AP 5b. Bijlage Evaluatienota hondenbeleid
Tekst van het document
Evaluatie Hondenbeleid
Auteurs Marjel Das Julia Kloosterboer Datum 5 november 2019 Status DEFINITIEF Projectleider Marjel Das
Inleiding ................................................................................................................................................... 5 Achtergrond ........................................................................................................................................ 5 Methode .............................................................................................................................................. 5 Leeswijzer ............................................................................................................................................ 5 Samenvatting voorgesteld beleid............................................................................................................ 6 1
2
3
4
5
6
Opruimplicht.................................................................................................................................... 8 1.1
Huidig beleid............................................................................................................................ 8
1.2
Knelpunten .............................................................................................................................. 8
1.3
Beleidsadvies ........................................................................................................................... 8
1.4
Afspraken................................................................................................................................. 8
Aanlijnplicht ..................................................................................................................................... 9 2.1
Huidig beleid............................................................................................................................ 9
2.2
Knelpunten .............................................................................................................................. 9
2.3
Beleidsadvies ........................................................................................................................... 9
2.4
Afspraken................................................................................................................................. 9
Hondenuitlaatrennen .................................................................................................................... 10 3.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 10
3.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 10
3.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 10
3.4
Afspraken............................................................................................................................... 10
Afvalbakken ................................................................................................................................... 12 4.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 12
4.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 12
4.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 12
4.4
Afspraken............................................................................................................................... 12
Hondeninformatieborden ............................................................................................................. 13 5.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 13
5.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 13
5.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 13
5.4
Afspraken............................................................................................................................... 13
Loslopende honden ....................................................................................................................... 14 6.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 14
6.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 14
6.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 14
Evaluatie Hondenbeleid 594405
2
5 november 2019
7
Hondenbelasting ........................................................................................................................... 15 7.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 15
7.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 15
7.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 15
7.4
Afspraken............................................................................................................................... 15
8
Beheer ........................................................................................................................................... 16 8.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 16
8.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 16
8.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 16
8.4
Afspraken............................................................................................................................... 16
9
Handhaving.................................................................................................................................... 17 9.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 17
9.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 17
9.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 17
9.4
Afspraken............................................................................................................................... 17
10
Communicatie ........................................................................................................................... 18
10.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 18
10.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 18
10.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 18
10.4
Afspraken............................................................................................................................... 18
11
Monitoring................................................................................................................................. 19
11.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 19
11.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 19
11.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 19
12
Overige onderwerpen ............................................................................................................... 19
12.1
Huidig beleid.......................................................................................................................... 19
12.2
Knelpunten ............................................................................................................................ 19
12.3
Beleidsadvies ......................................................................................................................... 20
12.4
Afspraken............................................................................................................................... 20
13
Financiën ................................................................................................................................... 21
Bijlagen .................................................................................................................................................. 23 A.
Samenvatting beleid uit 2011 en mate waarin dit beleid is doorgevoerd ................................ 24
B.
Actuele situatie - interviews ...................................................................................................... 26
C.
Actuele situatie – schouw ......................................................................................................... 28
D.
Actuele situatie - Meldingen 2018 ............................................................................................ 29
Evaluatie Hondenbeleid 594405
3
5 november 2019
E.
Actuele situatie - Enquête april 2019 ........................................................................................ 30
F.
Overzicht gewenste locaties afvalbakken ................................................................................. 34
Foto voorpagina: https://blog.dierspecialist.nl/wandelen -hond-halsband-tuigje/
Evaluatie Hondenbeleid 594405
4
5 november 2019
Inleiding Achtergrond De gemeente Nunspeet heeft sinds 2011 hondenbeleid. Honden zijn geliefde huisdieren. En hondenbezitters zorgen dat de straten nooit verlaten zijn. Maar hondenpoep op straat of op gazons en loslopende honden in de wijk zijn voor veel bewoners grote irritaties. Daarom is in 2011 hondenbeleid opgesteld om voor zowel de hondenbezitter als alle andere bewoners een prettige woonomgeving te behouden en te creëren. Inmiddels is het beleid ruim 7 jaar van toepassing, een goed moment om te evalueren of het beleid nog volstaat en waar verbeterpunten gewenst zijn. Deze adviesmemo geeft de resultaten van de evaluatie weer en stelt verbeterpunten voor.
Methode Als eerste is het actuele beleid geanalyseerd. Vervolgens is de actuele situatie in kaart gebracht en zijn knelpunten en verbeterpunten opgehaald bij zoveel mogelijk mensen. Er is gebruik gemaakt van een kwaliteitsmeting op de hotspots, plekken waar veel poep wordt verwacht. Er zijn interviews gehouden met de beheeruitvoerders en BOA’s en met een hondenschool en hondenuitlaatservice. Ook is een enquête uitgezet voor alle inwoners van de gemeente. De resultaten van de beleidsanalyse, interviews, kwaliteitsmeting en enquête staan in de bijlagen. Tenslotte zijn de gewenste aanpassingen in het beleid in een werksessie bepaald. Het volgende hoofdstuk gaat per onderwerp kort in op het huidige beleid, de knelpunten die daarin naar voren kwamen op basis van de interviews, enquêtes en de kwaliteitsmeting, maar het gaat vooral om de gewenste aanpassingen. In het doorvoeren van deze aanpassingen wordt ook rekening gehouden met het beleid van aangrenzende instanties zoals Staatsbosbeheer en Leisurelands.
Leeswijzer Per onderwerp wordt aangegeven wat het huidige beleid is, wat de knelpunten daarin zijn en wat het voorgestelde beleid is.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
5
5 november 2019
Samenvatting voorgesteld beleid Onderwerp
Opruimplicht
Voorgesteld Beleid Opruimplicht binnen de bebouwde kom inclusief hondenuitlaatrennen. Geen opruimplicht buiten de bebouwde kom. -
Aanlijnplicht
-
Het is verboden om honden op speelterreinen, trapvelden, sportvelden en begraafplaatsen uit te laten. Bovendien zijn deze voorzien van speciale honden borden.
-
Aansturen op een hondenlosloopgebied of hondenuitlaatren in elke wijk. Hondenspeelplaatsen afschaffen.
