AP 17. Startnotitie Natuureducatiebeleid Nunspeet

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

nunspeet.nl

Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Opgave 1.3 Doel 2. Wat willen we bereiken? 2.1 Visie 2.2 Participatie 3. Lokale context 3.1 Betrokkenheid samenleving 3.2 Ontwikkeling Poort van de Veluwe 3.2.1 Bezoekerscentrum Veluwe 3.3 Organisaties natuurcommunicatie en -educatie 3.4 Verstrekte subsidies 4. (Beleids)ontwikkelingen 4.1 Landelijk 4.2

VeluweAlliantie

4.2.1 VeluweAgenda 2030 4.2.2 Recreatiezoneringsplan 4.2.3 Bezoekersmanagement 4.2.4 Regio Deals 4.3 Lokaal 4.3.1 Koersnotitie Nunspeet vier seizoenen uit de kunst 4.3.2 Nunspeet leeft natuurlijk 5. Scenario’s Natuureducatiebeleid 5.1 Sociaal instrumentarium 5.1.1 Toelichting 5.2 Scenario’s 6. Financiën en planning 6.1 Financiële keuzes 6.1.1 Basisscenario: natuurinclusieve recreatie 6.1.2 Aanvullend scenario 1: natuur om voor te zorgen 6.1.3 Aanvullend scenario 2: natuur voor een duurzame 6.2 6.3

leefstijl Advies afbakening Natuureducatiebeleid Planning besluitvormingsproces

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

3 3 3 3 4 4 4 5 5 5 5 6 7 8 8 9 10 10 11 11 11 11 11 12 12 12 14 15 15 15 17 18 19 19

2

1. Inleiding De Veluwe is een van de grootste natuurgebieden van Nederland. Ze is daarmee een belangrijke toeristische trekpleister. Alleen al in de gemeente Nunspeet zijn er 1,5 miljoen overnachtingen per jaar. Niettemin bezoeken de eigen 30.000 inwoners van Nunspeet de Veluwe het vaakst. Met deze grote aantallen bezoekers is het van belang dat er een balans is tussen het beleven van de natuur en haar beschermen. De VeluweAlliantie geeft hierin richting. Belangrijke sturingselementen zijn bezoekerscentra en natuurcommunicatie en -educatie. Door gerichte natuurcommunicatie worden de bezoekers verdeeld over de Veluwe en omliggende gebieden. Met natuureducatie leren zij over het belang en de kwetsbaarheid van natuur. Doel is om respect en waardering te creëren en zo de natuur op de Veluwe te beschermen. 1.1 Aanleiding De afgelopen jaren is het stationsgebied en transferium opnieuw ingericht. Het bezoekerscentrum, dat twintig jaar geleden in de huidige vorm is geopend, krijgt een nieuwe impuls. Al deze investeringen zijn gericht op het creëren van een Poort van de Veluwe. Van hieruit kunnen de bezoekers de Veluwe ontdekken. Nadat Staatsbosbeheer in 2023 stopte met de ondersteuning van de vrijwilligers ontstond er een financieel gat in de exploitatie. Om het centrum open te houden heeft de gemeente sindsdien financieel bijgesprongen.

Het belang van het bezoekerscentrum werd door het college van burgemeester en wethouders onderschreven. 1.2 Opgave De gemeente is eigenaar en beheerder van een grote oppervlakte natuurterrein. Uit de samenleving komen geregeld vragen over het gevoerde beheer. De behoefte aan meer communicatie met de inwoners neemt toe. De koers van de gemeente Nunspeet voor recreatie en toerisme is vastgelegd in de koersnotitie ‘Nunspeet: 4 seizoenen uit de kunst’. De waarde van het bezoekerscentrum wordt daarin onderkend en natuurbeleving is als specifiek onderwerp opgenomen. Voor de financiële steun aan derden en voor het versterken van de eigen publiekscommunicatie is specifiek gemeentelijk beleid op het gebied van natuurcommunicatie en -educatie noodzakelijk. Het college vindt het van belang dat natuureducatie blijvend kan worden gegeven. Natuur heeft niet alleen raakvlakken met het recreatiebeleid. Natuur komt terug in onze directe leefomgeving en heeft grote invloed op onze gezondheid. Natuur, en daarmee thema’s als biodiversiteit, water en circulariteit, is een belangrijk onderdeel van het duurzaamheidsbeleid (domein Ruimte). Maar natuur kan met haar helende en verbindende werking ook van grote waarde zijn in het domein Sociaal. Denk aan preventie (bewegen en gezonde voeding) of curatief (verminderen stress of depressies).

1.3 Doel De gemeente Nunspeet wil komen tot integraal, toekomstbestendig beleid inzake natuurcommunicatie en educatie. Dit beleid dient als kapstok waar enerzijds de bestaande, door de gemeente gesubsidieerde initiatieven aan worden gerelateerd en die anderzijds richting geeft aan eventueel nog te ontwikkelen activiteiten. De beleidsontwikkeling kent een tweetal fasen: opstellen van de Startnotitie en het uitschrijven beleidsplan. De startnotitie heeft als doel om een gezamenlijk vertrekpunt te realiseren over het te ontwikkelen Natuureducatiebeleid. Door het schetsen van de lokale context en (beleids)ontwikkelingen ontstaat zicht op kaders en uitgangspunten. Ze zijn de basis voor de te beschrijven doelen, ambities en indicatoren. Deze startnotitie zal worden voorgelegd aan het college van B&W en vormt na instemming van de gemeenteraad de basis voor de verdere beleidsuitwerking.

