AP 5b PvA Ondermijning gemeente Nunspeet 2021

Plan van aanpak Ondermijning Gemeente Nunspeet

Versie Datum Status

8 februari 2021

Titel nota

Plan van aanpak Ondermijning Gemeente Nunspeet

Concept

INHOUDSOPGAVE

INLEIDING............................................................................................................................................... 3 1. BESCHRIJVING ONDERMIJNING ................................................................................................. 4 1.1 WAT IS ONDERMIJNING? ............................................................................................................ 4 1.2 ONDERMIJNING IN DRIE DEELASPECTEN ............................................................................... 5 1.3 WEERBARE OVERHEID ALS UITWERKING VAN DE DEELASPECTEN .................................. 6 2. ACTIEPLAN PLAN VAN AANPAK ONDERMIJNING .................................................................... 7 2.1 DOELSTELLING PLAN VAN AANPAK ONDERMIJNING ............................................................ 7 2.2 DE TOOLKIT WEERBARE OVERHEID ........................................................................................ 7 3. ONDERMIJNINGSBEELD GEMEENTE NUNSPEET ...................................................................... 10 3.1 ONDERMIJNINGSBEELD ........................................................................................................... 10 3.2 CONCLUSIES ..............................................................................................................................

10 3.3 AANBEVELINGEN ....................................................................................................................... 11 3.4 AANVULLENDE ‘ONDERMIJNINGSACTIES’............................................................................. 12 3.5 SAMENWERKING IN DE GEMEENTEN POLITIEDRIEHOEK VELUWE NOORD…………….. 12 3.6 LOKAAL ONDERMIJNINGSOVERLEG………………………………………………………………12 4. COMMUNICATIE ........................................................................................................................... 14 4.1 ALGEMEEN ................................................................................................................................. 14 4.2 PREVENTIEVE INSTRUMENTEN .............................................................................................. 15 4.3 COMMUNICATIEVORMEN ......................................................................................................... 15 4.4 COMMUNICATIE ALS INTERVENTIE INSTRUMENT ............................................................... 15 4.5 COMMUNICATIEPROGRAMMA ................................................................................................. 16 BIJLAGE 1 ACTIES AANPAK ONDERMIJNING...............................................................................

16 BIJLAGE 2 DOELGROEPEN ANALYSE ........................................................................................... 16

2 van 16

Inleiding De aanpak van ondermijnende criminaliteit is niet langer alleen een taak van de politie en het Openbaar Ministerie. Het gaat immers om veel meer dan het opsporen en vervolgen van verdachten. Het gaat om de bestrijding van een machtig en maatschappelijk vertakt criminele ‘industrie’, die zich niet beperkt tot de onderwereld, maar die zich ook manifesteert in de bovenwereld. Deze onderwereld maakt gebruik van zowel private infrastructuur (zoals communicatie, logistiek en locaties) als bestuurlijke (zoals vergunningen en subsidies). Een effectieve aanpak van de ondermijnende criminaliteit vraagt om een georganiseerde overheid die alle middelen en instrumenten inzet die ze tot haar beschikking heeft. Elk ketenpartner (gemeente, Openbaar Ministerie, politie, belastingdienst, etc.) levert een bijdrage aan de aanpak. In het Integrale Veiligheid Plan 2020-2023 is de aanpak van ondermijning als prioriteit opgenomen. De gemeente Nunspeet staat voor een krachtige aanpak van ondermijning en ondermijnende criminaliteit. De aanpak van ondermijning is in het Integraal veiligheidsbeleid (IVP) benoemt als speerpunt. In de begroting Nunspeet dienen aanvullende financiële middelen gereserveerd te worden voor deze aanpak.

Met deze aanvullende middelen wil de gemeente Nunspeet via een doelgericht plan, ondermijning en ondermijnende criminaliteit aanpakken, terugdringen en waar mogelijk voorkomen. Het beleid richt zich op het het weren en aanpakken van ondermijnende criminaliteit met de nadruk op Drugs, Zorgfraude en Witwassen. Het is een gegeven dat de georganiseerd criminaliteithet lokale gezag kan ondermijnen, de veiligheid en de leefbaarheid kan verslechteren en schade kan leveren voor de inwoners en de ondernemers. De ‘onderwereld’ maakt voor illegale activiteiten gebruik van diensten van de ‘bovenwereld'. Voorbeelden zijn: handel en productie van hard- en softdrugs, witwassen en vastgoedfraude geld, zorgfraude, arbeidsuitbuiting, mensenhandel, zorgfraude en Outlaw Motor Gangs (OMG’s). Een weerbare gemeente begint met het op orde hebben van het eigen instrumentarium. Om als gemeente een effectieve partner binnen de integrale aanpak te kunnen zijn, is het belangrijk dat onze gemeente het basisinstrumentarium op orde heeft. Dit geeft de gemeente de mogelijkheid om barrières op te werpen, waarmee kan worden voorkomen dat criminele organisaties of personen misbruik maken van legale structuren of zich weten te vestigen in de regio.

Dit zal zich onder meer uiten in het versterken van de informatiepositie, het actualiseren, het regionaal afstemmen en het consequent uitvoeren van het beleid, de procedures bij de vergunningverlening, de subsidies en de aanbestedingen, het uitoefenen van toezichts- en handhavingstaken en de strikte toepassing van het sanctioneringsinstrumentarium. Het op orde hebben van dit instrumentarium is de basis van het plan van aanpak ondermijning Gemeente Nunspeet (hierna: het Plan van aanpak ondermijning). Bij de aanpak van ondermijning worden alle acties getoetst op o.a. Algemeen Verordening Gegevensbescherming om te waarborgen dat er ongeoorloofde inbreuk op de privacy van betrokkenen kan worden gepleegd. Met de privacy van de betrokkenen wordt dan ook zeer zorgvuldig omgegaan. Hoofdstuk 1 bevat een algemene beschrijving van het begrip ondermijning en in hoodstuk 2 wordt nader ingegaan op verschillende definities en deelaspecten. Hoofdstuk 3 geeft een algemene weergave van het lokale ondermijningsbeeld van de gemeente Nunspeet weer. Hoofdstuk 4 gaat in op het onderwerp communicatie met betrekking tot dit lokale plan van aanpak en de aanpak van ondermijning.