Verboden voor honden
Hondenuitlaatrennen Afvalbakken -
Hondeninformatieborden
-
Loslopende honden Hondenbelasting
Aanlijnplicht binnen de bebouwde kom, behalve in hondenuitlaatrennen, tenzij anders ter plaatse is aangegeven. Buiten de bebouwde kom geldt geen aanlijnplicht mits onder onmiddellijk toezicht, tenzij anders is aangegeven ter plaatse. Geen aanlijnplicht voor politiehonden in functie.
Afvalbakken bij hondenuitlaatrennen. Extra bakken plaatsen waar honden vaak worden uitgelaten en waar veel hondenpoepoverlast is. Geen afvalbakken met speciale zakjes-dispenser toepassen. Nieuwe borden ontwerpen voor ‘verboden voor honden’ en ‘honden losloopgebied’. Bij alle plaatsen waar het verboden is voor honden een verbodsbord plaatsen. Bij alle plaatsen waar honden los mogen lopen een bord plaatsen ‘honden losloopgebied’.
-
De aanlijnplicht handhaven en duidelijker communiceren over losloopgebieden en de aanlijnplicht.
-
Geen hondenbelasting doorvoeren.
-
Het organiseren van twee prikacties per jaar. De eerste prikactie een maand na de vaststelling van het nieuwe beleid. De prikacties inzetten op plaatsen waar het druk is met vooral kinderen. Hierbij letten op zowel opruimplicht als aanlijnplicht en het verstrekken van informatie.
Handhaving
Evaluatie Hondenbeleid 594405
6
5 november 2019
-
Communicatie
-
Monitoring Overige onderwerpen -
Evaluatie Hondenbeleid 594405
Opstellen folder/flyer/A4 met overzichtskaart en de beleidsregels: o Kaart waar opruimplicht en aanlijnplicht geldt, waar het verboden is voor honden, waar de hondenuitlaatrennen en hondenlosloopgebieden zijn en waar en wanneer honden kunnen zwemmen. o Beleidsregels zo bondig mogelijk. Folder digitaal op gemeentelijke website. Gebruik maken van social media, zoals instagram door BOA’s. Folder fysiek op diverse plaatsen leggen, zoals bij dierenartsen, dierenwinkels, hondenscholen, recreatieparken, campings, gemeentebalie. Eenmalig aanbieden van opruimmiddel via BOA’s, bij speciale momenten, via gemeentebalie of op straat of via de buitendienst. Klachten/meldingen registreren en periodiek analyseren. Leefbaarheidsmonitor uitvoeren met een paragraaf over hondenbeleid Monitoring hondenpoep op hotspots, bij voorkeur 1x per seizoen. Ander beheergebied: opnemen van hun beleidsregels in de overzichtskaart. Paardenpoep: buitendienst ruimt paardenpoep op na melding. Tegemoetkoming opvoedcursus: De gemeente heeft geen tegemoetkoming voor een hondencursus. Hondeneigenaren worden wel gestimuleerd om een cursus te volgen door middel van communicatie. Zwemgelegenheden: Er wordt gevraagd om meer zwemmogelijkheden voor de hond. Dit zou wat betreft het Veluwemeer afgestemd moeten worden tussen Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, Leisurelands en Gastvrije Randmeren.
7
5 november 2019
1 Opruimplicht 1.1 Huidig beleid Overal binnen en buiten de bebouwde kom geldt een opruimplicht voor uitwerpselen. Uitzonderingen hierop zijn ruwe bermen, die op dit moment niet aangewezen zijn, hondenuitlaatrennen en aangewezen stroken.
1.2 Knelpunten Het beleid wordt door veel bewoners als onduidelijk ervaren. Zij snappen niet waarom er een opruimplicht geldt buiten de bebouwde kom. Ook is het beleid voor ruwe bermen niet duidelijk. In hondenuitlaatrennen hoeft niet opgeruimd te worden, maar daardoor ontstaat vaak een vieze situatie in deze rennen. Eigenaren van recreatiegebieden maaien soms zelf bermen langs de weg grenzend aan deze recreatiegebieden in het buitengebied bovenop de reguliere maaibeurten. Zodat honden makkelijker in deze bermen kunnen worden uitgelaten. Resultaat is een vieze berm. Langs de Randmeerweg bij de camping ontstaat een gevaarlijke situatie omdat honden langs deze doorgaande weg uitgelaten worden bij gebrek aan een betere uitlaatroute (afgezien van de mogelijkheden op het park zelf).
1.3 Beleidsadvies -
Binnen de bebouwde kom wordt de opruimplicht overal van kracht, dus ook in ruwe bermen en de hondenuitlaatrennen. Buiten de bebouwde kom wordt de opruimplicht afgeschaft.
1.4 Afspraken -
Het maaien van gemeentebermen door eigenaren van recreatiegebieden in buitengebied die niet in de bossen liggen is niet wenselijk evenals de gevaarlijke situatie die ontstaat als honden langs de weg worden uitgelaten. Afspraak is dat de gemeente hierover in gesprek gaat met de recreatie-uitbaters. Daarnaast is behoefte aan een uitlaatplek met zwemgelegenheid langs de Veluwe Randmeerkust. De gemeente gaat hierover in overleg met de diverse beheerders van de Veluwe Randmeerkust , zie ook paragraaf 12.4.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
8
5 november 2019
2 Aanlijnplicht 2.1 Huidig beleid Honden zijn altijd aangelijnd, zowel binnen de bebouwde kom als daarbuiten. Alleen op hondenspeelplekken en in hondenuitlaatrennen geldt geen aanlijnplicht. Ook voor politiehonden en geleidehonden geldt geen aanlijnplicht. Het is verboden voor honden op speelterreinen, trapvelden, sportvelden, begraafplaatsen en hertenparken. Deze terreinen zijn aangeduid met een verbodsbord.
2.2 Knelpunten Het is niet voor iedereen duidelijk wat de regels voor de aanlijnplicht zijn. Een aantal inwoners denkt dat de aanlijnplicht niet buiten de kom geldt in populaire uitlaatgebieden. Ook is het niet voor iedereen helder op welke plekken het verboden is voor honden.
