AP 6. Bijlage Uitvoeringsplan Gezondheid 2024 2027

26.

Regioplan Basisvaardigheden - In Nederland zijn er naar schatting 2,5 miljoen volwassenen die onvoldoende basisvaardigheden beheersen. Dat betekent dat zij zodanig moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en/of digitale vaardigheden dat zij daar in hun dagelijkse leven hinder van ondervinden en niet goed kunnen meedoen in de samenleving. Voor de uitvoering van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) is de gemeente Nunspeet aangesloten bij de WEB-regio Stedendriehoek en Noordwest Veluwe. Hiervoor is het Regioplan Basisvaardigheden opgesteld (zie kader). Het regioplan is onder andere gericht op basisvaardigheden en gezondheid. Mensen die moeite hebben met taal en rekenen hebben vaak onvoldoende toegang tot informatie over ziekte en gezondheidszorg. Ze ontwikkelen vaker een ongezonde levensstijl en zijn zich onvoldoende bewust van de daarbij behorende risico’s. Als gevolg daarvan hebben deze mensen een verhoogd risico op gezondheidsproblemen. Het taalbeleid kan bijdragen aan het terugdringen van het aantal inwoners met onvoldoende gezondheidsvaardigheden. Op dit moment onderzoeken we ‘Digivitaler’, een lesprogramma over het gebruik van digitale zorg.

Het doel van het Regioplan Basisvaardigheden is een inclusieve samenleving waar zoveel mogelijk mensen de basisvaardigheden beheersen, zodat: • minder inwoners belemmeringen ervaren om deel te nemen aan de samenleving; • meer inwoners aan het werk zijn en participeren; • meer inwoners een startkwalificatie behalen; • meer inwoners financieel zelfredzaam zijn; • meer ouders betrokken zijn bij de schoolloopbaan van hun kind; • meer mensen in staat zijn gezond te leven.

Coördinator gezondheid statushouders - In 2024 kopen we voor het eerst het ‘plusproduct’ coördinator gezondheid statushouders in bij GGD NOG. Onze inzet op nieuwkomers is nodig; zij hebben veel en grote uitdagingen in hun nieuwe land. Ook vraagt hun gezondheid aandacht om hun inburgering te doen slagen. Daarom koppelen we aan het participatieverklaringstraject (PVT), in afstemming met buurtbemiddeling, een aantal workshops voor statushouders. Dit zijn informatieworkshops over bijvoorbeeld de zorg in Nederland zoals de huisarts, kraam- en jeugdzorg en de bevolkingsonderzoeken voor borst-, baarmoederhals- en darmkanker over hoe om te gaan met stress en spanningsklachten en over voeding en een gezonde leefstijl. Daarnaast gaan consulenten van de gemeente zelf een workshop volgen over psychische gezondheid bij statushouders. Ongelijk investeren voor gelijke kansen - We streven naar een samenleving waarin het voor iedereen mogelijk is om een goed leven te leiden. Echter toont wetenschappelijk onderzoek aan dat mensen met een lage sociaal economische positie (SEP) op verschillende gebieden (gezondheid, onderwijs, werk en inkomen en wonen) minder goed af zijn dan inwoners met een hoge SEP.

Deze verschillen ontstaan omdat deze inwoners in hun hele leven meer risico lopen op achterstanden op de genoemde gebieden – vaak al vanaf de geboorte, en 9 maanden daarvoor, en er (te) weinig kansen en beschermende factoren tegenover deze risico’s staan. Via het Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden wordt hier vanuit de gemeente op ingezet. Daarbovenop willen we bewerkstelligen dat bij nieuwe ontwikkelingen zoals pilots eerst wordt geïnvesteerd in de wijken waar relatief veel mensen met een lage SEP wonen.

27.

71.. Gezonde fysieke en

sociale leefomgeving

Hoofstuk 7 gaat over een gezonde fysieke en sociale leefomgeving, waarbij we de fysieke en sociale leefomgeving als aparte paragrafen bespreken. De leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan onze gezondheid en ons welzijn; een gezonde fysieke en sociale leefomgeving is een prettige plek om te leven. Een gezonde leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen en gezond eten. Ook biedt een gezonde leefomgeving toegang tot voorzieningen zoals scholen, winkels en buurthuizen en is ruimte om elkaar te ontmoeten.

