AP 5b. Memo ANTEA herijking
Tekst van het document
Memo
Inhoudelijke en financiële toelichting scenario’s herijking groenbeleid gemeente Nunspeet
Revisie 01 12 december 2025 Ype Willemsen en Ton Lesscher
Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De context – Landelijke en lokale ontwikkelingen 3. Terugblik raadsbijeenkomst 4. Scenario 0 – Basis terug op orde 5. Scenario 1 – Versobering groenbeheer 6. Scenario 2 – Strategisch vooruitkijken 7. Samenvatting en vergelijk
1. Inleiding • In september 2019 is het groenbeleidsplan voor de periode 2019 t/m 2029 door de gemeenteraad vastgesteld. • In het najaar van 2025 is de gemeenteraad door middel van een raadsbijeenkomst voorzien van een tussenevaluatie en is door hen door middel van stellingen in Mentimeter richting meegegeven voor de herijking van het groenbeleidsplan in de periode t/m 2029. • Na afloop van de raadsbijeenkomst hebben de gemeente Nunspeet en Antea Group de input van de gemeenteraad besproken en vertaald naar een nieuw nul scenario, met daarbij een tweetal aanvullende scenario’s waaruit de gemeenteraad nog aanvullend kan kiezen. • De scenario’s hebben de volgende strekking: 0. Actualiseren en borgen van de huidige kaders voor het groenbeleid, aangevuld met nieuwe regels en normeringen en inregelen van een vervangings- en renovatiebudget voor goede verankering van groenbeheer voor de komende jaren. 1. Het versoberen van het huidige groenbeheer, door op een aantal groentypen minder onderhoud uit te voeren, waardoor de beeldkwaliteit op die groentypen, en op een locatie waar het beheerst kan, een niveau lager wordt en op korte termijn kosten kunnen worden bespaard. 2.
Het slim omvormen van groenvakken naar minder onderhoudsintensieve groentypen en inzetten van innovatieruimte om te onderzoeken hoe we de efficiency in kennis, arbeid, materieel, beheervormen en inwonersparticipatie gaan vergroten, waardoor op de langere termijn kosten kunnen worden bespaard.
2. De context –
Landelijke en lokale ontwikkelingen Belangrijke landelijke ontwikkelingen • Stijgende kosten en druk op budgetten • Arbeidsmarkt en vakmanschap onder druk • Kwaliteit en uitvoering onder druk • Veranderende rol van de groenprofessional
• Nieuwe denkwijze en omdenken nodig? • Veranderende burgerverwachtingen • Veranderende eisen bij (Europese) aanbestedingen
2. De context –
Landelijke en lokale ontwikkelingen Areaaluitbreiding
Hogere onderhoudseisen
Complexiteit & aanbesteding
Biodiversiteit
Sociale werkvoorziening
Duurzaamheid
Datagedreven werken
Klimaat
3. Terugblik raadsbijeenkomst Raadsbijeenkomst 17 september 2025 • De gemeenteraad heeft begrip voor de financiële situatie. • Er is steun en draagvlak voor de stellingen in Mentimeter. Dit biedt ruimte om ambities uit te werken, mits de kosten beheersbaar blijven.
De uitkomsten in het kort 1. 2. 3. 4. 5.
Minder uitbesteden, meer zelf doen met eigen buitendienst; Bomenbeleid ontwikkelen om het groene en bosrijke karakter te behouden; Participatie kleinschalig benaderen, wethouder geeft waarschuwing over rendement. Stimuleren van meedenken in plaats van uitvoeren; Investeren in technologieën alleen als deze kosten besparen en gemeente zelf blijft meedenken; Vervangings- en renovatiebudget apart vastleggen. Eerst duidelijk uitleggen, daarna een concreet voorstel doen.
4. Scenario 0 – Basis terug op orde Het huidige groenbeleid is met de inzichten van nu, niet (meer) volledig. Met dit Scenario 0 wordt de benodigde basis weer terug op orde gebracht zodat het groenbeleid weer actueel en volledig is. Hiertoe worden de huidige kaders van het groenbeleid uitgebreid met een aantal nieuwe focuspunten. Hierbij is ook oog voor landelijke en lokale ontwikkelingen. Dit betreft nieuw beleid, normen en werkprotocollen. Daarnaast worden budgetten geactualiseerd zodat deze weer toereikend zijn voor de vastgestelde kwaliteitseisen en areaalontwikkelingen. Scenario 0 brengt de beleids- en financiële basis terug op orde. Toe te voegen focuspunten: 1.