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

3

2. Wat willen we bereiken? In dit hoofdstuk werken we de visie van de gemeente Nunspeet uit voor het Natuureducatiebeleid. We laten zien dat we daarbij belanghebbende hebben betrokken. 2.1 Visie Gemeente Nunspeet is een prachtige groene gemeente waar veel natuurschoon te beleven is. Met 3.500 hectare aan eigen bos en natuur heeft ze een belangrijke maatschappelijke voorziening in handen. Een voorziening waarmee ze ecologische, sociale en economische doelen kan realiseren. Natuur is niet alleen op de Veluwe te vinden, maar ook in de directe leefomgeving, in en rondom het huis. Het brengt verantwoordelijkheid met zich mee voor ieder van ons op het vlak van wonen, werken en leven. Want natuur is niet alleen van ons als mens, maar ook van zichzelf. Reden waarom we het beleven van de natuur ondersteunen en tegelijkertijd in goede banen leiden. We sturen in bezoekersstromen, om de kwetsbare delen te ontzien. Maar ook de alledaagse natuur in en om de woning verlangt een zorgvuldige omgang. We stimuleren het leren over de natuur in breedste zin en hoe we deze kunnen beheren en beschermen. Het vergroten van waardering en respect staat daarbij voorop. Door te wijzen op het belang van de natuur en de invloed die wij mensen met ons gedrag daarop hebben. Beleven, leren en waarderen vormen de kernbegrippen van het Natuureducatiebeleid 2026.

Visie: We zetten gelijktijdig in op beleven, leren en waarderen van onze natuur, zowel dichtbij in de eigen omgeving als wat verder weg op de Veluwe, randmeren en overgangsgebieden. Tijdens het beleven willen we inwoners, kinderen en toeristen op een belevingsgerichte manier laten leren over de natuur, met waardering en respect als gevolg, zodat ze op een zorgvuldig manier de natuur bezoeken en met de eigen leefomgeving omgaan.

2.2 Participatie Vanuit het besef dat voor de uitvoering van het Natuureducatiebeleid de gemeente mede zal leunen op de inzet van externe organisaties zijn, voorafgaand aan het opstellen van deze Startnotitie, gesprekken gevoerd met een aantal belanghebbenden. Met de volgende organisaties is gesproken: SNIV, Outdoorcentrum Nunspeet, VVV-Nunspeet uit de kunst, IVN Gelderland en De Hortus. Met deze organisaties is besproken wat ze nu al doen op het vlak van natuurcommunicatie en -educatie, waar ze tegenaanlopen en welke ambities ze hebben, en welke adviezen ze hebben voor het Natuureducatiebeleid. Met SNIV is tevens de concept Startnotitie besproken.

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

4

3. Lokale context In de afgelopen jaren hebben er op het vlak van natuurcommunicatie en -educatie de nodige ontwikkelingen plaatsgevonden. Nieuwe initiatieven en organisaties zijn gestart. Ook de gemeente Nunspeet heeft haar steentje bijgedragen, maar ontmoet ook uitdagingen. In dit hoofdstuk beschrijven we wat er zoal is gebeurd. 3.1 Betrokkenheid samenleving Gemeente Nunspeet bestaat voor een groot gedeelte uit natuurterreinen, veelal in bezit van particulieren en terreinbeherende organisaties. Zelf bezit en beheert zij 3.500 hectare natuurschoon. Daarvan is 2.000 ha bos, 1.100 ha heide en vennen, de overige oppervlakten bestaan uit grazige vegetaties en een landgoed. Tevens zijn er recreatieve en natuureducatieve voorzieningen en een uitgebreid netwerk van in totaal honderden kilometers aan wandel-, ruiter- en fietspaden. Het merendeel is Natura 2000 gebied. De gemeente wil deze natuur robuuster maken en meer in de kijker zetten, want we mogen trots zijn op deze mooie gebieden. Bij de inwoners is veel streekgebonden kennis aanwezig en een verbondenheid met het landschap. Deze kennis behouden en doorgeven is belangrijk. Actief terreinbeheer, met zichtbare sporen in het veld, roept ook vragen op bij de bezoekers. De gemeente dient steeds meer verantwoording af te leggen aan betrokken én bezorgde inwoners.

Uitleg is noodzakelijk dat haar bossen bijvoorbeeld verschillende functies hebben: natuur, houtproductie en/of recreatie. De ene keer zal dan ook de nadruk liggen op beschermen, dan weer op benutten of op beleving. Maar ook vragen over actuele onderwerpen, zoals de omgang met de wolf, brandpreventie of over stikstof, vergt aandacht van de gemeente. Het belang van natuurcommunicatie en -educatie richting haar inwoners en bezoekers neemt toe. Reden dat er binnen het gemeentelijk apparaat de behoefte aan een boswachter publiek is ontstaan. 3.2 Ontwikkeling Poort van de Veluwe De gemeente Nunspeet is als toeristische kern op de Veluwe in belangrijke mate economisch afhankelijk van recreatie en toerisme. Vanuit onder meer de Regio Deal I Veluwe (2020) is het principe Poort van de Veluwe ontwikkeld: een integraal ontvangstpunt waar trein, auto, fiets en voetgangers worden verbonden met de Veluwe als toeristische drager. De behoefte aan recreëren en recreatieve voorzieningen wordt groter. In combinatie met een toename van inwoners in Veluwse gemeenten, neemt de druk op haar natuurgebieden toe. Om daarin te kunnen sturen is het transferium in Nunspeet afgelopen jaren doorontwikkeld tot Poort van de Veluwe; een gastvrije locatie om vandaaruit de bezoekers over de omgeving te verspreiden.

Het Bezoekerscentrum Veluwe is een verzamelgebouw waar Stichting Natuureducatie en Informatie Veluwe (SNIV) de natuurexpositie beheert, Outdoorcentrum Nunspeet haar bedrijf uitoefent en de horeca exploiteert, en VVV-Nunspeet uit de Kunst in de toekomst haar kantoor heeft en met SNIV het gastheerschap uitoefent. Waar in deze Startnotitie gesproken wordt over Bezoekerscentrum Veluwe wordt verwezen naar alleen de natuurexpositie en het gastheerschap.

