Presentatie Dorps bouwen in Nuenen

Dorps bouwen in Nuenen beeldvormende raadsvergadering - 23 maart 2023

INHOUD VAN DE SESSIE Deel 1:

Update Bouwgids (zie notitie) - Marjolein Peters

Deel 2:

Presentatie dorpse kwaliteiten - Harrie van Helmond

Deel 3:

Gesprek

Update Bouwgids

VOORAF IN GESPREK IN PLAATS VAN ACHTERAF TOETSEN

nu

straks

• initiatiefnemer is al ver in planvorming

• vroegtijdig helderheid over

• voordat gemeente wordt aangehaakt

uitgangspunten en richtlijnen

• weinig kaders en helderheid op voorhand

• vóór planvorming gesprek

• risico op discussie en vertraging

• afstemming per planfase

in het proces

• winst later in proces

bewijslast bij initiatiefnemer

BOUWGIDS DEEL 1: INSPIRATIE EN ALGEMENE UITGANGSPUNTEN Dit deel beschrijft praktisch, handzaam en inspirerend wat de gemeente in het algemeen verstaat onder dorps bouwen. Per thema wordt een aantal ruimtelijke uitgangspunten benoemd. Dit deel is sterk verankerd in de omgevingsvisie en vormt hier een ruimtelijke vertaling van. Het verwoordt het gezamenlijke ‘verhaal’ om naar te verwijzen door bewoners, ambtenaren, ruimtelijk experts en raad.

THEMA’S DORPSE KWALITEIT • Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing • Korrelgroo�e • Typologie en woonkwaliteit • Architectuur • Mobiliteit

ALLE UITGANGSPUNTEN - voorbeeld - nader uit te werken in participatie Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing

Bouwvolume

Typologie

Architectuur

Mobiliteit

Onderzoek

Bestaande bebouwing

Dorpse openbare ruimte

Korrelgrootte

Woningtypologie

Verscheidenheid

Parkeren uit het zicht

Footprint

Groen = goud

Bouw om de bomen heen

Bouwhoogte

Collectiviteit

Detaillering

Kleinschalig parkeren

Zichtlijnen

Geluidbelasting

Relatie gebouw - openbare ruimte

Menselijke maat

Ontmoetingsplekken

Duurzaam materiaalgebruik

Collectieve parkeeroplossing

Installaties uit het zicht

Fietsparkeren

Procedureel

Levendige begane grond

Waterberging

Gebouwgroen

Nieuwe woonvormen onderzoeken

Ecologie

Energie geïntegreerd

ALLE UITGANGSPUNTEN - voorbeeld - nader uit te werken in participatie Onderzoek Kijk altijd verder dan de grenzen van je plot, vergroot je onderzoeksgebied, en laat zien hoe het plan in de omgeving past. Houd hierbij rekening met zichtlijnen en paden.

Bestaande bebouwing Onderzoek altijd of bestaande gebouwen en historische bouwwerken gerenoveerd of hergeprogrammeerd kunnen worden. Gebruik wat er is, eventueel voor tijdelijke oplossingen.

Dorpse openbare ruimte Het ontwerp voor de buitenruimte sluit aan bij de omgeving en geeft prioriteit aan de voetganger en fietser.

Footprint Het oppervlakte voor maaiveld parkeren en groen is leidend voor de mogelijke footprint. Er is altijd ruimte nodig voor groen op het maaiveld, daarnaast eventueel maaiveldparkeren. Wat er resteert kan worden gebruikt voor de bebouwing.

Bouw om de bomen heen Bestaande bomen zijn waardevol en geven Nuenen een dorps en groen karakter. Onderzoek - al voordat je gebouwen gaat tekenen - de plek, waarde en levensverwachting van de bestaande bomen. Teken de nieuwbouw daaromheen en houd rekening met ruimte voor de kruin en de wortels.

Zichtlijnen Houd rekening met zichtlijnen. Zorg bij projecten in een groene omgeving dat het zicht vanuit de omliggende wegen naar het project een goed visitekaartje is. Ook de doorzichten vanaf het dorpslint naar het achterliggende gebied zijn van belang.