3 van 16

1. Beschrijving ondermijning 1.1 Wat is ondermijning? Ondermijning wordt door het Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) als volgt gedefinieerd: “het verzwakken of misbruiken van de structuur van onze maatschappij met ontwrichtende gevolgen op maatschappelijke terreinen.” In de ondermijningsbeelden van de gemeente Nunspeet hanteert het RIEC een vergelijkbare definitie:

Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC's) ) richt zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Ze verbinden informatie, expertise en krachten van de verschillende overheidsinstanties.

ONDERMIJNING Criminele activiteiten waarbij legale structuren worden misbruikt en waardoor de fundamenten van de maatschappij worden aangetast.

Simpel gezegd is ondermijning dat de ’onderwereld’ misbruik maakt van de (faciliteiten) van de bovenwereld, om bijvoorbeeld crimineel verkregen gelden wit te wassen. In figuur 1 zijn woorden opgenomen, die als effect van ondermijning gebruikt kunnen worden. Figuur 1 effecten ondermijning

Zonder de ‘bovenwereld’ heeft de ‘onderwereld’ geen bestaansrecht. Concreet betekent dit dat criminelen afhankelijk zijn vande legale structuren om criminele activiteiten te kunnen plegen en verhullen. Verder is een kenmerkende eigenschap van ondermijnende criminaliteit dat het in beginsel een ieder van ons raakt. Hierbij kan men bijvoorbeeld denken aan fysieke risico’s en brandgevaarlijke situaties die door een hennepkwekerij kunnen ontstaan. Een ander concreet voorbeeld is het misbruik van overheidsgelden, zoals fraude met uitkeringen, subsidies en persoonsgebonden budgetten. Ondermijnende criminaliteit kan ook gepaard gaan met gevolgen die voor de inwoners voordelen opleveren, zoals een twijfelachtige ondernemer die een lokale vereniging sponsort of zijn geld stopt in een eetcafé dat voor €10,00 een driegangenmenu aanbiedt. Dit is leuk voor de inwoners, maar funest voor de ‘eerlijke’ ondernemers. In veel gevallen gaat de georganiseerd criminaliteithand in hand met andere vormen van criminaliteit, zoals drugshandel, hennepteelt, synthetische drugsproductie en mensenhandel. Deze vormen van criminaliteit gaan vaak weer gepaard met grootschalige belastingontduiking, witwassen van crimineel geld en frauduleuze vastgoedtransacties.

Om deze vormen van criminaliteit nog meer ‘bestaansrecht’ te geven, probeert de de georganiseerd criminaliteitlegitieme voorzieningen, sectoren en middelen te misbruiken. Hierbij kan gedacht worden aan de gemeente Nunspeet als vergunningsverlener of vastgoedpartner, logistieke voorzieningen, infrastructuren en technische / financiële / juridische expertise. De verwevenheid tussen ‘onder-‘ en ‘bovenwereld’ is het kenmerkende ondermijnende karakter van georganiseerde criminaliteit. In het onderstaande figuur (figuur 2) beelden Tops en Schilders de verwevenheid tussen deze werelden uit.

4 van 16

Figuur 2 Ondermijning in de maatschappij

Gesteld kan worden dat georganiseerde ondermijnende criminaliteit niet onzichtbaar is. Voorwaarde is wel dat de gemeente Nunspeet en haar ‘veiligheidspartners’, op de hoogte moeten zijn van signalen van ondermijning, dan wel in staat zijn om deze vorm van criminaliteit te herkennen. Regelmatig bekruipt medewerkers het gevoel dat iets niet in de haak is of te mooi is om waar te zijn (onderbuik gevoel). De ervaring leert dat wanneer iets te mooi lijkt om waar te zijn, dit meestal ook het geval is. Wanneer toezichthouders, boa’s, balie- en frontofficemedewerkers, vergunnings-verleners, wijkagenten, et cetera, een vermoeden hebben van ondermijnende activiteiten bij een bepaald (rechts-) persoon of locatie, wordt gesproken over ‘professionele intuïtie’. Voorbeelden van signalen die kunnen wijzen op georganiseerde ondermijnende criminaliteit zijn: - Veel ondernemingen uit dezelfde branche in een bepaald gebied (bijvoorbeeld meerdere kappers, belwinkels, massagesalons en eetcafés in een winkelstraat); - Winkels met nauwelijks of geen klandizie; - Afgeplakte ramen en deuren bij bepaalde panden; - Beveiligingscamera’s bij panden waar je dit niet verwacht; - Jonge jongens in te dure auto’s. Omdat het herkennen van signalen van ondermijning van groot belang is, besteedt dit plan ruimschoots aandacht aan bewustwording en het herkennen van signalen van ondermijning.

1.2 Ondermijning in drie deelaspecten Ondermijning valt uiteen in drie deelaspecten, zijnde: 1. Georganiseerde criminaliteit. 2. Maatschappelijke weerbaarheid. 3. Weerbaarheid / integriteit van het lokaal bestuur en het ambtenarenapparaat. Hierbij wordt opgemerkt dat deze drie deelaspecten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het ene deelaspect kan niet los gezien worden van de andere deelaspecten. Bepaalde onderwerpen of vraagstukken kunnen ook onder meerdere deelaspecten geplaatst worden. Hieronder worden de deelaspecten nader beschreven. ad.1 Georganiseerde criminaliteit Het gaat hierbij om ondermijning als (bijna) synoniem voor georganiseerde criminaliteit. De georganiseerd criminaliteitwordt door Fijnaut (1996) als volgt gedefinieerd: “Groepen of personen die primair gericht zijn op illegaal gewin, systematisch misdaden plegen met ernstige gevolgen voor de samenleving en in staat zijn deze misdaden op betrekkelijk effectieve wijze af te schermen in het bijzonder door bereid te zijn fysiek geweld te gebruiken of personen door corruptie uit te schakelen, onder meer om de groep af te schermen tegen gericht optreden van de overheid hiertegen.1” De georganiseerd criminaliteitmisbruikt zowel overheidsstructuren als structuren in de samenleving.