3.2.1 Bezoekerscentrum Veluwe Het huidige bezoekerscentrum is gedateerd. Voor vernieuwing van het centrum zijn via de Regio Deal II Veluwe in Balans gelden beschikbaar gekomen. Nunspeet krijgt daarmee als eerste Nederlandse gemeente een responsief

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

5

bezoekerscentrum, dat de dynamiek van de natuur weerspiegelt. Een bijzonder innovatief concept en voorbeeld voor andere centra. Ontvangst, inspiratie, verwondering, educatie en gedragssturing komen hier samen. Het nieuwe bezoekerscentrum helpt drukbezochte locaties te ontlasten door alternatieven te bieden en zo de kwetsbare natuurgebieden te ontzien. De nieuwe inrichting is dynamisch en zal de ritmes van de natuur zichtbaar en voelbaar maken (responsief), zoals dag-nacht ritme en de seizoenen. Educatieve panelen dagen de bezoekers uit om kennis te nemen van de natuur. Interactieve spelelementen zorgen voor een beleving met alle zintuigen. Op een speelse en positieve manier maken bezoekers zo kennis met de diverse natuur in Nunspeet. Door kennisoverdracht, beleving en verwondering worden bezoekers gestimuleerd om over de eigen rol en de waarde van natuur voor ons welzijn na te denken. 3.3 Organisaties natuurcommunicatie en -educatie In Nunspeet is een aantal organisaties actief op het vlak van natuurcommunicatie en -educatie. De belangrijkste organisaties worden hier kort vermeld. Stichting Natuureducatie en Informatie Veluwe Stichting Natuureducatie en Informatie Veluwe (SNIV) is de eigenaar van het Bezoekerscentrum Veluwe, één van de vier Poorten van de Veluwe.

Haar ambitie is met het nieuwe bezoekerscentrum de stap te maken van informatie naar educatie en zich te ontwikkelen tot het educatiecentrum van de Noord-Veluwe. Ze wil lesprogramma’s ontwikkelen op thema’s als natuurbehoud en -beheer, klimaatverandering en ecologie, passend in de curricula van het primair en voortgezet onderwijs. Met als missie: ‘als deelnemers van onze educatie iets geleerd hebben over de natuur dan is dat goed, maar als ze zich daardoor echt anders gaan gedragen en zorgvuldiger met de natuur omgaan zijn we geslaagd.’ SNIV werkt naast het bestuur momenteel met ruim 30 vrijwilligers. In de nabije toekomst wil ze een betaalde parttime coördinator aantrekken en meer vrijwilligers werven. SNIV heeft de grootste particuliere collectie opgezette dieren (ca. 400 exemplaren) in Nederland. Deze worden ingezet in het bezoekerscentrum en bij wisselexposities. Op grond van het ‘Educatieplan preparaten’ is er door RVO (Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland) een maatwerkvoorschrift omgevingsvergunning (voormalige Flora en Fauna-wet) voor deze unieke collectie afgegeven. Stichting VVV-Nunspeet uit de Kunst VVV-Nunspeet uit de Kunst organiseert activiteiten die Nunspeet als toeristisch-recreatieve gemeente op de kaart zet. Ze verzorgt promotie (magazine, website, sociale media) en informatie.

Voor de toeristen en recreanten regelt ze natuurexcursies, fiets- wandel- en burlentochten vanuit een van de vier informatiepunten (VVV-kantoren). Ze verhuist op termijn met haar kantoor en informatiepunt Nunspeet naar het bezoekerscentrum. Daar vervult ze met haar vrijwilligers, in samenwerking met SNIV, het gastheerschap. Outdoorcentrum Nunspeet Het Outdoorcentrum Nunspeet werkt als onderneming op het snijvlak van recreatie en educatie: van bedrijfsuitjes, teambuilding tot buitensportactiviteiten. Als verhalenverteller nemen ze bezoekers mee de Veluwe op: wandelend, met elektrische steps of ecotours (buggy’s). In haar activiteiten neemt ze natuurbeleving mee, om respect bij haar klanten voor de natuur te bevorderen. Naast deze reguliere werkzaamheden is zij ondersteunend aan de educatieve activiteiten vanuit het bezoekerscentrum. Naar de toekomst toe wil ze een klimbos realiseren met educatiepanelen in de boomtoppen. Vereniging Vogelbeschermingswacht Noord-Veluwe De vereniging is opgericht in 1961 en maakt zich sterk voor de bescherming van de in het wild levende vogels en hun leefgebieden op de Noord-Veluwe. Ze geeft lezingen, excursies en cursussen, voorlichting, advieswerk en tentoonstellingen, en organiseert inventarisaties en soortonderzoek. Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

6

Stichting De Hortus De Hortus is een stichting voor natuur- en duurzaamheidseducatie. Haar doel is om kinderen en volwassenen te stimuleren en inspireren om samen zorg te dragen voor onze duurzame groene leefomgeving. Voor basisscholen in gemeente Harderwijk en regio (Ermelo, Putten, Nunspeet, Oldebroek en Elburg) hebben ze educatieve materialen en (buiten)lessen. Er zijn 3 vaste medewerkers, met daarnaast ruim 30 vrijwilligers, waaronder natuurschoolgidsen. De Hortus is partner in Nunspeet leeft Natuurlijk en betrokken bij de coördinatie en opleiding van tuincoaches. Stichting Natuurtuin en Bijenpark Nunspeter Bijenvereniging en IVN Noordwest Veluwe hebben samen een stichting opgericht voor de natuur- en bijentuin. De bijentuin is in 1985 ingericht en in 1999 omgevormd tot een heemtuin met diverse biotopen: een medicinale tuin, keukenkruidentuin, vergetengroententuin en een vlindertuin. Ook is er een bijenstal. De tuin, dagelijks vrij te bezichtigen, wordt onderhouden door vrijwilligers van de tuinwerkgroep. IVN Gelderland IVN Gelderland heeft vanuit de Regio Deal Veluwe in Balans de opdracht om generiek belevingsmateriaal over de Veluwe te maken. Voor scholen komt er een onlinepakket en voor gezinnen een pakket dat te gebruiken is op bezoekerscentra.

