Programmabegroting 2024 Bijlage - Trendanalyse bij Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

Trendanalyse gemeente Nuenen Programmabegroting 2024 Meerjarenraming 2025-2027

2

Inleiding Als onderlegger van de Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 ontvangt u deze trendanalyse. In de vorige begroting zijn de zorgen over de schuldenlast en het risicoprofiel van de gemeente geuit. Daarom waren we in die begroting terughoudend met het opvoeren van nieuw beleid en het doen van nieuwe investeringen. Daarnaast willen we de aankomende jaren een buffer creëren om zodoende de financiële positie van de gemeente te versterken. In de begroting 2024 geven we hieraan een vervolg door te starten met een proces waarbij we, samen met de raad, bepalen welke thema’s zich lenen voor herijking. Deze trendanalyse geeft een beeld van het effect van ons beleid op de kengetallen. Daaruit blijkt dat onze gezamenlijke zorgen over de schuldenlast en het risicoprofiel terecht zijn. Verder hopen we u met deze analyse een handvat te geven om de financiële kengetallen en de onderlinge verbanden beter te begrijpen. Doel financiële kengetallen De financiële kengetallen geven inzicht in bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en dragen bij aan het beoordelen van de financiële positie van de gemeente. De kengetallen moeten in samenhang bekeken worden, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een beeld geven van de financiële positie van de gemeente.

Een kengetal, of de ontwikkeling van een kengetal, is een weerspiegeling van het gevoerde beleid. Basis financiële kengetallen Basis voor de berekening van de meerjarige financiële kengetallen is de meerjarige balans. Deze balans is samengevat in de paragraaf Financiering van de Programmabegroting 2024. De boekwaarden van de activa, grondexploitaties en de reserves en voorzieningen vinden hun basis in de raadsbesluiten die in de begroting verwerkt zijn. In de activa zijn daarnaast de voorgenomen investeringen voor de komende 4 jaren, zoals opgenomen in het Overzicht van investeringen in de financiële begroting, meegenomen. De boekwaarden van de opgenomen geldleningen zijn conform de gesloten geldleningen per 1 januari van het betreffende jaar. Meerjarige balans zoals opgenomen in de paragraaf Financiering van de Programmabegroting 2024: Boekwaarde 1-1 2024 2025 2026 2027 Activa

68.359

84.391

95.315

106.674

Grondexploitaties

59.137

53.024

28.531

25.417

Totaal activa

129.520

139.440

125.872

134.118

Opgenomen geldleningen

71.078

35.323

29.997

24.671

Reserves en voorzieningen

60.989

61.201

60.905

60.318

Totaal passiva

132.067

96.524

90.902

84.989

-4.571

40.891

32.943

47.103

Saldo financieringsbehoefte

Het saldo is de financieringsbehoefte, die aangeeft of er leningen aangetrokken moeten worden. Een positief bedrag betekent dat we aanvullend moeten lenen voorafgaand aan dat jaar. Een negatief bedrag betekent dat we een financieringsoverschot hebben. Als we onze uitgaven beperken, daalt de financieringsbehoefte en daarmee de noodzaak om hogere leningen aan te trekken. Als onze uitgaven en inkomsten conform raming gerealiseerd worden, moeten we voor 2025 in totaal bijna € 41 miljoen aan geldleningen afsluiten. De grote stijging van de financieringsbehoefte in 2025 wordt veroorzaakt door: 1. Een toename van de activa, met als grote uitgaven: • Bundelroutes (uitgaven geraamd in 2024 t/m 2027); • Renovatie sporthal de Hongerman (uitgaven geraamd in 2024 en 2025); • Renovatie Klooster (uitgaven geraamd in 2024 en 2025); • Herontwikkeling woonwagenlocaties (uitgaven geraamd in 2024 t/m 2026).

3

2. De daling van de opgenomen geldleningen omdat er een lening van € 30 miljoen in één keer in september 2024 afgelost moet worden. Deze fixe-lening is in 2019 afgesloten voor 5 jaar. Destijds was het argument om deze lening voor 5 jaar af sluiten: het inzetten van de (geraamde) inkomsten uit de grondexploitatie voor aflossing van de leningen en daarmee het schuldenniveau van de gemeente te verlagen. Bij de grondexploitaties wordt de daling van de benodigde financieringsbehoefte in 2026 veroorzaakt door de geraamde verkoop van Eeneind-West in 2025. Financiële kengetallen De provincie gebruikt de financiële kengetallen bij het toezicht op de gemeentelijke financiën. De provincie heeft 3 signaleringswaarden (waarderingscijfer) gekoppeld aan de kengetallen. De kleuren komen terug in de tweede tabel met daarin de kengetallen zoals opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van de Programmabegroting 2024. De betekenis van de kengetallen is als bijlage aan dit document toegevoegd. Omschrijving

