AP 5e. Bijlage Peilnota - Integraliteit in het sociaal domein

Integraliteit in het Sociaal Domein Peilnota commissie Maatschappij en Middelen

Aanleiding en opzet notitie Op 1 september 2025 is aan uw commissie in de mededelingenbrief een toelichting gegeven op de vraag of een integrale verordening voor het sociaal domein wenselijk is. Naar aanleiding van deze brief heeft uw commissie gevraagd dit onderwerp te agenderen. Voorafgaand hieraan is het onderwerp op 4 november 2025 informeel besproken in de raadswerkgroep “Omzien naar Elkaar”. De werkgroep geeft het advies om dit onderwerp ter peiling aan uw commissie voor te leggen. De notitie nodigt uit tot een discussie over de borging van integraliteit. Zij verkent hoe integraliteit in het sociaal domein kan worden geborgd en legt ter peiling aan uw commissie de vraag voor of een integrale verordening daarvoor noodzakelijk is. Opzet 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

1.

Algemeen: doelstelling van het gemeentelijk sociaal domein en de betekenis van integraliteit Hoe willen we dat als gemeente bereiken: werkprincipes, integraliteit, samenwerking en regie Wat is daarvoor nodig: bouwstenen zoals mandaat, kaders, instrumenten en cultuur Integraliteit voor de inwoner: wat betekent dit concreet in de praktijk Hoe staat het nu met integraliteit? Voorbeelden van integrale uitvoering Waar liggen nog kansen? Peilingvraag: is een integrale verordening noodzakelijk, of kan integraliteit ook worden gerealiseerd via beleid, uitvoering en samenwerking?

Doelstelling van het gemeentelijke sociaal domein en de betekenis van integraliteit

De visie op het sociaal domein in de gemeente Nunspeet bestaat uit drie kernwaarden: • •

Iedere inwoner kan meedoen op een betekenisvolle manier Kan zich naar eigen vermogen ontwikkelen

•

Krijgt passende ondersteuning waar dat nodig is

Deze kernwaarden zijn vertaald in het integrale beleidsplan sociaal domein. Integraliteit is hierin als rode draad opgenomen, Integraliteit betekent dat inwoners niet te maken krijgen met losse loketten of versnipperde regels, maar één samenhangende aanpak ervaren. Deze notitie focust zich vooral op de beleidsterreinen Jeugd, Wmo en Participatiewet. De decentralisaties binnen het Sociaal Domein in 2015 hebben zich namelijk met name op deze terreinen gericht. Gemeenten hebben hierbij ook een wettelijke verplichting om beleidsvrijheid in verordeningen en beleidsregels vast te leggen. In de praktijk overlappen deze terreinen elkaar regelmatig. De vraag ontstaat hierdoor: hoe borgen we een integrale aanpak in het Sociaal Domein.

2.

Hoe willen we dat als gemeente bereiken?

De gemeente wil integraliteit bereiken door vanuit gezamenlijke uitgangspunten samenhang te organiseren tussen de verschillende beleidsterreinen: jeugd, Wmo, werk en inkomen. Dit vraagt om regie en coördinatie vanuit de gemeente en samenwerking met maatschappelijke partners. Werkprincipes: • • •

Eén aanspreekpunt voor de inwoner Multidisciplinaire teams Korte lijnen tussen professionals

Doel: een netwerk dat de inwoner ondersteunt in plaats van belast.

3.

Wat kan bijdragen aan een integrale aanpak

Integraliteit vraagt om een aantal bouwstenen: •

• •

Mandaat en kaders: een beleidsplan sociaal domein dat door raad en college wordt vastgesteld o In het integraal beleidsplan Sociaal Domein, dat uw raad in december 2025 heeft verlengd, is integraliteit expliciet als uitgangspunt geborgd: “integraal werken is de standaard…” Instrumenten: afspraken binnen het gemeentelijke sociale domein en externe partners waarmee wordt samengewerkt Verordening: juridisch gezien kan een integrale verordening worden vastgesteld. Dit kan voordelen hebben in termen van overzicht en uniformiteit. Tegelijkertijd kleven er nadelen aan: o Beperkte meerwaarde voor inwoners: inwoners lezen zelden verordeningen; zij hebben meer aan duidelijke uitleg via persoonlijk contact en andere communicatievormen. Voor inwoners is de vraag of zij daadwerkelijk voordeel ervaren; integraliteit wordt immers vooral bepaald door de manier van werken en de samenwerking tussen professionals.

o

• •

4.

Juridische complexiteit: De verschillen tussen de gemeentelijke sociale zekerheidswetten zijn groot. Zelfs de Wmo en Jeugdwet, waar op het eerste oog veel overlap zit, verschillen op een aantal belangrijke onderdelen. Een juridisch goed onderbouwde integrale verordening resulteert daarom vaak in een kort algemeen deel, met uitbreide aparte hoofdstukken per domein.1 Samenvoegen is lastig en niet

noodzakelijk voor integraliteit. o Risico op verwarring en tegenstrijdigheden: verschillende termen en definities kunnen door elkaar lopen; aanvraagprocedures verschillen per wet. o Onderhoudslast: frequente beleidswijzigingen vragen om aanpassingen. Bij één integrale verordening kan een kleine wijziging leiden tot herziening van het geheel, wat extra tijd en afstemming kost en de druk op de organisatie vergroot. Cultuur en houding: professionals die over domeingrenzen heen kijken en samenwerken vanuit het perspectief van de inwoner. Communicatie en informatie-uitwisseling: het is belangrijk dat professionals van elkaar weten op welke manier zij bij een inwoner betrokken zijn en welke afspraken er zijn gemaakt, zodat zij met elkaar aan dezelfde doelen van de inwoner kunnen werken en elkaar juist versterken in plaats van langs elkaar (of tegen elkaar in) te werken.