2.3 Beleidsadvies -
-
Binnen de bebouwde kom de aanlijnplicht handhaven, dit geldt ook voor geleidehonden. Dat betekent dat honden altijd aangelijnd moeten blijven, behalve in hondenuitlaatrennen. Hondenspeelplaatsen worden afgeschaft of waar mogelijk omgebouwd tot hondenuitlaatrennen. Het Belvederebos wordt binnen de bebouwde kom beschouwd, maar hier geldt geen aanlijnplicht. Voor politiehonden geldt geen aanlijnplicht zolang zij in functie zijn. Buiten de bebouwde kom geldt geen aanlijnplicht mits de honden onder onmiddellijk toezicht staan, behalve op plekken waar specifiek wordt aangegeven dat honden wel aangelijnd moeten worden. Op landgoed Hulshorst geldt weer wel een aanlijnplicht. Het Hendriksbos is particulier eigendom. Het kan zijn dat daar andere regels gelden.
2.4 Afspraken -
Een kaart maken waarop helder is in welke gebieden binnen de gemeente opruim- en aanlijnplicht gelden voor alle openbare terreinen. Dus ook voor de terreinen van bijvoorbeeld Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Leisurelands. Hiervoor in overleg gaan met deze terreinbeheerders.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
9
5 november 2019
3 Hondenuitlaatrennen 3.1 Huidig beleid Er zijn omheinde hondenuitlaatrennen en niet omheinde hondenspeelplaatsen. Zowel de rennen als de speelplaatsen zijn aangeduid met een bord. Op deze locaties gelden geen opruimplicht en aanlijnplicht.
3.2 Knelpunten Inwoners zien graag meer plaatsen binnen de bebouwde kom waar geen aanlijnplicht geldt. In Nunspeet zelf zijn redelijk veel hondenuitlaatrennen, verspreid over de kern. In de overige kernen is het aanbod beperkt of afwezig. De uitlaatrennen zijn erg vies, omdat er geen opruimplicht geldt. Dit weerhoudt een aantal hondenbaasjes ervan om hun hond in de rennen uit te laten. Hondenspeelplaatsen zijn niet omlijnd, waardoor het onduidelijk is waar deze beginnen en eindigen.
3.3 Beleidsadvies -
-
Bij voorkeur in elke wijk een mogelijkheid om honden los te laten lopen. Toevoegen van de volgende hondenuitlaatrennen, waarbij het advies is deze rennen zo groot mogelijk aan te leggen in verband met speelmogelijkheden, ravotten en om de overlast te beperken: o Elspeet – centrum. o Elspeet – nader te bepalen locatie. o Hulshorst –een nader te bepalen locatie. o Nunspeet – Molenbeek. o Nunspeet – Jan Topweg. o Nunspeet eventueel Edzard Koningpark mits bewoners op deze plek daar behoefte aan hebben of Elburgerweg. o Nunspeet – terrein Nestle/voetbalterrein. Ombouwen hondenspeelplaats naar hondenuitlaatren of schrappen hondenspeelplaats voor meer duidelijkheid: o Albert Neuhuyslaan - vervalt. o Van Karnebeekstraat omzetten naar hondenuitlaatren o Van Oordtstraat – wordt gebied waar geen aanlijnplicht geldt (gemeentebos ten noord-oosten van de A28). o Jan Mankestraat – verplaatsen naar de rondweg of op dezelfde plaats houden. Dit in afwachting van de sloop van het zwembad. o Belvederebos – wordt gebied waar geen aanlijnplicht geldt.
3.4 Afspraken -
Een kaart maken waarop is aangegeven waar de hondenuitlaatrennen liggen, worden toegevoegd en welke speelplaatsen vervallen of worden omgebouwd. Zie volgende pagina voor een voorbeeld.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
10
5 november 2019
Huidige hondenspeelplaats Huidige hondenuitlaatren Hondenuitlaatren toevoegen
Evaluatie Hondenbeleid 594405
11
5 november 2019
4 Afvalbakken 4.1 Huidig beleid Zorgen voor afvalbakken bij speciale voorzieningen (uitlaatstroken, hondenspeelplaatsen).
4.2 Knelpunten Veel mensen missen afvalbakken op strategische plekken langs hondenuitlaatroutes. Zij zien graag een afvalbak met een dispenser voor zakjes, zodat er altijd een opruimmiddel in de buurt is. Afvalbakken raken snel vol, ook met zwerfafval.
4.3 Beleidsadvies -
-
Afvalbakken bij speciale voorzieningen. Extra bakken plaatsen waar honden vaak worden uitgelaten en waar ‘hotspots’ zijn. Hotspots zijn plekken met veel hondenpoepoverlast. Geen toepassing van dispensers. Hondenbezitters zijn verplicht een opruimmiddel bij zich te hebben. Bovendien kunnen dispensers voor overlast zorgen. Het gebeurt bij dit soort voorzieningen regelmatig dat mensen zakjes uit de dispenser leegtrekken en in de bosjes gooien. Hondenbezitters tegemoetkomen en eenmalig een opruimmiddel aanbieden.
4.4 Afspraken -
Aan de hand van de resultaten van de enquête een lijst opstellen met locaties waar een afvalbak gewenst is, in combinatie met de ligging van hotspots. Zie bijlage ‘overzicht gewenste afvalbakken’.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
12
5 november 2019
5 Hondeninformatieborden 5.1 Huidig beleid Het beperken van het aantal borden in de openbare ruimte. Borden ‘verboden voor honden’ staan alleen bij speelvoorzieningen en trapvelden. Borden met ‘hondenspeelplaats/hondenuitlaatren’ staan alleen binnen de bebouwde kom op plaatsen waar de opruimplicht niet geldt.
5.2 Knelpunten Er zijn veel inwoners ontevreden over de plaatsing, duidelijkheid en zichtbaarheid van borden. Er is ook een grote groep inwoners die überhaupt niet van het bestaan van hondeninformatieborden afweet.