Ontwikkelen van bomenbeleid;
2.
Boom- en groennormen vastleggen in LIOR, Omgevingsvisie etc.;
3.
Borgen van gedragscode soortenbescherming in ecologische werkprotocollen;
4.
Vaststellen van apart vervangings- en renovatiebudget, met jaarlijkse indexatie.
Te borgen financiële plaatje: •
Het aanvullen van het huidige tekort op de exploitatiebegroting voor het groenonderhoud (onderbouwd geactualiseerd vanuit GBI) à €600.000;
•
Incidentele middelen à €50.000 voor opstellen bomenbeleid en ecologische werkprotocollen;
•
Separaat inregelen en besluiten tot het instellen van een vervangings- en renovatiebudget aansluitend bij de financiële verordening.
Te organiseren: •
De focuspunten projectmatig oppakken binnen de ambtelijke organisatie;
•
Bepalen definitief benodigd budget voor 2026 t/m 2029 voor bullet 1 tot en met 3 van de focuspunten hierboven;
•
De budgetten voor onderhoud, renovatie en vervanging financieel inregelen conform de financiële verordening.
4. Scenario 0 – Basis terug op orde Focuspunt
Waarom
Financiële consequentie
Bomenbeleidsplan opstellen
De gemeente Nunspeet kent momenteel geen bomenbeleidsplan. Dit betekent dat het beheer van het bomenbestand ad hoc, en zonder overkoepelende gedachte kan zijn. Met het opstellen van een bomenbeleidsplan wordt het beheer van het bomenbestand consistenter, transparanter en efficiënter. Bomen kunnen beter worden beschermd en bewuster worden ingezet ter bevordering van de ruimtelijke kwaliteit en klimaatadaptatieve vermogen van de fysieke leefomgeving. Inwoners weten met het bomenbeleidsplan waar ze aan toe zijn en kunnen meedenken over het groen in hun omgeving.
Ambtelijke inzet binnen begroting + ondersteuning adviesbureau = € 25.000 (incidenteel).
Verankeren boom- en groennormen in LIOR, Omgevingsvisie etc.
In de huidige LIOR en Omgevingsvisie is weinig opgenomen over groen en bomen. Met een actueel groenbeleid inclusief bomenbeleid, zijn er belangrijke kaders om de LIOR en Omgevingsvisie te actualiseren en vervolledigen vanuit het groene domein.
Ambtelijke inzet reeds gedekt binnen begroting.
Actualiseren ecologische werkprotocollen
De huidige Gedragscode Soortenbescherming van gemeentes is momenteel niet altijd expliciet verwerkt in (ecologische) werkprotocollen. Door de (ecologische) werkprotocollen te actualiseren, wordt standaard voldaan aan de Gedragscode.
Actualisatie van exploitatiebudgetten en borging
Om ook in de toekomst op al het areaal het gewenste beheer conform vastgestelde kwaliteitsniveaus uit te kunnen voeren, is het van belang dat de exploitatiebudgetten zowel nu als in de toekomst voldoende zijn. Hiertoe moeten de exploitatiebudgetten geactualiseerd worden bij areaalveranderingen. Bij uitbreiding van het areaal, beweegt het budget mee. Om dit te bewerkstelligen, wordt de exploitatiebegroting voor het groenonderhoud onderbouwd geactualiseerd op basis van het beheersysteem GBI. Hiervoor moeten óók de huidige tekorten worden aangepakt.
Borgen en vaststellen apart vervangings- en renovatiebudget groenvoorzieningen met jaarlijkse indexatie conform de spelregels in de financiële verordening
Momenteel is enkel budget voor groenonderhoudswerkzaamheden opgenomen in de exploitatiebegroting. Formeel mag je dit aanwenden voor jaarrond onderhoudswerkzaamheden. Vervangingen dienen conform de BBV echter, gekapitaliseerd en afgeschreven te worden. Om hieraan te voldoen is een apart vervangings- en renovatiebudget benodigd voor een vervangingsprogramma voor de korte en lange termijn, rekening houdende met jaarlijkse indexatie. Dit biedt tevens financiële voorspelbaarheid en ruimte voor duurzame investeringen in de groenvoorzieningen.