Ook heeft ze de opdracht om de training Gastvrij in het Landschap te gegeven aan recreatiebedrijven en is er een Natuurbeleefboekje opgesteld (met o.a. de huisregels bezoek Veluwe). Verder ondersteunt ze een platform van 8 bezoekerscentra met twee kennismiddagen per jaar. Terreinbeherende organisaties Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Geldersch Landschap en Kasteelen organiseren op eigen terreinen excursies en verzorgen natuureducatie. Daarnaast communiceren zij intensief met het publiek. Nederlandse Spoorwegen (NS) De NS wil station Nunspeet doorontwikkelen tot Buitenpoort voor NS-dagwandelingen. 3.4 Verstrekte subsidies Het Bezoekerscentrum Veluwe is de plek waar bezoekers worden geïnformeerd en geïnspireerd om de Veluwe op een duurzame en interactieve manier te beleven. Het gemeentebestuur hecht veel belang aan deze functie en daarmee aan het bezoekerscentrum. Met een financiële bijdrage voor de vernieuwing van het centrum treedt ze op als cofinancierder in de aanvraag bij Regio Deal II Veluwe in Balans. De gemeente verstrekt sinds 2024 op incidentele basis een subsidie aan SNIV voor het beheer en openstellen van het bezoekerscentrum. Ze heeft nadrukkelijk aangegeven dat een structurele ondersteuning gebaseerd moet zijn op goedgekeurd natuureducatiebeleid en als zodanig in de jaarlijkse programmabegroting is opgenomen.

De gemeente verleent ook financiële steun aan de Natuurtuin en verstrekt ze incidenteel op projectbasis subsidie aan derden.

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

7

4. (Beleids)ontwikkelingen Voor het formuleren van het Natuureducatiebeleid gaan we tevens te raden bij landelijke en regionale ontwikkelingen, beleid en regelgeving. Zonder de pretentie te hebben om compleet te zijn worden er onderstaand een aantal nader genoemd en uitgewerkt. 4.1 Landelijk Verbondenheid met de natuur Uit internationaal onderzoek blijkt dat Nederlanders laag scoren op directe natuurverbondenheid: de sterkte van de band die mensen met de natuur voelen. Oorzaak wordt gezocht in de grote mate van verstedelijking, toename in intensief internetgebruik en afname in natuur. Ook kennis over de natuur neemt per generatie af. Dit komt onder andere door minder buitenspelen en verminderd natuuronderwijs op scholen. Daarentegen is het natuurbewustzijn hoog: het erkennen van de intrinsieke waarde van de natuur en de eigen rol in het ecosysteem. Velen willen dichter bij de natuur staan en 80% maakt zich zorgen om de biodiversiteit. Daarnaast zet 35% van de volwassenen zich in voor natuur en groen, bijvoorbeeld door het opruimen van zwerfafval of werken in de buurttuin. We zien in bovenstaande ontwikkelingen een verschuiving in de grondhouding van mensen: het basisgevoel dat we – vaak onbewust - hebben over hoe mens en natuur zich verhouden. Er zijn vier grondhoudingen geformuleerd: • De mens als heerser (de natuur dient de mens).

• De mens als rentmeester (de mens beheert en beschermt de natuur). • De mens als partner (de belangen van mens en natuur zijn gelijk). • De mens als participant (de mens staat niet los van de natuur, maar is daar onderdeel van). “Onderzoek laat zien dat voor meer dan tweederde van de huidige Nederlanders geldt dat ze zichzelf als deel van de natuur zien en tegelijkertijd vinden dat we als mens de verantwoordelijkheid hebben goed voor de natuur te zorgen. Hier komt een combinatie van de partner, participant en de rentmeester naar voren. Nederland staat hierin niet alleen. Vergelijkbare ontwikkelingen zien we ook in andere westerse landen.” (Matthijs Schouten, Nieuws Staatsbosbeheer, 6 juni 2023). Natuur ondersteunt gezondheid Groen in de omgeving van mensen heeft een positief effect op de gezondheid: meer groen biedt meer kansen voor ontmoeting, bewegen en het tegengaan van overgewicht. Groen leidt tot ontspanning en herstel van stress en (welvaarts)ziektes, als astma en diabetes. Een natuurlijke omgeving waarin kan worden geravot heeft positieve effecten op het immuunsysteem. Natuur draagt zo bij aan de preventie van ziekten. Voor kinderen zijn regelmatige natuurervaringen dus belangrijk: wonen en leren in het groen, wandelen in de natuur of buitenspelen.

Gebrek hieraan kan zich uiten in minder emotioneel welbevinden, minder spontaan speelgedrag en beweging, verminderde concentratie, slechtere motorische ontwikkeling en minder binding met de natuur. Het betrekken van de natuurlijke leefomgeving bij de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het beleid op het vlak van Sport en Bewegen biedt grote kansen. De recente aandacht voor gezond, lokaal voedsel heeft bij veel gemeenten het schooltuinieren opnieuw onder de aandacht gebracht. Gemeenten stimuleren gezonde voeding en voedseleducatie speelt daarbij een belangrijke rol. De Alliantie Schooltuinen, een samenwerking tussen natuureducatie organisaties en agrarische ondernemers, heeft Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