5.3 Beleidsadvies -
-
-
-
-
Borden op de juiste plekken. Borden moeten staan op alle plekken waar honden verboden zijn en bij alle hondenuitlaatrennen en losloopgebieden. Het kiezen van borden die duidelijk en opvallend genoeg zijn. Een bord voor ‘hondenlosloopgebieden’ en een verbodsbord. De twee verschillende borden zijn in lijn met elkaar. Op het ‘verboden voor honden’-bord staat duidelijk dat honden niet gewenst zijn, niet alleen dat er een aanlijn- en opruimplicht geldt. Op het bord bij hondenuitlaatrennen staat duidelijk dat de opruimplicht van toepassing is. Aanlijnplicht is niet van toepassing. Op het bord bij hondenlosloopgebieden staat duidelijk Foto: voorstel extra onderbord opruimplicht. dat de aanlijn- en opruimlicht niet van toepassing is. Overal waar het verboden is voor honden een duidelijk bord plaatsen. Bij speelplekken bij elke (hoofd)ingang een bord plaatsen en eventueel op een strategische plaats, bijvoorbeeld langs de aanlooproute. Uitgegaan is van gemiddeld 2 borden per speelplek. De borden vooral toepassen als borden aan vervanging toe zijn. Er zijn ongeveer 90 speelplekken en dus 180 borden nodig.
5.4 Afspraken -
Uiterlijk van nieuwe borden onderzoeken en aanschaffen Langs het Ommetjespad (Munnikensteeg, Klompenpad) staan afwijkende borden, dit uitzoeken.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
13
5 november 2019
6 Loslopende honden 6.1 Huidig beleid Er is een lijst met hoge risico honden, maar die is verouderd.
6.2 Knelpunten Meer dan 50% van de inwoners ervaart overlast van honden, ze zijn bang, boos, geschrokken en/of vermijden bepaalde plekken door de aanwezigheid van loslopende honden.
6.3 Beleidsadvies -
De aanlijnplicht handhaven en duidelijker communiceren over losloopgebieden en de aanlijnplicht.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
14
5 november 2019
7 Hondenbelasting 7.1 Huidig beleid Er is op dit moment geen hondenbelasting omdat het registreren van hondeneigenaren en dergelijke veel administratief werk oplevert. Van de hondenbelasting zou het opruimen van uitwerpselen gefinancierd kunnen worden. Het schoonhouden van de openbare ruimte heeft echter waarde voor elke inwoner, niet alleen voor inwoners die eigenaar zijn van een hond. Bovendien gaat het ook vaak over kattenuitwerpselen.
7.2 Knelpunten -
Er wordt door veel inwoners gevraagd om het invoeren van hondenbelasting: daardoor hopelijk meer handhaving en meer voorzieningen voor honden.
7.3 Beleidsadvies -
Huidig beleid in stand houden.
7.4 Afspraken -
Geen specifieke afspraken.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
15
5 november 2019
8 Beheer 8.1 Huidig beleid Hondenuitlaatrennen worden minimaal één keer per twee weken gemaaid in het groeiseizoen. De maaier maakt de uitwerpselen hiermee automatisch ‘klein’, en zorgt voor verspreiding. Uitwerpselen worden niet verwijderd. Afvalbakken worden in de reguliere ledigingsroute geleegd. Het onderhoud en het schoonhouden van borden wordt ook in de reguliere ronde meegenomen.
8.2 Knelpunten Hondenspeelplaatsen en -uitlaatrennen worden vaak als vies ervaren. De borden zijn daarnaast vaak niet leesbaar door vuil en de bakken zijn snel vol. Er zijn verschillende meningen over het inzetten van een poepzuiger.
8.3 Beleidsadvies -
Er geldt een opruimplicht voor hondeneigenaren.
8.4 Afspraken -
Aandacht voor het schoonhouden van borden Aandacht voor het tijdig ledigen van afvalbakken.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
16
5 november 2019
9 Handhaving 9.1 Huidig beleid Na vaststelling van het beleid in 2011 zouden inwoners eerst over dit beleid geïnformeerd worden. Daarna zou handhaving geïntensiveerd worden, vooral gericht op het uitleggen van het beleid. Na drie maanden zou er verbalisatie plaatsvinden, waarna de handhaving geleidelijk teruggeschroefd kon worden. Op dit moment heeft handhaving 8 uur per week, verdeeld over vier BOA’s beschikbaar voor het handhaven op hondenbeleid.
9.2 Knelpunten Inwoners vragen om intensivering van handhaving als het gaat om het opruimen van uitwerpselen en het handhaven van de aanlijnplicht.
9.3 Beleidsadvies -
Het organiseren van prikacties met een voorkeur voor twee prikacties per jaar. De eerste prikactie bij voorkeur een maand na de vaststelling van het nieuwe beleid. De prikacties inzetten op plaatsen waar het druk is en de bekende overlastplekken. Hierbij letten op zowel opruimplicht als aanlijnplicht en het verstrekken van informatie. Bijvoorbeeld wat de hoogte van de boete is als je je niet houdt aan de opruim- en aanlijnplicht.
9.4 Afspraken -
Geen specifieke afspraken
Evaluatie Hondenbeleid 594405
17
5 november 2019
10 Communicatie 10.1 Huidig beleid Het uitgeven van een folder via dierenartsen, dierenwinkels en dergelijke, ook zou de folder op de gemeentelijke website gepubliceerd worden. Regelmatig communiceren via diverse kanalen, waaronder over de resultaten van BOA’s en het gebruik van de bakken. Overleggen met andere terreinbeheerders buiten de bebouwde kom voor afstemming van het hondenbeleid.
10.2 Knelpunten Het is nu lastig informatie te vinden over de opruim- en aanlijnplicht en waar deze wel en niet geldt. Er is geen folder uitgegeven. Wel staat (minimale) informatie op de gemeentelijke website. Communicatie bleef beperkt.