1 Fijnaut, C. J. C. F., Bovenkerk, F., Bruinsma, G. J. N., & van de Bunt, H. G. (1996). Eindrapport georganiseerde criminaliteit in Nederland. Enquête Opsporingsmethoden, 1995-1996.

5 van 16

ad.2 Maatschappelijke weerbaarheid De maatschappelijke weerbaarheid richt zich meer op de weerbaarheid van de samenleving als geheel. Ten aanzien van de maatschappelijke weerbaarheid spelen verschillende vraagstukken, zoals de normalisering of zelfs verheerlijking van ondermijnende criminaliteit / criminelen en de subculturen, die als parallelle samenlevingen functioneren. ad.3 Weerbaarheid / integriteit lokaal bestuur en het ambtenarenapparaat Het laatste deelaspect is erg belangrijk voor ondermijning. Een succesvolle aanpak begint bij een integer en weerbaar lokaal bestuur en ambtenarenapparaat. Bij de burgemeester, de wethouders en de gemeenteraad gaat het dan vooral om transparantie, helderheid en de weerbaarheid tegen bedreigingen. Verder gaat het om de bewustwording van de problematiek die speelt. Hier is het van groot belang dat de beschikbare instrumenten ingezet worden om niet-integere / criminele personen uit het lokaal bestuur en de ambtenarenapparaat te weren. 1.3 Weerbare overheid als uitwerking van de deelaspecten De aanpak van ondermijning en de de georganiseerd criminaliteitvraagt om een georganiseerde overheid. Volgens de auteurs van het rapport ‘Ondermijning ondermijnd’2, bepaalt de weerbaarheid van het systeem, deels de impact van ondermijning door georganiseerde criminaliteit.

Het lokaal openbaar bestuur kan een gelegenheid bevorderende of gelegenheid beperkende invloed hebben op het faciliteren van georganiseerde criminaliteit. Een gelegenheid bevorderende invloed kan bijvoorbeeld gezien worden als het onbewust faciliteren van de georganiseerd criminaliteitdoor bijvoorbeeld deregulering en / of verminderd toezicht. Een gelegenheid beperkende invloed is het verdedigen of wel beschermen / afweren tegen ondermijning door georganiseerde criminaliteit. Verdedigen kan zowel repressief als preventief. In dit lokale plan van aanpak betekent de repressieve component dat de gemeente Nunspeet instrumenten heeft om, als er zich een bedreiging door ondermijning door de georganiseerd criminalitei tvoordoet, te reageren. De preventieve component gaat over barrières opwerpen, waar onze gemeente instrumenten inzet om te voorkomen dat er ondermijning door de georganiseerd criminaliteitplaatsvindt. Daarom wordt een ‘weerbare overheid’ tegen ondermijning door georganiseerde criminaliteit’ als volgt gedefinieerd: “een overheid die instaat is zich, door middel van het bestuurlijk instrumentarium, zowel repressief als preventief, te beschermen tegen georganiseerde criminaliteit.” In de praktijk betekent een ‘weerbare overheid’ dat een gemeente het basisinstrumentarium op orde moet hebben.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/14/ondermijning-ondermijnd

6 van 16

2.

Actieplan plan van aanpak Ondermijning

2.1 Doelstelling plan van aanpak Ondermijning Via het plan van aanpak Ondermijning wordt beoogd een integrale aanpak voor ondermijning in de gemeente Nunspeet te formuleren. Het algemene doel van deze integrale aanpak is het aanpakken, terugdringen en waar mogelijk voorkomen van ondermijning / ondermijnende criminaliteit in de gemeente Nunspeet. Ondermijnende criminaliteit is niet altijd zichtbaar, maar heeft wel zichtbare gevolgen voor de inwoners en de bedrijven in de gemeente Nunspeet. Verloedering op straat, verwaarlozing van panden, drugshandel, fraude en witwaspraktijken kunnen tot problemen leiden, zo ook in onze gemeenten. De gemeente is weerbaar. Dit stelt de gemeente in staat ondermijning te voorkomen en te bestrijden. De gemeente weet vormen van ondermijnende criminaliteit te voorkomen, weet misbruik van de gemeentelijke faciliteiten en regelgeving te voorkomen en is in staat eigen middelen samen met de overheidspartners in te zetten ten bestrijding van ondermijning. 2.2 De Toolkit weerbare overheid Als de gemeente Nunspeet de basis zelf op orde heeft, kunnen er met de ‘veiligheidspartners’ stappen gezet worden. Een ‘weerbare overheid’ begint bij een ‘weerbare gemeente’. Daarom is de digitale bestuurlijke toolkit ontwikkeld door het Veiligheidsnetwerk Oost-Nederland.3 De toolkit weerbare overheid bestaat uit een tweeledige aanpak: 1.

Verdedigen tegen de georganiseerde criminaliteit. 2. Aanpakken van de georganiseerde criminaliteit. ad. 1 Verdedigen tegen de georganiseerde criminaliteit Het verdedigen tegen de georganiseerd criminaliteitwordt onderverdeeld in de onderstaande onderdelen: 1. Het misbruik maken van de gemeente als dienstverlener. - Bibob. De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (hierna: de Wet Bibob), is een instrument waarmee de burgemeester of het college de integriteit kan toetsen van partijen met wie hij van doen heeft. Het instrument is ontworpen om te voorkomen dat de overheid (ongewild) criminaliteit faciliteert. 2. Het misbruik maken van de gemeente als zakenpartner: - Integriteitsclausule. Het staat de gemeente vrij om wel of geen overeenkomst te sluiten met een partij. Het staat de gemeente in dat kader ook vrij om de inhoud van een dergelijke overeenkomst te bepalen. Het is een instrument waarmee de gemeente zichzelf kan beschermen en verdedigen tegen ondermijning door georganiseerde criminaliteit. Met dit instrument waarborgt de gemeente dus haar eigen integriteit. In de praktijk betekent dit dat de gemeente Nunspeet via een integriteitsclausule (of ook wel een kwaliteitskader genoemd), een integriteitseis kan stellen aan de partij waar de betreffende gemeente een contract mee aangaat; - BIBOB voor vastgoed, subsidies en aanbestedingen.

