Raadsvoorstel Participatiebeleid 'Via beginspraak tot inspraak'

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering: Datum B&W-besluit: Cluster: Portefeuillehouder: Zaaknummer: Documentnummer:

18 december 2025 11 november 2025 Maatschappelijke Ontwikkeling P. Kok 2515766 2875331

Onderwerp Participatiebeleid en Participatieverordening 2025 Beslispunten 1. Participatiebeleid ‘Via beginspraak naar inspraak’ vast te stellen 2. Participatieverordening Nuenen 2025 vast te stellen 3. Deel 4 van de Bouwgids ‘de handreiking participatie’ in te trekken Inleiding De samenleving verandert, en daarmee verandert ook de manier waarop inwoners en overheid met elkaar samenwerken. In heel Nederland groeit het besef dat inwoners steeds vaker mee willen denken en mee willen doen. Niet pas aan het eind, als besluiten al bijna genomen zijn, maar juist aan het begin: als de ideeën nog vorm moeten krijgen: Participatie. Steeds vaker gaat het daarbij niet alleen om inwonersparticipatie (waarbij inwoners meedoen aan plannen van de gemeente), maar ook om overheidsparticipatie (waarbij de gemeente aansluit bij initiatieven van inwoners). Ook in Nuenen zien we die beweging. Onze inwoners zijn betrokken, actief en willen graag hun stem laten horen over wat er in hun buurt, dorp of stad gebeurt. Het participatiebeleid uit 2020 sluit niet meer goed aan op deze beweging. Het past niet meer bij hoe inwoners en gemeente willen samenwerken. Bovendien was er geen eenduidige concrete handreiking over hoe je dan een participatieproces inricht.

Daarom is het staande beleid geëvalueerd, inclusief handreiking participatie deel IV van de bouwgids, en vervolgens op participatieve wijze nieuw beleid gemaakt: ‘Via beginspraak naar inspraak’. Tijdens gesprekken en bijeenkomsten over participatie met inwoners, bestuurders en collega’s werden twee zaken héél duidelijk: Eén: inwoners willen beginspraak. Dat betekent dat ze zo vroeg mogelijk mee willen denken over plannen die hen raken. Alleen dan voelt participatie eerlijk, open en zinvol. Het tweede punt is dat de gemeente Nuenen wil werken volgens het motto Participatief tenzij…Dat betekent dat we als gemeente participatief denken en handelen tenzij blijkt dat participatie echt niet kan. Dan leggen we dat ook uit. Het is een beleid dat recht doet aan de wens van onze inwoners om vroegtijdig betrokken te zijn, en dat ruimte biedt voor een nieuwe manier van samenwerken: als partners, met respect voor elkaars rol, kennis en ervaring. Dit participatiebeleid is ook een verdere uitwerking van het vervolg op de adviesraad sociaal domein (ASD). In de participatieverordening artikel 2, lid 3 verordening worden de WMO en Jeugdwet benoemd. Daarmee wordt bepaald dat inwoners (dus ook cliënten en vertegenwoordigers vroegtijdig in staat worden gesteld gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen.

Met andere woorden, bij vraagstukken die voorheen door de ASD werden behandeld volgen we nu het participatiebeleid en de participatieaanpak in 4 stappen. Bovendien is met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) en de Wet Ondertekend op: 09-12-2025 08:32 Ondertekend door: Jeanke Verbruggen Locatie: Nuenen Reden: Digitaal Uitgaand

Zaaknummer: 2515766

Pagina 1 van 6 Documentnummer: 2875331

versterking participatie op decentraal niveau (1 januari 2025) participatie niet langer vrijblijvend. Gemeenten zijn wettelijk verplicht om inwoners en belanghebbenden actief te betrekken bij beleidsvorming en besluitvorming. De Omgevingswet richt zich voornamelijk op participatie bij ruimtelijke ontwikkelingen en verplicht initiatiefnemers om belanghebbenden in een vroeg stadium te betrekken. De Wet versterking participatie op decentraal niveau geldt breder en verplicht gemeenten om inwoners op een structurele en toegankelijke manier te laten meedenken over alle beleidsterreinen van het lokale bestuur. Uit deze wet vloeit voort dat gemeenten per 1 januari 2027 verplicht zijn om een participatieverordening vast te stellen. Het Uitdaagrecht is een specifieke vorm van participatie die wettelijk is verankerd in de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Bij het Uitdaagrecht kunnen bewoners, maatschappelijke organisaties e.a. taken van gemeente, provincie of waterschap overnemen als zij denken het slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen. Deze wettelijke kaders maken het noodzakelijk om een heldere en transparante participatieverordening vast te stellen op basis van een participatiebeleid. Dit zorgt ervoor dat inwoners, initiatiefnemers en de gemeente duidelijke verwachtingen hebben over de manier waarop participatie plaatsvindt.

