand van ontwikkelingen, actualiteiten, nieuwe wetgeving etc. Zoals eerder benoemd beoogt de ontwikkelagenda en het bijbehorende actieplan een impuls te geven aan bepaalde onderwerpen, passend binnen het kader van de beleidsnotitie. Naast deze impulsen vinden ook de reguliere werkzaamheden plaats. Staat een onderwerp niet op de ontwikkelagenda, dan betekent dat dus niet dat er niets mee gebeurt, maar wel dat daar geen extra focus op ligt in de periode 2024-2027. Er zijn meerdere bijeenkomsten georganiseerd met culturele organisaties en overige belanghebbenden (zie de bijlage voor een overzicht).
De onderwerpen die het meest genoemd zijn, hebben een plekje gekregen in de ontwikkelagenda. Daarmee kan een onderwerp ook getrokken worden door bijvoorbeeld een maatschappelijke organisatie of het onderwijs. Opvallend was dat veel onderwerpen betrekking hebben op samenwerking. De ontwikkelagenda wordt regelmatig met organisaties tegen het licht gehouden op actualiteit etc.
17
Dit past bij het dynamische karakter van de ontwikkelagenda. Betrokken inwoners, van jong tot oud worden ook op diverse wijzen betrokken bij de uitvoering van de actieplannen.
Actieplannen Op basis van de ontwikkelagenda wordt een focus aangebracht in actieplannen voor de periodes 20242025 en 2026-2027. Dit zijn de ontwikkelingen waar in elk geval (gezamenlijk) aandacht voor is. Deze focus heeft te maken met de randvoorwaardelijke ontwikkelingen (nodig om de inhoud beter tot zijn recht te laten komen). Andere genoemde ontwikkelingen kunnen ook worden opgepakt, deze komen terug in de eigen jaar- of activiteitenplannen van de maatschappelijke organisaties. De actieplannen zijn dynamisch en kunnen tijdens de doorlooptijd van maximaal twee jaar worden aangepast aan actualiteiten etc.
Nieuwe deelverordening subsidies kunst & cultuur Een belangrijk onderdeel van de ontwikkelagenda en het actieplan is om aansluitend aan deze beleidsnotitie een nieuwe deelverordening cultuur te laten vaststellen door het college. De vaststelling door het college van een nieuwe deelverordening is voorzien voor voorjaar 2024. Na de vaststelling van de beleidsnotitie, de ontwikkelagenda, het actieplan 2024-2025 en de nieuwe deelverordening kan door subsidieaanvragers gebaseerd op het nieuwe subsidiebeleid onder de daarin gestelde voorwaarden een beroep worden gedaan op de verhoogde subsidiebudgetten. Bij vaststelling van de startnotitie en de keuze voor het scenario ‘Impuls voor impact’ is een bedrag van € 375.000,-- door de gemeenteraad beschikbaar gesteld. De bij het desbetreffende scenario behorende budgetten zijn overgenomen vanuit de startnotitie en opgenomen in het onderdeel Financiën in deze beleidsnotitie. Een koppeling van de aanvullende middelen aan de gewenste ontwikkelingen binnen het beleidsdomein kunst en cultuur vindt plaats binnen de ontwikkelagenda. We doen alles zo veel mogelijk op een evenwichtige wijze. Keuzes zijn niettemin van belang, want we kunnen niet alles tegelijk en in even grote mate.
18
Participatietraject Onderdeel van het proces om een breed gedragen kunst- en cultuuraanpak te ontwikkelen is het participatietraject dat we in 2023 zijn gestart. Hierbij zijn en worden in de ontwikkelingsfase van de kunst- en cultuuraanpak organisaties en instellingen, professionals, inwoners, kunstadviescommissie, volksvertegenwoordigers, beleidsmakers etc. geconsulteerd. In de periode januari tot en met november 2023 zijn er voorafgaand aan het ontwikkelen van de startnotitie en vervolgens voorafgaand aan het ontwikkelen van de beleidsnotitie diverse manieren van participatie ingezet in samenwerking tussen CultuurOost en gemeente Nunspeet. Er zijn diverse gesprekken gevoerd tussen individuele culturele organisaties (professioneel en amateur) en CultuurOost/gemeente Nunspeet. In juni 2023 is een participatiebijeenkomst voor o.a. culturele organisaties, verenigingen, stichtingen en overige belanghebbenden georganiseerd in Kulturhus Elspeet met een mooie opkomst. Vervolgens zijn er in alle vier kernen in najaar 2023 inloopbijeenkomsten georganiseerd die op een breed publiek van jong tot oud waren gericht, om meer beeld te krijgen van kunst en cultuur in de specifieke kernen. In de rondetafelgesprekken die daar ontstonden werd een eerste aanzet gegeven voor nieuwe verbindingen en ontwikkelingen.
