Raadsvoorstel en besluit Bouwgids

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering: Datum B&W-besluit: Cluster: Behandelend ambtenaar: Portefeuillehouder: Zaaknummer: Documentnummer:

donderdag 18 april 2024 maandag 25 maart 2024 Ruimtelijke Ontwikkeling Daniël van Schijndel P. Kok 1064490 2068767

Onderwerp Bouwgids voor Nuenen Beslispunten 1. Deel 1 ‘Inspiratie en uitgangspunten’, deel 2 ‘Gebiedstypen’ en deel 4 ‘Handreiking participatie’ van de Bouwgids vast te stellen; 2. Deel 3 ‘Processtappen’ van de Bouwgids voor kennisgeving aannemen; 3. Het huidig beleid omtrent hoger bouwen (nota ‘Hoger bouwen’ uit 1999) in te trekken; Inleiding De gemeenteraad heeft in 2022 opdracht gegeven om een nieuw kader op te stellen die ingaat op vraagstukken gerelateerd aan de vraag ‘wat is dorps bouwen?’. Dit kader is de Bouwgids. De Bouwgids laat zien hoe kan worden voldaan aan de woningbouwopgave met behoud van dorpse kwaliteit en identiteit, en geeft vroegtijdig duidelijkheid aan betrokken partijen waar een nieuw initiatief aan moet voldoen. Dit dient te leiden tot meer duidelijkheid, betere planvorming en gestroomlijnde processen maar vooral ook betere kwalitatieve (woningbouw)plannen in Nuenen, Gerwen en Nederwetten. De Bouwgids bestaat uit vier delen; 1. 2. 3. 4.

Inspiratie en uitgangspunten; Gebiedstypen; Processtappen; Handreiking participatie;

De vier delen vormen samen de Bouwgids, en dienen in samenhang met elkaar te worden beschouwd. Wat willen we bereiken Een vastgestelde Bouwgids waarmee we initiatiefnemers, interne en externe partijen duidelijkheid geven over hoe ruimtelijke ontwikkelingstrajecten, op het gebied van woningbouw, in de gemeente Nuenen vorm krijgen: procesmatig en inhoudelijk. Argumenten 1.1 De Bouwgids is een ruimtelijke vertaalslag van de Omgevingsvisie van Nuenen. De Bouwgids is een ruimtelijke vertaling van o.a. de (door inwoners aangegeven) kernkwaliteiten van Nuenen zoals vastgelegd in onze Omgevingsvisie: ‘dorps’, ‘groen’, ‘rustig’ en ‘gezellig’. Deze kernkwaliteiten willen we terugzien in ontwerpen voor nieuwe woningbouwontwikkelingen. 1.2 De gemeente staat voor forse woningbouwopgaven, de Bouwgids draagt bij aan realisatie daarvan. Het merendeel van de benodigde woningen zal worden geprojecteerd in bestaand stedelijk gebied (met uitzondering van Nuenen-West). Deze zullen worden gebouwd binnen de Zaaknummer: 1064490

Pagina 1 van 7 Documentnummer: 2068767

bestaande kernen zodat we de omliggende waardevolle landschappen in stand kunnen houden. Het huidige woningaanbod van Nuenen sluit niet aan bij de vraag van de doelgroepen waar we op focussen (senioren en starters) conform door de raad vastgestelde kaders (Programma Wonen 2020 – 2030, regionale Woondeal). Nieuwe woningbouw is dus gewenst, maar niet tegen elke prijs. Een bouwproject moet meer zijn dan het toevoegen van een woonprogramma en dienst zorgvuldig ingepast te worden. Niet ieder plan past op iedere plek. Hierbij speelt niet alleen bouwhoogte een rol, maar ook een zorgvuldige inpassing in de groenstructuur. Er dient aandacht te zijn voor een breed scala aan thema’s zoals klimaatadaptatie, parkeren etc. Deze opgaves stellen eisen aan de inrichting van een gebied. Belangrijk is ook de uitstraling van de architectuur, de manier waarop een gebouw aansluit op het straatbeeld en of er ruimte wordt geboden voor ontmoeting. Al deze onderwerpen zijn van invloed op de dorpse identiteit van Nuenen. Met de Bouwgids wil de gemeente de bouwopgave aangrijpen om de ruimtelijke kwaliteit (ook van de verschillende kernen) te versterken. De Bouwgids is bedoeld als instrument om initiatiefnemers te stimuleren en inspireren om het dorp nog mooier te maken.