Integraliteit voor de inwoner

Voor inwoners betekent integraliteit dat de gemeente en haar partners werken vanuit één verhaal en verder kijken dan het eigen loket. Het gaat niet om de vraag of iemand onder de Wmo, de Jeugdwet of de Participatiewet valt, maar om de vraag wat iemand nodig heeft om mee te doen. Integraliteit zorgt ervoor dat inwoners: • één aanspreekpunt hebben; • één keer het verhaal hoeven te vertellen; • niet van loket naar loket hoeven; • snel passende ondersteuning krijgen; • minder stress ervaren en meer vertrouwen hebben in de gemeente. Integraliteit is dus geen doel op zich, maar een middel om inwoners beter te ondersteunen.

5.

Hoe staat het nu met integraliteit?

In de praktijk wordt al veel gewerkt vanuit integraliteit. Voorbeelden zijn: • Het Financieel Trefpunt: waarin verschillende maatschappelijke partners financiële vragen van inwoners beantwoorden en waar nodig de juiste (verdere) hulpverlening betrekken. • Aansluiting van Wmo-consulenten bij de huisartsen. • De integrale intake schuldhulpverlening: gemeentelijke consulenten schuldhulpverlening voeren samen met maatschappelijk werkers de intake voor schuldhulpverlening uit. • Gezamenlijke trainingen Positieve Gezondheid in het Sociaal Domein.

1 De integrale verordening sociaal domein - kies bewust - Schulinck

• •

• •

Inzet Sociaal Regisseur. De sociaal regisseur voert integrale regie bij complexe casuïstiek binnen het sociaal domein. Integrale keukentafelgesprekken. In het Sociaal Domein worden de intakegesprekken integraal gevoerd. Dit geldt zowel voor Wmo (keukentafelgesprek bij de inwoner thuis), Participatiewet, Schuldhulpverlening (intake samen met een maatschappelijk werker van Stimenz) en Jeugd. Doorbraakbudget voor situaties waar wettelijke kaders in het Sociaal Domein elkaar bijten. Werken volgens de bedoeling: Dat betekent dat we uitgaan van wat inwoners écht nodig hebben, in plaats van strikt regels volgen. Daarbij hanteren we het gedachtegoed van de omgekeerde toets: eerst kijken naar het doel en de bedoeling van de wet, en daarna naar de regels die daarbij passen. De omgekeerde toets benadrukt dat integraliteit niet primair een kwestie is van verordeningen, maar van een werkwijze waarin professionals ruimte hebben om maatwerk te bieden. We blijven deze aanpak verder doorontwikkelen.

Voor inwoners betekent dit dat zij sneller passende hulp krijgen, minder vaak hun verhaal hoeven te herhalen en meer maatwerk ervaren.

6.

Waar liggen nog kansen?

Integraliteit in het sociaal domein is geen eindpunt maar een voortdurend proces van verbetering en ontwikkeling. De afgelopen jaren is zichtbaar dat samenwerking groeit en inwoners steeds meer samenhang ervaren. Toch zijn er kansen om dit verder te versterken en structureel te borgen. Twee voorbeelden: •

•

Stevige lokale toegang 0-100: Een belangrijk voorbeeld is de verkenning van een stevige lokale toegang 0-100 Nunspeet. Het beoogde resultaat van dit project is een toegankelijke en herkenbare toegang tot Jeugdhulp, Wmo en Participatiewet voor alle inwoners van Nunspeet, voor alle leeftijden. Deze toegang moet: • passen binnen de lokale context van Nunspeet; • voldoen aan landelijke eisen; • voor inwoners gemakkelijk te vinden zijn; • een stevige basis vormen voor de verdere uitwerking van de Hervormingsagenda, het Toekomstscenario Kind en gezinsbescherming en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Sterkere verbinding medisch en sociaal domein: Integraliteit gaat verder dan alleen de gemeentelijk sociale zekerheidswetten. Zowel het Integraal Zorgakkoord (IZA) als het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) benadrukken dat goede samenwerking tussen zorgprofessionals en het sociaal domein noodzakelijk is om passende zorg en ondersteuning te bieden. Deze verbinding zorgt ervoor dat niet alleen medische, maar ook sociale factoren worden meegenomen in het welzijn van inwoners. Door deze integrale aanpak wordt het sociale domein versterkt, ontstaat meer samenhang in ondersteuning en preventie, en kunnen mensen langer gezond en zelfstandig blijven.

7.

De kernvraag: Peiling

De centrale vraag is hoe integraliteit het beste kan worden geborgd in het gemeentelijke sociale domein. Is een integrale verordening daarvoor noodzakelijk, of kan integraliteit ook worden gerealiseerd via beleid, uitvoering en samenwerking? De notitie nodigt uit tot de conclusie dat integraliteit vooral een kwestie is van werkwijze en cultuur. Het moet stevig verankerd zijn in het beleid, zoals in het beleidsplan Sociaal Domein, maar niet per se via een integrale verordening. Een integrale verordening kan ondersteunend zijn, maar kent ook nadelen en is geen voorwaarde voor een integrale aanpak. Het is bovendien de vraag of inwoners daar daadwerkelijk voordeel van hebben.