7.1 Een gezonde sociale leefomgeving Bij een gezonde sociale leefomgeving is er sprake van sociale cohesie (samenhang), omzien naar elkaar en samenredzaamheid. In een gezonde sociale omgeving wonen mensen veilig, voelen mensen zich verbonden en steunen buurtbewoners elkaar. Als gemeente zetten we in op sociale cohesie en samenredzaamheid via wijkontmoetingscentra, buurthuizen en welzijnswerk. Ook ondersteunen we vrijwilligers en mantelzorgers en proberen we ontwikkelingen die een sociale leefomgeving belemmeren tegen te gaan, zoals criminaliteit en huiselijk geweld.

In ontwikkeling Verbinding met kunst en cultuur - De verbinding van kunst en cultuur met het sociaal domein, waaronder volksgezondheid, krijgt een vaste plek in de uitvoering van de kunst- en cultuuraanpak van de gemeente Nunspeet. Zo wordt kunst en cultuur in de nieuwe beleidsnotitie voor 2024-2027 ingezet om participatie, welzijn en sociale cohesie te vergroten. Door deel te nemen aan kunst en cultuur worden mensen verbonden met hun leefomgeving en met elkaar in al hun diversiteit en eigenheid. Hiervoor werken we toe naar een integrale aanpak met culturele partners en partners vanuit zorg en welzijn. Vanuit het concept van Positieve Gezondheid worden bovendien projecten (door)ontwikkeld door onder andere Cultuurkust, de bibliotheek, het Noord-Veluws Museum, welzijnsorganisaties en amateurkunstorganisaties.

7.2 Een gezonde fysieke leefomgeving Een gezonde leefomgeving is duurzaam, groen en schoon. De gemeente Nunspeet staat bekend als een groene gemeente en daar zijn we trots op. Naast dat het fijn is om naar natuur te kijken of je er in te begeven, heeft het positieve effecten op mentale gezondheid. Ook brengen bomen en struiken schaduw en verkoeling; groen is essentieel voor een klimaatbestendige en duurzame omgeving. Samen met beleidsadviseurs Duurzaamheid zetten we in op een gezonde fysieke leefomgeving.

28.

De inrichting van de fysieke leefomgeving beïnvloedt hoe deze gebruikt wordt en of het uitnodigt tot gezond gedrag. Vanuit gezondheid gaan we in gesprek met het domein Ruimte om keuzes te maken op basis van de 12 principes voor een gezonde leefomgeving volgens de Amsterdamse gezondheidslogica (zie kader).

Lopende acties

De 12 principes voor een gezonde leefomgeving: 1) Fietsers en voetgangers krijgen ruim baan 2) Een gezonde stad is een groene stad 3) De stad is een speeltuin 4) Sport is om de hoek 5) Er is ruimte voor ontmoeting en verbinding 6) Drukte wordt afgewisseld met rust en stilte 7) Gezond voedsel is logisch en overal 8) Buurten zijn prettig voor ouderen 9) De schoolomgeving is gezond in het bijzonder 10) Er is gezonde lucht voor iedereen 11) De stad is bestand tegen klimaatverandering 12) Gebouwen en buitenruimten dragen bij aan gezondheid

Groene Schoolpleinen - Samen met beleidsadviseurs Duurzaamheid zetten we in op het vergroenen van de schoolpleinen. Naast de positieve effecten, de biodiversiteit en klimaatbestendigheid ondersteunt een groen schoolplein ook de ontwikkeling van kinderen. Een groen schoolplein is een buitenruimte met dynamiek, planten en dieren; het is een omgeving die uitnodigt om te ontdekken en onderzoeken en die beweging en spelen stimuleert. We gaan met scholen in gesprek die hun schoolplein willen vergroenen en bieden subsidiemogelijkheden aan. Daarbij stimuleren wij scholen om hun schoolpleinen ook buiten openingstijden beschikbaar te stellen voor kinderen in de buurt.