Hierbij komen verschillende thema’s aan bod die, in lijn met de omgevingsvisie (zie ook 1.1), op een integrale manier richting geven aan de omgevingskwaliteit van de gebouwde omgeving. Zo kan er worden gebouwd met behoud van de eigenheid van de verschillende kernen en buurten. 1.3 In de praktijk lopen we tegen diverse issues aan die met de Bouwgids (deels) getackeld kunnen worden. We constateren drie punten; 1. Als het gaat om planvorming zien we nu dat ontwikkelende partijen soms al vrij ver in hun planvorming zijn alvorens ze bij de gemeente langskomen. Zo ligt er soms al een concreet bouwplan op tafel waarbij aantallen woningen (programma) en een financiele onderbouwing leidend zijn in plaats van kwaliteit. In sommige gevallen zien we plannen waarbij nog nauwelijks aandacht is voor belangrijke ruimtelijke vraagstukken als parkeren, groen (klimaatadaptatie) of een goede inpassing. Dat maakt ook dat de gemeente veel tijd kwijt is aan het geregeld ‘bijsturen’ of ‘bijschaven’ van deze plannen. Het college wil bovendien meer kunnen sturen op ruimtelijke kwaliteit. De Bouwgids daagt initiatiefnemers uit om eerst goed onderzoek te doen naar het kavel en de (directe) omgeving van het plangebied, en stelt daar met dit instrument ook kaders voor. Uiteindelijk zou dit moeten leiden tot minder risico op discussies en kunnen vertragingen in processen wellicht voorkomen worden; 2.

Processen zijn niet altijd eenduidig ingericht. Plannen worden soms door initiatiefnemers op verschillende manieren bij de gemeente ingediend of aangekondigd. Om dit issue te tackelen is specifiek deel 3 (processchema) opgesteld. Er dient meer duidelijkheid te komen over hoe initiatieven binnen komen, hoe deze getoetst worden en vooral ook verder gebracht kunnen worden. Bovenal geeft het ook meer duidelijkheid over eenieders rol hierin. De rol van het intaketeam, adviescommissie Omgevingskwaliteit (voorheen: TRK) maar ook die van het college en uw raad wordt duidelijker verankerd; 3. Participatie komt in de praktijk vaak pas op gang na een principebesluit van het college. Initiatiefnemers willen graag duidelijkheid hebben van de gemeente van de kans van slagen van een ontwikkeling voordat ze in overleg treden met betrokken partijen (omwonenden bijvoorbeeld). Dit creëert in de praktijk soms onrust bij interne maar met name ook bij externe partijen (omwonenden die het gevoel hebben dat ze bijvoorbeeld alleen nog kunnen ‘tekenen bij het kruisje’). Het college wil dat aan de voorzijde bij een Zaaknummer: 1064490

