Raadsvoorstel de Groene isoleren

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering: Datum B&W-besluit: Cluster: Behandelend ambtenaar: Portefeuillehouder: Zaaknummer: Documentnummer:

15 december 2022 15 november 2022 Maatschappelijke Ontwikkeling Barbara de Jonge S. Löwik 1405233 1405292

Onderwerp Regionaal project De Groene Zone Isoleren (DGZ-I) Beslispunten 1. Deel te nemen aan het Isolatieproject regio Zuidoost-Brabant (De Groene Zone Isoleren). 2. De uit het projectplan voortvloeiende en daarmee samenhangende activiteiten tot de publieke taak van de gemeente Nuenen te rekenen. Inleiding De energietransitie omvat vele onderdelen, maar is voor gemeenten grofweg onder te verdelen in energiebesparing in de gebouwde omgeving, alternatieve warmtevoorziening en opwekking van hernieuwbare elektriciteit. Energiebesparing in de gebouwde omgeving moet worden gerealiseerd zodat de huishoudens gemakkelijker zonder aardgas hun woningen kunnen verwarmen. Hiernaast is energiearmoede een onderwerp dat aandacht nodig heeft en leiden de hoge energierekeningen onder de Nederlandse bevolking tot grote zorgen. Met name de stijgende kosten voor gas en stroom geven hier aanleiding toe. Een middel om de inwoners te ondersteunen in het isoleren van hun woning is in ontwikkeling. Het succesvolle project De Groene Zone 1.0, waarin inwoners worden ondersteund in de transitie naar hernieuwbare energie (zonnepanelen), wordt gebruikt als leidraad voor het huidige project. Gelet op de opgave met betrekking tot de warmtetransitie en energiebesparing in de gebouwde omgeving, zijn gemeenten op zoek naar een manier hoe zij inwoners daarbij kunnen helpen.

De eerste stap is het aardgasvrij klaar1 maken van woningen. Het isoleren van woningen is hierin cruciaal. De afspraak in het Klimaatakkoord is dat in 2050 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af zijn. Om dit te realiseren moet er flink wat gebeuren. Als eerste stap worden tot 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen geïsoleerd. Het streven is om met DGZ-I, 30 procent van deze doelstelling, in de deelnemende gemeenten te realiseren. De focus van dit project ligt op oudere woningen (van voor 1990) omdat hier de meeste winst, qua isolatie, te behalen valt. Op basis van de huidige (snelheid van) ontwikkelingen kunnen we concluderen dat we de doelstelling niet halen als we dit volledig aan de markt overlaten. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt bovendien dat zo'n 20 procent van de woningeigenaren financiële ondersteuning nodig heeft voor het verduurzamen van hun woning. Het is daarom in het algemeen belang om als gemeenten hierop in te springen en een versnelling teweeg te brengen.

1

Dit houdt in dat een woning zodanig is geïsoleerd en aangepast dat de laatste stap naar aardgasvrij verwarmen mogelijk is. Zaaknummer: 1405233

Pagina 1 van 7 Documentnummer: 1405292

Particuliere woningeigenaren (met uitzondering van VVE’s) worden met DGZ-I op verschillende vlakken ontzorgd bij het isoleren van hun woning. De gemeente ontzorgt de bewoner door op te treden als contractpartner, waardoor de bewoner een aantal (wellicht lastige) hordes niet hoeft te nemen. De bewoner ontvangt ook een energieadvies, gebaseerd op een integrale scan van hun woning. Daarnaast kunnen deelnemers desgewenst een lening afsluiten voor de isolerende maatregelen. Minimaal een groot deel hiervan wordt gedekt door de besparing op de energierekening en de subsidie op de isolatiemaatregelen. De volgende isolatiemaatregelen worden aangeboden in dit project: gevelisolatie, dakisolatie, vloerisolatie, raamisolatie en kleine ventilatie toepassingen. Het project loopt tot en met 2030. De eerste aanbestedingsperiode loopt tot en met 2027. Wat willen we bereiken We willen de CO2-uitstoot in de gebouwde omgeving reduceren en we zetten in het op het betaalbaar houden van energie voor onze inwoners. Onze doelstelling vanuit de Transitievisie Warmte (door de raad vastgesteld in september 2021) is dat we in 2030 het gasgebruik van de woningvoorraad 19 procent reduceren ten opzichte van 2021. Argumenten 1.1 Nuenen zet met dit project belangrijke stappen in de realisatie van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord, de RES en het eigen gemeentelijke duurzaamheidsbeleid.