Wat willen we bereiken Participatie in Nuenen betekent het op tijd en goed betrekken van de omgeving bij een plan of initiatief. Hierdoor komen belangen, meningen, kennis en creativiteit samen op tafel. Door bezwaren en ideeën te bespreken, kan het plan verbeterd worden en groeit de kans op draagvlak. Een zorgvuldig participatieproces draagt bij aan een transparant verloop van plan tot uitvoering. Om bovenstaande te kunnen bereiken is er een aanpak op maat in 4 stappen ontwikkeld met een toelichting. Dit vormt samen het participatiebeleid ‘Via beginspraak naar inspraak’. De participatieverordening zorgt voor de juridische verankering van het beleid. Een participatiebeleid is namelijk ook een wettelijke verplichting. Met dit voorstel wordt een solide basis gelegd voor een toekomstbestendige participatieaanpak in Nuenen. Dit voorstel legt de basispunten vast voor een gestructureerde en eenduidige aanpak van participatie door de gemeentelijke organisatie. Met het aannemen van dit voorstel wordt participatie organisatie-breed verankerd in alle beleids- en besluitvormingsprocessen van de gemeente. Dit betekent dat participatie voortaan op een consequente en heldere manier wordt toegepast waar dit mogelijk, noodzakelijk en wettelijk verplicht is. Hiermee zorgen we er als gemeente voor dat participatie toegankelijk, duidelijk en effectief is voor alle betrokkenen.

Argumenten 1.1 Het is de bevoegdheid van de raad om het participatiebeleid en de participatieverordening en de kaders daarin vast te stellen. Dit beleid vervangt de door de gemeenteraad vastgestelde participatienota uit 2020. De participatieverordening vervangt de door gemeenteraad vastgestelde inspraakvervordening uit 2005. 1.2 Het participatiebeleid ‘Via beginspraak naar inspraak’ geeft antwoord op de vraag om een gedragen actueel participatiebeleid met een concrete handreiking voor iedereen die een participatieproces wil of moet doen. ‘Via beginspraak naar inspraak’ vervangtis logischerwijs tot stand gekomen na een intensief participatieproces. De participatie vond plaats door het houden van een enquête onder de inwoners van Nuenen. Daarnaast werden gesprekken gevoerd met de gemeenteraad in zijn geheel tijdens een tweetal beeldvormende avonden en met een klankbordgroep uit de gemeenteraad. Er zijn gesprekken en sessie geweest met ambtenaren, MT en college. Er zijn Zaaknummer: 2515766

Pagina 2 van 6 Documentnummer: 2875331

inwonersbijeenkomsten geweest en er is gesproken met vertegenwoordigers uit het sociaal domein en de dorpsraden van Gerwen en Nederwetten. Deze input vormt de basis van de participatie-aanpak, -toelichting én de -verordening van Nuenen. Deze is ook getoetst bij alle doelgroepen voordat het ter besluitvorming aan de gemeenteraad is voorgelegd. De aanpak op maat in 4 stappen is een concrete handreiking op 1 a4tje. Door de vier stappen te volgen (en het bijbehorende invulformulier, met toelichting, in te vullen) kom je tot een participatieaanpak. 1.3 Het participatiebeleid doet recht aan de wens van de gemeente Nuenen om te werken volgens het motto Participatief tenzij: we denken en handelen als gemeente participatief tenzij blijkt dat participatie echt niet kan. Binnen de gemeente Nuenen mag iedereen meedoen. Als gemeentebestuur én ambtelijke organisatie nodigen we onze inwoners en ondernemers allemaal uit om mee te denken, praten én soms ook keuzes te maken. In alles wat we als gemeente initiëren denken en handelen we participatief. Dat betekent dat we ons altijd de vraag stellen of en hoe onze inwoners en ondernemers mee kunnen laten praten, denken en doen bij de vorming van beleid en/of uitvoering. In slechts enkele gevallen zal geen sprake kunnen zijn van een participatieproces. In die gevallen zal een goed communicatieproces plaatsvinden.