Ambtelijke inzet reeds gedekt binnen begroting + ondersteuning adviesbureau = € 25.000 (incidenteel)
Structureel €600.000 exploitatiebudget-verhoging om terug in lijn te komen met actuele areaalgrootte. Hierna wordt het budget standaard jaarlijks geactualiseerd o.b.v. areaalschommelingen.
Structureel €60.000 jaarlijks vervangings- en renovatiebudget. Dit werkt echter niet kostenverhogend, omdat het een loskoppeling betreft van het geactualiseerde exploitatiebudget.
5. Scenario 1 – Versobering groenbeheer Bij Scenario 1 worden alle punten uit Scenario 0 opgepakt om de beleidsbasis terug op orde te krijgen zodat de gemeente voor de komende jaren weer een actueel en volledig groenbeleid heeft dat financieel goed is verankerd en waarbij rekening is gehouden met de geziene landelijke en lokale ontwikkelingen. Het onderhoudsbudget wordt echter niet bijgesteld naar hetgeen conform huidige inzichten benodigd is om ons areaal op de vastgestelde kwaliteitsambities te beheren. Hierom wordt in dit Scenario 1 gekozen om het groenbeheer op bepaalde groentypen en locaties (waar mogelijk en te verantwoorden) een niveau lager te onderhouden, wat een besparing oplevert t.o.v. scenario 0. Echter is ook onder dit scenario een toename van de structurele kosten van het groenbeheer onvermijdelijk. Een te grote achteruitgang in onderhoudsniveau levert niet te verantwoorden risico’s op m.b.t. veiligheid/verkeer, kapitaalvernietiging en klachten & meldingen.
Toe te voegen focuspunten:
1. Groenbeleid wordt geactualiseerd conform Scenario 0; 2. Toename structurele kosten groenbeheer minder groot door op korte termijn onderhoudsniveau’s te versoberen en beheerfrequenties te verlagen. Te borgen financiële plaatje: •
De huidig beschikbare budgetten worden de basis om in de gehele gemeente het groenbeheer uit te voeren;
•
Voor enkele groentypen en op bepaalde locaties in de gemeente dient een kwaliteitsniveau lager te worden bepaald. Dit levert vanaf 2027 een besparing op t.o.v. scenario 0 van 110.000 euro. Hier zijn wel (financiële) risico’s aan verbonden.
Te organiseren: •
Bepalen en vaststellen op welke groentypen en locaties daadwerkelijk een kwaliteitsniveau lager beheerst kan worden doorgevoerd.
•
Plan maken om hiermee samenhangende risico’s te ondervangen (kapitaalvernietiging, toename klachten & meldingen).
5. Scenario 1 – Versobering groenbeheer Focuspunt Verlagen kwaliteitsniveaus en beheerfrequenties van het groen om op korte termijn (vanaf 2027) een kostenbesparing te realiseren.
Waarom Door het verlagen van kwaliteitsniveaus kan op de korte termijn de toename van structurele kosten groenbeheer worden gedempt. Een plan van maatregelen richt zich op specifieke groentypen en locaties waar dit zo beheerst mogelijk kan, waardoor we (financiële) risico’s mitigeren. Wat het effect van deze maatregelen op het straatbeeld is, lichten we in een aparte bijlage toe. Met onderstaand maatregelenpakket kan structureel €110.000 worden bespaard ten opzichte van scenario 0. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Stamschot bomen verwijderen terugbrengen naar 1x per 3 jaar Groenonderhoud van niveau B naar C verlagen Onkruid op verharding van niveau B naar C verlagen Hanging baskets/ perkgoed verwijderen Onderhoudsniveau groen van A naar B Kanten steken minder vaak uitvoeren Snoeifrequentie van de vak(randen) verminderen
Financiële consequentie De recente doorrekening en begroting van het groenbeheer blijft het uitgangspunt. Met de voorgestelde versoberingsmaatregelen blijft er een gat in de exploitatiebegroting bestaan van €490.000. Het onderhoudsbudget dient met dit bedrag te worden verhoogd en standaard jaarlijks geactualiseerd te blijven o.b.v. areaalschommelingen. De benodigde ambtelijke inzet is reeds gedekt binnen de begroting. Het is waarschijnlijk dat er door versobering meer klachten en meldingen ontstaan uit de samenleving, waardoor ambtelijk meer kosten worden gemaakt om die af te doen. Daarbij ‘slijt’ beplanting sneller op een laag onderhoudsniveau, en als wordt besloten het groen in de toekomst op een hoger niveau te gaan onderhouden zullen weer investeringen nodig zijn. Besparing aan de voorkant, kan aan de achterkant juist weer tot stijgingen leiden.