Het isoleren van woningen is de eerste stap in het aardgasvrij ready maken van woningen en buurten. Dit draagt bij aan de doelstelling uit de Transitievisie Warmte (2021) zoals hierboven genoemd. De gemeente faciliteert met dit isolatieproject de inwoners om een bijdrage te leveren aan het verminderen van het aardgasgebruik. 1.2 De gemeente ontzorgt woningeigenaren van het begin tot het einde van het project. De succesfactor van het project is dat de inwoners geheel ontzorgd worden. Veel particuliere woningeigenaren geven aan dat zij willen investeren in het isoleren van hun huis. Zij stuiten echter op een aantal drempels waarvan het uitzoekwerk, de administratieve handelingen, de financiën en het zelf organiseren van het onderhoud de belangrijkste zijn. Deze bezwaren worden in het project weggenomen: de woningeigenaar wordt volledig ontzorgd. Ook wordt ondersteuning gegeven bij het aanvragen van subsidies. 1.3

Woningeigenaren ervaren voordeel aan dit project doordat hun energieverbruik minder wordt en hun wooncomfort groter. Het energiegebruik van een woning daalt door isolatie en daarmee ook de energierekening. Ook is de temperatuur aangenamer in een geïsoleerde woning. 1.4 De gemeente wordt ontzorgd bij de uitvoering van dit project. Een ambtelijke projectgroep (Waalre, Deurne, Best en Son & Breugel) heeft dit project opgezet en uitgedacht. De 21 gemeenten in de regio hebben van deze projectgroep de beschikking gekregen over alle benodigde documenten (projectplan, Q&A ter ondersteuning van de portefeuillehouder, risicodocument, krediet, aanbestedingsdocumenten, communicatiemiddelen, etc.). Daarnaast is in dit project geregeld dat de serviceprovider alle administratieve en uitvoeringstaken op zich neemt. Dit geldt voor het uitvoeren van de isolatiemaatregelen en de maandelijkse facturering. Ook financieel wordt de gemeente ontzorgd. Deelnemers kunnen, indien gewenst, een lening afsluiten bij het Nationaal Warmtefonds. Ook worden ze geholpen bij het aanvragen van subsidie. Wat betreft de lening en de administratie ervan wordt de gemeente in dit project óók ontzorgd. Zaaknummer: 1405233

Pagina 2 van 7 Documentnummer: 1405292

1.5 Het project stimuleert het bedrijfsleven en de werkgelegenheid in regio Zuidoost-Brabant De voorkeur gaat uit dat in dit project de woningscan, uitvoering van de werkzaamheden en het klantcontact gedaan wordt door regionale/lokale bedrijven. De omvang van dit project (ongeveer € 64 miljoen voor de regiogemeenten gezamenlijk) is dusdanig groot dat het wettelijk verplicht is om een Europese aanbesteding te houden voor de selectie van het bedrijf. Het is dus niet mogelijk om zomaar een lokaal MKB bedrijf te kiezen. Bij de aanbesteding zal echter lokale onderaanneming als plus worden meegenomen. Wel worden werkzaamheden als administratie en controle lokaal weggelegd. Daarnaast zorgt het project ook via de spin-off voor extra kansen voor het lokale bedrijfsleven. (DGZ-I kan ook een stimulans zijn voor het bedrijfsleven om te innoveren op het gebied van isolatiemaatregelen). 1.6 Het energieadvies maakt DGZ-I onderscheidend voor andere projecten DGZ-I zal energieadviezen van hoge kwaliteit afleveren. Na een brede scan van de hele woning wordt een volledig rapport opgeleverd met een begrijpelijk en beknopt advies. De adviseur neemt in het advies ook maatregelen mee die we niet binnen dit project leveren. De kwaliteit van de adviseur en het energieadvies zijn belangrijk. Daarnaast moet de adviseur onafhankelijk van de uitvoerende partij opereren.