Uitvoeringsplan Bewegen, Spelen en Ontmoeten - Buitenspelen is essentieel voor een gezonde ontwikkeling voor kinderen. Het verbetert naast de motoriek en coördinatie ook het zelfvertrouwen en sociale vaardigheden. Bovendien is het voor jongeren, volwassenen en ouderen ook belangrijk om te sporten en te bewegen; het draagt bij aan langer gezond blijven. Kortom, het is belangrijk om de openbare ruimte uitnodigend in te richten om veilig en met plezier te kunnen spelen, bewegen en ontmoeten. In het Uitvoeringsplan Bewegen, Spelen en Ontmoeten wordt voorgesteld hoe de speelruimtelocaties aangepast kunnen worden, zodat deze aansluiten bij de behoeften van de inwoners van gemeente Nunspeet. Hitteplan - Het Ministerie van VWS heeft in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een Nationaal Hitteplan opgesteld: een waarschuwingssysteem om via de regionale contacten extra aandacht te vragen voor de risico’s van warm weer, met nadruk op risicogroepen. In aanvulling hierop hebben we in de gemeente Nunspeet een lokaal hitteplan opgesteld. Dit is een communicatieplan om informatie tijdig en volledig te verspreiden onder kwetsbare personen en organisaties die te maken hebben met kwetsbare groepen.

Automatische Externe Defibrillatoren (AED’s) - De aanwezigheid en beschikbaarheid van een AED kan bij een hartstilstand doorslaggevend zijn voor de overlevingskansen. Daarom streven we naar een dekkend netwerk van AED’s en burgerhulpverleners.

29.

In ontwikkeling Aansluiten bij wetten en akkoorden - De Omgevingswet biedt kansen om als gemeente de leefomgeving gezond(er) in te richten. Bij nieuwe (bouw)plannen zoeken we vanuit gezondheid afstemming met het domein Ruimte en andersom gebeurt dit ook. We gaan de komende tijd onderzoeken hoe we deze werkafspraak goed kunnen borgen. Daarnaast gaan we onderzoeken hoe we kunnen aansluiten bij het Schone Lucht Akkoord. Tegengaan ongezonde reclame - We onderzoeken in welke mate reclame-uitingen in de openbare ruimte aangepast kunnen worden, zodat inwoners niet continu worden geconfronteerd met ongezonde advertenties. Positieve Gezondheid in al het beleid - Het bewerkstelligen van het credo ‘health in all policies’ vraagt van de gehele gemeentelijke organisatie dat zij afweegt welke effecten de beleidskeuzes, acties en activiteiten hebben op de gezondheid van de inwoners van gemeente Nunspeet. Om hier alle collega’s bewust over na te laten denken, wordt het voortaan toegevoegd als invulveld in alle collegevoorstellen. Dit heeft tot gevolg dat alle ambtenaren in hun collegevoorstellen moeten aangeven welk effect (in positieve of negatieve zin) het voorliggende collegevoorstel heeft op gezondheid.

30.

81.. Monitoring en evaluatie

Tijdens de raadsvergadering van 28 september 2023 is het punt: “Herijking indicatoren Programmabegroting gemeente Nunspeet” besproken. Tijdens deze vergadering is de raad akkoord gegaan met de aangepaste indicatoren ten behoeve van alle programma’s in de Programmabegroting van de gemeente Nunspeet, zoals opgenomen in de bijlage van desbetreffende raadsvoorstel. Daarin is ook het Programma 4 Volksgezondheid en Milieu opgenomen. Daarin is afgesproken om onderstaande indicatoren aan te houden (zie ook tabel 2):

• Inwoners ervaren goede gezondheid. • Inwoners zijn beschermd tegen infectieziekten (RVP).

