AP 5d. Commissievoorstel Herziening jaarl. brandhoutverkoop

Commissievoorstel 1116840 Commissie: Datum commissievergadering: Agendapunt: Datum college: Onderwerp: Bevoegd orgaan: Portefeuillehouder: Behandeling: Stukken ter inzage: Bijlage(n):

Ruimte en Wonen 10 juni 2025 5d. 10 2025 Herziening jaarlijkse brandhoutverkoop aan particulieren. Burgemeester en Wethouders W. Stoffer Bespreking Geen. − −

−

Luchtkwaliteit en gezondheid in Overijssel en Gelderland; Beleidsverkenning aanvullende maatregelen om de emissies van particuliere houtstook te beperken; Juridisch advies brandhoutverkoop.

Voorstel De geschetste scenario’s voor de toekomstige gemeentelijke verkoop van brandhout bespreken en instemmen met het door het college met inachteneming van de motie “Houtstook” gekozen voorkeursscenario.

Geachte commissie, Inleiding Gelet op de door de gemeenteraad op 19 december 2024 aangenomen motie “Houtstook” leggen wij een aantal scenario’s voor het voortzetten van de gemeentelijke brandhoutverkoop ter bespreking aan uw commissie voor. In de uitwerking zijn opties opgenomen om conform de richtlijnen van de FSC-certificering te blijven werken, de maatschappelijke organisaties te dienen en voorlichting te geven over verantwoord stookgedrag. In onderstaand voorstel worden de volgende scenario's uitgewerkt: 1. 2. 3. 4.

voortzetting huidige werkwijze + training; voortzetting huidige werkwijze + aantonen certificaat; volledige thuislevering door externe partij en voortzetting huidige werkwijze zonder FSC-certificering.

Het college kiest voor scenario 2 omdat dit scenario het meest in de lijn ligt van de door de gemeenteraad op 19 december 2024 aangenomen motie, met dien verstande dat het certificeringsvereiste met ingang van 2026 wordt ingevoerd.

-2-

Uitwerking scenario’s Scenario 1: Voortzetting huidige werkwijze + training aanbieden Voortzetting huidige werkwijze aangevuld met het vereiste van NKC1 voor de zagers. NKC staat voor Nederlands Kettingzaag Certificaat. De training is gericht op hobby- of beroepsmatig zagen van liggend hout met de motorkettingzaag. De gemeente biedt deze training aan via een extern bedrijf aan de ingelote personen die niet al over een certificaat beschikken. De kosten van de training worden rechtstreeks bij hen in rekening gebracht. Met het NKC1-certificaat voldoen de zagers aan de opleidingseisen van FSC. Zagers moeten gebruik maken van het juiste materieel en de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s). De gemeente zal als eigenaar van het FSCcertificaat toezicht moeten houden op het veilig werken. Voordelen: • iedereen is bekend met de maatregelen en uitgangspunten van veilig werken; • gemeente kan aantonen dat het veiligheidsmaatregelen heeft getroffen op voor haar kenbare en bekende gevaren waardoor de kans op aansprakelijkheid wordt verlaagd. Nadelen: • administratieve lasten nemen toe door:  het vastleggen en begeleiden van de training;  controle op veilige werken, PBM’s en materieel; • toezicht en handhaving zijn moeilijk uitvoerbaar zonder verhoogde werkdruk voor het personeel van de gemeente en • belasting op de natuur is groot.

Scenario 2: Voortzetting huidige werkwijze + aantonen certificaat Voortzetting huidige werkwijze, waarbij de klant zelf verantwoordelijk is voor het verkrijgen en aantonen van het certificaat NKC1 (of een vergelijkbaar certificaat) door degene die zaagt. Tijdens de inschrijving wordt aangekondigd dat ze dit bij het tekenen van de overeenkomst zullen moeten aantonen. In de overeenkomst wordt vastgelegd dat uitsluitend mag worden gezaagd door iemand die over een certificaat/diploma beschikt. Men moet tijdens het zagen (een kopie) van het certificaat bij zich hebben. Voordelen: • iedereen is bekend met de uitgangspunten en maatregelen van veilig werken; • gemeente heeft geen extra werkzaamheden aan het aanbieden van een training; • gemeente kan aantonen dat het veiligheidsmaatregelen heeft getroffen op voor haar kenbare en bekende gevaren waardoor de kans op aansprakelijkheid wordt verlaagd; • duidelijke afbakening van verantwoordelijkheden en kosten; • geen stijging van de brandhoutprijs voor mensen die al een diploma hebben en • geen stijging van de brandhoutprijs wegens opleidingskosten die zelf gedragen worden. Nadelen: • gemeente blijft verantwoordelijk voor het toezicht, de controle en de administratie; • toezicht en handhaving zijn moeilijk uitvoerbaar zonder verhoogde werkdruk voor de gemeente en • belasting op de natuur is groot.