Pagina 2 van 7 Documentnummer: 2068767

principebesluit al (in eerste aanleg) duidelijk is hoe belanghebbenden zijn geraadpleegd en wat zij vinden van een idee of voornemen. De gemeente wil daarom hardere kaders meegeven over participatie bij ruimtelijke ontwikkelingen. Deel 4 van de Bouwgids voorziet hierin. 1.4 De Bouwgids betekent voor de gemeenteraad ook meer sturingsmogelijkheden. De Bouwgids borgt dat de raad actiever betrokken gaat worden bij planontwikkelingen. Zo zal de gemeenteraad eerder dan nu worden geïnformeerd door middel van raadsinformatiebrieven (RIB) over principebesluiten van het college. Dit is nu niet standaard. Het is dan aan uw raad om te bepalen of een woningbouwproject besproken dient te worden, en kunt u de portefeuillehouder eerder aanspreken over een ontwikkeling. Dit is in lijn met de kaderstellende en controlerende rol van uw gemeenteraad. 1.5 De Bouwgids is tot stand gekomen middels raadpleging van experts en onafhankelijke deskundigen. In eerste instantie was het idee om voor de Bouwgids een vrij breed participatietraject voor te bereiden en te doorlopen. Gaandeweg het proces werd duidelijk dat dit geen gemakkelijke opgave was. In tegenstelling tot een concrete planontwikkeling (bijvoorbeeld een woningbouwproject) is de Bouwgids vooral een beleidsmatig kader en (op onderdelen) vrij abstract.

Dat leent zich niet eenvoudig voor een uitgebreid participatietraject waarbij een grotere groep inwoners bijvoorbeeld een rol krijgen. Over hoe participatie vorm te geven is dan ook meermaals met uw raad van gedachten gewisseld. Uiteindelijk is na deze consultaties door het college geconcludeerd dat de participatie van uw raad kleinschaliger van aard mocht zijn. Daarnaast borduurt de Bouwgids verder op de vastgestelde Omgevingsvisie van Nuenen (zie ook argument 1.1). Bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie heeft juist uitvoerig en intensieve participatie plaatsgevonden. Dit was dan ook een waardevolle bron van informatie voor de Bouwgids. Participatie voor de Bouwgids kreeg verder vorm door bijvoorbeeld het raadplegen van meerdere ontwikkelende partijen (zo ook bijvoorbeeld Helpt Elkander als corporatie), de gemeentelijke adviescommissie Omgevingskwaliteit (voorheen: TRK), de dorpsbouwmeester en een vertegenwoordiging van het Architectencollectief Nuenen (ACN). Dat deze partijen zijn betrokken is in lijn met het oorspronkelijke raadsvoorstel waar uw raad mee heeft ingestemd. Daarnaast zijn er uiteraard ook participatiemogelijkheden via het doorlopen van het BOB-model. 1.6 De adviescommissie Omgevingskwaliteit (voorheen: TRK) heeft een positief eindadvies gegeven over de Bouwgids. De adviescommissie is gedurende het traject meermaals geraadpleegd.

Dit omdat de Bouwgids ook voorziet in een hernieuwde taak en rolafbakening van de commissie (deel 3). Daarnaast zijn leden van de commissie ook inhoudelijk expert op een vakgebied (bijvoorbeeld architectuur, stedenbouw, landschappelijke inpassing) waar de Bouwgids ook uitspraken over doet. Deze inbreng was waardevol om tot een eindresultaat te komen. De commissie heeft op 27 februari jl. een positief eindadvies gegeven over de Bouwgids. Het advies is, ter kennisname, bijgevoegd als bijlage bij dit raadsvoorstel. 2.1 Deel 3 is uitvoerend van aard. Als gemeenteraad bent u het kaderstellende bestuursorgaan. Deel 3 is procesmatig ingestoken en gaat over de uitvoering van beleid. Hiermee doelen we vooral dat dit stukken betreft die met name toezien op interne werkprocessen. Het college wenst graag dat de mogelijkheid bestaat om, mochten er in de praktijk praktische situaties ontstaan die om maatwerk vragen, af te wijken van hetgeen in deel 3 staat beschreven. Het college zal dit vanzelfsprekend niet zonder meer doen.