• Inwoners ervaren voldoende veerkracht (Link • • • • •

naar Positieve Gezondheid). Percentage inwoners dat voldoende beweegt conform norm Gezond Bewegen neemt toe. Percentage inwoners met gezond gewicht neemt toe. Percentage inwoners dat rookt neemt af. Percentage inwoners dat voldoet aan de norm alcoholgebruik neemt toe. Vaccinatiegraad zuigelingen < 2 jaar - geen enkele vaccinatie neemt af.

In het afgelopen najaar (2023) zijn er, vanwege de start van OKO, extra vragen opgenomen in de jeugdmonitor van de GGD NOG. Aan de hand van deze vragen worden er nieuwe indicatoren opgesteld waardoor OKO geëvalueerd kan worden. Deze indicatoren worden vastgelegd in het uitvoeringsplan dat voor OKO geschreven wordt. In de bijlage: Situatieschets Nunspeet April 2024 zijn de eerste resultaten van OKO gepresenteerd. Daarnaast zijn we in gesprek met de GGD NOG over het evalueren van Positieve Gezondheid zoals we daarmee werken in de gemeente Nunspeet. De huidige indicator veerkracht past al goed in het gedachtegoed van Positieve Gezondheid en we onderzoeken of er nog meer verbindingen gemaakt kunnen worden vanuit de monitors van de GGD NOG. We zijn ons ervan bewust dat cijfers niet het gehele verhaal vertellen. Daarom onderzoeken we of er aanvullende methoden helpend zijn waardoor we Positieve Gezondheid breder kunnen evalueren. Hiervoor maken we gebruik van de evaluatiewijzer van het Institute for Positive Health (iPH) - het instituut over Positieve Gezondheid.

31.

Tabel 2 - Indicatoren programma 4 Volksgezondheid en Milieu KPI’s

Omschrijving

Frequentie

Bron

Inwoners ervaren goede gezondheid (volgens inzicht uit “De Gezondheidsmonitor Jeugd, Volwassenen en Ouderen” in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder).

Geeft een overall beeld van de fysieke en mentale gezondheid, lijkt ook een goede voorspeller voor sterfte te zijn. Percentage middelbare scholieren en (jong)volwassenen dat zijn/haar gezondheid als (zeer) goed ervaart.

4-jaarlijks

Gezondheidsmonitor Jeugd, Gezondheidsmonitor jongvolwassenen, Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD’en, RIVM en CBS.

Inwoners zijn beschermd tegen infectieziekten (RVP).

Volledige deelname RVP (2 jaar), Hib volledig (2 jaar), pneumokokken volledig (2 jaar), Hepatitis B volledig (2 jaar), D(K) TP volledig (10 jaar), BMR volledig (10 jaar), HPV volledig (14 jaar), MenACWY volledig (cohorten 2001-2005).

1x per jaar

Jeugdgezondheid GGD NOG, CBS.

Veerkracht (volgens inzicht uit “De Gezondheidsmonitor Jeugd, Volwassenen en Ouderen” in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder.) Link naar Positieve Gezondheid.

Bij jeugdmonitor uitgevraagd a.d.h.v. twee uitspraken “Na een moeilijke periode herstel ik meestal weer snel” en “Ik vind het moeilijk om me door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan.” Bij de volwassenen en ouderen monitor is een somscore berekend voor veerkracht; percentage volwassenen dat een hoge score voor veerkracht heeft.

4-jaarlijks

Gezondheidsmonitor Jeugd, Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD’en, RIVM en CBS.

Percentage inwoners dat voldoende beweegt conform norm Gezond Bewegen (volgens inzicht uit “De Gezondheidsmonitor Jeugd, Volwassenen en Ouderen” in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder).

Percentage kinderen, middelbare scholieren en jongvolwassenen (16-17 jaar) dat elke dag minimaal één uur beweegt; percentage jongvolwassenen (18-25 jaar) dat 5 dagen per week minimaal 30 minuten beweegt; percentage volwassenen dat voldoet aan de Beweegrichtlijn 2017.

4-jaarlijks

Kindermonitor, GGD NOG; Gezondheidsmonitor jeugd, Gezondheidsmonitor jongvolwassenen, Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD’en, RIVM en CBS.