1.4 Het participatiebeleid doet recht aan de wens van onze inwoners om vroegtijdig betrokken te zijn. We betrekken mensen die met het plan of initiatief te maken krijgen (zoals inwoners, bedrijven of organisaties) al in een vroeg stadium. Dus niet pas als alles al vastligt, maar als er nog ruimte is voor invloed. Dit noemen we Beginspraak. Goed betrekken betekent dat duidelijk is wat er mogelijk is en hoe mensen kunnen meedoen. 1.5 De gemeente Nuenen voldoet hiermee aan de wettelijke verplichting om uiterlijk 1 januari 2027 een participatieverordening vast te stellen, zoals vastgelegd in de gewijzigde Gemeentewet (artikel 150) en voortvloeiend uit de Wet versterking participatie op decentraal niveau (in werking sinds 1 januari 2025). Door dit nu al te doen, loopt Nuenen vooruit op de wettelijke verplichting en toont de gemeente bestuurlijke daadkracht en betrokkenheid bij het versterken van democratische legitimiteit. 1.6 De verordening biedt een juridisch en richtinggevend kader voor het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van (gemeentelijk of door anderen geïnitieerd) beleid, plannen en projecten. Hiermee ontstaat duidelijkheid over wanneer en hoe inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden worden betrokken bij gemeentelijke beleidsprocessen.

1.7 Het beleid en de verordening benoemen de verantwoordelijkheden van het college en de raad. Het college organiseert en motiveert participatie bij beleidsvorming en koppelt terug wat er met inbreng is gedaan. De gemeenteraad stelt de kaders en toetst de uitvoering van participatie. Door deze rollen te verankeren in de verordening wordt recht gedaan aan het duale stelsel: het college voert uit en de raad stelt kaders en controleert. Het biedt daarnaast houvast voor een consistente toepassing van participatie in beleidsprocessen. Zaaknummer: 2515766

Pagina 3 van 6 Documentnummer: 2875331

1.8 Participatie op initiatief van inwoners of organisaties (overheidsparticipatie) krijgt een plek, onder andere via het uitdaagrecht. De verordening bevat beoordelingscriteria waaraan dergelijke verzoeken getoetst worden. 1.9 Dit nieuwe participatiebeleid biedt ook initiatiefnemers handvaten voor participatie. Met de implementatie van nieuw participatiebeleid is het van belang om te kiezen voor eenduidigheid en transparantie, richting inwoners en initiatiefnemers. De Bouwgids is een ruimtelijk beleidsinstrument en biedt richtlijnen en kaders voor met name potentiële woningbouwontwikkelingen in Nuenen. De gemeente wil dat initiatiefnemers op het gebied van woningbouw (pro-)actief in een vroegtijdig stadium hun directe omgeving betrekken, en participatief met omwonenden tot een goed plan komen. De Bouwgids geeft met deel 4 daar een handreiking voor. Deze handreiking is destijds opgesteld omdat er niet eerder participatiebeleid binnen de gemeente beschikbaar was, bedoeld voor initiatiefnemers. De vaststelling van nieuw participatiebeleid moet niet tot onduidelijkheid leiden. Deel 4 van de Bouwgids kan mede daarom beter ingetrokken worden. Dit heeft verder geen directe gevolgen omdat er inhoudelijk gezien nauwelijks iets verandert.

We wijzen initiatiefnemers op het gebied van woningbouw in de toekomst op het nieuwe participatiebeleid en laten deel 4 van de Bouwgids buiten beschouwing. De overige delen van de Bouwgids blijven uiteraard gelden en van toepassing. In deel 1, 2 en 3 van de Bouwgids wordt tekstueel een aantal keren verwezen naar deel 4, maar dit zullen we dan op een aanzienbare termijn aanpassen met verwijzingen naar het nieuwe participatiebeleid. Kanttekeningen en alternatieven 1.1 Participatie is geen garantie voor draagvlak. Een participatietraject dat is ingericht volgens de uitgangspunten van het participatiebeleid vormt geen garantie voor draagvlak voor het uiteindelijke besluit. De visie van de participanten is immers maar één van de onderdelen die daarbij wordt meegewogen (naast bijvoorbeeld financiële aspecten en praktische haalbaarheid). Er zullen altijd mensen zijn die het oneens zijn met het besluit en zich onvoldoende gehoord voelen. 1.2 Participatie is nooit af. De samenleving verandert, de democratie verandert. Daarom is een belangrijk onderdeel van het participatiebeleid om te blijven monitoren en evalueren. 1.3 Weerstand tegen de nieuwe werkwijze. Na vaststelling van ‘Via beginspraak naar inspraak’ wordt deze geïmplementeerd in de ambtelijke organisatie. Er start dan een jaar van leren en experimenteren met dit beleid en de aanpak op maat in 4 stappen.