De Wet Bibob is een instrument waarmee de gemeente Nunspeet als rechtspersoon de integriteit kan controleren van de partijen met wie zij van doen heeft. Het instrument is ontworpen om te voorkomen dat de overheid (ongewild) criminaliteit faciliteert. 3. Beïnvloeding van de besluitvorming van de gemeente: - Screening (en training) politieke ambtsdragers. Het gemeentelijk bestuur moet integer zijn. Het vertrouwen van de inwoners in hun lokale overheid hangt daarvan af. Het is primair een taak van de politieke groeperingen om bij werving en selectie van voor te dragen politieke ambtsdragers, toe te zien op de morele geschiktheid van de kandidaten. De politieke partij dient voor het voordragen van een kandidaat-bestuurder zich ervan te vergewissen dat deze integriteitsanalyse niet tot onoverkomelijke belemmeringen ten aanzien van een benoeming kunnen leiden.

3

https://veiligheidsnetwerkon.nl/toolkit/

7 van 16

Integriteitskwesties liggen té vaak aan de basis van een aftreden of politiek gedoe. In veel gevallen is dat onnodig. Veel van de kwesties die tot een probleem leiden, konden al vóór benoeming van een bestuurder als risico herkend worden. Een voorbeeld is de wethouder wiens kind een kavel van de gemeente wil kopen. Een ander voorbeeld is de wethouder die de aannemer voor het verbouwen van het gemeentehuis nog kent uit zijn arbeidsverleden. In zulke gevallen helpt het om de risico’s vooraf te signaleren. Aan de hand van deze signalen kunnen vervolgens afspraken worden gemaakt. Het is dan ook niet voor niets dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties4 aanbeveelt om in het kader van de benoemingsprocedure een risicoanalyse integriteit uit te (laten) voeren. 4. Basisbeleid op orde, zoals: - BIBOB. Zoals hierboven reeds is beschreven. - Damocles (artikel 13b van de Opiumwet). Artikel 13b van de Opiumwet is een instrument dat gebruikt kan worden om een pand te kunnen sluiten waar middelen die op lijst I (harddrugs) of lijst II (softdrugs) van de Opiumwet staan, worden aangetroffen of indien er sprake is van voorbereidingshandelingen. Het is het juridische instrument om bestuurlijk op te treden tegen illegale verkooppunten van verdovende middelen of hennepkwekerijen in woningen en (bedrijfs-)panden. - ‘Ondermijningsartikel’.

De APV kan een doelgericht instrument zijn om in te zetten tegen ondermijning door georganiseerde criminaliteit. Veel gemeenten hebben een bepaling in de APV opgenomen, die de burgemeester een instrument geeft om een pand te sluiten. Dit kan op het moment dat daar activiteiten plaatsvinden die een gevaar dreigen te zijn voor de openbare orde en veiligheid. Het doel van deze sluitingsbevoegdheid is het herstel van de openbare orde, de veiligheid of zedelijkheid, door het weren en terugdringen van criminaliteit in en vanuit voor publiek openstaande gebouwen, alsmede het beëindigen van aanhoudende en ontoelaatbare overlast die niet met andere middelen afdoende kan worden bestreden. Dit is bijvoorbeeld het geval als er sprake is van illegaal gokken, heling of als er wapens in de ruimte worden aangetroffen. - Integriteitsbeleid. Beïnvloeding van besluitvorming kan op verschillende manieren voorkomen. Bedreiging, infiltratie en omkoping zijn daar voorbeelden van. Deze beïnvloeding van besluitvorming is uiterst ongewenst en heeft een negatief effect op de integriteit van de gemeente. Met een intern integriteitsbeleid kan de gemeente zich verdedigen tegen ondermijning door de georganiseerd criminaliteiten beveiliging van bestuurders waarborgen. - Handhaving. Handhaving omvat zowel toezicht, als bestuursrechtelijke handhaving en opsporing.

De begrippen kunnen echter niet door elkaar heen worden gebruikt, omdat ze alle drie een andere betekenis hebben. Toezicht en handhaving zijn instrumenten die ingezet kunnen worden om de veiligheid en leefbaarheid van een gemeente te waarborgen. ad. 2 Aanpakken van de georganiseerde criminaliteit Ondermijning door de de georganiseerd criminaliteitkan via de volgende instrumenten actief worden aangepakt: 1. Damocles: artikel 13b van de Opiumwet. Zie voor een nadere toelichting ad 1 Verdedigen tegen georganiseerde criminaliteit. 2. Bibob. De Wet Bibob. Zie voor een nadere toelichting ad 1 Verdedigen tegen georganiseerde criminaliteit. 3. ‘STOP-gesprekken’. Indien er een aanleiding is te vermoeden dat een 1% motorclub (Outlaw Motorcycle Gangs) het voornemen heeft zich ergens in de gemeente Nunspeet te vestigen, moet hier op gepaste wijze, maar wel doortastend en snel tegen worden opgetreden. Afwachten tot een motorclub zich daadwerkelijk ergens vestigt, kan soms procedureel een zeer lange adem gaan vergen om ze weer weg te krijgen. 4. APV. In de APV kunnen de onderstaande instrumenten voor de aanpak van ondermijning opgenomen worden. - Vergunningplicht voor een pand, gebied of branche.