Vooral in de kernen Vierhouten, Elspeet en Nunspeet werd actief gebruik van de inloopmogelijkheid gemaakt. Er was de mogelijkheid om input te geven via een online formulier, waar vanuit de vier kernen ook ruim gebruik is gemaakt. Ten slotte is op 18 december 2023 een informatiesessie voor de gemeenteraad gehouden. Deelnemers aan het participatietraject hebben o.a. thema’s, doelen, ideeën, nieuwe samenwerkingen, doelgroepen, problemen en oplossingsrichtingen aan kunnen dragen. We hebben in de bijlage een samenvatting opgenomen van de aandachtspunten die per kern in het hele participatietraject zijn aangegeven. Voor de fase van de beleidsnotitie zijn daar grote lijnen uit gehaald, en overige punten nemen we mee als we samen met culturele partners en overige belanghebbenden met ontwikkellijnen voor de ontwikkelagenda en concrete acties voor de actieplannen aan de slag gaan. We moeten daarbij wel keuzes maken, waarbij we ons baseren op de doelstellingen en criteria en gebruiken daarvoor ook de waardendriehoek. Participatie krijgt een vervolg via het Cultuurplatform maar ook door één van de diverse participatiemogelijkheden die er zijn, in te zetten bij specifieke ontwikkelingen en projecten. Dit wordt nader uitgewerkt en toegelicht in de ontwikkelagenda en actieplannen.
Dit betekent ook concreet dat we in de komende periode de huidige Kunstadviescommissie in nauw samenspraak met commissie ontbinden, en vervolgens overgaan tot een nieuwe werkwijze voor participatie en advies op het gebied van kunst en cultuur.
19
Financiën en monitoring Financiën Voor de huidige infrastructuur zijn de financiën niet meer voldoende. Uit de gesprekken met culturele partners blijkt nu, dat de naweeën van de coronapandemie en stijgende vaste lasten zoals huur-, energie- en loonkosten voor een kwetsbare positie zorgen. Om het huidige niveau van voorzieningen en aanbod te handhaven en door te ontwikkelen, zijn er meer investeringen nodig. Het totale structurele budget voor kunst en cultuur bedroeg in 2023 iets meer dan € 1 miljoen. Dit is inclusief de aanzienlijke budgetsubsidie aan de bibliotheek voor de bibliotheeklocaties in Nunspeet en Elspeet, een substantieel bedrag voor muziekonderwijs en kleinere bedragen o.a. voor jaarlijkse en eenmalige subsidies.
Bij vaststelling van de startnotitie en de keuze voor het scenario ‘Impuls voor impact’ is een bedrag van € 375.000,-- door de gemeenteraad beschikbaar gesteld bovenop de bestaande budgetten. De bij het desbetreffende scenario behorende budgetten, zoals hieronder aangegeven, zijn overgenomen vanuit de startnotitie met uitzondering van één aanpassing. Vanuit het budget Kunst- en Cultuurbeleid is een bedrag van € 10.000,-- toegevoegd aan het budget Subsidies aan amateurkunsten voor amateurkunstverenigingen. Een specifiekere koppeling van deze budgetten aan de gewenste ontwikkelingen binnen het beleidsdomein kunst en cultuur vindt plaats binnen de ontwikkelagenda. We doen alles zo veel mogelijk op een evenwichtige wijze, maar keuzes zijn daarbij niettemin van belang.