Zaaknummer: 1064490

Pagina 3 van 7 Documentnummer: 2068767

3.1 De Bouwgids vervangt de bestaande Nota ‘hoger bouwen’ (uit 1999). Met de Bouwgids geven we nieuwe kaders voor hoger bouwen in Nuenen, en dat maakt het in stand houden van de beleidsnota uit 1999 niet meer noodzakelijk. Hoewel het in de praktijk zelden nog wordt toegepast is formeel gezien het oude beleid omtrent hoger bouwen nog altijd vigerend beleid, daar het niet eerder met een raadsbesluit is ingetrokken. Uw raad is het bevoegde orgaan om dit beleid in te trekken. Kanttekeningen en alternatieven 1.1 Niet instemmen met de Bouwgids betekent deels of geheel doorgaan op de huidige weg. In de praktijk lopen veel ontwikkeltrajecten in Nuenen helaas niet altijd even gestroomlijnd (zie ook argument 1.2). We willen juist graag toewerken naar een verbeterslag (procesmatig en inhoudelijk) en de Bouwgids kan hierin voor een groot deel voorzien. Niet instemmen betekent dat (vooralsnog) de huidige werkwijzen in stand blijven. Bovendien betekent dat ook dat de Bouwgids niet kan worden gebruikt als inspirerend kader om ontwikkelingen beter te maken. We blijven dan zoals ook nu soms het geval is meer afhankelijk van inbreng vanuit marktpartijen (ontwikkelaars), zonder daar zelf als gemeente duidelijke kaders en uitgangspunten daar tegenover te kunnen stellen. 1.2 De Bouwgids is niet uitputtend en alomvattend.

Gebiedsontwikkeling of de ontwikkeling van woningbouwprojecten in algemene zin kennen altijd een eigen dynamiek en dat betekent ook dat er soms onderwerpen ‘opduiken’ waar niet of minder op geanticipeerd is. Het is niet zo dat de Bouwgids het antwoord gaat zijn voor alle kwesties als het gaat om ruimtelijke ontwikkelingen. Ontwikkelingen (bijvoorbeeld) op het gebied van duurzaamheid gaan snel, en het is mogelijk dat er een toekomstig onderwerp of ontwikkeling aanleiding geeft om nog toe te voegen of om een richtlijn in de Bouwgids aan te passen. Dit nemen we dan uiteraard mee in de evaluatie en zullen we uw raad ook over informeren (zie ook evaluatie). Enerzijds maakt dat de Bouwgids een dynamisch instrument, anderzijds ligt er nu wel een solide basis om op voort te bouwen. 3.1 Het niet intrekken van de bestaande kaders voor hoger bouwen. De vraag vanuit de raad om actualisatie van het beleid uit 1999 vormde (in zekere zin) een aantal jaren geleden het startpunt van een traject wat heeft geresulteerd in de Bouwgids. Dit beleid in stand laten is wat het college betreft onwenselijk. De nota uit 1999 nodigt niet uit tot ontwikkeling, in tegenstelling tot wat de nieuwe Bouwgids beoogt. Bovendien zou bij instandhouding in de praktijk sprake zijn van twee beleidsstukken die elkaar (op onderdelen) tegenspreken. Wat gaan we daarvoor doen Randvoorwaarden Niet van toepassing.

Planning Niet van toepassing. Communicatie Over de Bouwgids zal via de gemeentelijke kanalen breed worden gecommuniceerd met inwoners, initiatiefnemers en andere belanghebbenden. Zo komt er een informatieve pagina op de website waar de verschillende onderdelen van de Bouwgids raadpleegbaar zijn en ook zal (op hoofdlijnen) worden geschetst waarom werken met de Bouwgids vanuit zijde gemeente wordt opgelegd aan ontwikkelende partijen. Tevens wordt vanzelfsprekend ook verwezen naar Zaaknummer: 1064490