Levendige begane grond De begane grond van gebouwen is uitnodigend, en heeft een functie die een interactie aangaat met de openbare ruimte. (dwz niet alleen bergingen en parkeren)

Waterberging Zorg ervoor dat er voldoende regenwater kan worden opgevangen binnen het plot en onderzoek hoe dit kan bijdragen aan de kwaliteit van het plan.

Ecologie Aandacht voor verblijfsplaatsen voor dieren en het toepassen van inheemse plantensoorten.

Korrelgrootte In een dorpse structuur is de korrelgrootte van gebouwen beperkt. De hoogte, footprint en lengte van de gebouwen zijn gerelateerd aan de menselijke maat. Hoge gebouwen zijn een uitzondering.

Menselijke maat Houd bij ontwerp rekening met de snelheid van voetganger en fietser, en ontwerp vanuit ooghoogte. Grotere volumes kunnen visueel worden verkleind door geleding.

Woningtypologie De woningtypologie sluit aan bij de woning behoefte in Nuenen. Doelgroepen en locatie passen bij elkaar.

Collectiviteit Denk vooraan in het proces na over ruimte voor collectiviteit: een gezamenlijke ruimte, een gezamenlijke tuin of een grote entreehal met verblijfskwaliteit. Voor bepaalde doelgroepen ligt hier een kans.

Bouwhoogte De maximale bouwhoogte van een gebouw hangt samen met de afstand tot andere gebouwen en de maat van de bomen. Wanneer je bouwt op afstand van bestaande bebouwing, kan de bebouwing iets hoger zijn. Ook als je bouwt naast of achter grote bomen is een grotere bouwhoogte minder schadelijk. Houd altijd rekening met zichtlijnen vanuit de bestaande bebouwing.

Ontmoetingsplekken Ontmoetingsplekken en plaatsen voor spelen en bewegen zijn een pré.

Verscheidenheid Variatie in architectuur draagt bij aan een gevoel van kleinschaligheid.

Detaillering Zoek naar een fijnmazige opbouw met zorgvuldigheid en detail, met eventuele verwijzing naar dorpse archetypes en gebruik van streekeigen materialen.

Duurzaam materiaalgebruik Materialen gebruiken die mooi verouderen, kwalitatieve inpassing. Ga op zoek naar circulaire materialen.

Installaties uit het zicht Installaties mogen niet zichtbaar zijn vanaf de straat.

Energie geïntegreerd Duurzaamheidsmaatregelen zijn geïntegreerd in het ontwerp.

Parkeren uit het zicht Zoek naar slimme (gebouwde) parkeeroplossingen uit het zicht van de openbare ruimte.

Kleinschalig parkeren Maaiveldparkeren altijd kleinschalig informeel en met groen ertussen

Collectieve parkeeroplossing Onderzoek of collectieve oplossingen voor mobiliteit kunnen bijdragen aan het plan.

Fietsparkeren Ontwerp een prettige en veilige ruimte voor het stallen van fietsen. Zorg ervoor dat het fietsstallen laagdrempelig is.

Groen = goud Onderzoek binnen welk groensysteem je locatie valt, ligt het aan een laan of aan een grote groene ruimte? Welke groene- en blauwe watersysteem ingrepen passsen in de setting?

Relatie gebouw/ openbare ruimte: De erfafscheiding draagt bij aan het dorpse karakter, en sluit aan bij de omgeving. Kies bij voorkeur voor een lage afscheiding aan de voorzijde.

Nieuwe woonvormen onderzoeken Onderzoek de mogelijkheden op de plek voor nieuwe woonvormen. Deze woonvormen kunnen op een innovatieve manier inspelen op de vraag binnen Nuenen en verschillende doelgroepen aanspreken. Ook kan het de toekomstige bewoners zelf meer inspraak bieden.

Geluidbelasting Houd rekening met geluidbelasting en zorg in de verkaveling voor een geluidluwe zijde en een geluidluwe buitenruimte voor elke woning.

Gebouwgroen Gebouwgroen kan een goede aanvulling zijn op het grondgebonden groen en gaat hitte stress tegen.

BOUWGIDS DEEL 2: RICHTLIJNEN PER GEBIEDSTYPE Hierin worden voor gebieden met vergelijkbare ruimtelijke kenmerken concretere richtlijnen opgesteld, als uitwerking van de algemene uitgangspunten uit deel 1.

