Memo VKA Bundelroutes afwegingen BOK

memo Onderwerp

: VKA Bundelroutes afwegingen BOK

Van

: Portefeuillehouder Sandor Löwik

Aan

: Gemeenteraad

Datum

: 9 juni 2023

Zaaknummer

: 1684492

Documentnummer

: 1710525

1. DOEL MEMO Dit memo bevat extra achtergrondinformatie bij het bestuursakkoord (BOK) voor het Voorkeursalternatief (VKA) Bundelroutes. Hiermee wordt de gemeenteraad aanvullend geïnformeerd ten behoeve van eventuele wensen of bedenkingen in het kader van de voorhangprocedure.

2. WAT GING VOORAF AAN DE BOK Het ondertekenen van de BOK zien we als een sluitstuk van een lange studie- en onderzoeksfase, waarin we op basis van doelstellingen zijn gekomen tot afspraken omtrent het realiseren van een gedragen maatregelenpakket: het VKA. In het navolgende overzicht, geven we chronologisch weer welke stappen en besluiten er in deze fase zijn gezet/ genomen: - In de Mobiliteitsvisie Nuenen (december 2017), de beleidsmodules (december 2019) en de Omgevingsagenda en -visie is richting gegeven aan mogelijke verbetering van de leefbaarheid en bereikbaarheid in Nuenen. - De huidige situatie en plannen kunnen niet los gezien worden van de regionale afspraken (Bereikbaarheidsagenda en -akkoord) en van de provinciale weg A270. Daarom is in samenwerking met de provincie door adviesbureau TAUW de studie (Verkeers)leefbaarheid en Bereikbaarheid Bundelroutes Nuenen opgesteld na een traject met onderzoek, ontwerp en participatie. - Op 4 november 2021 heeft de gemeenteraad de studie en het integraal maatregelenpakket Voorkeursalternatief (VKA) Bundelroutes vastgesteld. Dit besluit is afgestemd in de regio en met provincie. - In het huidige coalitieprogramma van 16 juni 2022 is het VKA opgenomen als “voortvarend te realiseren binnen de randvoorwaarden van de provincie”. - Het VKA-maatregelenpakket is uitgewerkt tot op het niveau van schetsontwerp.

Optimalisatie en participatie wordt opgepakt in de uitwerkingsfase. Dit zal plaatsvinden per project. In mei 2022 is een realisatiestrategie voorbereid waarbij de mogelijke realisatie in projecten is verdeeld en in de tijd is uitgezet). - Op 23 juni 2022 is het VKA met realisatiestrategie besproken tijdens een beeldvormende raadsvergadering.

Wat betreft begroting en financiën zijn de volgende mijlpalen te noemen: - Op 10 november 2022 is de begroting vastgesteld met daarin de investering van het volledige VKA, te realiseren in vier boekjaren. - De provincie heeft in december 2022 een bijdrage van € 10 miljoen gereserveerd in het Regionaal Mobiliteitsprogramma 2023 (RMP 2023) waarover de partijen afspraken maken via een BOK in Q1 (of uiterlijk Q2) 2023.

3. INHOUD EN BESLUITVORMING VKA 3.1 Voorkeursalternatief: via onderzoek en scenario’s tot een vastgesteld VKA Met provincie en Nuenense belanghebbenden is in 2021 een participatie- en studietraject doorlopen naar de effecten van een oostelijke randweg (scenario 1), opwaarderen van de Smits van Oyenlaan (scenario 2A) en/ of het realiseren van multimodale maatregelen (scenario 2B). Alle inhoudelijke en financiële aspecten zijn in beeld gebracht (rapport TAUW) per scenario, niet alleen voor de Bundelroutes (Smits van Oyenlaan en A270) maar voor geheel Nuenen. Dit alles overwegende is gekozen voor het VKA, bestaande uit maatregelen voor auto, fiets, openbaar vervoer, een overstappunt en leefbaarheidsmaatregel (combinatie 2A en 2B). Dit VKA is uitgewerkt tot het niveau van een schetsontwerp, op basis waarvan de kosten gecalculeerd zijn. Het geheel is verkeerskundig doorgerekend (aantallen motorvoertuigen) en de leefbaarheidseffecten (oa geluid, stikstof en fijnstof) zijn berekend. Tenslotte heeft een afstemming met buurgemeenten plaatsgevonden. Verdere achtergronden, de studie en een kaart met maatregelen zijn te vinden op de website: https://www.nuenen.nl/studie-verkeersleefbaarheid-en-bereikbaarheid 3.2 Kenmerken van het VKA Het maatregelenpakket voor autoverkeer, snelfietspaden, openbaar vervoer, P+R (dorpse hub) en geluidsscherm heeft onder andere de volgende kenmerken.