Hier wordt de nodige aandacht aan besteed bij de uitvraag. 1.7

Er is ook financiering mogelijk voor deelnemers met lage inkomens via het Nationaal Warmtefonds DGZ-I is opgezet als een totaalpakket. Naast de ontzorging in de uitvoering (zie argument 1.2) kunnen inwoners die (gebaseerd op het inkomen) eigenlijk niet aan een lening kunnen komen toch deelnemen omdat het aan het project gekoppeld Nationaal Warmtefonds toch mogelijkheden biedt. Het Nationaal Warmtefonds opereert in opdracht van de Rijksoverheid en levert verantwoorde en betaalbare financiering voor de verduurzaming van huizen en gebouwen. Binnen DGZI kunnen deelnemers een lening afsluiten bij het Warmtefonds. Deze opereert in opdracht van de Rijksoverheid en levert verantwoorde financiering voor verduurzaming van huizen tegen een lage rente. Er is vanaf 1 november 2022 financiering beschikbaar met een rentetarief van 0% voor woningeigenaren zonder leenruimte met een jaarinkomen tot € 45.014. De lening komt terecht bij het bouwdepot, waarmee de isolatiemaatregelen bekostigd kunnen worden. Alles rondom de lening wordt afgehandeld door het Warmtefonds. Hiermee worden gemeenten compleet ontzorgd voor het lening deel binnen dit project.

1.8 De kwaliteit van de uitvoering is ook een onderscheidende factor DGZ-I zal isolatiemaatregelen van hoge kwaliteit afleveren, omdat anders de energiebesparing minder is dan verwacht en er secundaire problemen kunnen ontstaan (bijvoorbeeld met vocht). Dit gaat ten koste van de totale gerealiseerde energiebesparing, evenals de beeldvorming omtrent het project het en het imago van de deelnemende gemeenten. Dit wordt geborgd door goede afspraken te maken met de aanbesteder, over bijvoorbeeld de garantie van kosteloos vervangen bij kwaliteitsproblemen en door het uitvoeren van controles of de isolatiemaatregelen kwalitatief goed zijn aangebracht. 2.1 Algemeen belang om verduurzaming te versnellen met DGZ-I Op basis van de huidige (snelheid van) ontwikkelingen wordt de doelstelling om voor 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande koopwoningen te isoleren niet gehaald als we dit volledig aan de markt overlaten. Het is daarmee nodig dat we als gemeente hier stappen in zetten. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt bovendien dat zo'n 20 procent van de woningeigenaren financiële ondersteuning nodig heeft voor het verduurzamen van hun woning. Zaaknummer: 1405233