In sommige grote steden wordt geëxperimenteerd met een bepaling in de APV waar het voor de burgemeester mogelijk wordt gemaakt om een pand, gebied of bedrijfsmatige activiteit / branche een vergunningplicht op te leggen. Dit is een experimentele bepaling die in samenspel gaat met de sluitingsbevoegdheid voor publiek openstaande gebouwen.

4

Integriteit van politieke ambtsdragers (2016) 8 van 16

-

Verbod op bijeenkomsten van Outlaw Motorcycle Gangs (hierna: OMG) in horeca. In verband met de problematiek omtrent OMG's, experimenteren sommige gemeenten met bepalingen in de APV over dit onderwerp. Zo is in Den Bosch in de APV een bepaling opgenomen, wat een verbod geeft voor horecaondernemers op het laten plaatsvinden van bijeenkomsten van OMG's in hun horecabedrijf. Sittard-Geleen heeft een vergelijkbare bepaling in de APV opgenomen. 5. Wet Victoria. De Wet Victoria (artikel 174a van de Gemeentewet) geeft de burgemeester de bevoegdheid om tot sluiting van een woning, of een niet voor het publiek toegankelijk lokaal over te gaan. Deze sluitingsbevoegdheid kan toegepast worden bij een verstoring van de openbare orde rond die woning, door gedragingen in die woning of dat lokaal. 6. Wet Victor. De Wet Victor biedt een grondslag om een pand na sluiting op grond van de Wet Damocles of Wet Victoria, versneld in gebruik te (laten) nemen. Dit heeft als doel om de leefbaarheidsproblemen als gevolg van langdurige leegstand te voorkomen. 7. Handhaving. Zie voor een nadere toelichting ad 1 Verdedigen tegen georganiseerde criminaliteit.

9 van 16

3. Ondermijningsbeeld gemeente Nunspeet 3.1 Ondermijningsbeeld April 2019 is het ondermijningsbeeld voor de gemeente Nunspeet opgeleverd. Dit ondermijningsbeeld is gebaseerd op een integrale informatiesessie met de gemeente Nunspeet en de politie. Het ondermijningsbeeld is formeel aangeboden aan de burgemeester. Het beeld geeft een integraal beeld van de (risico's op) ondermijnende criminaliteit in de gemeente (zie bijlage “infografic”. Volgens het RIEC is een ondermijningsbeeld: “een strategisch-tactisch onderzoek naar de georganiseerde ondermijnende criminaliteit in een geografisch afgebakend gebied, zijnde de gemeente Nunspeet.” Met behulp van de ondermijningsbeelden is geprobeerd in kaart te brengen welke ondermijnende criminele activiteiten plaatsvinden in onze gemeenten, welke locaties daarbij betrokken zijn en welke (rechts)personen hierbij een rol spelen. Verder is er aandacht besteed aan de mogelijke omstandigheden binnen de gemeente Nunspeet, die ondermijnende activiteiten kunnen bevorderen, de zogeheten gelegenheden. Ook is geprobeerd om de ‘witte vlekken’ in de gemeente bloot te leggen. In het rapport zoomt het RIEC in op de fenomenen, gelegenheden, ‘witte vlekken’ en casuïstiek. Aan deze afzonderlijke onderdelen heeft het RIEC aanbevelingen gekoppeld.

Als het RIEC het over fenomenen en criminele markten heeft, wordt gedacht aan drugs / hennep, activiteiten op bedrijventerreinen, witwassen, fraude, OMG’s, mensenhandel en milieu. Gaat het over gelegenheden dan heeft het RIEC het over omstandigheden, die de gemeente Nunspeet aantrekkelijk maakt voor criminelen. Tot slot zijn ‘witte vlekken’ volgens het RIEC, de fenomenen en criminele markten waar niet of nauwelijks zicht op is. 3.2 Conclusies In het onderzoeksrapport „Ondermijningsbeeld Gemeente Nunspeet“ concludeert het RIEC dat de resultaten van het ondermijningsbeeld laten zien dat de gemeente Nunspeet te maken heeft met de signalen van de ondermijnende criminaliteit. De meeste signalen hebben betrekking op de fenomenen: -

Drugs; Witwassen; Zorgfraude; OMG’s; Milieucriminaliteit; Vrijplaatsen (specifiek recreatieparken); Mensenhandel.

3.2.1 Fenomenen Drugs Gebruik: Met name onder 18-25 jarigen. Verschuiving van softdrugs richting harddrugs. Synthetische drugs is populair. Handel: Lokale dealers verhandelen de drugs binnen de gemeente. Signalen over toevoer van drugs vanuit Harderwijk, bekende dealplekken zijn locaties waar jongeren samenkomen in de openbare ruimte. Productie: zes opgerolde hennepkwekerijen in 2019, vermoedelijk meer aanwezig. Geruchten over inzet statushouders. Geensignalen over synthetisch drugslab, wel vermoedens. Witwassen Kappers - oververtegenwoordiging van kapperszaken binnen de gemeente; - Twijfels over genoeg klandizie voor al deze ondernemingen; - Aantal met zeer weinig klandizie. Eetgelegenheden: Oververtegenwoordiging van kleine eetgelegenheden; Twijfels over hoeveelheid klandizie.

10 van 16

OMG -

Verscheidene No Surrender- leden wonen in de gemeente; Proberen voet aan de grond te krijgen; Ondernemer met OMG connecties geweigerd bij organiseren van evenementen.

Zorgfraude - Veel zorgpartijen en de gemeente; - Zorgen geuit door familie van cliënten; - Twijfels bij kwaliteit van geleverde zorg. Mensenhandel - Arbeidsmigranten verblijven op de recreatieparken; - Mogelijke afhankelijkheidsrelatie t.o.v. uitzendbureau. Recreatieparken - Goed zicht ontbreekt;. - Gevoel dat sommige een vrijplaats zijn. 3.2.2 Gelegenheden Bij de uitvoering van de criminele activiteiten en voor het investeren van de verkregen winsten is de criminele ondernemer aangewezen op de mogelijkheden die de plaatselijke infrastructuur en faciliteiten bieden. De volgende aspecten kunnen de gemeente aantrekkelijk maken voor criminelen: -

Aanwezigheid recreatieterreinen; Grootbuitengebied; Gebied leent zich voor milieucriminaliteit; Industrieterreinen; Gesloten cultuur en lage meldingsbereidheid; Financiële positie agrariërs.