- Het bevat belangrijke onderdelen gebaseerd op het lokale beleid, zoals Mobiliteitsvisie en Omgevingsvisie met inbegrip van de daarin opgenomen regionale agenda (Bereikbaarheids-agenda en -akkoord, 2030). - Het past ook in de visies voor langere termijn (2040, MIRT en provinciale en regiobrede mobiliteitstransitie). - Met het VKA worden de vooraf gestelde doelen (bereikbaarheid/ doorstroming, omgevingskwaliteit en leefbaarheid/ veiligheid) optimaal ingevuld. - Het zorgt voor een verbetering van de leefbaarheid en bereikbaarheid in Nuenen. Snelfietsroutes temperen de groei van het autoverkeer. De te nemen verkeersmaatregelen zorgen voor een afname van wegverkeersgeluid (wat nog extra verbetert door het VKA-onderdeel geluidsscherm langs de A270). - De maatregelen voor mobiliteit en leefbaarheid vormen een geheel, waarvan de maatregelen elkaar versterken (som der delen). Het mobiliteitssysteem is als geheel doorgerekend, onderzocht en onderbouwd in de studie.

pagina 2 van 7 memo VKA bij BOK

4. FINANCIERING EN RISICO’S 4.1 Kosten en fasering van het VKA Bij vaststelling van het VKA-maatregelenpakket zijn de investeringskosten van voorbereiding en realisatie geraamd op € 26,7 miljoen (excl. kosten voor enkele gemeentelijke wegvakken, zie Addendum € 2,1 miljoen). De ramingen zijn tot stand gekomen via de geëigende SSK-systematiek, passend bij het niveau van een schetsontwerp. Voor de realisatie is een strategie van fasering per project in beeld gebracht. Het pakket kan binnen vier jaar gerealiseerd worden met een projectmatige aanpak van de onderdelen (realisatiestrategie gedeeld met de raad in juni 2022). De fasering is sindsdien iets getemporiseerd. In de begroting (meerjaren investeringsschema) zijn de bedragen opgenomen voor de periode 2023 tot en met 2026. Verdere temporisering is mogelijk in het kader van de BOK (tot en met 2028). Zie verder 4.3. 4.2 Begroting In de meerjaren begroting 2022 e.v. waren o.a. de volgende bedragen opgenomen: • Bijdrage routegebonden projecten Bereikbaarheid (€ 1.722.533,- 10 jr '19 t/m '28), zijnde is de minimale investering die Nuenen in 2017 afgesproken heeft bij Intentieovereenkomst Cofinanciering Bereikbaarheidsakkoord;

•

Reconstructie Smits van Oyenlaan (circa € 10-12 miljoen). Deze geraamde investeringskosten dateren uit de periode voor de vaststelling van het VKA. Daartoe was er geen schetsontwerp opgesteld, om een gedegen kostencalculatie voor groot onderhoud en verkeersmaatregelen op te kunnen baseren; • 2e aansluiting Gerwen ZO (circa € 750.000,-) in relatie tot al gerealiseerde en nieuwe fase woningbouw. Deze 2e aansluiting is door de raad toegevoegd aan en vastgelegd in het bestemmingsplan. In de begroting 2023 e.v. zijn genoemde investeringen vervangen door de kosten van het VKA. De € 26,7 mln plus € 2,1 mln voor de wegvakken zijn in de meerjaren begroting opgenomen als investeringen voor vier jaar. 4.3 Subsidie en bijdragen De netto kosten zijn aanzienlijk te verlagen dankzij subsidie van de regio en een bijdrage van de provincie. 4.3.1 Bijdrage provincie De provincie heeft een bijdrage gereserveerd van € 10 mln in het Regionaal Mobiliteitsprogramma 2023 (RMP 2023) voor het volledige maatregelenpakket in Nuenen, conform de provinciale Bijdrageregeling. Dit is een uitzonderlijk gunstig vooruitzicht en is nog maar één keer eerder toegepast door de provincie. Vanwege het multimodale en integrale karakter van het VKA, passend in de provinciale en regionale mobiliteitstransitie, is de provincie direct overgegaan tot een reservering van een totale bedrag.