-3-

Scenario 3: Volledige thuislevering door een externe professionele partij Gemeente verkoopt het hout aan de particulieren. Het verwerken van het hout gebeurt volledig in eigen beheer van de particulieren. Een externe partij verzorgt in opdracht van de gemeente de thuislevering van het hout, waarna klanten het thuis verder kunnen verwerken. Voordelen: • administratief eenvoudiger voor de gemeente, aangezien onder andere de bovengenoemde richtlijnen FSC niet langer in het geding zijn; • toekomstbestendig (ongevoelig voor eventuele verdere aanscherpingen/eisen) en • minder rijbewegingen in de natuurterreinen. Nadelen: • beleving van het proces verandert; minder bos gebonden, maar wel actief en buiten en • hogere houtprijzen voor de klanten. Scenario 4: Voortzetting huidige werkwijze zonder FSC-certificering In dit scenario verandert er niets aan het proces ten opzichte van het vorige jaar. De koper is verantwoordelijk voor het zich houden aan de veiligheidseisen die door de gemeente opgesteld zijn en in de overeenkomst zijn vastgelegd. In dat geval verkoopt de gemeente het hout niet met het FSC-certificaat. Voordelen: • verkoop is niet gebonden aan opleidingseisen voor particulieren; • geen kostenelementen die doorberekend moeten worden en • geen extra administratieve belasting voor de gemeente in verband met de opleidingseisen.

Nadelen: • hoger risico op ongevallen, omdat de door de aangescherpte FSC-eisen beoogde risicobeperking in feite wordt omzeild en • gemeente kan op dit punt mogelijk niet aantonen dat het voldoende veiligheidsmaatregelen heeft getroffen op voor haar kenbare en bekende gevaren waardoor het risico van aansprakelijkheid toeneemt. Juridisch advies Als de gemeente brandhout verkoopt aan particulieren en het hout door die particulieren in de gemeentelijke bossen laat zagen en vervoeren, kan dat het risico van een bepaalde juridische aansprakelijkheid van de gemeente met zich mee brengen. In de bijlage “Juridisch advies brandhoutverkoop” vindt u hierover meer informatie. Advies vanuit gezondheid Wat betreft de gezondheidsaspecten van het stoken van brandhout merken wij het volgende op. Schone lucht Op 27 juni 2024 is door de gemeenteraad het Uitvoeringsplan Gezondheid 2024-2027 vastgesteld. Belangrijke pijler hierin is een gezonde fysieke leefomgeving voor alle inwoners. Het door de gemeente verkopen van brandhout draagt hieraan niet in positieve zin bij.

-4-

De belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging in Gelderland zijn wegverkeer, houtstook, industrie en landbouw, zoals vermeld in de rapportage ‘luchtkwaliteit en gezondheid in Overijssel en Gelderland’, van de GGD’en (2023). De resultaten uit dit rapport (zie bijlage rapport Luchtkwaliteit en gezondheid in Overijssel en Gelderland) laten zien dat de luchtkwaliteit in de gemeente Nunspeet zorgt voor 240 tot 280 dagen vroegtijdige sterfte (bijvoorbeeld door longkanker, neurologische aandoeningen, hart- en vaatziekten en bijbehorende hartinfarcten en beroertes). Ook voor mensen op jongere leeftijd kan luchtverontreiniging al veel impact hebben, in de vorm van astma, laag geboortegewicht en algemeen verminderde longfunctie. Deze gevolgen zijn het resultaat van alle vervuilende bronnen gezamenlijk. Houtstook zorgt vooral voor uitstoot van PM2,5. Dit is een vorm van fijnstof die vanwege de kleine deeltjes diep in de longen kan doordringen. In de gemeente Nunspeet is particuliere houtstook de op een na grootste bron van PM2,5. Klachten die inwoners hiervan ondervinden spelen vooral een rol bij inwoners met luchtwegproblemen, zoals astma of COPD. Ook een veelgehoorde klacht als geurhinder wordt door de Gezondheidsraad gerekend tot de negatieve gezondheidseffecten.