GEBIEDSTYPES Nuenen

Gerwen

Nederwetten

Gebiedstypes: 1. Lintbebouwing (in het historisch centrum/ in de kernen) 2. Centrumgebied (historisch centrum/ Zuid) 3. Woonverkaveling (in het centrum/ in de uitbreidingsgebieden/ in de kernen) 4. Randen (langs infrastructuur/ dorpsranden) 5. Landelijk gebied

Eeneind

VOORBEELDUITWERKING GEBIEDSTYPE LINTEN

KENMERKEN

Centrum - Aan het lint Kenmerken gebiedstype - Oudere dorpse woningen met daartussen recentere gebouwen - Afwisselend straatbeeld van panden met bijzondere kwaliteit of historische waarde - Beschermd dorpsgezicht

Oudere dorpse woningen met daartussen recentere gebouwen

Afwisselend straatbeeld van panden met bijzondere kwaliteiten of historische waarde

Beschermd dorpsgezicht

KENMERKEN BEBOUWING

Aan het lint

Relatie openbaar - privé > bij wonen is er een voortuin, bij niet-wonen een brede stoep.

Woonhuizen aan het lint met voortuinen

Bij niet-wonen een brede stoep

Voortuin tussen lint en woning

Brede stoep bij niet-wonen functies

KENMERKEN BEBOUWING

Aan het lint

Er is een variatie in kaprichtingen, haaks, parallel en meerdere richtingen.

Kaprichting evenwijdig aan het lint

Kap Evenwijdig aan het lint

Kaprichting loodrecht op het lint

Kap loodrecht op het lint

Meerdere richtingen door meerdere dakvormen of een plat dak

Meerdere kaprichtingen

KENMERKEN BEBOUWING

Aan het lint Bouwhoogte

1 à 2 bouwlagen met kap, aan het lint aan de randen van het centrum

Aan de randen van het centrum lint, 1 à 2 bouwlagen met kap

1 t/m 3 bouwlagen met kap of plat dak aan het lint in het centrum, ook 3 bouwlagen met kap of met een terugliggende opbouw

Centrum aan het lint, 1 t/m 3 bouwlagen met kap of 3 bouwlagen met een plat dak en een terugliggende opbouw

De uitzondering is de 60 m hoge toren van de Heilige Clemenskerk

Uitzondering, Heilige Clemenskerk

KENMERKEN BEBOUWING

Aan het lint

Onderscheid centrum lint en aan de randen van het centrum lint.

Centrum lint: kleinere kavel, voornamelijk niet-wonen en meer verharding. De bebouwing kan hoger zijn dan aan de randen van het centrum.

Lint aan de randen van het centrum: grotere kavels met voornamelijk wonen en vaker vrijstaand.

Kleinere verharde kavel met vaak niet-wonen functie

Grotere kavels met vaak wonen en meer groen

KENMERKEN BEBOUWING

Aan het lint

Doorkijk tussen de volumes.

Dichter in het centrum zijn de tussenpaden vaak ingericht met verharding en functies als een parkeerplek of vuilnisplek.

Verharde functionele tussenpaden

In het noordelijk deel van het centrum zijn de tussengebieden veel groener en zit er meer ruimte tussende volumes Groene en ruimtelijke tussenpaden

ALLE UITGANGSPUNTEN - voorbeeld - nader uit te werken in participatie Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing

Bouwvolume

Typologie

Architectuur

Mobiliteit

Onderzoek

Bestaande bebouwing

Dorpse openbare ruimte

Korrelgrootte

Woningtypologie

Verscheidenheid

Parkeren uit het zicht

Footprint

Groen = goud

Bouw om de bomen heen

Bouwhoogte

Collectiviteit

Detaillering

Kleinschalig parkeren

Zichtlijnen

Geluidbelasting

Relatie gebouw - openbare ruimte

Menselijke maat

Ontmoetingsplekken

Duurzaam materiaalgebruik

Collectieve parkeeroplossing

Installaties uit het zicht

Fietsparkeren

Procedureel

Levendige begane grond

Waterberging

Gebouwgroen

Nieuwe woonvormen onderzoeken

Ecologie

Energie geïntegreerd

UITGANGSPUNTEN

Aan het lint

Algemene die in bijna alle gevallen van toepassing zijn

Speci ieke

Onderzoek

Bestaande bebouwing

Energie geïntegreerd

Parkeren uit het zicht

Kleinschalig parkeren

Relatie gebouw - openbare ruimte

Groen = goud

Footprint

Menselijke maat

Duurzaam materiaalgebruik

Woningtypologie

Bouw om de bomen heen

Levendige begane grond

Collectiviteit

Bouwhoogte

Ecologie

Installaties uit het zicht

Fietsparkeren

Verscheidenheid

Dorpse openbare ruimte

Geluidbelasting

Korrelgrootte

Gebouwgroen

Waterberging

Ontmoetingsplekken

Detaillering

Collectieve parkeeroplossing

Nieuwe woonvormen onderzoeken

Zichtlijnen

RICHTLIJNEN

Voorbeelden

Zichtlijnen - Bij bebouwing aan het lint: houdt zichtlijnen naar het achterliggende gebied waar mogelijk open, bouw deze niet dicht met bijgebouwen zoals garages.

Korrelgrootte - Bij bebouwing achter het lint: achtergelegen bebouwing heeft een intiem karakter en is in principe ondergeschikt aan de hoofdbebouwing.

Groen = goud - In de niet-centrum gelegen delen: bomen in de voortuin dragen bij aan het groene karakter van het lint.

VERDICHTEN DORPS VERDICHTEN IS MAATWERK

BRON: PROVINCIE UTRECHT, 2021

BRON: PROVINCIE UTRECHT, 2021

DORPSE FIGUREN VOOR MEERVOUDIG WONEN

BRON: AR-TUR, TOOLBOX DORPSE ARCHITECTUUR, 2021

TACTIEKEN VOOR DORPSE ARCHITECTUUR

BRON: AR-TUR, TOOLBOX DORPSE ARCHITECTUUR, 2021

DORPS BOUWEN IN NUENEN BOUWGIDS: AMBITIES VOOR DORPS BOUWEN. UITGANGSPUNTEN & VOORBEELDEN

AANDACHTSPUNTEN

VERKAVELINGEN

|

CENTRUM

|

LINT

VERKAVELINGEN: INVALSWEG

EEN TROTS EN STOER GEBOUW DAT WEET DAT HET ER MAG ZIJN. DE DAKVORM MAAKT ER EEN GROOT HUIS VAN. AAN ALLE KANTEN MOOI. EEN SOORT VAN DORPSHUIS... MOOI ARKENS, FRANEKER 12 APPARTEMENTEN PENTA ARCHITECTEN, 2022

JE WOONT NIET ALLEEN TUSSEN DE BOMEN MAAR DE BOMEN MAKEN OOK HET GEBOUW. EEN PRACHTIGE OVERGANG VAN BUITEN NAAR BINNEN. ALS JE HIER OPGROEIT ALS KIND, HEB JE GELUK: GROEN IS GOUD! BOSPAD EINDHOVEN 20 WONINGEN GAAGA ARCHITECTEN, 2023

EEN GEBOUW ALS EEN KUNSTWERK. HET ONTWERPPLEZIER SPAT ER VANAF, CREATIEF PUZZELEN MET EEN BOUWSYSTEEM. KLEUR ALS BELANGRIJKE KWALITEIT. NIET GESCHIKT VOOR ELKE PLEK, MAAR ALS DIE PLEK ER IS DAN VERDIENT HIJ ZO’N SOORT GEBOUW. WETZIKON 17 APPARTEMENTEN MILANO URBO ARCHITECTS, 2020

DE KLEUR EN DE AFSCHUININGEN VAN GEVELS EN DAKEN ZORGEN VOOR EEN ZACHTE VRIENDELIJKE EN OPTIMISTISCHE SFEER ONDANKS DE DICHTHEID. MUHLAU SOCIALE WONINGBOUW IGNAL EN GUGGENHEIM ARCHITECTEN, 2016