Hier is het motto participatief tenzij een belangrijk onderdeel van. Hoe je participatief denkt en handelt, en hoe je communiceert wanneer participatie niet mogelijk is, is een belangrijk onderdeel in dit experimenteer- en leerjaar. 1.4 Mogelijk alternatief scenario is geen eenduidige participatieaanpak hanteren. Wanneer het participatiebeleid, de aanpak in 4 stappen en de participatieverordening niet worden vastgesteld zorgt dit voor een gebrek aan structuur wat kan leiden tot gebrek aan verwachtingsmanagement, onduidelijkheid, ongelijkheid in participatiekansen en verminderde effectiviteit van participatietrajecten. 1.5 Uw raad kan ervoor kiezen om deel 4 van de Bouwgids niet in te trekken en in stand te laten. Dit creëert echter mogelijk verwarring bij initiatiefnemers en bij inwoners die willen meepraten over een woningbouwontwikkeling: welk participatiebeleid moet worden gehanteerd? Daarnaast is het nieuwe participatiebeleid dat nu voorligt veel duidelijker en doelgericht geformuleerd. Zaaknummer: 2515766

Pagina 4 van 6 Documentnummer: 2875331

Wat gaan we daarvoor doen Randvoorwaarden Na vaststelling van ‘Via beginspraak naar inspraak’ wordt deze geïmplementeerd in de ambtelijke organisatie. In 2026 start een participatieadviseur die dit in het takenpakket heeft. Er start dan een jaar van leren en experimenteren met dit beleid en de aanpak op maat in 4 stappen. Hier is het motto participatief tenzij een belangrijk onderdeel van. Hoe je participatief denkt en handelt, en hoe je communiceert wanneer participatie niet mogelijk is, is een belangrijk onderdeel in dit experimenteer- en leerjaar. Juridische zaken heeft de verordening en het college-/raadsvoorstel kritisch doorgenomen en daar waar nodig aanpassingen doorgevoerd. Daarnaast geven we uitvoering aan de in het beleid genoemde zaken die in 2026 verder worden ontwikkeld danwel aangesloten. Voorbeeld hiervan is dat er participatieplatform wordt ontwikkeld en een burgerpanel wordt samengesteld. Daarnaast zorgen we ervoor dat de bouwgids deel IV (Handreiking participatie) bedoeld voor inwoners en ondernemers wordt aangepast op het beleid ‘Via beginspraak naar inspraak). Planning Na vaststelling wordt het beleid geïmplementeerd. We evalueren de participatietrajecten en evalueren na het eerste jaar. Communicatie Na vaststelling door de gemeenteraad wordt het beleid ‘Via beginspraak naar inspraak’ geïmplementeerd.

Daarnaast wordt de ‘Participatieverordening gemeente Nuenen, 2025’ gepubliceerd op overheid.nl en via de gemeentelijke kanalen. Zowel intern als extern wordt gecommuniceerd over het beleid en de verordening om de bekendheid en het juiste gebruik ervan te stimuleren. Interne communicatie We informeren medewerkers via het intranet en (team)overleggen over de inhoud en betekenis van de verordening en beleid. De medewerkers krijgen een presentatie over het Participatiebeleid ‘Via beginspraak naar inspraak’ en over de Participatieaanpak in vier stappen dat gericht is op het concreet toepassen van het participatiebeleid. Externe communicatie We informeren inwoners, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden via de gemeentelijke website, krantenartikel en sociale media over de vaststelling en het doel van het participatiebeleid en de Participatieverordening gemeente Nuenen 2025. We lichten toe hoe en wanneer zij kunnen participeren in beleid en wat zij kunnen verwachten van het proces. We geven informatie over het uitdaagrecht en hoe men daar gebruik van kan maken Wat mag het kosten Niet van toepassing. Geld wat nodig is voor de uitvoering van een participatieproces is opgenomen in de budgetten voor het betreffende beleid. De kosten voor de participatieadviseur zijn opgenomen in de begroting onder personele kosten. Evaluatie

Zaaknummer: 2515766

Pagina 5 van 6 Documentnummer: 2875331

Onderdeel van de Aanpak in 4 stappen is evalueren. Dat betekent dat we elk participatieproces evalueren. Daarnaast maken we jaarlijks de balans op en evalueren we hoe het beleid en de verordening toegepast wordt. Bijlagen 1. Raadsbesluit ‘Participatiebeleid Via beginspraak naar inspraak’ 2. Participatiebeleid ‘Via beginspraak naar inspraak’ 3. Partcipatieaanpak in 4 stappen 4. Participatieverordening gemeente Nuenen 2025

Burgemeester en wethouders van Nuenen, de secretaris, {{esl:Signer1:signature:size(200,50)}}

de burgemeester, {{esl:Signer2:signature:size(200,50)}}

mr. drs. H.P.C. Verbruggen

F.G.F. van Genugten

Zaaknummer: 2515766

Pagina 6 van 6 Documentnummer: 2875331