Budgetten Kunst & Cultuur
TV 1.1
TV 7.3
TV 7.4
TV 7.6 Totaal
Regulier
Samenkracht en burgerparticipatie Vorm.-/ontwikk.werk 570,00 Nuwenspete Cultuur-Presentatie-Productie-Participatie Muziekonderwijs 161.610,00 Subsidies aan amateurkunsten 34.350,00 St. Vrije Academie voor 26.430,00 beeldende kunsten Veluvine beheer 21.700,00 Kunst- en cultuurbeleid 24.920,00 Cultuurhistorisch beleid 5.430,00 Schilderijen aankoop en 9.590,00 onderhoud Uitgaven voor volksfeesten 13.290,00 Stichting NEON 13.080,00 Musea Exposities 2.110,00 Stichting Museum Nunspeet 21.700,00 Media Bibliotheek Nunspeet 712.125,00 1.053.903,53
Aanvullend via kunst- en cultuuraanpak
Totaal beschikbaar
1.000,00
1.570,00
8.000,00 15.500,00 10.000,00
169.610,00 49.850,00 36.430,00
65.000,00 41.500,00 3.000,00 6.000,00
86.700,00 66.420,00 8.430,00 15.590,00
2.000,00 1.500,00
15.290,00 14.580,00
500,00 81.000,00
2.610,00 102.700,00
140.000,00 375.000,00
852.125,00 1.421.905,00
20
Monitoring Voor de monitoring koppelen we de maatschappelijke effecten en doelstellingen aan indicatoren. Hiervoor wordt een monitor ontwikkeld. We doen dit in afstemming met het beleidsdomein sociaal domein waarin een zelfde ontwikkeling gaande is, en in samenwerking met culturele partners. In de monitor komen zowel ‘harde’ als ‘zachte’ indicatoren. We willen niet alleen de cijfers laten zien (tellen), maar ook de impact en waarde van kunst en cultuur laten zien (vertellen). Deze monitor moet zowel sturingsinformatie geven voor het management als college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Voor de ambtelijke organisatie moet de monitor houvast bieden om met culturele partners in gesprek te gaan over de uitvoering. We maken bij de inrichting van de monitor zo veel mogelijk gebruik van reeds bestaande door het Rijk de provincies gehanteerde beleidsindicatoren voor cultuurmonitoring, en zoeken aansluiting bij de uitkomsten van de raadswerkgroep indicatoren. Hieronder staan de huidige door de gemeenteraad vastgestelde beleidsindicatoren. Deze worden gewijzigd en aangevuld als uitwerking van de ontwikkelagenda en gelijktijdig met het ontwikkelen van de nieuwe deelverordening.
➢ Percentage bezoekers Musea Nunspeet (stijging/daling) ➢ Belangstelling Musea Nunspeet ➢ Percentage bezoekers Bibliotheek (stijging/daling) ➢ Belangstellingspercentage bibliotheken Aan de hand van de ontwikkelagenda wordt een actieplan opgesteld voor 2024-2025 en vervolgens weer voor 2026-2027. Dat vormt dan ook een evaluatiemoment voor de ontwikkelagenda, waarbij een rapportage ter kennisname met aanbevelingen aan het college en de raadscommissie Maatschappij en Middelen wordt voorgelegd. Zoals aangegeven is ook de ontwikkelagenda een dynamisch document en kan deze worden gewijzigd aan de hand van ontwikkelingen, actualiteiten, nieuwe wetgeving etc.