Bij de overwegingen over de voortzetting van de gemeentelijke verkoop van brandhout zijn met name de volgende aandachtspunten / adviezen vanuit het Schone Lucht Akkoord van belang: 1. Zet in op goede voorlichting en informatie: Niet alle stokers zijn zich ervan bewust dat houtstook de gezondheid negatief kan beïnvloeden. Bewustwording en voorlichting rond het thema houtstook zijn daarom wenselijk. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat inwoners weten dat het stoken van bewerkte en/of vochtige houtblokken het meest schadelijk is voor de luchtkwaliteit. Stoken met schoon en droog hout is beter, maar geeft nog steeds een schadelijke uitstoot. 2. Emissies reduceren: Emissies van houtstook zijn te reduceren door stimulering van het gebruik van het modernste type kachels en uitfasering van meer vervuilende en oudere type kachels. Het minst schadelijke type van stoken van vaste brandstoffen is de pellet kachel. 3. Stookalert: sinds 1 november 2019 voert de Rijksoverheid een landelijke stookalert in op dagen met ongunstig weer. Als gemeente is het mogelijk om actief via onze eigen communicatiekanalen inwoners hiervan op de hoogte te brengen. Helaas kan de gemeente er niet op toezien dat het verkochte hout bij de afnemer thuis ook droog de kachel in gaat. Evenmin is het mogelijk om te handhaven op dagen dat een stookalert van kracht is.

Subsidie op filters en versneld uitfaseren van oudere toestellen Er is onderzocht of subsidie op filters voor houtkachels of versnelde uitfasering van oudere toestellen kansen biedt om lokale overlast tegen te gaan. Uit onderzoek van Royal Haskoning, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, wordt op beide aspecten uitvoerig ingegaan. Voor filters blijkt dat deze niet effectief zijn tegen fijnstof en mogelijk zelfs leiden tot onverwachte effecten (pgn 72). Versnelde uitfasering van oudere toestellen oogt kansrijk, maar vereist een landelijk register van specifieke kenmerken van toestellen. Alleen dan is het mogelijk om te beoordelen of een subsidie voor een nieuw toestel effectief is en worden neveneffecten gemitigeerd (pgn 61 e.v.).

-5-

Conclusie vanuit gezondheidsperspectief Als gemeente hebben we vanuit de wet Publieke Gezondheid de taak en verantwoordelijkheid de gezondheid van onze inwoners te beschermen en te bevorderen. Het stoken van hout heeft duidelijk nadelige gevolgen voor de volksgezondheid en met het door de gemeente verkopen van brandhout wordt dus niet het belang van de volksgezondheid vooropgesteld. De door de gemeenteraad aangenomen motie gaat uit van voortzetting van de gemeentelijke brandhoutverkoop. Om de negatieve effecten op de volksgezondheid te beperken, stellen wij de volgende maatregelen voor: - inwoners actief informeren over houtstook en overlast en daarbij wijzen op de landelijke stookwijzer; - inwoners actief infomeren over de aanschaf van een toestel dat minder fijnstofemissie veroorzaakt. - beide informatiecampagnes ook nadrukkelijk meenemen rond de gemeentelijke verkoop van brandhout. FSC-certificering De gemeente Nunspeet verkoopt haar hout met een FSC-keurmerk en wat ons betreft blijven we dat doen. FSC-certificering is belangrijk om er zeker van te zijn dat het product of materiaal afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen. Daarmee houden we de wereldwijde bossen in stand. FSC spreekt van verantwoord bosbeheer wanneer op evenwichtige wijze rekening wordt gehouden met de ecologische, sociale en economische aspecten die bij bosbeheer horen.

FSC kent hiervoor tien richtlijnen, de FSC-principes. Die gaan over behoud van biodiversiteit en de arbeidsomstandigheden van de mensen die werken in het bos. Er is ook veel aandacht voor het belang van mensen die in het bos wonen, of er afhankelijk van zijn. Tenslotte stelt FSC-bosbeheer ook eisen aan het verdienmodel. Zonder afzetmarkt is rendabel bosbeheer niet mogelijk. Voor meer informatie zie: Homepage Netherlands | Forest Stewardship Council Veiligheid Training De FSC-standaard verplicht dat vrijwilligers en particulieren die werkzaamheden in het bos uitvoeren, voldoende training krijgen en dat zij persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) gebruiken. Wanneer het hout zonder FSC-keurmerk wordt verkocht, is het risico dat mensen zonder kennis gaan zagen en daardoor het risico op ongevallen groter. Risico-Inventarisatie & -Evaluatie (RI&E) De verantwoordelijke organisatie (gemeente Nunspeet) is op basis van de Arbowet verplicht een onderzoek en rapportage te verrichten naar de gevaren die het werk kan opleveren voor degenen die het werk uitvoeren (dus ook stagiaires, uitzendkrachten, vrijwilligers, inhuurkrachten en anderen die in het bos werkzaamheden uitvoeren). In de RI&E moeten dus de risico’s van werken in het bos worden ingeschat en deze risico’s worden afgedekt.