Pagina 3 van 7 Documentnummer: 1405292

Het is daarom in het algemeen belang om als gemeenten hierop in te springen en een versnelling teweeg te brengen. 2.2 Het benoemen van publieke taak is een juridische vereiste Tijdens een kort geding (die door een installateur werd aangespannen naar aanleiding van de uitrol van het zonnepaneelproject in Landgraaf naar Parkstad), is de vraag voorgelegd of een overheid een dergelijk project mag financieren. De rechter heeft de gemeenten in het gelijk gesteld. Belangrijk is daarbij dat de gemeente dit duurzaamheidsinitiatief tot de publieke taak rekent. Er moet hier wel een college/raadsbesluit aan ten grondslag liggen. Kanttekeningen en alternatieven 1.1 Een goede kwaliteit van het energieadvies is van groot belang De woning van de inwoner wordt volledig doorgelicht en voorzien van maatwerk advies voor energiebesparing. De kwaliteit van dit advies is een cruciale factor voor zowel de effectiviteit van het gehele traject, alsmede de beeldvorming hierover en daarmee het imago van de gemeente. Dit risico kan beperkt worden door hier extra aandacht aan te geven in de aanbesteding hiervoor, zowel in het opstellen van de aanbesteding als in de selectiecriteria voor de serviceprovider. In alle onderdelen behorende bij de aanbesteding (zoals de aanbestedingsleidraad, gunning, overeenkomsten en procesbeschrijvingen) dient de kwaliteit van het energieadvies goed te worden geborgd. 1.2

De kwaliteit van de uitvoering is doorslaggevend voor het succes van dit regionale project Naast een goed advies is ook een goede uitvoering van de geadviseerde maatregelen van cruciaal belang. Als dit niet voldoende geborgd is, kan de energiebesparing tegenvallen. Bovendien kunnen secundaire problemen ontstaan, zoals vochtproblemen. Dit gaat ten koste van de totale gerealiseerde energiebesparing, evenals de beeldvorming omtrent het project en het imago van de deelnemende gemeenten. Dit kan geborgd worden door goede afspraken te maken met de aanbesteder, over bijvoorbeeld de garantie van kosteloos vervangen bij kwaliteitsproblemen. 1.3 In de huidige markt kan het vinden van een goede marktpartij lastig zijn Bij een aanbesteding van dergelijk omvang, kan het lastig zijn om een (goede) marktpartij te vinden. Dit kan deels voorkomen worden door in de aanbesteding goed te kijken naar punten waar vrijheid in de invulling van de opdracht kan worden toegestaan (zonder af te doen aan de kwaliteit) en/of de aanbesteding op onderdelen (bijvoorbeeld in de uitvoering) in percelen op te delen. 1.4 Er is altijd een risico op faillissement van de serviceprovider Het risico van faillissement van de serviceprovider kan worden beheerst via contractuele afspraken vooraf en via een opslag op de rentevergoeding ter dekking van de bedrijfsvoeringskosten van de serviceprovider.

Wat gaan we daarvoor doen Randvoorwaarden De gemeente Nuenen wordt in dit project grotendeels ontzorgd, zie argument 1.4. Er is dus geen extra capaciteit benodigd om dit project uit te voeren. Wel zijn er naar 2027 middelen nodig om de kosten te dekken, zoals toegelicht onder het kopje ‘financiën’. Tevens is goede communicatie belangrijk om het project te laten slagen. Deels worden we hier voor ontzorgd, maar ook lokaal zullen we aan de slag moeten, zoals toegelicht onder het kopje ‘communicatie’. Zaaknummer: 1405233

Pagina 4 van 7 Documentnummer: 1405292

Planning De verwachting is dat het project wordt uitgevoerd vanaf januari 2024. De Groene Zone Isoleren loopt na de vaststelling door tot en met 2030. We monitoren jaarlijks de voortgang en beoordelen of doorgang, uitbreiding of tussentijdse beëindiging van het project gewenst is. De opdracht voor het (integraal) advies en de isolatiemaatregelen, die we binnen dit project aanbesteden, is in twee aanbestedingsperioden. Bij de start van de aanbestedingsprocedure bepalen we de gewenste doorlooptijd van deze opdracht. Voor de exacte planning, zie het projectplan dat als bijlage aan dit raadsvoorstel is toegevoegd. Communicatie Een goede marketing- en communicatiestrategie is nodig om de DGZ-I te laten slagen. De primaire doelgroep in dit project is de particuliere woningeigenaren die ontzorgd willen worden in het isolatie proces en/of niet in staat zijn om isolerende maatregelen zelf te financieren. De communicatie zal inspelen op verschillende motivaties van woningeigenaren: klimaat & milieu, toekomstige generatie, kostenbesparing, stijging woningwaarde, toename wooncomfort en verminderen afhankelijkheid van landen als Rusland. Om de boodschap bij inwoners over te brengen zetten we verschillende communicatiemiddelen in.