21
Bijlage 1 Rol Rijksoverheid bij kunst- en cultuurbeleid Het Rijk wil dat zo veel mogelijk mensen in Nederland toegang hebben tot kunst en cultuur van hoge kwaliteit. Zij steunt daarom grote culturele instellingen. Voorbeelden daarvan zijn rijksmusea en orkesten. Culturele instellingen en cultuurfondsen die subsidie van het Rijk krijgen, vormen samen de landelijke basisinfrastructuur. Hieronder vallen de volgende sectoren, genres en vormen: podiumkunsten, musea, beeldende kunst, film, letteren en de creatieve industrie. Landelijk zijn zes cultuurfondsen actief. Deze fondsen financieren instellingen en ondersteunen makers en projecten op alle culturele disciplines: architectuur, digitale cultuur en vormgeving, beeldende kunst, erfgoed, film, letteren, podiumkunsten en cultuurparticipatie/-educatie. Zij zorgen voor doorstroming, vernieuwing, talentontwikkeling en zoeken actief naar verbinding met publiek, makers, kunstenaars en regio. Dit zijn fondsen die door de instellingen en makers zelf benaderd moeten worden. Daarnaast is nog een aantal fondsen landelijk en/of regionaal actief, zoals het Prins Bernard Cultuurfonds, BNG Cultuurfonds of VSB Fonds. Het cultuurbeleid van het kabinet richt zich op vijf thema’s: ‘cultuur maakt nieuwsgierig’, ’ruimte voor nieuwe makers’, ‘cultuur, een leefomgeving met karakter’, ‘cultuur is grenzeloos ’en ‘een sterke culturele sector’.
Het is duidelijk dat de cultuursector het zwaar heeft (gehad) tijdens (en na) de coronacrisis. De komende periode zal wat cultuur betreft ook in het teken staan van herstel, vernieuwing en groei.7 Corona toonde het innovatieve vermogen van de kunst- en cultuursector. Het publiek waardeert de combinatie van fysieke en digitale cultuurbeleving, en deze ontwikkelingen zullen de sector toekomstbestendiger maken. In de hoofdlijnenbrief Cultuur wordt door de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ingezet op herstel door de focus te leggen op een aantal hoofdlijnen, waaronder innovatie en jongeren. De doelgroep jongeren krijgt extra aandacht na de impact die de coronacrisis heeft gehad op jongeren op sociaal, economisch en mentaal vlak.
Rol provincies bij kunst- en cultuurbeleid Provincies geven subsidie aan kunst en cultuur waar dat van belang is voor de regio, zoals voor cultuureducatie en erfgoed. Ook zetten zij zich in voor spreiding van culturele (onderwijs)voorzieningen in de regio. De Provincie Gelderland streeft naar een partnerschap met de andere overheden richting een duurzame culturele infrastructuur. In 2022 is een vervolg gegeven aan de regionale samenwerking wat betreft het creëren van mogelijkheden voor het behoud en zo mogelijk versterking van de culturele infrastructuur in de regio Noord-Veluwe na de coronaperiode. De ‘Uitwerking regioverkenning Culturele Infrastructuur Noord-Veluwe ’is in 2021 opgesteld en bevat een regionale visie van negen samenwerkende Noord-Veluwse gemeenten als reactie op het provinciaal initiatief en focust op de volgende twee dilemma’s: • het afnemen van de sociale cohesie binnen de kernen van de gemeenten; • de inhoud en de (economische) waarde van cultuur worden onvoldoende onderkend, voor o.a. toerisme, preventieve gezondheid en sociaal domein.
