AP 3a. Bijlage meded. br. weth. Storteboom Coll. rap. TONK

AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS In te vullen door DIV datum

Datum bestuurlijk verantw.

Akk.

Bespr.

Overleg

B W W

primair verantw.

W W W S Datum beslissing

0302114568 M Ambtenaar: Afd/team: Naam afd.hfd./teamleider:

de heer H. Vinke MSc Team Sociaal mr. D.K. Kok

Directie:

mr. P.F.A. Klein

Bijlage(n) : Portefeuillehouder :

Concept beleidsregels M.W. Storteboom

Raad

nee

Commissie

Maatschappij Middelen

- advies - peiling - t.k.n.

X OR nee Openbaar ja Communicatie ja : Datum

10 februari 2021

Onderwerp Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) Samenvatting Door de aanhoudende coronacrisis komt de bestaanszekerheid van steeds meer mensen onder druk te staan, omdat zij hun noodzakelijke kosten niet kunnen betalen. Om deze groep tegemoet te komen heeft het kabinet de TONK-regeling opgesteld, die door gemeenten wordt uitgevoerd. Om deze regeling te kunnen uitvoeren zijn nieuwe beleidsregels nodig. De TONK wordt bekostigd vanuit bijzondere bijstand. Het Rijk heeft € 130 miljoen gereserveerd voor de uitvoering van deze regeling en beoordeeld achteraf of er aanvullende middelen voor de TONK worden verstrekt. Het is momenteel nog niet duidelijk welk bedrag de gemeente Nunspeet hiervoor zal ontvangen. Vanwege de grote onzekerheid in de mate van gebruik van de TONK en de middelen die gemeente zal ontvangen van het Rijk bestaat er een groot financieel risico bij de uitvoering van deze regeling. Advies aan burgemeester en wethouders  Kennis nemen van de TONK-regeling;  De Beleidsregels tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten gemeente Nunspeet 2021 vaststellen;  De kosten TONK dekken uit de hogere uitkering gemeentefonds en de financiële consequenties verwerken in de eerstvolgende hoofdlijnen rapportage;  De financiële ontwikkelingen periodiek meenemen in de raadsinformatiebrief corona. COLLEGEVERGADERING VAN: 23-2-2021 Pagina 1 van 5

NR.: 8

en

-2-

BESLISSING COLLEGE: Conform advies met de volgende kanttekening: - Bij de uitvoering van deze regeling loopt de gemeente een behoorlijk financieel risico; wanneer t.z.t. onverhoopt blijkt dat de gemeente hierdoor met een financieel tekort wordt geconfronteerd, moet alles op alles worden gezet om dit tekort door de rijksoverheid gecompenseerd te krijgen. TOELICHTING Inhoudelijke toelichting Het kabinet heeft half december aangekondigd een regeling op te stellen voor personen die vanwege de coronacrisis hun (privé) vaste lasten niet meer kunnen voldoen. Dit is de TONK-regeling, die wordt uitgevoerd door gemeenten. Gemeenten krijgen beleidsvrijheid om de TONK-regeling verder in te richten, zodoende dient de TONK-regeling te worden vastgelegd in beleidsregels. Het kabinet roept gemeenten op om ruimhartig met de TONK-regeling om te gaan. De TONK is nadrukkelijk een tegemoetkoming, geen inkomensondersteuning. Doelgroep TONK De tegemoetkoming TONK is bedoeld voor huishoudens die als gevolg van het coronavirus te maken krijgen met onvoorzienbare en onvermijdelijke terugval in hun inkomen en daardoor hun noodzakelijke kosten (woonlasten) niet meer kunnen voldoen. Ook kunnen deze personen hiervoor geen beroep doen op voorliggende voorzieningen.

Denk hierbij aan flexwerkers die niet meer worden opgeroepen of ondernemers die hun inkomens zien terugvallen, maar waarbij de vaste lasten niet zijn afgestemd op deze inkomensterugval. Ook inwoners die gebruik maken van de Tozo, NOW of TVL kunnen gebruik maken van de TONK als zij hun vaste lasten niet meer kunnen bekostigen. Periode TONK en terugwerkende kracht TONK loopt van 1 januari 2021 tot en met 30 juni 2021. De regeling kan worden aangevraagd vanaf 1 maart 2021, daarom kan TONK in de periode 1 januari 2021 tot en met 31 maart 2021 met terugwerkende kracht worden aangevraagd vanaf 1 januari 2021. In de periode 1 april tot en met 30 juni 2021 geldt dat TONK met terugwerkende kracht kan worden aangevraagd per de eerste dag van de maand waarin de TONK-aanvraag is ingediend. TONK kan overigens wel worden aangevraagd voor de gehele (resterende) TONK-periode. Voorwaarden  De voorwaarden in de Participatiewet gelden ook voor de TONK-regeling (d.w.z. woonachtig in gemeente Nunspeet, leeftijd, Nederlander of hieraan gelijkgesteld, etc);  De inwoner verklaart dat hij als gevolg van de coronacrisis zijn noodzakelijke lasten niet meer kan bekostigen;  De inwoner heeft onvoldoende draagkracht (inkomen) dat hij zijn noodzakelijke lasten niet meer kan bekostigen.