10.3 Beleidsadvies -
-
-
-
Alle informatie over honden goed vindbaar maken via kranten, borden, sociale media, de gemeentelijke website en dierenartsen, dierenwinkels, hondenscholen en dergelijken. Dit ook doen bij recreatieparken en campings om toeristen te bereiken. Informatie bijvoorbeeld in de vorm van een folder/op 1 A4 met een kaart en de regels. Het creëren van bewustzijn over overlast van honden en hun uitwerpselen. Hiermee ook proberen het gedrag van baasjes te veranderen. Via zoveel mogelijk sociale media, zoals instagram, communiceren en via het uitdelen van folders op plekken genoemd bij het eerste punt. Hondenbezitters tegemoetkomen en eenmalig een opruimmiddel aanbieden. Bijvoorbeeld met een actie waarbij BOA’s zakjes verstrekken op straat, bij speciale momenten of via de balie/gemeentewerf. Denk aan een sleutelhanger waar een zakje in is verwerkt met een folder. Zie ook paragraaf ‘Afvalbakken’. Het plaatsen van duidelijke borden, zie ook paragraaf ‘Borden’. Een kaart publiceren van waar hondenuitlaatrennen en losloopgebieden zich bevinden en waar aanlijn- en opruimplicht geldt. Zie ook paragraaf ‘Aanlijnplicht’
10.4 Afspraken -
Geen specifieke afspraken.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
18
5 november 2019
11 Monitoring 11.1 Huidig beleid Nunspeet monitort het hondenbeleid door de klachtenregistratie bij te houden. Daarnaast wordt een periodieke Leefbaarheidsmonitor uitgevoerd. Ook zou de bebouwde kom gemonitord worden op de hoeveelheden hondenpoep. Bij voorkeur in verschillende seizoenen
11.2 Knelpunten Klachten/meldingenregistratie en leefbaarheidsmonitor worden uitgevoerd. De monitoring van hondenpoep heeft nooit plaatsgevonden.
11.3 Beleidsadvies -
Klachten/meldingen blijven registreren en periodiek, bijvoorbeeld 2 keer per jaar analyseren. Leefbaarheidsmonitor blijven uitvoeren met een paragraaf over hondenbeleid. Periodiek hondenpoep monitoren op de hotspots, plekken waar veel hondenpoep wordt verwacht. Daardoor ontstaat een goed beeld wat de huidige situatie is en of verbeteringen plaatsvinden. Het monitoren in verschillende seizoenen geeft een completer jaarbeeld en kan duidelijkheid geven of overlast seizoensafhankelijk is. (Communicatie/Handhavings) acties kunnen vervolgens hierop worden afgestemd.
12 Overige onderwerpen 12.1 Huidig beleid -
-
Ander beheergebied: Bij elke weg van een ander beheergebied staat duidelijk een bord inclusief de spelregels voor honden. Paardenpoep: er is geen huidig beleid, wel een ‘mondelinge’ afspraak: Paardenpoep van politiepaarden ruimt de buitendienst op na een melding. Tegemoetkoming hondencursus: De gemeente heeft geen tegemoetkoming voor een hondencursus. Hondeneigenaren worden wel gestimuleerd om een cursus te volgen door middel van communicatie. Zwemgelegenheid: geen beleid, of aanwijzing.
12.2 Knelpunten -
Ander beheergebied: geen knelpunten Paardenpoep: er komen regelmatig klachten binnen over paardenpoep op straat. De politie meldt het vaak niet als er paardenpoep op straat ligt. Tegemoetkoming hondencursus: vooral de hondenschool ziet graag dat meer hondeneigenaren op cursus gaan. Wellicht zou een financiële tegemoetkoming daarbij helpen. Zwemgelegenheid: inwoners willen meer plaatsen voor de hond om te kunnen zwemmen.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
19
5 november 2019
12.3 Beleidsadvies -
-
Ander beheergebied: Huidig beleid in stand houden, opnemen van hun beleidsregels in overzichtskaart. Paardenpoep: politie doet melding aan de buitendienst van de gemeente zodra er poep van een politiepaard op straat terecht komt. De buitendienst ruimt vervolgens de poep op tijdens reguliere werktijden. Tegemoetkoming hondencursus: Huidig beleid in stand houden. Zwemgelegenheid en uitlaatplek: zwemgelegenheden onderzoeken, maar het mogelijk maken is geen taak van de gemeente. Honden kunnen zwemmen bij Leisurelands, maar alleen in de winterperiode (15 september-15 mei).
12.4 Afspraken -
Overleg met beheerders (zoals Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, Gastvrije Randmeren) over hun beleidsregels voor honden. Overleg inplannen met de politie over de paardenpoep. Onderzoeken welke zwemmogelijkheden er nu zijn en welke verruimingen mogelijk zijn, ook in overleg met Rijkswaterstaat, Leisurelands, Staatsbosbeheer en Gastvrije randmeren.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
20
5 november 2019
13 Financiën Bij doorvoeren van het aangepaste beleid is eenmalig ca. € 35.000,- nodig en structureel ca. € 7.000,Daarnaast is extra ureninzet nodig van de interne organisatie. De volgende tabel geeft per actie een inschatting aan van de kosten en de benodigde interne uren. Thema Onderwerp Kosten Uren intern periode Toelichting kosten Toelichting uren Ontwikkelen flyer en communicatie 40 eenmalig ontwerp kaartmateriaal Afdrukken flyer en verspreiden
€ 1.000
16 eenmalig
hondenuitlaatrennen Aanleggen HUR 7x
€ 17.500
28 eenmalig
communicatie
afvalbakken borden borden borden
verspreiden ontwerp, plaatsen hek, aanpassen groeninrichting : ca. 2.500 per HUR
Plaatsen afvalbakken ca. 10 € 950 stuks Ontwerpen hondenborden Vervangen borden – € 13.000 verboden voor honden 200 st
20 eenmalig
Vervangen borden – HUR en losloopgebied 15 st
4 eenmalig 65 per stuk
handhaving
2 handhavingscampagnes
communicatie
Eenmalig aanbieden opruimmiddelen
paardenpoep
Overleg met politie over paardenpoep
€
975
€ 1.000
ontwerp
eenmalig
eenmalig
ontwerp bij speelterreinen en trapvelden: ca 65 per bord overzichtskaart waar borden plaatsen
250 jaarlijks
uren BOA voorbereiding en uitvoering
16 eenmalig sleutelhanger + opruimzakje
uitvoering
4 eenmalig
overleg
Thema
Onderwerp
Kosten
andere beheerder
Overleg terreinbeheerders over hun beleidsregels en zwemmogelijkheden 5x
20 eenmalig
overleg
opruimplicht
Overleg recreatieuitbaters over bermen maaien 2x
8 eenmalig
overleg
totaal
€ 34.425 € 34.425
waarvan eenmalig
Evaluatie Hondenbeleid 594405
22
Uren intern
periode
Toelichting kosten
406 € 156
5 november 2019
Toelichting uren
Bijlagen
A. Samenvatting beleid uit 2011 en mate waarin dit beleid is doorgevoerd Maatregelen beleid
Aanlijnen, loslopen en verboden voor honden
Opruimplicht hondenpoep
Afvalbakken en zakjes
Hondenuitlaatst roken en speelplaatsen
Aanleg en
Advies
Doorgevoerd?