Bijvoorbeeld door de werkzaamheden alleen door eigen personeel te laten uitvoeren of eisen te stellen aan iedereen die in het gemeentelijk bos werkt, zoals het hebben van een zaagcertificaat en het hebben én juist dragen van de PBM’s. Hiertoe zal in een scholingsoverzicht per persoon moeten worden bijgehouden welke opleidingen, trainingen, cursussen, vakinhoudelijk georiënteerde bijeenkomsten, e.d. zijn gevolgd.

-6-

Maatschappelijke instellingen In de motie Houtstook wordt aandacht gevraagd voor maatschappelijke instellingen. Hierover het volgende: maatschappelijke instellingen (gericht op dagbesteding, gerelateerd aan bos- en natuur in de gemeentelijke natuurterreinen) kunnen het brandhout tegen een korting van 50% krijgen. Op dit moment betreft dit de instelling Philadelphia (Tuinstek). Kostentechnische aspecten Kosten scenario’s In de motie is aangegeven dat een kostentechnisch overzicht gewenst is. Hieronder zijn de kostenaspecten van de scenario's verder uitgewerkt. Daarbij wordt uitgegaan van 400 kuub brandhout per jaar. Deze hoeveelheid heeft de gemeente Nunspeet de afgelopen jaren gemiddeld per jaar verkocht. De scenario's 1, 2 en 4 gaan uit van kosten voor het verplaatsen van het brandhout naar centrale locaties. De verplaatsingskosten bedragen circa € 23,80 per kuub wanneer dit door een aannemer plaatsvindt. De afgelopen jaren is gebleken dat het brandhout door weersomstandigheden moeilijk bereikbaar kan zijn in de natuurterreinen. Vorig jaar is het brandhout door de gemeente op meer centraal gelegen plaatsen in het bos neergelegd, waardoor er minder schade is in de natuurterreinen en het voor de particulier beter bereikbaar is. Bovendien is er op deze wijze meer sociale controle.

Vorig jaar zijn de kosten voor het verplaatsen naar een centrale locatie meegenomen in de brandhoutprijs. Het verschil tussen scenario 1, 2, 4 en 3 qua prijs per kuub zit hem in het thuisbezorgen van het brandhout. Scenario’s

Verwachte prijs per kuub bij dit scenario voor 2025

Verwachte inkomsten voor 2025

Scenario 1

€ 95,00

€ 38.000,00

Scenario 2

€ 95,00

€ 38.000,00

Scenario 3

Prijs bij thuislevering: € 121,00

€ 48.400,00

Scenario 4

€ 95,00

€ 38.000,00

Interne kosten De interne kosten voor het jaarlijks houden van de brandhoutverkoop zijn opgebouwd uit de in de tabel hieronder aangegeven activiteiten/bestanddelen. Onderstaande tabel is gebaseerd op de interne kosten/urenopbouw van vorig jaar. Deze gegevens zijn ervaringscijfers. Wanneer gekozen wordt voor scenario 1 zijn er meer personeelsuren in het begeleiden van de training. Voor scenario 3 zijn er minder kosten qua afschrijving, materiaal en inzet van gemeentelijk personeel.

-7-

Leidinggevende - Leidinggeven aan het cluster bos- en natuur en interne afstemming tussen meerdere afdelingen (10 uur) Communicatie - Publicatie socials en H&H en (eventuele vragen) beantwoorden (8 uur) - Vragen KCC en bij de balie, terugkoppeling per mail geven aan de brandhout particulieren qua inschrijving/uitloting (20 uur) - Inregelen website ( 3 uur) Uitvoering en toezicht - Zagen en meten, vragen beantwoorden, coördineren van aannemers (cluster bosen natuur bestaande uit 4 mensen die zich bezighouden met de uitvoering) (825 uur totaal). - Toezicht vanuit handhaving (25 uur) Beleidsmatig en administratie - Rekeningen versturen (60 uur) - Vragen beantwoorden van inwoners en brandhout particulieren, notaris regelen, coördinatie uitvoering, communicatie etc. (150 uur) - Onderdeel ecologie (16 uur) Totale uren en kosten van personeel:

Urenoverzicht 10

Kosten € 620,60

31

€ 1.064,36

850 (cluster bos- en natuur, uitvoering + toezicht)

€ 30.019,50

226

€ 8.199,16

1117

€ 39.903,62

-8-

Overheadkosten (gemeentehuis, ICT, etc.) opslagpercentage 73% Afschrijving trekker, brandstof en machines - Brandstof (€1.500,-) - Afschrijving materiaal, drie motorzagen, computerklem, tractor (€ 5.500, -) Totale kosten

1117

Geheimhouding Het voorstel is openbaar. Burgemeester en wethouders van Nunspeet, de secretaris, de burgemeester, mr. A. Heijkamp

C.W.J. Blom

€ 29.129,64

€ 8.500,00

€ 77.533,26