Pagina 4 van 7 Documentnummer: 2068767

de juiste contactpersonen zodat men altijd contact kan opnemen om de inhoud te bespreken. Rollen, taken en verantwoordelijkheden krijgen ook een plek op deze pagina. Uw raadsbesluit wordt gepubliceerd. Wat mag het kosten Uw raad heeft eerder financiele middelen beschikbaar gesteld voor de totstandkoming van de Bouwgids. In de P&C cyclus heeft hierover terugkoppeling aan uw raad plaatsgevonden. Mochten er nog kosten komen als het gaat om implementatie dan zullen wij deze in eerste instantie proberen te dekken uit bestaande financiele (RO-gerelateerde) budgetten die u in de begroting van 2024 heeft toegekend. Evaluatie De Bouwgids is een nieuw en uniek instrument. Niet veel andere gemeenten beschikken over soortgelijk beleid. Dat maakt ook dat evaluatie ervan in de nabije en verdere toekomst wenselijk is. Met dit raadsvoorstel stellen we voor om de Bouwgids dan ook periodiek te evalueren. Wanneer uw raad instemt met de Bouwgids willen we ten minste één jaar de tijd nemen om de Bouwgids in de praktijk toe te passen. Ook het leren werken volgens het nieuwe processchema (deel 3) en het werken met de nieuwe participatieleidraad (deel 4) zal tijd vragen. Het is niet ondenkbaar dat we in de praktijk tegen punten aanlopen. Tevens zullen we ook intern collega’s moeten begeleiden en kennis laten maken met het werken met de Bouwgids.

Na één of anderhalf jaar na vaststelling zal er naar verwachting wel een duidelijk eerste beeld ontstaan. Het is dan het voornemen om een beperkte evaluatie te doen, waarbij we uw gemeenteraad met een Raadsinformatiebrief informeren. We willen een beperkt aantal interne en externe partijen vragen naar ervaringen van werken met de Bouwgids. Na vier jaar willen we dan een uitgebreidere evaluatie doen. De Bouwgids kan dan ook indien nodig worden aangepast n.a.v. bepaalde ontwikkelingen of nieuwe opgedane inzichten. Bijlagen Nr. Omschrijving 1. Bouwgids deel 1 – inspiratie en uitgangspunten 2. Bouwgids deel 2 – gebiedstypes 3. Bouwgids deel 3 – processchema 4. Bouwgids deel 4 – handreiking participatie Omgevingswet 5. Advies – adviescommissie Omgevingskwaliteit inzake de Bouwgids (27 februari 2024) 6. Discussienota onderzoek ‘hoger bouwen in de kern Nuenen’ (vastgesteld in raadsvergadering 8 juli 1999) 7. Bouwgids – complete set met wijzigingen in rood gemarkeerd Burgemeester en wethouders van Nuenen, de secretaris,

Zaaknr. 1064490

Documentnr. 2084845

1064490 1064490 1064490

2084847 2084846 2084844

1064490

2077016

1064490

2076988

1064490

2084843

de burgemeester (wnd),

Zaaknummer: 1064490

Pagina 5 van 7 Documentnummer: 2068767

drs. M. Arents

mr.dr. M.M. van Toorenburg

Zaaknummer: 1064490

Pagina 6 van 7 Documentnummer: 2068767

Onderwerp: Bouwgids voor Nuenen

De raad van de gemeente Nuenen c.a.; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van maandag 25 maart gelet op de desbetreffende bepalingen in de Gemeentewet; BESLUIT: 1. Deel 1 ‘Inspiratie en uitgangspunten’, deel 2 ‘Gebiedstypen’ en deel 4 ‘Handreiking participatie’ van de Bouwgids vast te stellen; 2. Deel 3 ‘Processchema’ van de Bouwgids voor kennisgeving aan te nemen; 3. Het huidig beleid omtrent hoger bouwen (nota ‘Hoger bouwen’ uit 1999) in te trekken;

Aldus vastgesteld in zijn openbare vergadering van donderdag 18 april DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter (wnd),

J. Oostdijk

mr.dr. M.M. van Toorenburg

Zaaknummer: 1064490

Pagina 7 van 7 Documentnummer: 2068767