Daarnaast wordt door dezelfde negen Noord-Veluwse gemeenten in de periode 2022-2024 opnieuw samengewerkt in het kader van een cultuur- en erfgoedpact, waarin wordt gefocust op: • Vergroten van het bereik onder en participatie van inwoners aan culturele activiteiten; • Inwoners voelen zich sterker verbonden met hun omgeving en met de regio door sterke cultuurmarketing en regionale projecten (waaronder de invulling van de Verhaallijn Noord Veluwe); 7 Herstelplan Culturele Sector - https://open.overheid.nl/repository/ronl-b6635dc6-dd3d-4c08-9e64-93101e5acf33/1/pdf/stand-vanzaken-moties-en-toezeggingen-met-betrekking-tot-cultuur.pdf
22
• Inhoudelijke focus op de beleving van erfgoed en o.a. muziek, met ruimte voor cross-overs en tussen culturele disciplines en het sociale domein. De subsidie voor de uitwerking regioverkenning en het cultuur- en erfgoedpact voor de jaren 2022, 2023 en 2024 voor de negen gemeenten is als volgt: Subsidies/bedragen Totaalsubsidie provincie 9 Noord-Veluwse gemeenten Regioverkenning Culturele Infrastructuur Noord-Veluwe Totaalsubsidie provincie 9 Noord-Veluwse gemeenten voor Cultuur- en Erfgoedpact Noord-Veluwe Cofinanciering door gemeente Nunspeet via eigen middelen Totale afdracht voor overheadkosten aan penvoerder gemeente Putten Totaal beschikbaar voor regionale activiteiten Regioverkenning en Cultuur- en erfgoedpact in de 9 Noord-Veluwse gemeenten, waarvan: Totaal beschikbaar voor regionale activiteiten Regioverkenning en Cultuur- en erfgoedpact op locaties in gemeente Nunspeet − waarvan zelf is ge(co)financierd door gemeente Nunspeet Totaal beschikbaar (provinciale subsidie en cofinanciering gemeente Nunspeet) voor regionale activiteiten Regioverkenning en Cultuur- en erfgoedpact op locaties in gemeente Nunspeet: − 2022 2023 − − 2024
Totaalbedragen voor periode 2022, 2023 en 2024 650.000 405.000 45.000 293.000 988.000 109.000 45.000
36.000 36.000 36.000
Van de regionale projecten die met de twee provinciale subsidies worden gefinancierd heeft o.a. het volgende betrekking op de gemeente Nunspeet: • inzet van 0,17 fte voor een community programmeur die o.a. een cultuur- en erfgoedplatform in de gemeente Nunspeet gaat oprichten en bij de opstart ondersteunen; • ontwikkelen, selecteren en produceren van een aantal verhalen over verleden, heden, en toekomst die zodanig herkenbaar zijn als ‘een voor de regio Noord-Veluwe kenmerkende verhaallijn’ in een passende kunstvorm zichtbaar te maken voor de inwoners van en bezoekers van de kernen van de gemeente Nunspeet. • uitvoeren van een Landart project; • uitvoeren van een taalproject op het snijvlak tussen taal en muziek; • organiseren van een erfgoedcongres. De provinciale subsidie voor de 'Uitwerking regioverkenning Culturele Infrastructuur Noord-Veluwe’ is eenmalig voor 2022 t/m 2024. Verlenging van de subsidieregeling voor cultuur- en erfgoedpacten vanaf 2025 is afhankelijk van de bestuurlijke keuzes van de provincie.
Rol gemeenten bij kunst- en cultuurbeleid Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het lokale kunst- en cultuurbeleid en voor de voorzieningen van cultuureducatie en amateurkunst. Hieronder vallen bijvoorbeeld: ruimtes voor podiumkunsten en lokale organisaties, financiële ondersteuning voor gemeentelijke musea, bibliotheken en muziekscholen. In het Raadsakkoord en het Collegeprogramma Nunspeet 2022-2026 'Samen meer voor elkaar’ hebben gemeenteraad en college aangegeven een kunst- en cultuuraanpak te gaan realiseren. In het raadsakkoord en het collegeprogramma staat wat we willen bereiken: • onze ambities op het gebied van kunst en cultuur waar blijven maken; • een duurzame instandhouding van onze lokale culturele sector8.
8 Collegeprogramma 2022-2026 'Samen meer voor elkaar’ gemeente Nunspeet
23
Bijlage 2 Waardendriehoek kunst en cultuur ‣ Culturele waarde: De intrinsieke waarde van kunst en cultuur geeft betekenis aan ons bestaan. Denk daarbij aan de nabijheid van voorzieningen, de culturele infrastructuur, uitzonderlijke culturele prestaties en innovaties in kunst en cultuur. De culturele waarde omvat ook het bereiken van een volgend persoonlijk niveau binnen amateurkunst of het meemaken en beleven van kunst, cultuur en erfgoed. ‣ Sociale waarde: Hiermee wordt de maatschappelijke impact en relevantie van kunst en cultuur zichtbaar. Deze waarde vormt een verbinding met zaken als verenigingsleven, community, begrip voor elkaar of burgerschap, met opgaven zoals eenzaamheid, talentontwikkeling, vergrijzing, perspectief voor jongeren of tegengaan van polarisatie en bevorderen van geletterdheid. Dat gebeurt door middel van een dialoog, educatie en bijeenkomsten. ‣ Economische waarde: Kunst en cultuur geeft een impuls geeft aan de aantrekkelijkheid van een gemeente, bijvoorbeeld bij vrijetijdsbesteding. Dit gaat onder meer over cultureel ondernemerschap, werkgelegenheid in kunst en cultuur, regiomarketing of impulsen aan de lokale economie door bestedingen van bezoekers aan culturele evenementen en voorzieningen.