Percentage inwoners met gezond gewicht (volgens inzicht uit “De Gezondheidsmonitor Jeugd, Volwassenen en Ouderen” in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder).

Percentage kinderen met een gezond gewicht; percentage volwassenen en ouderen met een normaal gewicht.

2x per jaar

Jeugdgezondheid, GGD NOG, Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD’en, RIVM en CBS.

Percentage inwoners dat rookt (volgens inzicht uit “De Gezondheidsmonitor Jeugd, Volwassenen en Ouderen” in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder).

Percentage middelbare scholieren en jongvolwassenen dat dagelijks rookt; percentage volwassenen dat (weleens) rookt.

4-jaarlijks

Gezondheidsmonitor Jeugd, Gezondheidsmonitor jongvolwassenen, Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD’en, RIVM en CBS.

Percentage inwoners dat voldoet aan de norm alcoholgebruik (volgens inzicht uit “De Gezondheidsmonitor Jeugd, Volwassenen en Ouderen” in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder).

Percentage middelbare scholieren en jongvolwassenen (16-17-jarigen) dat nooit een heel glas alcohol of meer heeft gedronken, percentage jongvolwassenen (18-25-jarigen) dat niet drinkt of maximaal 1 glas per dag drinkt (norm voor volwassenen), percentage volwassenen dat aan norm voldoet (niet drinkt of maximaal 1 glas per dag).

4-jaarlijks

Gezondheidsmonitor Jeugd, Gezondheidsmonitor jongvolwassenen, Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD’en, RIVM en CBS.

Vaccinatiegraad zuigelingen < 2 jaar geen enkele vaccinatie.

Percentage kinderen onder de 2 jaar dat geen enkele vaccinatie heeft gehad.

1x per jaar

Jeugdgezondheid GGD NOG.

32.

9 . Nawoord Dit uitvoeringsplan is geen statisch document, maar een dynamisch document. In dit uitvoeringsplan hebben we Positieve Gezondheid toegepast als leidraad door de verschillende hoofdstukken. Door te kiezen voor Positieve Gezondheid kiezen we voor een bredere kijk op gezondheid: we verleggen de focus van de aandoening, klacht of beperking naar wat mensen zelf belangrijk vinden en wat zij wél kunnen. Hierbij wordt erkend dat mensen een groot aanpassingsvermogen hebben en in veel situaties zelf regie kunnen blijven voeren over hun leven. Daarnaast biedt Positieve Gezondheid een gezamenlijk kader dat handvatten biedt om de samenwerking tussen professionals en organisaties te versterken. Net als dat Positieve Gezondheid gezien wordt als een aanjager van verandering10, is het ons doel dat dit uitvoeringsplan een verandering teweegbrengt naar een gemeente die stappen zet om: a) gezondheidsverschillen te verkleinen; b) kinderen te laten opgroeien in een gezonde en veilige omgeving; c) inwoners te ondersteunen in hun mentale en fysieke gezondheid; d) iedereen volwaardig mee te laten doen; e) te beschikken over een fysieke en sociale omgeving die veilig en gezond is.

Het omarmen van Positieve Gezondheid en het najagen van bovenstaande ambities vraagt om een lange adem. Het aanleren van gezonde gewoontes kost tijd en veranderingen op het gebied van gezondheidsbevordering zijn vaak pas zichtbaar na langdurige inspanningen.

Tot slot, om het uitvoeringsplan toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk doelgroepen is er een praatplaat opgesteld die het plan samenvat (Figuur 3). Deze praatplaat dient de komende jaren ook als hulpmiddel bij het evalueren en monitoren van de acties zoals beschreven in dit plan.

33.

10

Yaron, G., Spreeuwenberg, M., en Ruwaard, D. (2021). Praktijkhandreiking: Werken met Positieve Gezondheid. Academische Werkplaats Duurzame Zorg

Figuur 3 Visuele samenvatting Uitvoeringsplan Gezondheid 2024-2027

Bezoekadres: Markt 1 8071 GJ Nunspeet (0341) 25 99 11