Alle types en hondenrassen binnen de gemeente Nunspeet overal aanlijnen. Binnen en buiten de bebouwde kom Uitzonderingen: Bibeko mogen honden loslopen op hondenspeelplekken
Ja, maar niet duidelijk gecommuniceerd.
Sommige plekken kan Nunspeet tijdelijk verboden voor honden verklaren
Voor het inzetten van politiehonden en het hebben van geleidehonden moeten in de APV nadere bepalingen worden opgenomen. Inzet politiehond moet bibeko altijd mogelijk zijn zonder de hond aangelijnd te hebben. Voor geleidehonden moet de aanlijnplicht niet gelden.
Aantal specifieke plekken zijn verboden voor honden: speelterreinen en trapvelden, sportparken, begraafplaatsen, hertenparken.
Bibeko overal opruimplicht instellen.
Uitzondering: meeste ruwe bermen
In APV opnemen dat college van B&W plaatsen mag aanwijzen war je geen uitwerpselen hoeft op te ruimen. Locaties op kaart aangeven.
Hondeneigenaren moeten opruimmiddel bij zich hebben, moet in APV blijven staan.
Periodiek hondenpoep wegzuigen op hondenspeelplaatsen.
Afvalbakken bij speciale voorzieningen, zoals langs de aangewezen uitlaatstroken en bij de aangegeven hondenspeelplaatsen.
Regelmatige communicatie met inwoners over gebruik voorziening.
Bibeko aantal omheinde hondenspeelplaatsen aanleggen
Bubeko uitlaatstroken aanwijzen.
Hondeneigenaren hoeven op deze stroken poep niet op te ruimen
Plattegrond met plekken aangeven.
Uitbreiden aantal hondenspeelplaatsen
Evaluatie Hondenbeleid 594405
24
Ja, maar niet duidelijk gecommuniceerd. Er wordt geen hondenpoep weggezogen op hondenspeelplaatsen.
Afvalbakken aanwezig, communicatie bleef beperkt.
Er zijn minder hondenspeelplaatsen/hond enuitlaatrennen aangelegd dan aangegeven. Er zijn geen uitlaatstroken buiten de bebouwde kom. Er is geen plattegrond. Zie vorige punt.
5 november 2019
beheer hondenspeelpla atsen
Op plattegrond hondenspeelplaatsen laten zien.
Minimaal 1 x per 2 weken schoonmaken of maaien.
Alleen bibeko monitoren. Meten op afgesproken data op aangewezen groenstroken. Monitoren in verschillende seizoenen.
Er heeft geen monitoring plaatsgevonden.
Folder uitgeven met gemeentelijk beleid en plattegrond. Neerleggen bij dierenartsen, trimstudio’s, hondenuitlaatcentra en dierenwinkels. Uitdelen bij hondentrainingen. Op website gemeente plaatsen.
Regelmatig communiceren via diverse kanalen voor meer bewustwording.
Overleggen met terreinbeheerders bubeko voorafstemming.
Inzet BOA’s. eerst intensief->vooral toelichting/uitleg. Daarna verbaliseren (na 3 maanden). Dan langzaam terugschroeven, afhankelijk van resultaten meldingensysteem. Communiceren resultaten BOA’s
Er is geen folder uitgegeven. Wel staat (minimale) informatie op de gemeentelijke website. Communicatie bleef beperkt. Er is geen overleg geweest met terreinbeheerders. in het begin is handhaving geïntensiveerd.
Intensivering handhaving zodra beleid is vastgesteld. Eerst informeren over nieuw beleid, later pas verbaliseren.
In het begin is handhaving geïntensiveerd.
Jaarbudget invoeren voor hondenbeleid, als aparte post op begroting aan onderhoudsbudget groen.
Geen hondenbelasting, ivm administratief werk. En veiliger en schoner maken van O.R. profiteert elke inwoner van.
Jaarbudget is opgenomen in de begroting. Hondenbelasting is inderdaad niet ingevoerd.
Monitoring
Communicatie
Handhaving
Financiering
Evaluatie Hondenbeleid 594405
25
5 november 2019
B. Actuele situatie - interviews Methode Interne medewerkers die direct of indirect te maken hebben met honden en hondenpoep zijn geïnterviewd: voorman, kantonnier, juridisch medewerkers, toezichthouder en BOA. Ook zijn twee organisaties geïnterviewd, de hondenschool Nunspeet en Dribbel Hondenuitlaatservice. De hondenschool Nunspeet vindt het vooral belangrijk dat hondenbaasjes honden leren ‘lezen en begrijpen’ en wijzen de baasjes op verantwoordelijkheid. De hondenschool is laagdrempelig. De hondenuitlaatservice gaat zoveel mogelijk met de honden naar het buitengebied, zoals het heidgebied.