24
Tussen de waarden bevinden zich verbindingen. Die kunnen we invullen als werkvormen. ‣ Cultuureducatie: Dit draagt bij aan betrokkenheid en capaciteit om deel te nemen. Een cultuurcoach/combinatiefunctionaris kan hiermee aan de slag. Voor de honorering hiervan kunnen kaders opgesteld worden. Ook kijken we naar bestaande kaders zoals WMO. ‣ Cultuurrecreatie: Dit verhoogt het ‘rendement’ van kunst en cultuur. Het voorziet culturele mogelijkheden voor zoveel mogelijk mensen van een financieel fundament. Op basis van vraag en aanbod wordt de verbinding tussen sociale opgaven en maatschappelijke relevantie gemaakt. Ten behoeve van het beoordelen van projectvoorstellen en subsidieaanvragen kunnen bijvoorbeeld criteria opgesteld worden. ‣ Cultuurwaardecreatie: Dit draagt bij aan het geheel van culturele voorzieningen in een gemeente, die daardoor aantrekkelijker wordt om te wonen en te werken. Het draagt bij aan de innovatieve en adaptieve kracht van een samenleving. Dat is het rendement van kunst en cultuur. Hiervoor maken gemeente en culturele partners, in dit geval de musea, afspraken over de gezamenlijke doelstellingen en het te behalen resultaat. In de waardendriehoek en de bijbehorende werkvormen komen een aantal essentiële zaken aan bod: • innovatie/creativiteit: Dit gaat om aanpassingsvermogen.
en het vermogen om te gaan met complexe vraagstukken, vernieuwing van aanbod en aanpak en met nieuwe, bruikbare ideeën te komen; • educatie/beleving: Cultuur met Kwaliteit (CmK), museumlessen, bevorderen van geletterdheid etc.; dit draagt bij aan meer belangstelling voor en beter toegerust zijn om kunst en cultuur te beleven, te waarderen en eraan bij te dragen. Beleving is een belangrijk aspect van de overdracht en interactie bij educatie; • rendement/samenwerking: Door samen te werken kunnen soms kosten bespaard worden, maar vooral de verbinding met andere domeinen, zorgt voor meer impact en daardoor rendement; • deelname/inclusie: Brede deelname aan kunst en cultuur zorgt voor cohesie, verbondenheid en voorkomt isolatie • legitimiteit/draagvlak: Wanneer kunst en cultuur van en voor iedereen is, helpt om identiteit te vormen en bijdraagt aan maatschappelijke doelen, is het draagvlak groter en winnen kunst en cultuur en de deelname daaraan aan legitimiteit; • haalbaarheid: Door duidelijke kaders te bepalen, criteria voor honorering van voorstellen en afspraken met culturele partners, zorgen we voor een haalbaar beleid; • betaalbaarheid: De waardendriehoek laat zien welke keuzes gemaakt kunnen worden, op basis van een visie en maatschappelijke gewenstheid; dat voorkomt nodeloze inspanningen en maakt kunst en cultuur betaalbaar.
Om iedereen mee te laten doen aan kunst en cultuur zijn voorzieningen, programma’s en een heldere rol van de gemeente nodig. Keuzes zijn daarbij van belang, want we kunnen niet alles tegelijk.