VERKAVELING: APPARTEMENTENCOMPLEX VRIJSTAAND

VINKENHOF 3, 9, 10, 11, 14, 19, 20, 21, 22, 23, 26

DE BOMEN ZIJN MAATGEVEND VOOR DE BOUWHOOGTE. DOOR DE RAMEN VAN STEEDS TWEE VERDIEPINGEN TE KOPPELEN LIJKT HET GEBOUW MINDER HOOG. BRAKKENSTEIN NIJMEGEN, AQUAVIVA 98 WONINGEN ARCHITECT DIEDERENDIRRIX, 2018

DE BEWONERS VAN DE BEGANE GROND LOPEN DIRECT DE GEMEENSCHAPPELIJKE TUIN IN. DANKZIJ DE BALKONS ERBOVEN IS ER EEN MOOIE ZACHTE OVERGANG VAN BINNEN NAAR BUITEN. HET ONREGELMATIGE RITME VAN DE KOLOMMEN VERMIJDT EEN FLATGEVOEL. DE HOEF ROSMALEN 88 WONINGEN ARCHITECT VISSER BOUMAN, 2022

VERKAVELING: COLLECTIEF WONEN

KLOOSTERTUIN 3, 4, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 16, 18, 19, 21, 22, 23, 25, 26, 27

DANKZIJ HET PARKEREN BUITEN DE HOF, DE UITERST ZORGVULDIGE INSNIJDINGEN IN DE BOUWVOLUMES EN HET PRAHCTIGE GEVELMATERIAAL IS ER EEN HEEL VERZORGDE WOONOMGEVING GEMAAKT. DANKZIJ EEN INNOVATIEF HOUTEN BOUWSYSTEEM NOT BETAALBAAR OOK! BOUWSYSTEEM ALMENBOLIG+, COPENHAGEN JAJA ARCHITECTS, 2014

DE MENSELIJKE SCHAAL EN HET ALLEDAAGSE ZIJN LEIDEND GEWEEST VOOR GEBOUW EN COLLECTIEVE TUIN. ALS DIT NIET DORPS IS... RUE LABEUR MONTREUIL 32 HOUTEN WONINGEN ARCHI5

VERKAVELINGEN: REGULIERE WOONWIJK

HET IS NIEUW EN VOELT TOCH VERTROUWD: ÓÓK EEN UITING VAN DORPS BOUWEN. ORTHEN LINKS, DEN BOSCH 175 WONINGEN, SOCIALE HUUR EN KOOP, HILBERINK BOSCH ARCHITECTEN, 2020

CENTRUM

ARCHITECTUUR IS ZORGVULDIG AFGESTEMD OP DE SFEER VAN HET BINNENSTADSSTRAATJE OM ZO WEINIG MOGELIJK OP TE VALLEN. DE ENTREEGEVEL VOLGT DE LICHTE BOCHT VAN HET STRAATPROFIEL. BERGSTRAAT EINDHOVEN 5 APPARTEMENTEN EN RESTAURANT VAN HELMOND ARCHITECTEN, 2016

EEN NAADLOZE INPASSING IN DE OMLIGGENDE BEBOUWING; PARKEREN HALF VERDIEPT ONDER EEN WOONPLEIN. ALSOF HET ER ALTIJD GEWEEST IS. AGAATHHOF GRONINGEN 17 WONINGEN OP HALFVERDIEPTE PARKEERGARAGE DE ZWARTE HOND, 2016

LINT

LINTEN 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 12, 13, 15, 18, 21, 22, 23, 24, 25, 27

MEER DAN 1 WONING PER HUIS, MEERDERE HUIZEN PER ERF BOTESTRAAT WONDELGEM GENT 8 WONINGEN AAN EEN ERF NERO ARCHITECTEN, 2018

INTIEM, VERKEERSVRIJ, DORPS GEMEENSCHAPPELIJK HOF RUE DES BOUQUINVILLES EAUBONNE 100 WONINGEN EN EEN CRECHE LANDSCHAPSARCHITECT LAURENCE JOUAHD, 2015

HAAKS OP DE DORPSLINTBEBOUWING ZIJN WONINGEN GESCHAKELD AAN EEN DORPS DWARSPAD GROENSTEEG BRUGGE 8 WONINGEN EN EEN KANTOOR ARCHITECTENGROEP III, 2012

DORPS VERDICHTEN IS MAATWERK

HARRIE VAN HELMOND DORPSBOUWMEESTER NUENEN