3.2.3 Witte vlekken Fenomenen, branches of locaties waar niet tot nauwelijks zich op is, worden witte vlekken genoemd. Witte vlekken in Nunspeet zijn: Fenomenen - In het algemeen geen zicht op aard en omvang; - Specifiek: drugs, mensenhandel en milieucriminaliteit.

Fysiek - Het buitengebied, de bedrijventerreinen en de recreatieterreinen. 3.3 Aanbevelingen 3.3.1 Actueel en passend beleid Herijking van het bestaande beleid met betrekking tot het weren en aanpakken van ondermijnende criminaliteit. 3.3.2 Bewustwording Vergroten kennis van ondermijning zowel binnen als buiten de organisatie. 3.3.3. Samenwerking Extern: verbeteren van communicatie en uitwisellen van informatie Intern: Beter afstemming binnen en tussen afdelingen. 3.3.4 Controles Structureel inzetten van controles: op monodisciplinair en/of integraal niveau. 3.3.5 Communicatiestrategie Aanpak van ondermijnende criminaliteit duidelijk en breed naar buiten communiceren. 11 van 16

3.3.6 Top 3 aanbevelingen 1. Verbeteren van de informatiepositie door integrale controle van de branches. 2. Gebruik maken van het project Ariadne voor een betere informatiepositie en integrale handhaving op de vakantieparken. 3. Vergunningplicht opnemen in de APV voor specifieke branches of panden. 3.4 Aanvullende ‘ondermijningsacties’ Naast de specifieke acties ten aanzien van de zaken uit het ondermijningsbeeld: 3.4.1 ‘Ondermijningsacties’ algemeen 1. Vervolg en bewustwordingsbijeenkomsten ondermijning voor de medewerkers van de gemeente Nunspeet. Het doel van deze bijeenkomsten is de medewerkers bewust te houden van het onderwerp ondermijning. Niet alle collega’s hebben dagelijks te maken met het onderwerp, daarnaast is er sprake van een wisseling van personeel wat het belangrijk maakt dit doorlopend te doen. Tevens biedt het de mogelijkheid om eventueel verdiepende bijeenkomsten te organiseren en medewerkers te betrekken bij de opvolging van het ondermijningsbeeld en het lokale plan van aanpak. 2. Het ‘Meldpunt Ondermijning’ instellen en dit meldpunt onder de aandacht brengen van de medewerkers, de inwoners en de bedrijven. Naast bewustwording is het minstens zo belangrijk dat de medewerkers van de gemeente signalen van ondermijning via de mail kwijt kunnen. Daarom adviseert het RIEC onze gemeente om een meldpunt ondermijning in te richten.

Vanuit het meldpunt kunnen de signalen worden uitgezet naar afdelingen die (proactief) kunnen acteren op de signalen of de signalen met gemeentelijke informatie kunnen verrijken. Voor een adequate doorverwijzing van een bepaald signaal naar de juiste persoon of afdeling, is het van belang dat het ‘Meldpunt Ondermijning’ wordt bemenst door de personen die niet alleen kennis hebben van de ondermijnende criminaliteit, maar die ook bekend zijn met de verschillende gemeentelijke teams of externe partners. Deze taak is ondergebracht bij de afdeling Personeel, Organisatie en Communicatie Het ‘Meldpunt Ondermijning’ dient daarnaast als instrument om signalen van ondermijning op een centraal punt binnen de gemeente Nunspeet te verzamelen. Hierdoor kan een totaalbeeld aan signalen worden verkregen waarmee het zicht op (nieuwe vormen van) ondermijnde criminaliteit in de gemeente Nunspeet vergroot kan worden. Tot slot is het van groot belang dat de inwoners, de bedrijven en de ambtelijke organisatie blijvend worden geïnformeerd over de aanwezigheid van het ‘Meldpunt Ondermijning’. 3. Het organiseren van bijeenkomsten over Ondermijning met de ondernemers in de gemeente Nunspeet. Het doel van de bijeenkomst is het onzichtbare zichtbaar te krijgen. Om de ondernemers een stuk bewustwording (mee) te geven, zodat onze gemeente weerbaarder is tegen deze oprukkende vorm van criminaliteit.

Een belangrijk onderdeel van de bijeenkomst is het uitleggen wat ondermijning is. Verder gaat het over het voorlichten van de ondernemers over de gevaren en risico’s van ondermijning en waar de ondernemers signalen van ondermijning kunnen melden. Tot slot worden tips gegeven over hoe de ondermijnende criminaliteit kan worden voorkomen c.q. worden tegengegaan 3.5 Samenwerking in de deelnemende gemeenten politiedriehoek Veluwe Noord In de Driehoek tussen de gemeenten Elburg, Epe, Hattem, Heerde, Nunspeet, Oldebroek, politieteam Veluwe Noord en het OM is de intentie uitgesproken om gezamenlijk de aanpak van Ondermijning te gaan vormgeven. Hiertoe zal tijdelijk (max 2 jaar) een coördinator aanpak ondermijning voor de zes gemeenten worden aangesteld. Als kwartiermaker/aanjager is zijn belangrijkste taak het zorgen van verbinding tussen de Veluwe Noord-gemeenten bij de concrete aanpak van ondermijning door onder meer de aanpak aan te jagen, naast de uitvoering te gaan staan, te coachen en – niet in de laatste plaats – successen met elkaar te delen en ervan te leren. 3.6 Lokaal ondermijningsoverleg Met het ondermijningsbeeld en dit plan van aanpak is er een aantal acties te nemen om de aanpak van ondermijning verder vorm te geven.