8

als missie: Elk kind heeft in de basisschooltijd toegang tot én les in een schooltuin. Zelf zaaien, verzorgen en oogsten van groente, fruit en bloemen. In de schooltuin komen kinderen samen met de natuur tot bloei. Schooltuinieren legt de basis voor een gezonde smaak, een duurzame toekomst en laat kinderen hun natuurtalent ontwikkelen. In de schoolmoestuin wordt het zaadje geplant voor een gezonde en duurzame generatie. Ontwikkeling naar Duurzaam toerisme en Natuurinclusieve vrijetijdseconomie De basisgedachte van deze ontwikkeling is dat als we de natuur vitaal houden we er als mens ook van kunnen blijven genieten. Dit betekent het beschermen van kwetsbare natuur (zonering) en investeren in maatregelen die de biodiversiteit vergroot. Het betekent ook bewustwording van de waarde van de natuur en om gepast gedrag die de waarden niet schaden. Collectief Natuurinclusief, een landelijke samenwerking tussen groene koplopers van bedrijven, maatschappelijke organisaties, scholen, kennisinstellingen en overheden, werkt samen om de beweging naar een natuurinclusieve samenleving te versterken en te versnellen. Georganiseerd in tien domeinen: vrijetijdseconomie, bouw, energie, financiële sector, gezondheid, infrastructuur, landbouw, water, onderwijs en bedrijventerreinen.

Natura 2000-gebieden De Veluwe is een Natura 2000-gebied, een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden die onder de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn vallen. Terreinen die zó belangrijk zijn voor bepaalde bedreigde dier- en plantsoorten, dat de soorten en hun leefgebied worden beschermd.

Kaart Natura 2000 gebieden, website provincie Gelderland

4.2 VeluweAlliantie De VeluweAlliantie is een collectief van 40 partijen. Zij is erop gericht om de Veluwe tot een toonaangevende regio te maken op het gebied van biodiversiteit en duurzaam toerisme. Een regio met een evenwichtige balans tussen natuur, landbouw en recreatie. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar hoe recreatie een positieve bijdrage kan leveren aan de sociale, economische en ecologische waarden van een gebied. Met speciale aandacht voor: natuurherstel, het versterken van de lokale economie en een kwalitatieve opwaardering van de vrijetijdssector. Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

9

4.2.1 VeluweAgenda 2030 Provincie Gelderland heeft in samenwerking met de VeluweAlliantie de VeluweAgenda 2030 opgesteld. Daarin zijn aanvullende aandachtsvelden benoemd: 1) Behoud en herstel van ecologische diversiteit in het centrale natuurgebied van de Veluwe en de omliggende gebieden als IJsselvallei, randmeren en Gelderse Vallei. 2) Bredere kijk op toerisme, waarbij het niet meer gaat om meer toeristen trekken, maar om meer kwaliteit bieden. 3) Meer aandacht voor de wensen, belangen en betrokkenheid van inwoners bij nieuwe ontwikkelingen op de Veluwe. Onderdelen van de VeluweAgenda zijn het recreatiezoneringsplan en bezoekersmanagement. 4.2.2 Recreatiezoneringsplan De toenemende aantallen bezoekers op de Veluwe, de behoefte aan meer kwalitatieve recreatie en de noodzaak om vooral het Veluwemassief sterker te beschermen, vraagt om keuzes. De VeluweAlliantie heeft daarvoor een zoneringsplan opgesteld. Bij het opstellen zijn de doelstellingen uit de aanwijzing van de Veluwe tot Natura 2000 gebied leidend geweest. Het zoneringsplan is erop gericht om een balans te bereiken tussen het beschermen van de natuurkwaliteit en het kunnen blijven beleven van de Veluwe. Het gevolg daarvan is dat niet alle recreatie overal en met dezelfde intensiteit kan plaatsvinden.

Door het treffen van gerichte maatregelen zal een verplaatsing van de recreatiedruk plaatsvinden naar de ‘gouden’ randen van de Veluwe. Daar is vanouds al veel reuring en recreatief medegebruik. De centrale delen van de Veluwe worden daarmee ontlast en krijgt de natuur meer rust en ruimte. Een van de maatregelen is het aanwijzen en ontwikkelen van belevingsgebieden. Het zijn thematische deelgebieden met specifieke, onderscheidende karakters en gebiedskwaliteiten. Door het tastbaar en zichtbaar maken van het belevingsconcept worden bezoekers op een unieke en inspirerende manier betrokken bij en onderdeel van de natuur. Binnen de gemeente Nunspeet vallen twee belevingsgebieden: Veluwse Natuurgeheimen en Veluwse kust.

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

10

4.2.3 Bezoekersmanagement Door bezoekersmanagement, voorheen bestemmingsmanagement genoemd, worden bezoekers in tijd en ruimte gespreid. De instrumenten die daarvoor worden ingezet zijn de eerdergenoemde belevingsgebieden, de recreatiezonering, recreatieve routes, bebording en ontvangstlocaties. Het Bezoekerscentrum Veluwe is een van de ontvangstlocaties. Hier worden bezoekers geïnspireerd (educatie, informatie, entertainment) en geïnformeerd over activiteiten, routes en bestemmingen. 4.2.4 Regio Deals In een Regio Deal werken het Rijk en regio samen om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te verhogen. De provincie Gelderland heeft bij het Rijk een succesvolle aanvraag gedaan voor de Regio Deal II Veluwe in Balans. Onderdeel van deze aanvraag is de herinrichting van het bestaande Bezoekerscentrum Nunspeet (dat nu de nieuwe naam Bezoekerscentrum Veluwe draagt).