25
Bijlage 3 Overzicht betrokkenen bij participatietraject Vertegenwoordigers van onderstaande culturele organisaties, verenigingen, stichtingen, ondernemingen etc. hebben deelgenomen aan één of meerdere onderdelen van het participatietraject tot dusver. Daarnaast is er op persoonlijke titel of anoniem input geleverd door diverse inwoners van de kernen van de gemeente Nunspeet. ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢
Boaz Jachin-school Elspeet Creacafé Elspeet Chr. Gemengd Koor Viva Vox Elspeet Chr. Mannenkoor Salvatori Nunspeet Cultuurkust Elspeetse Fanfare Korps en Slagwerkensemble Galerie Atelier I. Slaa Gem. Chr. Zangvereniging Crescendo (Hulshorst) Harmonie Nunspeet Heemkundige Vereniging Nuwenspete Historisch Museum Elspeet Hotel Vierhouten Kunstadviescommissie Landstede Molijn Beheer BV Noord-Veluws Museum Oratoriumkoor Noordwest Veluwe Oranjevereniging Elspeet Schaapskudde Elspeter Heide Stichting Bibliotheek Noordwest-Veluwe Stichting Muurgedichten Stichting Blijdeheidekat Stichting Dorpshuis Elspeet Stichting Kunstkring Nunspeet Stichting Veluvine Cultuur Stichting Vrije Academie voor beeldende kunst Nunspeet Van den Broek Lohman Fonds Veluvine Nunspeet Beheer CV Vereniging Dorpsgemeenschap Vierhouten Vereniging Dorpshuis De Wieken Hulshorst Vierhouterkoor Volksuniversiteit Nunspeet VVV Nunspeet uit de Kunst Werkgroep Beeldende Kunst Veluvine etc.
26
Overzicht input vanuit participatietraject We hebben in de bijlage een samenvatting opgenomen van de aandachtspunten die per kern in het hele participatietraject zijn aangegeven. Voor de fase van de beleidsnotitie zijn daar grote lijnen uit gehaald, en overige punten nemen we mee als we samen met culturele partners en overige belanghebbenden met ontwikkellijnen voor de ontwikkelagenda en concrete acties voor de actieplannen aan de slag gaan. We moeten daarbij wel keuzes maken, waarbij we ons baseren op de doelstellingen en criteria en gebruiken daarvoor ook de waardendriehoek. Sommige punten die zijn ingebracht, behoren tot andere beleidsdomeinen zoals erfgoed, waarover integraal keuzes moeten worden gemaakt.
Input via participatietraject Gemeente
Elspeet
al in beleid
• Inzetten op verbindingen leggen, o.a. verbinding met andere domeinen (sociaal domein/economie/toerisme/natuur)
√
• Samenwerken, faciliteren en stimuleren
√
• Betrekken van jongeren en kwetsbaren
√
• Ruimte voor maatwerk, grote én kleine initiatieven ondersteunen
√
• Uitbreiden van en communiceren over subsidiemogelijkheden gemeente
√
in de uitvoering
• Muziek, Atelier en Podium Uniek uitbreiden en bestendigen
√
• Promotie en verbreden doelgroep museum
√
• Burgerschapsvorming via omgevingsbewust onderwijs
√
• Faciliteren en stimuleren deelname en bestendigen bestaand aanbod.