Zowel vanwege de uitvoering van de diverse ‘algemene’ acties als bijvoorbeeld het aanpassen van lokaal beleid, maar ook voor de structurering van de samenwerking op casusniveau.

12 van 16

Een lokaal ondermijningsoverleg is belangrijk om structureel te kunnen samenwerking met de teamsdie een rol spelen bij de aanpak van ondermijning. Tevens zorgt een vast overleg voor bekendheid met het onderwerp en vertrouwen in elkaar ten aanzien van dit voor gemeenten bijzondere onderwerp. Eveneens ontstaat de mogelijk om ook echt stappen te zetten in de aanpak. In onderstaande figuur is weergeven op welke wijze een lokaal overleg kan worden ingericht. De frequentie van de overleggen varieert op ongeveer tussen de 4-6 weken. Dit is afhankelijk van de grootte van de gemeente, het aantal te bespreken casussen, de acties en uiteraard de beschikbare capaciteit.

Figuur 3

Samenstelling en ‘werkwijze’ lokaal ondermijningsoverleg De samenstelling van het lokale ondermijningsoverleg zal in een zekere zin variabel zijn, omdat niet altijd onderwerpen/ casussen worden besproken die voor alle afdelingen relevant zijn. Het is echter wel zinvol per afdeling een ‘ondermijningsambassadeur’ aan te wijzen die gebruikt kan worden indien nodig. Naast het opwerken van de lokale signalen met de verschillende interne gemeentelijke teams en met aansluiting van de politie kan een lokaal overleg ook gebruikt worden voor het uitzetten van diverse acties uit een ondermijningscasus bij het RIEC. In de volgende figuur is te zien op welke wijze de signalen worden opgewerkt in RIEC verband, maar eventueel ook weer ‘teruggelegd’ kunnen worden bij een lokaal ondermijningsoverleg.

13 van 16

Figuur 4 Routing signaal binnen RIEC verband

I.1

De samenwerking binnen een lokaal ondermijningsoverleg kent naar verwachting verschillende varianten te weten de samenwerking met alleen verschillende gemeentelijke afdelingen. Daarnaast de samenwerking met de politie en eveneens nog de samenwerking met het RIEC. In beginsel kunnen signalen van ondermijning die verkend worden voor een verdere samenwerking binnen het RIEC convenant gedeeld worden met de politie voor een eerste opwerking, hiervoor is het wel belangrijk om nader af te stemmen met het RIEC. Een optie is bijvoorbeeld om naast een lokaal ondermijningsoverleg ook een overleg te initiëren met het RIEC en politie en alleen de collega’s van Opebare Orde en Veiligheid (bijv strategisch ondermijningsoverleg), om daar dergelijke signalen met elkaar te kunnen bespreken. Uiteraard worden de acties afgestemd met de burgemeester. 4. Communicatie 4.1 Algemeen Communicatie is een essentieel onderdeel in de aanpak van ondermijning. Het uitgangspunt is dat de gemeente Nunspeet actief en intensief inzetten op de communicatie rondom de aanpak van ondermijning. De gemeente Nunspeet heeft onder andere als taak om inwoners en bedrijven actief te informeren over wetten en regels. Wat mag, wat moet en wat mag níet? Goede kennis van regels levert begrip op.

Begrip en duidelijkheid verhogen de kans op spontane naleving en verlagen daarmee de – vaak tijdsintensieve – inzet die nodig is voor toezicht en handhaving, als onderdeel van de aanpak van ondermijning. Wordt informatie niet (volledig) of niet tijdig verstrekt aan inwoners of bedrijven, dan neemt de kans op overtredingen c.q. ondermijnend gedrag toe. Hierbij is het cruciaal dat wijzigingen in zowel het landelijke- als het gemeentelijke beleid ten aanzien van de aanpak van ondermijning, tijdig en volledig worden gecommuniceerd. De nadruk in het bewustwordings-, toezicht- en handhavingsproces moet, in veel gevallen, dan ook liggen in het aan de voorkant voorlichten en begeleiden van de inwoners en de bedrijven.

14 van 16

4.2 Preventieve instrumenten Voorkomen is beter dan genezen. De doelstelling is om zoveel mogelijk preventieve instrumenten te gebruiken om het gedrag en de naleving en meldbereidheid van inwoners en bedrijven op een positieve manier te beïnvloeden. Hiermee wordt beoogd om onveilige situaties en ondermijnende activiteiten te voorkomen, respectievelijk effectief aan te pakken. De insteek is dan ook om op een actieve wijze inwoners en bedrijven voor te lichten over de gevolgen en de risico’s van ondermijnende criminaliteit. Als de inwoners en bedrijven de gevaren en risico’s kennen en beter begrijpen, zal de motivatie er eerder zijn om ondermijnende activiteiten te voorkomen, dan wel signalen van ondermijnende criminaliteit aan de gemeente Nunspeet en hun ‘veiligheidspartners’ te melden. Het actief communiceren over de wijze waarop de gemeente Nunspeet bepaalde (handhavings-) instrumenten (Damoclesbeleid, Bibob- beleid) inzetten, kan mogelijk ook een preventief effect op het voorkomen van ondermijnend gedrag hebben. De inwoners en de bedrijven zien (en lezen) als gevolg hiervan dat de gemeente Nunspeet ‘echt’ met de aanpak van ondermijning bezig zijn. 4.3 Communicatievormen De communicatie vindt zo gericht mogelijk plaats aan de hand van de volgende communicatievormen: 1. Algemene communicatie.