4.3 Lokaal Als gemeente heb je ook verantwoordelijkheid om bewoners te informeren over natuur, dier en duurzaamheid. In het gemeentelijk beleid van Nunspeet zien we aanknopingspunten voor natuurcommunicatie en -educatie bij de beleidsthema’s ‘recreatie en toerisme’ en duurzaamheid. 4.3.1 Koersnotitie Nunspeet vier seizoenen uit de kunst In deze koersnotitie zijn een aantal uitgangpunten geformuleerd. Het uitgangspunt ‘Wij bewaken de balans tussen toeristische druk en de draagkracht van de natuur’ nemen we mee in het Natuureducatiebeleid. Van de 8 opgaven die in deze koersnotitie staan beschreven biedt de opgave ‘Unieke robuuste Natuurbeleving’ een belangrijke opdracht voor het Natuureducatiebeleid. Daarnaast kan ingespeeld worden op de opgaves: 1. Toegangspoort Noord Veluwe, 7. Vier seizoenen een unieke beleving aanbieden en opgave 8. Gezellig en Gastvrij. 4.3.2 Nunspeet leeft natuurlijk Met een langlopende campagne onder het motto Nunspeet leeft natuurlijk geeft de gemeente vorm aan haar duurzaamheidsambities. De gedachte daarachter is dat de gemeente de prachtige natuur waarin we wonen graag wil behouden. Op een viertal thema’s - energie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit - wil ze het goede voorbeeld geven en inwoners motiveren en faciliteren met tijd en geld. Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

11

5. Scenario’s Natuureducatiebeleid De aanleiding voor het opstellen van het Natuureducatiebeleid ligt bij de actuele behoefte aan een natuurinclusieve recreatie. Het beleven van de prachtige natuur in en om Nunspeet mag namelijk niet ten koste gaan van diezelfde natuur. Inzet van natuurcommunicatie en -educatie dient dit in goede banen te leiden. 5.1 Sociaal instrumentarium Maar natuurcommunicatie en -educatie kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het groener, gezonder en leefbaarder maken van de gemeente. Vanuit de gedachte dat natuur de basis vormt onder ons bestaan. We leven, werken en wonen erin. Belasten we onze aarde en natuurlijke hulpbronnen te zwaar, dan resulteert dit in klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit, maar ook in een afnemende gezondheid van inwoners. Gedragsverandering, samenwerking, fysieke aanpassingen en beleid dat dit kan keren is nodig voor een leefbare toekomst. Een van de grootste uitdagingen waar gemeenten tegenaanlopen is het enthousiasmeren van de inwoners, bezoekers, organisaties en bedrijven. Enerzijds om draagvlak voor de te nemen maatregelen te krijgen, anderzijds om mensen te activeren zelf aan de slag te gaan en hun gedrag aan te passen. Met als doel respect en waardering voor de natuur en leefomgeving te versterken.

Steeds meer gemeentelijke bestuurders beseffen dat wet- en regelgeving, techniek en het financieel instrumentarium daarvoor ontoereikend zijn. Het activeren van een gezonde leefstijl en duurzaam gedrag geschiedt door inzet van het sociaal instrumentarium: educatie, communicatie, participatie en bewustwording leefstijl (zie schema Sociaal instrumentarium). 5.1.1 Toelichting Natuurcommunicatie wordt ingezet om de grote toestroom van recreanten en toeristen naar de Veluwe zorgvuldig te begeleiden. Door bezoekersmanagement worden kwetsbare delen van de natuur ontzien. Gelijktijdig wordt met overdracht van kennis het belang van natuur bijgebracht om zo respectvol recreëren te bevorderen. Belangrijke communicatieinstrumenten zijn voorlichting, campagne en natuurexpositie/tentoonstelling. Schema Sociaal instrumentarium

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

12

Natuureducatie wordt ingezet om leren over de natuur te bevorderen. Belevings- en ervaringsgerichte activiteiten vergroten de betrokkenheid bij en verantwoordelijkheid nemen voor de natuur. We hanteren daarbij twee sporen: ➢ Het eerste spoor is gericht op toeristen en inwoners, waaronder specifiek gezinnen met kinderen. Belangrijke educatieve activiteiten zijn gericht op de belevingsgebieden Veluwse Natuurgeheimen en ➢

Veluwse kust en de responsieve natuurexpositie met educatieve panelen en spelelementen. Het tweede spoor richt zich op het onderwijs. Schoolklassen worden uitgenodigd voor educatieve lessen in samenhang met de responsieve natuurexpositie.

Duurzaamheidsparticipatie en -educatie betrekt inwoners bij hun leefomgeving. Niet alleen zorgen voor de natuur op en rond de Veluwe, maar ook zorgen voor de natuur en biodiversiteit in en om het eigen huis. Door natuurcommunicatie en -educatie te koppelen aan duurzaamheidsparticipatie, zoals Nunspeet leeft natuurlijk, ontstaat bij volwassenen een completer beeld van wat het effect is van hun handelen op de natuur en de eigen leefomgeving. Duurzaamheidseducatie ondersteunt het duurzaamheidsbeleid. Leerkrachten worden met professionele lespakketten en educatieve (buiten)lessen verleid om de leerlingen de geheimen van de natuur en leefomgeving bij te brengen. De leerlingen krijgen een ecologische en duurzame basishouding aangeleerd, waardoor ze op latere leeftijd duurzamere keuzes maken. Deze vorm van preventie voorkomt dat de gemeente steeds maar blijft investeren in het stimuleren van duurzaam gedrag bij volwassenen. Met Bewustwording leefstijl wordt ingespeeld op het helend en rustgevend vermogen van de natuur op de menselijke gezondheid. Niet alleen zorgen voor de aarde, maar ook zorgen voor jezelf en de ander. Voedseleducatie is een mooi voorbeeld van preventie, terwijl een stevige natuurwandeling bijdraagt aan het verminderen van stress. Het bevordert een gezonde leefstijl bij inwoners met natuur als uitgangspunt.

Een integrale aanpak die verbonden is met beleid gericht op gezondheidspreventie en sociaal beleid (GALA).