Minst risicovol

Neutraal

Meest risicovol

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

<90

90-130

>130

Solvabiliteitsratio

>50

20-50

<20

Grondexploitatie

<20

20-35

>35

Structurele exploitatieruimte

>0

0

<0

Belastingcapaciteit

<95

95-105

>105

Omschrijving

Realisatie 2020

2021

Begroting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

112% 107% 102% 103%

93%

79%

90% 101%

Solvabiliteitsratio

28%

30%

31%

30%

33%

31%

Grondexploitatie

113% 117% 124% 100%

85%

57%

42%

37%

0%

0%

0%

1%

Structurele exploitatieruimte

1%

30% 3%

33% 9%

1%

Belastingcapaciteit

112% 118% 118% 104% 108% 108% 108% 108%

Weerstandsratio

1,51

1,52

1,96

1,65

2,24

2,25

2,32

2,32

De weerstandsratio is aan bovenstaande tabel toegevoegd ondanks dat het formeel niet een van de financiële kengetallen is. We hebben het een groene signaleringwaarde gegeven omdat de raad in de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen een minimale score van 1 heeft bepaald. De stijging in 2024 naar 2,24 wordt met name veroorzaakt door de storting in de algemene reserve bij de jaarrekening 2022 en de stortingen van 75% van de positieve begrotingssaldi. Wat zien we nu? Netto schuldquote De hoogte van de netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) wordt beïnvloed door de oorzaken die genoemd zijn bij toename van de financieringsbehoefte. Een aantal investeringen heeft vertraging opgelopen o.a. de renovatie van het Klooster en sporthal de Hongerman. Daardoor laat dit kengetal een verbetering zien voor de jaren 2025 en 2026 ten opzichte van de vorige begroting.

4

Solvabiliteitsratio Ondanks dat de reserves toegenomen zijn, stijgt de solvabiliteitsratio nauwelijks. Dat de stijging achterwege blijft wordt veroorzaakt door de geraamde investeringen voor de komende jaren. Ook de vertraging van in de grondverkopen in Eeneind West maken dat deze ratio nauwelijks stijgt. Grondexploitatie De gemeente heeft vanaf 2005 veel geïnvesteerd in de grondexploitaties, met name Nuenen West. Daarnaast is er in 2012 geïnvesteerd in Eeneind West. Dat maakt dat dit kengetal al jaren hoog en daarmee risicovol is. De investeringen in grondexploitaties zijn er mede oorzaak van dat het kengetal van de netto schuldquote hoog is. Een hoog kengetal voor de grondexploitatie betekent ook dat de solvabiliteitsratio minder hard stijgt ondanks de toename van de reserves. De afname van het kengetal in 2025 wordt met name veroorzaakt door de geraamde verkoop van de gronden in Eeneind West. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is voor de jaren 2024 tot en met 2027 licht positief. Daarbinnen zijn alle structurele lasten, inclusief de kapitaallasten van de geraamde investeringen opgenomen. In het laatste jaar wordt een plus van 1% gepresenteerd, ondanks een negatief begrotingsresultaat. Oorzaak hiervan is dat dit kengetal gecorrigeerd wordt voor de geraamde stortingen in en onttrekkingen aan de reserves.

Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit is relatief hoog in Nuenen. Het landelijk gemiddelde van het kengetal voor de belastingcapaciteit wordt jaarlijks op 100% gesteld. In het verleden, toen er negatief eigen vermogen was, is besloten tot een forse verhoging van de ozb. Het kengetal neemt af omdat de afgelopen jaren ingezet is op verlaging van de belastingdruk, mits dat gezien de financiële situatie verantwoord was. Conclusie Gebaseerd op de ontwikkeling van de financiële kengetallen trekken we de volgende conclusies: • De aanpak meer te storten in de algemene reserve heeft ervoor gezorgd dat het eigen vermogen ten opzichte van de vorige begroting is gestegen met ruim 16%. Een toename van het eigen vermogen is een positieve ontwikkeling om de leningenportefeuille op termijn af te bouwen. • De last van de investeringen in de begroting is toegenomen, met name omdat de heroverweging van de grote projecten (Bundelroutes, renovatie Klooster, Sinti) duurder uitpakt. • De aanpak nieuw voor oud is essentieel om dat er geen geld voor nieuwe dingen is en we de schuldlast niet verder willen laten oplopen. • Snelle besluitvorming om de grondverkopen van Eeneind West en de Kloostertuin te realiseren is noodzakelijk. • Ter voorbereiding op de Kadernota 2025 is het van belang samen met de raad te bepalen welke thema’s zich lenen voor herijking.

5

BIJLAGE: BEGRIPPENLIJST Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). De gemeente Nuenen heeft 2 geldleningen opgenomen die 1-op-1 doorgeleend zijn aan Helpt Elkander om woningbouw te realiseren. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een gemeente. Grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Indien gemeenten leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstig) woningbouwproject hebben zij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te weten of deze schuld kan worden afgelost wanneer het project wordt uitgevoerd.

Van de opbrengst van de verkochte gronden kan immers de schuld worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen en er ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte weer te kunnen geven is een ijkpunt nodig. In dit geval landelijk gemiddelde tarieven. Voor de gemeenten wordt de belastingcapaciteit gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en reinigingsheffing). Naast de OZB wordt tevens gekeken naar de riool- en afvalstoffenheffing omdat de heffing niet kostendekkend hoeft te zijn, maar ook lager mag worden vastgesteld. Ratio weerstandsvermogen De ratio weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is de risico’s op te vangen.

6