Kosten waarvoor TONK kan worden verstrekt Een tegemoetkoming TONK kan worden verstrekt voor de volgende particuliere woonlasten:  (Kale) huur;  Hypotheeklasten (rente, aflossing en eventueel verplicht hypotheek gerelateerde verzekeringen);  Kosten voor gas, water en licht. Indien er sprake is van bijzondere situaties waardoor bovenstaande ontoereikend is, kan op grond van de hardheidsclausule worden afgeweken. Draagkrachtperiode en -vaststelling De draagkracht voor de gehele TONK-periode wordt vastgesteld op basis van een peilmaand. Zie voor de exacte invulling van de periode draagkrachtbepaling artikel 10 van de beleidsregels. Vermogen: Op 28 januari 2021 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen waarin gemeenten worden opgeroepen om af te zien van een vermogenstoets in de TONK-regeling. Wij stellen voor

-3-

om hierbij aan te sluiten, zodoende wordt het vermogen buiten beschouwing gelaten bij de draagkrachtbepaling. Inkomen: Van het inkomen wordt 50% van het inkomen boven de geldende bijstandsnorm (per peilmaand) in aanmerking genomen als draagkracht. Hiermee wordt er ruimte gecreëerd voor de inwoner om ook andere structurele lasten te kunnen bekostigen. Met het hanteren van een draagkrachtpercentage van 50% en het afzien van een vermogenstoets komt het college tegemoet aan de oproep van het kabinet om ruimhartig met de TONK-regeling om te gaan. Hoogte tegemoetkoming TONK Inwoners worden geacht om binnen de bijstandsnorm een bedrag van € 430,-- zelf te kunnen bekostigen (dit bedrag komt overeen met het huurbedrag dat bij een sociale huurwoning voor rekening van de inwoner is als hij maximale huurtoeslag ontvangt). Voor dit deel wordt geen tegemoetkoming TONK verstrekt. De hoogte van de tegemoetkoming is afhankelijk van de draagkracht en de hoogte van de woonlasten en wordt als volgt berekend: Hoogte tegemoetkoming TONK per maand = Woonlasten - vastgestelde draagkracht in peilmaand - € 430.--. Maximering tegemoetkoming TONK De tegemoetkoming TONK is gemaximeerd op € 500,-- per maand per huishouden. De tegemoetkoming over de gehele periode bedraagt dus maximaal € 3.000,-- per huishouden.

Een maximering is noodzakelijk om gemeentelijke financiële risico’s af te dekken (zie ook kopje risico’s). Wordt het maximumplafond lager vastgesteld? Dan kan de TONK onvoldoende toereikend zijn en is de kans groot dat het college uiteindelijk op andere gebieden extra kosten maken (bijvoorbeeld op het gebied van schuldhulpverlening, algemene bijstand of zelfs woningontruimingen). Let op: de TONK betreft een tegemoetkoming en geen volledige kostenvergoeding van de vaste lasten. Het zal naar verwachting voorkomen dat de tegemoetkoming TONK ontoereikend zal zijn om de volledige vaste lasten te kunnen dekken. Startende ondernemers Ondernemers die hun (eerste) bedrijf zijn gestart vanaf 1 juli 2020 vallen buiten alle inkomens- en bedrijfsondersteunende regelingen (zoals Tozo, NOW of TVL), terwijl het inkomen voor deze groep nihil kan zijn. Om die reden wordt voor ondernemers die hun eerste bedrijf na 1 juli 2020 hebben ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel het maximumplafond van de TONK vastgesteld op € 833,33 per maand per huishouden (dus maximaal € 5.000,-- over de gehele TONK-periode). Beoogd effect Inwoners die getroffen zijn in hun inkomen door de coronacrisis en hierdoor niet in staat zijn om hun vaste woonlasten te voldoen, een tegemoetkoming verstrekken om grotere problemen te voorkomen.

Financiële toelichting De financiële toelichting en de kanttekeningen en risico’s zijn afgestemd met de afdeling financiën. Het Rijk stelt landelijk € 130 miljoen beschikbaar voor de uitvoering van de TONK-regeling. Dit bedrag zal worden verdeeld op basis van de landelijke verdeelsleutel minimabeleid en wordt toegevoegd aan het gemeentefonds Het is momenteel nog niet exact te zeggen welk bedrag de gemeente Nunspeet zal gaan ontvangen. Gebaseerd op historische verdelingen verwachten wij een bedrag van ongeveer € 130.000,-- te gaan ontvangen. Dit bedrag is bedoeld voor zowel de verstrekkingen tegemoetkoming TONK als uitvoeringskosten. Nadat bekend is gemaakt hoeveel de gemeente voor de TONK-regeling gaat ontvangen zullen deze financiële consequenties worden verwerkt binnen taakveld 1.3 Inkomensregelingen.