De volgende onderwerpen kwamen aan de orde: of zij bekend zijn met het huidige hondenbeleid, wat ze van de hondenvoorzieningen vinden; de hondenuitlaatrennen, honden speelplekken, afvalbakken, bordjes, hoe ze tegen handhaving en hondenbelasting aan kijken, wat ze van de communicatie rondom hondenbeleid vinden en of het hondenbeleid duidelijk is in gebieden binnen de gemeente die niet in beheer zijn van de gemeente. Resultaat
Hondenbeleid
Voorzieningen
Beheer
Handhaving
Bakken
Niet helemaal helder of er opruimplicht is in de rennen en op de hondenspeelplekken, of honden aangelijnd door een kinderspeelplaats mogen en of de honden buiten de kom aangelijnd moeten zijn of niet en of daar een opruimplicht geldt. Hondenschool ziet graag overal opruimplicht, ook in de rennen en speelplaatsen. Redelijk helder waar de hondenuitlaatrennen en hondenspeelplekken zijn. De rennen zijn klein. Er zijn geen signalen dat er onvoldoende voorzieningen zouden zijn, omdat veel hondenbaasjes waarschijnlijk sneller naar het buitengebied gaan. De voorzieningen zijn over het algemeen smerig, veel poep. Populaire uitlaatplekken: Zandebos, Belvederebos, bos achter restaurant Joris, Kabouterbos. Het is niet altijd even duidelijk welke regels in deze gebieden gelden. Het beheer bij de hondenvoorzieningen is niet intensiever of afwijkend ten opzichte van de omliggende openbare ruimte. De afvalbakken bij de voorzieningen zijn snel vol, de buitendienst heeft voorkeur voor grotere bakken op deze plekken. De buitendienst ziet een hondenpoepzuiger niet zitten omdat de vrees is dat mensen nog minder de poep zelf opruimen. Handhaving ziet een zuiger juist wel zitten, omdat sommige plekken die nu vies zijn, vies blijven. Op zich goed om in te zetten. Wel systematisch en op de juiste tijden voor een optimaal effect. Bijvoorbeeld 1e jaar regelmatige prikacties, daarna eventueel afbouwen.
Ook inzetten op service, zoals het uitdelen van opruimmiddelen. Idee om handhaving vooral in te zetten waar het vaak druk is met mensen en vooral kinderen. En dan op zowel opruimplicht als aanlijnplicht letten. De buitendienst heeft geen behoefte aan meer bakken, handhaving wel, bij voorkeur rondom parken, langs bepaalde hondenuitlaatroutes en bij scholen. De buitendienst ziet het liefste geen dispenser voor zakjes omdat deze vaak in de openbare ruimte terechtkomen, handhaving ziet een dispenser juist wel zitten. De externe organisaties zien graag meer bakken langs hondenuitlaatroutes, zoals de brede bermen langs wegen binnen de kom en bij
Evaluatie Hondenbeleid 594405
26
5 november 2019
Borden
Communicatie
Ander beheergebied Paardenpoep
Hondenbelasting
Overig
parkeerplaatsen van bijv. SBB Handig dat er borden staan. De borden met hondenspeelplaats en hondenuitlaatren zijn duidelijk. Bord Verboden voor honden is onduidelijk en staan bij lang niet alle speelplaatsen. Idee om ook tekst onder de borden te plaatsen ter verduidelijking. Vindt iedereen erg belangrijk. Vooral inzetten op bewustwording. Eerder praten dan verbaliseren. Liever een ludieke actie dan vol op handhaving inzetten. Informatie over het hondenbeleid, zoals de regels en een duidelijk kaartje. Deze info makkelijk vindbaar maken. Gebruik zoveel mogelijk soorten social media om zoveel mogelijk doelgroepen te bereiken. Promoten gemeente app. Ook voor nieuwe bewoners (welkomstpakket). Hondenschool wil op haar website link naar hondenbeleid maken. Idee om mensen met een hond te promoten een hondenschool te bezoeken. Bij elke weg van een ander beheergebied staat duidelijk een bord inclusief de spelregels voor honden. Er zijn duidelijke regels over paardenpoep van de politiepaarden. De buitendienst ziet graag dat de poep wordt opgevangen, zodat de dienst de poep niet meer zelf hoeft op te ruimen. Alleen handhaving heeft een voorkeur voor de invoering van hondenbelasting. Als je hondenbelasting invoert, heb je de hondenbaasjes in beeld en kan je gerichter communiceren. En een argument om een poepzuiger in te kunnen zetten.
Soms zijn groepen honden/mensen bezig met het opleiden van honden in de openbare ruimte. Het is onduidelijk wat het standpunt van de gemeente hierin is. De Hondenschool hanteert de hoge-risico-hondenlijst van het ministerie. Voorstel om deze lijst ook in het aangepaste hondenbeleid op te nemen. Voorstel om bepaalde typen honden preventief te muilkorven. Het is echter lastig dit voor te schrijven omdat het niet wettelijk verplicht is. Voor minder bedeelden treft de hondenschool soms een regeling zodat de mensen toch een cursus kunnen volgen. Wellicht kan gemeente hierin tegemoetkomen bij toename van minder bedeelden.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
27
5 november 2019
C. Actuele situatie – schouw In de aparte bijlage (PDF) is de complete rapportage en de werkwijze opgenomen. Methode In maart 2019 heeft een schouw plaatsgevonden om de hoeveelheid hondenpoep te bepalen. Er is geschouwd rondom hondenvoorzieningen en op hotspots. De hondenvoorzieningen bestaan uit hondenuitlaatrennen en honden speelplaatsen. Deze zijn alleen aanwezig in Nunspeet. De hotspots zijn in Nunspeet, Elspeet en Hulshorst gemeten. Deze hotspots hebben de medewerkers van de eigen dienst zelf aangewezen op basis van meldingen en eigen ervaringen. Gemeten is met beeldmeetlatten waarin A+ de hoogste kwaliteit is (geen hondenpoep) en D de laagste kwaliteit. De meetmethode voor van CROW voor besteksmetingen is toegepast. Resultaat De meeste poep is aangetroffen op in de hotspots op de grasvelden. Er was rondom hondenvoorzieningen ook poep aanwezig, vooral op het gras, maar niet in die mate als in de hotspots. In de beplanting was beduidend minder poep aangetroffen en poep op de verharding kwam slechts incidenteel voor.
De volgende grafieken laten de resultaten zien van de hondenvoorzieningen en de hotspots.