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

13

Op basis van het quadrant sociaal instrumentarium zijn een drietal scenario’s geformuleerd. Een basisscenario en twee aanvullende scenario’s. 5.2 Scenario’s Basisscenario: natuurinclusieve recreatie Het Natuureducatiebeleid wordt ingezet om de grote toestroom van recreanten en toeristen naar Nunspeet zorgvuldig te begeleiden. Door bezoekersmanagement worden kwetsbare delen van de natuur ontzien. Gelijktijdig wordt belang van de natuur bijgebracht om respectvol recreëren te bevorderen. ➢ Thema’s: recreatie, natuur en biodiversiteit. ➢ Belangrijkste instrumenten zijn natuurcommunicatie en -educatie. ➢ Inzet gericht op ondersteunen initiatieven en bezoekerscentrum (met beperkte natuureducatie voor scholen) en aanstellen ambtenaar boswachter publiek. ➢

Budget: subsidie maximaal € 120.000/jaar en € 92.250 voor gemeentelijk inzet.

Aanvullend scenario 1: natuur om voor te zorgen Het Natuureducatiebeleid wordt ingezet voor natuurinclusief recreëren (basisscenario), maar ook om de inwoners te betrekken bij hun leefomgeving. Niet alleen zorgen voor de natuurgebieden, maar ook zorgen voor de eigen directe omgeving. Kinderen wordt een duurzame basishouding aangeleerd via duurzaamheidseducatie, waardoor ze op latere leeftijd duurzamere keuzes maken. Deze vorm van preventie voorkomt dat gemeenten steeds maar blijven investeren in het stimuleren van duurzaam gedrag bij volwassenen. ➢ Thema’s: recreatie, natuur en biodiversiteit, water, klimaatadaptatie en circulariteit. ➢ Belangrijkste instrumenten zijn natuurcommunicatie, duurzaamheidseducatie en participatie. ➢ Het basisscenario wordt verbonden met het duurzaamheidsbeleid van de gemeente in het domein Ruimte, zoals Nunspeet leeft Natuurlijk. Voor inwoners ontstaat zo een completer beeld wat het effect van hun ➢

handelen op de eigen leefomgeving is. Extra budget: inzet op natuur- en duurzaamheidseducatie (€ 50.000/jaar).

Aanvullend scenario 2: natuur voor een duurzame leefstijl Het Natuureducatiebeleid wordt ingezet om een duurzame leefstijl bij inwoners te bevorderen. Zorgen voor de aarde, jezelf en de ander als een integrale aanpak. Het integreert ecologische, sociale en economische dimensies. Het betrekt de hele samenleving (inwoners, onderwijs, organisaties en bedrijven). ➢ Thema’s: recreatie, natuur en biodiversiteit, water en circulariteit, maar ook gezondheid en welzijn. ➢ Instrumenten: communicatie, educatie, participatie en bewustwording. ➢

➢

Het basisscenario wordt verbonden met het beleid in domein Sociaal gericht op gezondheidspreventie en sociaal beleid (aansluiting bij GALA). Voedseleducatie is een van de activiteiten. Vanuit het besef dat natuur een helend en rustgevend vermogen op de menselijke gezondheid heeft. Extra budget: doorontwikkeling naar een natuur- en duurzaamheidscentrum (€ 100.000/jaar).

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

14

6. Financiën en planning In het voorgaande hoofdstuk Afbakening Natuureducatiebeleid zijn een drietal scenario’s uitgewerkt met de daaraan gekoppelde financiële inspanning. In dit hoofdstuk zijn deze geordend en uitgewerkt, om zodoende een kader te geven waarmee de gemeenteraad keuzes kan maken. In het Natuureducatiebeleidsplan worden de beleidsindicatoren en prestatie-indicatoren uitgewerkt. 6.1 Financiële keuzes 6.1.1 Basisscenario: natuurinclusieve recreatie Inzet gemeente Voor de gemeentelijke inzet is een totaalbudget nodig van: Er is een investering noodzakelijk van:

€ 92.250 / jaar € 12.250 / eenmalig

Publiekscommunicatie We stellen een boswachter publiek aan. Deze persoon gaat vragen over de natuur en het eigen terreinbeheer beantwoorden, samenwerking met lokale partners ondersteunen, vrijwilligerswerk coördineren, excursies met publiek en boomfeestdag organiseren. In de externe communicatie zal de boswachter publiek in nauw contact staan met de afdeling communicatie en het communicatiebeleid van de gemeente volgen. Niet alleen externe communicatie is van belang, maar ook interne communicatie naar collega’s. We willen ook in eigen huis natuurinclusief denken en handelen vergroten. Daarnaast versterken we de samenwerking met de collega’s van duurzaamheid, waaronder Nunspeet leeft natuurlijk. Deze activiteiten zijn onderdeel van de taken van de boswachter publiek en vergen geen extra kosten. Boswachter publiek ( FTE, schaal 8) € 77.000 (Communicatie)middelen € 8.500 Vrijwilligers ondersteuning € 3.000 Eenmalig: ICT en gereedschap voor vrijwilligers € 6.000 Voor de boswachter publiek is er in 2026 en 2027 dekking (€ 77.000). Structureel dient dit via het Natuureducatiebeleid geregeld te worden. Gebiedscommunicatie We werken uit wat we in onze natuur willen communiceren, op welke manier en op welke plekken. Het Communicatiebeleid van de gemeente is uitgangspunt: de terreinbebording en informatiepanelen hebben de gemeentelijke huisstijl.