Via de gemeentelijke website en / of (lokale) media en / of sociale media zo veel mogelijk inwoners en bedrijven bereiken en informeren over (de aanpak van) ondermijning. Een voorbeeld is een folder waarin beschreven wordt wat de gevaren van een hennepkwekerij zijn. 2. Doelgroepgerichte / gebiedsgerichte communicatie. Een doelgroep of gebied schriftelijk / mondeling informeren over (de aanpak van) ondermijning. Een voorbeeld is een brief van de burgemeester, waarin de bewoners geïnformeerd worden over de sluiting van een drugspand. 3. Individuele communicatie. Persoonlijke voorlichting aan een inwoner of bedrijf over (de aanpak van) ondermijning. Een manier waarop dit plaatsvindt is een Bibob-intakegesprek met een ondernemer. De gemeentelijke toezichthouders / BOA’s, maar ook de politie spelen een grote en belangrijke rol in de communicatie richting inwoners en bedrijven. Zij functioneren als een ‘frontoffice in het veld’. Ook kunnen zij signalen uit de buurt / wijk / samenleving opvangen.Daarnaast is veel winst te halen door goede communicatie aan de voorkant van bijvoorbeeld Bibob- onderzoeken, sluitingen van drugspanden en de helingaanpak. Via een vooroverleg of een intakeoverleg kunnen inwoners, bedrijven, maar ook overtreders (drugspanden) goed worden geïnformeerd. Dit kan in grote mate het onbewust overtreden of in de toekomst nogmaals overtreden van de regels c.q.

ondermijnend gedrag voorkomen. 4.4 Communicatie als interventie instrument Communicatie als interventie instrument richting de criminele wereld is een essentieel element in de aanpak van ondermijning. Communicatie in de vorm van directe en ‘warme’ contacten richting bepaalde groepen, zoals horecaondernemers, notarissen, makelaars, en andere midden- en kleinbedrijf (MKB), kan een waardevolle bijdrage leveren in deze aanpak. Ondermijning raakt ook deze partijen. De de georganiseerd criminaliteitwil mogelijk via de diensten van bepaalde notarissen, makelaars en andere MKB voet aan de grond zien te krijgen. Criminelen hebben namelijk panden en specifieke kennis en deskundigheid nodig om hun ondermijnende activiteiten uit te oefenen. Om mogelijke ‘facilitators’ scherp te houden, betrekken we hen bij onze preventieve aanpak. Horecaondernemers, makelaars, en andere MKB zijn vaak terughoudend, mede uit angst voor reputatieverlies. Versterking van een breed maatschappelijk bewustzijn is een voorwaarde, evenals de beïnvloeding van het maatschappelijk klimaat. Aanpak van de georganiseerd criminaliteitis volgens Tops en Schilders (2016) ook een ‘framing5 contest’.6 Zij beschrijven in hun artikel ‘Meervoudige aanpak van ondermijning’ het volgende: “Naast de concrete interventies – naming-and-shaming– zijn ook de aandacht en inspanning zelf cruciaal.

De criminele wereld ligt onder een vergrootglas. Is als activiteit misschien niet voldoende, maar wel noodzakelijk. Het gevoel van vanzelfsprekendheid onder criminelen vermindert. Ze krijgen met gedoe te maken en daar hebben ze vaak een hekel aan. Deze aanpak kan leiden tot louter verplaatsing van de criminele activiteiten, maar een waterbedeffect is ook

5

Framing is een begin 21ste eeuw in het Nederlands terechtgekomen Engelse term die verwijst naar een overtuigingstechniek in communicatie. De techniek bestaat eruit woorden en beelden zo te kiezen, dat daarbij impliciet een aantal aspecten van het beschrevene wordt uitgelicht. Deze uitgelichte aspecten helpen om een bepaalde lezing van het beschrevene of een mening daarover te propageren. Onder meer in de politiek, de journalistiek en de reclame wordt van framing bewust (en onbewust) gebruikgemaakt. Zie de volgende link: https://nl.wikipedia.org/wiki/Framing 6 Meervoudige aanpak van ondermijning, het Tijdschrift voor de Politie – jg.78/nr.7/16.

15 van 16

een effect: routines staan onder druk en moeten opnieuw georganiseerd worden. Voor hun sociale en zakelijke omgeving blijken ze ondertussen toch minder slim en onaantastbaar dan de beeldvorming altijd deed vermoeden. Dit kan een negatief effect hebben op hun sociale status en criminele invloed. Publiciteit is hier belangrijk. Onder druk gaan ook criminelen fouten maken. John van den Heuvel: “Een grote boef heeft wel eens tegen me gezegd: ik heb liever twee jaar lang een rechercheteam van 50 man achter me aan, dan twee verhalen van jou in de krant.” De inzet van communicatie als bestrijdingswapen is wennen en vaak spannend voor de diensten die de communicatieafdeling nog vooral als ‘de afdeling voorlichting’ zien. Die slag maken is echter noodzakelijk. Niet alleen omdat het wellicht een van de meest effectieve bestrijdingsmiddelen is.” 4.5 Communicatieprogramma De doelstelling is om zoveel mogelijk instrumenten te gebruiken om het gedrag, de naleving en meldbereidheid van de ambtenaren, het bestuur, de raad (intern) en inwoners en bedrijven (extern) op een positieve manier te beïnvloeden. De insteek is dan ook om op een actieve wijze voor te lichten over de gevolgen en de risico’s van de dondermijnende criminaliteit. Als onze doelgroepen de gevaren en risico’s kennen en beter begrijpen, zal de motivatie er eerder zijn om e ondermijnende activiteiten te voorkomen en te melden.

Dit betekent ook actief communiceren over de wijze waarop de gemeente Nunspeet bepaalde (handhavings-) instrumenten inzet. We communiceren met alle doelgroepen: - Wat is ondermijning?; - Hoe is het te herkennen; - Laat weten dat het prioriteit is binnen de (lokale)overheid; - Waar kun je een melding maken bij verdachte situaties (contactpunt); - Wie is de vertrouwenspersoon?; - Wat zijn de consequenties als u meewerkt aan criminele activiteiten?; - Wat kunt u doen als u klem zit in een situatie waarin criminele activiteiten plaatsvinden?

Bijlage 1 Acties aanpak ondermijning Bijlage 2 Doelgroepen analyse

16 van 16