-4-

Het Rijk heeft aangegeven in juli 2021 de beschikbaar gestelde middelen te evalueren en waar nodig extra middelen te verstrekken, omdat het kabinet gemeenten heeft opgeroepen om ruimhartig te zijn met de TONK-regeling. Het is echter niet duidelijk om welke voorwaarden en bedragen dit dan zal gaan.

Alternatieven, kanttekeningen en risico’s Het aantal inwoners dat een beroep zal doen op deze regeling laat zich zeer moeilijk inschatten. Dat brengt financiële risico’s met zich mee, omdat het aantal aanvragen uiteindelijk (veel) hoger kan uitvallen dan vooraf ingeschat (mede door de ontwikkelingen van de coronamaatregelen), waardoor de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen ontoereikend kunnen zijn. We gaan momenteel uit van ongeveer 75-100 aanvragen (gebaseerd op ervaringen Tozo en signalen rondom inkomensterugval bij inwoners). Daarnaast gaan we er vanuit dat niet iedere aanvrager de TONK maximaal zal benutten, we gaan hierbij uit van een gemiddeld gebruik van € 2.500,- per aanvrager. Op basis van deze schatting verwachten wij totale kosten tussen € 187.500,-- en € 250.000,--. Let op: het geschatte aantal aanvragen is hoogst onzeker. Indien wij 150-200 aanvragen ontvangen met een gemiddeld gebruik van € 2.500,-- komen de kosten uit tussen de € 375.000,-- en € 500.000,--. Het kan zelfs voorkomen dat een aantal van 200 aanvragen (of het gemiddeld gebruik van € 2.500,--) te laag is ingeschat. In dat geval kan er mogelijk een overschrijding van enkele tonnen plaatsvinden. Bij overschrijding van het door het Rijk beschikbaar gestelde budget, wordt eerst binnen het taakveld 1.3 Inkomensregelingen naar dekking gezocht.

Als blijkt dat er nog steeds een tekort is, zal er moeten worden gezocht naar alternatieve dekking (bijvoorbeeld vanuit de pot onvoorzien). Financiële beheersmaatregelen Om de financiële risico’s voor de gemeente toch zoveel mogelijk te beperken hebben we daarom een aantal beleidskeuzes gemaakt: 1) de tegemoetkoming TONK wordt gemaximeerd op € 500,-- per maand; 2) aanvragen met terugwerkende kracht vanaf de eerste dag van de maand waarin wordt aangevraagd per april 2021. Hiermee ondervangen we dat achteraf over een lange periode TONK moet worden verstrekt; 3) de TONK-regeling kent een inlichtingenplicht. Wijzigingen in de situatie die van invloed kunnen zijn op het recht op de tegemoetkoming dienen te worden doorgegeven. Om dit te stimuleren ontvangen de aanvragers bij toekenning direct een wijzigingsformulier. Daarnaast worden belanghebbenden (maandelijks) per mail geattendeerd op het doorgeven van de wijzigingen en vindt er een steekproefsgewijze controle plaats. Indien bij de controle onrechtmatige verstrekkingen worden geconstateerd dan wordt de tegemoetkoming TONK teruggevorderd en kan dit aanleiding geven de controle uit te breiden. Het is afhankelijk van de situatie m.b.t. de coronamaatregelen wanneer de steekproefcontrole plaats zal vinden. Het heeft weinig zin om de controle uit te voeren als de lockdown bijvoorbeeld nog steeds van kracht is.

Dan wegen de kosten van onderzoek (uitvoeringskosten) niet op tegen het resultaat van het onderzoek. In die zin wordt er enige mate van risico geaccepteerd. Uitvoerbaarheid De uitvoering van de TONK-regeling betekent opnieuw een beroep op het ambtelijk apparaat binnen het sociaal domein. Voor de uitvoerbaarheid is er daarom voor gekozen om niet maandelijks de inkomenssituatie van de inwoner vast te stellen, maar gebruik te maken van een draagkracht per de peilmaand. Ook hier accepteren wij dus enige mate van risico. Communicatie We zetten in op brede communicatie. Zo zullen we iedere inwoner die zich voor de Tozo-regeling heeft gemeld aanschrijven. Daarnaast gebruiken we de bekende media-kanalen om de regeling

-5-

verder onder de aandacht te brengen. Tot slot zal er ook bij (reguliere) bijstandsaanvragen op de TONK-regeling worden gewezen.

NEO-paragraaf Er is ambtelijk overleg tussen de NEO-gemeenten. De TONK-regeling wordt zodanig opgesteld dat de regeling in de NEO-gemeenten zoveel mogelijk eenduidig wordt uitgevoerd. Hierdoor zijn er geen verschillen in de voorwaarden en de hoogte van de tegemoetkomingen per gemeente. Op bovenstaande is één uitzondering, namelijk de startende ondernemers. Nunspeet kiest er voor om het maximumplafond voor startende ondernemers hoger vast te stellen, omdat deze inwoners buiten alle andere inkomensondersteunende regelingen vallen. Vertrouwelijkheid N.v.t.