√ √
• Gezamenlijke promotie aanbod
Hulshorst
• Gemeenschapsvoorziening centraal punt kunst en cultuur in de kern (o.a. exposities)
√
• Cultuureducatie (o.a. muziek) in de kern
√
• Belangrijke rol en mogelijkheden bibliotheek onderschrijven en ondersteunen (o.a. laaggeletterdheid en ondersteuning digitale vaardigheid)
√
• Tegengaan toenemende druk op begrotingen door prijsinflatie en op organisaties door regeldruk
√
• Ondersteuning en faciliteren van evenementen (subsidie/accommodatie)
√
• Verduurzamen en faciliteren verenigingsleven
√
√
• Gemeenschapsvoorziening centraal punt kunst en cultuur in de kern
√
• Aandacht voor cultuurhistorisch erfgoed
√
• Creatieve kleinschalige initiatieven stimuleren
√
• Cultuureducatie in de kern
√
• Ruimte voor experimenteren met nieuwe activiteiten in de kern
√
27
Nunspeet
• Een breed kunst- en cultuuraanbod stimuleren
√
• Versterken en vernieuwen van aanbod/faciliteiten
√
• Grotere deelname van diverse doelgroepen stimuleren
√ √
• Ondersteuning oefen-/exporuimte amateurkunst • Verduurzamen grote bouwstenen lokale culturele infrastructuur (accommodaties/activiteiten)
√
• Evenementen met professionals en amateurs
√
• Gezamenlijke promotie/website/kalender
√
• Cultuureducatie vs. erfgoed-/natuureducatie
√
• Ondersteuning minima voor cultuurparticipatie
√
• Nunspeet kunstenaarsdorp beter uiten
√ √
• Kunstwerken- en routes en gedichten in de openbare ruimte stimuleren • Culturele manifestaties/festivals/kunstweek stimuleren
√
• Uitbreiden van cultuur-/erfgoededucatie op de scholen
√ √
• Aandacht voor behoud cultuurhistorisch erfgoed
Vierhouten
• Kunst en cultuur als middel tegen eenzaamheid
√
• Belangrijke rol en mogelijkheden bibliotheek onderschrijven en ondersteunen
√
• Toenemende druk op begrotingen door prijsinflatie en op organisaties door regeldruk
√
• Specifieke aandacht voor beeldende kunst, podiumkunst en muziek (breed); en daarbij ontwikkeling van talent
√
• Economische en sociale dubbelwaarde van cultuur zien en benutten ter versterking van o.a. welzijn en leef-, vestigings- en ondernemersklimaat
√
• Verduurzamen en faciliteren verenigingsleven
√
• Evenementen en ruimte voor de jeugd
√
• Gemeenschapsvoorziening centraal punt kunst en cultuur in de kern (o.a. exposities)
√
• Ontmoeting, verbinding en zingeving
√
• Creatieve en innovatieve initiatieven stimuleren
√
• Ruimte voor experimenteren met nieuwe activiteiten in de kern
√
• Cultuureducatie in de kern
√
• Erfgoed verbinden met kunst en cultuur als podia/via routes
√
• Open podia/korendagen
√
28
Bijlage 4 Kunst- en cultuuraanbod, globaal toekomstbeeld De onderstaande vijf figuren geven een eerste globaal beeld van hoe het culturele veld gemeentebreed en in de kernen eruit moet komen te zien. Dit krijgt vervolgens verder vorm en wordt ingevuld per kern in de ontwikkelagenda en de actieplannen, die in samenwerking met culturele partners worden opgesteld. .
Gemeente Nunspeet
29
kunst- en cultuureducatie
Nunspeet
podiumkunst
beeld
kunst- en cultuureducatie
Elspeet
podiumkunst
30
kunst- en cultuureducatie
Hulshorst
podiumkunst
Vierhouten
kunst- en cultuureducatie
beeld
31
Bijlage 5 Samenvatting beleidsnotitie
Kunst - en cul tuuraanpak
O v e r zi ch t c u l t ur el e v e l d : g e me e n te Nu n s p e et, i n e l k e k e r n e e n a n d e r e s a me n ste ll in g e n z wa a r t ep un t
K u n s t e n c u lt u u r…
V ISIE op kunst en cul tuur i n N unspeet, El speet, H ul shorst en Vi erhouten In de gemeente Nunspeet kan iedereen meedoen aan de samenleving. Daarin is een essentiële rol weggelegd voor kunst en cultuur. Deelname aan kunst en cultuur verbindt mensen met hun leefomgeving en met elkaar, in al hun diversiteit en eigenheid. Deelname aan kunst en cultuur verhoogt het welzijn, of dit nu is als amateur, als professional, of als toeschouwer. Door een sterke basis voor kunst en cultuur te bevorderen, maken we meedoen voor zoveel mogelijk mensen mogelijk. Kunst en cultuur bevestigt ons in wie we zijn. Het brengt mensen samen, verrast, verrijkt en verhoogt het creatieve en innovatieve vermogen van individuen en bedrijven. Ook draagt het bij aan een plezierige leefomgeving en een gunstig vestigingsklimaat. Mede daardoor heeft cultuur een sterke sociale en economische waarde.