Wat is opgevallen Op sommige plaatsen waar veel poep lag, was de onderhoudsstaat matig of was het een plek
-
-
met weinig sociale controle Opvallend was de vele poep langs de Hullerweg. Er zouden twee hondenspeelplaatsen langs het pad bij het sportpark zijn, hier is er maar één aangetroffen. Die hondenspeelplaats wordt verdeeld door een hek, terwijl aan beide kanten van het hek aangegeven staat dat het gaat om een hondenspeelplaats. In een enkele afvalbak lagen veel hondenpoepzakjes.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
28
5 november 2019
D. Actuele situatie - Meldingen 2018 Meldingen 2018 Analyse meldingen 2018 In 2018 zijn 71 meldingen gedaan over alles wat met honden te maken heeft. De meldingen gaan vooral om overlast van hondenpoep, dat het voor mensen niet duidelijk is wat de regels zijn, dat mensen Voorzieningen die erop aangesproken worden een grote mond teruggeven dus dat er meer Communicatie handhaving mag zijn en dat er beter gereageerd moet worden op meldingen. Er Overlast wordt veel gevraagd om bordjes, ook het aanlijnen is iets wat veel niet gebeurt. Spoekeboompje is een locatie die veel genoemd wordt als overlastplek. De volgende grafiek geeft de resultaten weer.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
29
5 november 2019
E. Actuele situatie - Enquête april 2019 In totaal is de enquête 159 keer ingevuld, er waren de meeste reacties in de categorieën opruimplicht, handhaving en overig. In deze resultaten zijn ook 17 e-mails, 45 facebookreacties, 21 reacties uit de burgerpeiling en twee meldingen meegenomen.
Hondenspeelplaatsen en –uitlaatrennen
Losloopgebieden
Veel mensen vinden dat er meer hondenuitlaatrennen én meer hondenlosloopgebieden mogen komen. De locaties die hiervoor veel genoemd worden zijn: bij het Ezard Koningspark, rond de Westerlaan, rond de Jan Topweg, bij Molenbeek, op de Oenenburgerweg, in Elspeet, op de Oosterlaan, rond het centrum van Nunspeet en in Hulshorst. Het is voor veel mensen niet bekend waar er hondenuitlaatrennen en losloopgebieden zijn, naast dat ze vinden dat er te weinig zijn. Dit vraagt dus om meer communicatie en eventueel het toevoegen van hondenuitlaatrennen en/of losloopgebieden.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
30
5 november 2019
Aanlijnplicht
Opruimplicht
Hondeninformatieborden
Het is over het algemeen redelijk duidelijk waar wel en niet poep opgeruimd moet worden en waar de hond aangelijnd moet worden, voor de hondenbezitters. Voor mensen zonder hond is dit vaak niet duidelijk, maar dat zorgt over het algemeen niet voor problemen. De meeste inwoners vragen niet om meer borden, maar om borden op de juiste plekken en borden die gezien kunnen worden. Het is vooral van belang borden te plaatsen bij plekken waar de hond NIET aangelijnd hoeft te worden en waar de opruimplicht NIET geldt. Verder wordt gevraagd om borden bij plekken zoals speeltuinen, grasvelden en bermen waar de opruimplicht WEL geldt. Deze borden zouden dan groter moeten zijn, zowel het formaat en de letters en de kleur opvallender. Verder is het belangrijk de plaatsing van de borden goed te overwegen, zodat die niet aan het zicht ontnomen worden. De meeste inwoners zijn tegen het plaatsen van te veel borden in de openbare ruimte en hebben de voorkeur voor communicatie op andere manieren. Er worden een aantal specifieke locaties en gevallen genoemd.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
31
5 november 2019
Afvalbakken
Er worden veel verschillende locaties genoemd waar meer afvalbakken welkom zouden zijn. De algehele consensus is dat te veel afvalbakken geen zin heeft, maar dat het wel belangrijk is dat er afvalbakken staan op plekken waar veel honden komen of waar veel overlast ervaren wordt.
Hondenpoep
Er wordt ongeveer evenveel overlast ervaren van hondenpoep als van paardenpoep. Wat betreft paardenpoep worden vooral het centrum en rondom het station genoemd als hotspots. Voor hondenpoep worden de volgende locaties veel genoemd: harderwijkerweg, Kienshulpenweg, speeltuinen, Nijverheidsweg, Enkweg, Eperweg, Oosterlaan. Hulshorst en het Edzard koningspark.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
32
5 november 2019
Loslopende en/of agressieve honden
Handhaving Er wordt door veel inwoners gevraagd om meer handhaving, het gaat dan om het kunnen opruimen van uitwerpselen, maar ook het aanlijnen van de hond als dat verplicht is.
Overig Er wordt een aantal keer genoemd dat er te weinig afvalbakken voor zwerfafval zijn. Ook meer mogelijkheden om te zwemmen met de hond komt vaak aan bod. Er wordt een groot aantal keer gevraagd om hondenbelasting in te voeren. Verder wordt ook vaker voorgesteld om gratis zakjes voor hondenpoep beschikbaar te maken. Er wordt veel gevraagd om het bewust maken van hondeneigenaren van waar honden wel en niet lost mogen lopen en dat waar zij verplicht zijn om de uitwerpselen op te ruimen.
Evaluatie Hondenbeleid 594405
33
5 november 2019
F. Overzicht gewenste locaties afvalbakken Gewenste locaties afvalbakken Molenweg Molenbeek Elburgerweg langs slootje Bij Gresbo Harderwijkerweg tussen rotonde Vreeweg en Nijverheidsweg Oranjepark Oranjelaan ’t Hul richting Zeeweg/richting buitengebied Edzard Koningspark Spoorlaan/schoolweg Lindelaan Oenenburgerweg Winckelweg bij park Westerlaan Oosterlaan Molijnlaan Kerkepaden Elspeet Bij vijver buntezoom Hondenlosloopgebieden Arthur briëtstraat t.o. nr. 5 Enkweg/spoorlaan/hertenkamp Spoekeboompje Berenboschweg Wethouder van de Zandeweg elspeet Mozartlaan 1e deel Eeckehagen Brake bij hondenspeelplaats Brandweerkazerne Dierenziekenhuis Seewende Piersonstraat Wiltsang/ Sportvelden – van Karnebeekstraat Heemskerklaan Vitringaweg Zandhuisweg/klarenweg hulshorst George Breitnerstraat
Evaluatie Hondenbeleid 594405
34
Bestaande hotspot x x x x x x x x x x x x x x x x
5 november 2019