Denk aan: social media, persberichten in huis-aan-huisbladen, flyers, het organiseren van informatieavonden, aansluiten bij bestaande evenementen, het inzetten van ambassadeurs. In Nuenen spelen ook de energiecoaches vanuit het Energiehuis Slim Wonen een belangrijke rol in het adviseren over de mogelijkheden voor het verduurzamen van de woning. Zij kunnen DGZ-I meenemen tijdens de inloopspreekuren, de huisbezoeken en informatieavonden. Wat mag het kosten De kosten van een energieadvies zijn € 250,-. We gaan er vanuit dat er 2 energieadviezen nodig zijn, om een huishouden een isolerende maatregel te laten nemen. De inwoner draagt € 50,- en de gemeente € 200,- van de kosten voor het energieadvies. Voor de berekening van de kosten verwijzen we u naar Tabel 4 in paragraaf 5.2 in het bijgevoegde projectplan. De totale kosten voor Nuenen zijn € 151.200,- incl. BTW. De projectkosten (administratiekosten, communicatie, ondersteuning) bedragen ca. € 20.256,- en worden doorbelast aan de deelnemende inwoners. We gaan ervanuit dat de gemiddelde investering € 7.500,- per huishouden is. 378 huishoudens zorgt voor een geschatte omzet van € 2.835.000,- (incl. btw). De dekking voor 2023 en 2024 komt uit de Specifieke uitkering voor Energiearmoede en het Nationaal Isolatieprogramma.

Het Rijk heeft voor de SPUK € 284.451,- beschikbaar gesteld, hiervan heeft € 221.476,- betrekking op energiearmoede en € 62.975,- op het Nationaal Isolatieprogramma. De middelen uit het Nationaal Isolatieprogramma zullen worden gebruikt voor de dekking voor 2023 en 2024. De kosten voor 2025 t/m 2027 reserveren we op de reserve Duurzaamheid. In praktijk verwachten we echter dat we gebruik kunnen maken van de nieuwe middelen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma, die al aangekondigd zijn vanuit de Rijksoverheid. De daadwerkelijke kosten zijn afhankelijk van het aantal deelnemers in Nuenen aan het project.

Zaaknummer: 1405233

Pagina 5 van 7 Documentnummer: 1405292

Evaluatie Dit project wordt zowel regionaal als lokaal geëvalueerd. De uitkomsten hiervan worden onder meer via de reguliere planning- en controlcyclus met de raad gedeeld. Bijlagen Nr 1.

Omschrijving Projectplan de Groene Zone Isoleren

Zaaknr. 1405233

Burgemeester en wethouders van Nuenen, de secretaris,

de burgemeester,

drs. M. Arents

M.J. Houben MBA

Zaaknummer: 1405233

Documentnr. 1431027

Pagina 6 van 7 Documentnummer: 1405292

Onderwerp: Regionaal project De Groene Zone Isoleren (DGZ-I)

De raad van de gemeente Nuenen c.a.; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van gelet op de desbetreffende bepalingen in de Gemeentewet; BESLUIT: 1. Deel te nemen aan het Isolatieproject regio Zuidoost-Brabant (De Groene Zone Isoleren). 2. De uit het projectplan voortvloeiende en daarmee samenhangende activiteiten tot de publieke taak van de gemeente Nuenen te rekenen.

Aldus vastgesteld in zijn openbare vergadering van 15 december 2022 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

M.J. van IJsseldijk MA MSc.

M.J. Houben MBA

Zaaknummer: 1405233

Pagina 7 van 7 Documentnummer: 1405292