Jaarlijks onderhoud informatiepanelen € 3.750 Eenmalig: Aanschaf natuurinformatie borden € 6.250 Subsidie voor ondersteuning externe initiatieven Voor het ondersteunen van initiatieven is een subsidiebudget nodig van maximaal: € 120.000 per jaar Het realiseren van de visie is mede afhankelijk van de inzet van externe organisaties en initiatieven. Naast richtinggevende steun vanuit het beleidskader en ambtelijke inzet, beseffen we dat het noodzakelijk is om de inzet van derden ook financieel te ondersteunen. We splitsen dit op in steun aan het bezoekerscentrum en steun aan overige initiatieven. Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

15

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

16

Bezoekerscentrum Veluwe Het bezoekerscentrum speelt een belangrijke rol in het realiseren van de missie van de gemeente op het vlak van natuurcommunicatie en -educatie. Vanuit het besef dat het exploiteren van het bezoekerscentrum onvoldoende inkomsten genereert voor jaarrond openstelling, is een blijvende financiële ondersteuning vanuit de gemeente Nunspeet noodzakelijk. Om deze steun te kunnen geven is, aanvullend op de eigen financiering van SNIV, een structurele subsidie nodig in de bandbreedte van € 45.000 tot €80.000, waarbij het uiteindelijke bedrag afhangt van de aanvullende modules die door de raad worden gekozen. Basissubsidie: ondersteuning exploitatie ontvangstlocatie en natuurcommunicatie en -educatie. Activiteiten: € 45.000 / jaar o Openstellen bezoekerscentrum en zorgen voor ontvangst en educatie gericht op: ▪ Bezoekersmanagement en Interactieve natuurexpositie. ▪ Organiseren educatieve programma’s voor kinderen en scholen in het bezoekerscentrum. ▪ Innovatie van de exposities en van het informatie- en educatiemateriaal. ▪ Training van vrijwilligers. Module 1 Regionale exposure. Educatieve kwaliteiten regionaal inzetten: € 10.000 / jaar o Marketing richting scholen en gemeenten op de Noord-Veluwe. o Faciliteren (niet financieren) van educatieve bijeenkomsten voor belangstellende uit de regio. Module 2 Gratis toegankelijkheid bezoekerscentrum.

Geld mag geen drempel zijn: € 25.000 / jaar o Passend bij het streven naar een gastvrije gemeente. o Benadrukken van het belang van een toegankelijke educatie. Overige initiatieven Ook andere organisaties leveren een interessante bijdrage aan het realiseren van de beleidsdoelstellingen. Daarom zal er subsidie beschikbaar zijn om deze initiatieven te ondersteunen. Algemene initiatieven: € 40.000 / jaar Toelichting: o Natuurtuin en Bijenvereniging ontvangen ieder jaarlijks € 2.000 o Voor voedselbosjes, smaaktuinen en overige initiatieven is € 36.000 beschikbaar. 6.1.2 Aanvullend scenario 1: natuur om voor te zorgen In dit scenario zetten we extra in op natuur- en duurzaamheidseducatie op scholen, in de schoolomgeving en in de natuur. Doel is het stimuleren van een ecologische- en duurzame basishouding bij kinderen. Initiatieven daartoe zullen we financieel ondersteunen. Natuur- en duurzaamheidseducatie: € 50.000 / jaar Toelichting: o Er zijn 15 basisscholen in Nunspeet. o Voor € 40.000 kunnen 120 gastlessen (± € 250/les) en 200 leskisten en -pakketten (± € 50/stuk) worden verdeeld onder de naar schatting 100 klassen. o Aan organisatie, administratie, transport en reiskosten is naar verwachting € 10.000 nodig. o Het betreft lesstof vervangende educatie (dus niet bovenop bestaand curriculum). o De inhoud van de gastlessen wordt mede afgestemd met ambtenaren duurzaamheid.

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

17

6.1.3 Aanvullend scenario 2: natuur voor een duurzame leefstijl Vanuit het besef dat natuur een helend en rustgevend vermogen op de menselijke gezondheid heeft stimuleren we in dit scenario een duurzame leefstijl. In combinatie met voorgaande scenario’s wordt de ontwikkeling naar een natuur- en duurzaamheidscentrum ondersteund. Natuur- en duurzaamheidscentrum: € 100.000 / jaar Toelichting: o Educatie medewerker duurzame leefstijl: • Projecten en natuurprogramma’s voor kleuters, kinderen, jeugd, volwassenen en ouderen. • Arbeid (parttime) en educatieve middelen: € 40.000/jaar. o Educatie medewerker participatie: • Communicatie en educatie bij gemeentelijke duurzaamheids- en sociale projecten. • Arbeid (parttime) en educatieve middelen: € 40.000/jaar. o Schooltuinieren: • 10 klassen, 15 activiteiten/klas, € 2.000/klas. Totaal € 20.000/jaar.

Totaaloverzicht

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

18

6.2 Advies afbakening Natuureducatiebeleid Het advies is om het Natuureducatiebeleid te richten op het bevorderen van respectvol recreëren in de natuur door inzet van natuurcommunicatie en -educatie (basisscenario) en in te zetten op een zorgvuldige omgang met de eigen leefomgeving door een educatieve versterking van duurzaamheidsparticipatie (aanvullende scenario 1). Hoewel het verleidelijk is om het stimuleren van een bewuste leefstijl (aanvullende scenario 2) in het Natuureducatiebeleid mee te nemen, en daarmee te werken aan een stevig integraal beleid, is daarvoor niet gekozen. De belangrijkste reden om te werken aan Natuureducatiebeleid is het opvullen van een beleidsmatige leemte, zoals gesteld in de opdracht en beschreven in de inleiding. Een koppeling met duurzaamheidsparticipatie in domein Ruimte te maken is logisch, omdat zo voor inwoners een breder perspectief op de leefomgeving ontstaat. Door ook een koppeling te maken met het domein Sociaal wordt het Natuureducatiebeleid wel erg breed opgepakt, ontstaat er mogelijk te veel overlap met coördinatievraagstukken, en wordt er budgettair veel gevraagd. Desalniettemin kan in de uitvoering waar mogelijk relaties en contacten gelegd worden. 6.3 Planning besluitvormingsproces

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

19

Gemeente Nunspeet Markt 1 8071 GJ Nunspeet T (0341) 25 99 11 E gemeente@nunspeet.nl nunspeet.nl

Opgesteld door SME René Munsters Maart 2026 sme.nl

Startnotitie Natuureducatiebeleid 2026 Beleven, leren en waarderen

20