6. Scenario 2 – Strategisch vooruitkijken Bij Scenario 2, worden alle punten uit Scenario 0 opgepakt om de beleidsbasis terug op orde te krijgen zodat de gemeente voor de komende jaren weer een actueel en volledig groenbeleid heeft dat financieel goed is verankerd en waarbij rekening is gehouden met de geziene landelijke en lokale ontwikkelingen. Aanvullend wordt bij Scenario 2 verder vooruit gekeken. Hierbij gaat de gemeente niet alleen voor de komende jaren de werkzaamheden van het groene domein goed kunnen uitvoeren, maar ook inspelen op toekomstige uitdagingen. Door nu slim te investeren zijn we op de langere termijn beter in staat risico’s te managen en de kosten beheersbaar te houden. Denk aan eerdergenoemde onvoorspelbare veranderingen in het werkveld en de arbeidsmarkt. De gemeente wil o.a. inzetten op (omvormingen naar) minder onderhoudsintensieve groentypen, maar bijvoorbeeld ook op slimme technologie voor efficiënt water geven. Daarvoor is financiële innovatieruimte nodig aan de voorkant, welke flexibel kan worden ingezet voor het vergroten van efficiency. Aanvullend aan de focuspunten van Scenario 0, wordt bij Scenario 2 ingezet op de omvorming- en innovatierichtingen: 1.
Gerichte omvormingen naar minder dure groentypen door meer ecologisch en onderhoudsvriendelijk groen;
2.
Versterking eigen buitendienst via uitbreiding fte's en kennisontwikkeling;
3.
Slimme innovatieve technologie voor efficiënt beheer buitendienst;
4.
Kleinschalige en slim meedenkende inwonersparticipatie.
Te borgen financiële plaatje: •
Exploitatiebegroting voor het onderhoud onderbouwd vanuit GBI, waarbij de huidige tekorten moeten worden aanpakt;
•
Separaat inregelen en besluiten tot het instellen van een vervangings- en renovatiebudget (t.b.v. omvormingen) aansluitend bij de financiële verordening.
•
Aanvullend innovatiebudget.
Te organiseren: •
Bepalen van de omvang van de inwonersparticipatie en de eenmalige omvormingsbudgetten, aanvullend op het renovatie- en vervangingsbudget in Scenario 0;
•
Alle focuspunten en budgetten vanuit Scenario 0;
•
Bepalen definitief benodigd innovatiebudget voor 2026 t/m 2029.
6. Scenario 2 – Strategisch vooruitkijken Innovatierichting
Waarom
Financiële consequentie
Gerichte omvormingen naar meer ecologisch en onderhoudsvriendelijk groen
Inzetten op ecologisch en onderhoudsvriendelijk groen verlaagt kosten, verhoogt biodiversiteit, versterkt klimaatadaptatie en maakt de leefomgeving aantrekkelijker. Het bevordert waterberging en vermindert hittestress, wat bijdraagt aan duurzaamheid en gezondheid. Dit moet echter wel bewust gebeuren op locaties waar het mogelijk is en waar gewenste effecten behaald worden. Hierbij kan gedacht worden aan verwijderen van blok- en lijnhagen en van slechte of verouderde sierbeplanting en deze locaties omvormen naar onderhouds-extensief groen. Dit vraagt incidenteel budget bij het omvormen, maar bespaart op langere termijn de kosten. Hoe meer onderhoudsintensief areaal wordt omgevormd naar onderhoudsextensief areaal, hoe hoger de incidentele kosten én hoe hoger de langjarige besparingen gaan zijn.
Aangezien dit omvormingen betreft, kan dit strategisch en in
Kleinschalige en slim meedenkende inwonersparticipatie
Kleinschalige en slim meedenkende inwonersparticipatie bij groenonderhoud leidt tot meer betrokkenheid, minder vandalisme en efficiënter beheer doordat inwoners zelf signaleren en in de voorbereiding van werkzaamheden meedenken. Als je dit niet doet, mis je lokale kennis, ontstaat er sneller weerstand bij ingrepen en kunnen onderhoudskosten oplopen door klachten of herstelwerk. Door participatie voelen inwoners zich mede-eigenaar van het groen, wat de kwaliteit en het draagvlak vergroot. Bovendien versterkt het de sociale cohesie en het vertrouwen in de gemeente. Onderdeel hiervan kan ook zijn het inzetten op adoptatiegroen (zoals sponsorrotondes of burgerinitiatieven).
Voorstel volgt richting nieuw beleid 2026.
Versterking eigen buitendienst via uitbreiding fte's en kennisontwikkeling
Door de eigen buitendienst in fte’s te versterken en in te zetten op kennisontwikkeling, wordt de gemeente minder kwetsbaar en afhankelijk van externen en daarmee meer in control van de uitvoering. Hiermee wordt de financiële huishouding ook stabieler, waardoor beter ingespeeld kan worden op (on)mogelijkheden. Hiermee wordt de gemeente als organisatie ook aantrekkelijker om voor te werken.
Financiële consequentie is nog niet te overzien. Dit is afhankelijk van de ambities van de raad en gewenste financiële inregeling in het functiehuis. Als meer werkzaamheden worden uitgevoerd door een eigen buitendienst, wordt een deel van het onderhoud betaald vanuit het personeelshuis in plaats van vanuit de exploitatie. Dit levert een oplossing voor het huidige tekort. De mogelijkheden worden verkend; voorstel volgt richting nieuw beleid 2026.
Slimme innovatieve technologie voor efficiënt beheer buitendienst
Slimme, innovatieve technologieën voor groenbeheer zorgen voor kostenbesparing, betere planning en monitoring, hogere onderhoudskwaliteit en minder milieubelasting. Ze vergroten veiligheid en voorkomen storingen via voorspellend onderhoud. Door hier op in te zetten, wordt het beheer efficiënter en wordt de organisatie minder afhankelijk worden (van de beschikbaarheid) van mensen. Dit bespaart mogelijk arbeidsuren in de toekomst.
Het vraagt incidentele investeringen om slimme technologieën in
samenhang met de jaarlijkse renovatieopgave worden bekeken. Het is nodig een langjarig vervangings- en omvormingsplan incl. benodigde financiën op te stellen. Voorstel volgt richting nieuw
beleid 2026.
te passen ter bevordering van efficiënt beheer in de toekomst.
Voorstel volgt richting nieuw beleid 2026.
7. Samenvatting en vergelijk Samengevat: •
Scenario 0 is minimaal nodig om de basis aan beleidskaders en financiële borging terug op orde te krijgen.
•
Scenario 1 borgt de beleidsactualisatie van Scenario 0 en biedt daarnaast kostenbesparing op korte termijn met bewuste versobering van (de kwaliteit van) groenbeheer.
•
Scenario 2 borgt ook Scenario 0, en biedt op langere termijn langjarige kostenbesparingen zonder de kwaliteit op korte termijn te verlagen en speelt aanvullend beter in op de landelijke en lokale ontwikkelingen om toekomstig beheer ook financieel behapbaar te houden.
Alternatief?: •
Indien de raad besluit géén scenario vast te stellen, wordt het beheer de komende jaren uitgevoerd in lijn met het huidige groenbeleid. Dit betekent dat het gat in onderhoudsexploitatie eerder groter wordt dan kleiner. Ook wordt niet ingespeeld op de landelijke en lokale ontwikkelingen.
Vergelijk tussen de scenario's: •
Door te kiezen voor één van de scenario’s gaat de gemeente in ieder geval inhoudelijk weer beter in de pas lopen op gebied van kaders en financiën, door de druk op de exploitatiebegroting te verlagen en renovaties en vervangingen apart te dekken. Met het vaststellen van Scenario 2 wordt aanvullend goed ingespeeld op langjarige besparingen en op innovatieve ontwikkelingen om efficiency-voordelen te behalen. Hierbij wordt onderzocht op welke manieren minder kosten en arbeidsuren benodigd zijn voor het groenbeheer van de toekomst. Met Scenario 1 wordt op korte termijn budget bespaard, maar zal de kwaliteitservaring en tevredenheid van de samenleving kunnen afnemen en bestaat het risico op kapitaalvernietiging.