De bijdrage is aanzienlijk hoger dan verwacht mag worden indien aanvragen zouden plaatsvinden op basis van losse onderdelen. Vooral een provinciale bijdrage voor maatregelen t.b.v. leefbaarheid en gemotoriseerd verkeer is uitzonderlijk. De BOK zorgt ervoor dat de bijdrage ook gereserveerd blijft bij de provincie (bestuurlijke garantie) gedurende de looptijd van de overeenkomst (tot en met 2028). We zien hierin een prima uitgangspositie voor Nuenen in het realiseren van de doelen. pagina 3 van 7 memo VKA bij BOK

4.3.2 Regionale subsidie De regionale regeling (Subsidieregeling Bereikbaarheidsakkoord Zuidoost-Brabant 2017-2030, herziening januari 2021) voorziet in de ‘reguliere’ bijdrage van 25% voor routegebonden projecten. Dit betreft de voormalige “NOC-gelden” van € 55,75 miljoen die ingezet worden voor het Bereikbaarheidsakkoord, waar de Bundelroutes onder vallen. Voor generieke/ regiobrede projecten zoals werkgeversaanpak geldt 100%. In de financiële tabellen (voor investeringen in de begroting) is gerekend met 25% subsidie over de totale investering. In de praktijk zal de regeling er exact op nageslagen worden door aanvrager (Nuenen) en verstrekker (poho Mobiliteit, subregio Oost, penvoerder gemeente Helmond) om te beoordelen hoe de deelprojecten aansluiten op de regionale fiches en welke percentages exact over welke kostensoorten gelden (o.a. VAT-kosten 15%). De voorlopige reservering, subsidie en voorschotten zullen gevraagd worden na afronding van de voorhangprocedure. De aanvraag heeft nog niet plaatsgevonden omdat eerst een stabiele fasering overeengekomen moet worden met de provincie (instemming gemeenteraad met de BOK). Dan pas worden regionale subsidie aangevraagd omdat de gemeente na de vaststelling van de subsidie nog slechts twee jaar tijd heeft het betreffende project af te ronden.

4.5 Risico’s Aan de voorbereiding en realisatie van verschillende omvangrijke projecten zijn risico’s verbonden. Dit staat los van de BOK. Een strakke sturing is altijd nodig. Als beheersmaatregel zetten we in op programmamanagement met een sterke projectmatige sturing. De aard en omvang van deze risico’s, effecten en beheersingsmogelijkheden worden in beeld gebracht en gemanaged bij de aanpak van het vervolg (multi-projectaanpak/ programmamanagement). Zoals eerder geschreven wordt het VKA verder uitgewerkt en waar nodig geoptimaliseerd, zodat we nog beter zicht krijgen op de effecten van de maatregelen en de financiën, om op basis van deze uitwerking kosten en risico’s te beheersen. Eventuele bezuinigingstaakstellingen en planoptimalisaties kunnen hier onderdeel van zijn. Om die uitwerking (participatie tot en met werkvoorbereiding) te laten slagen is het een randvoorwaarde dat de verwachtingen van de projectteams, college en raad op elkaar aansluiten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de exacte routekeuze van snelfietsroutes of de dimensionering van leefbaarheidsmaatregelen.

5. WAT BRENGT DE BOK ONS? In de navolgende paragrafen, beschrijven we wat het ondertekenen van de BOK Nuenen oplevert. Ook beschrijven we wat de situatie kan worden als Nuenen geen BOK ondertekent. Welke opties liggen er dan voor? 5.1 Ondertekening van de BOK Een ondertekende BOK zorgt ervoor dat de bijdrage van de provincie bestuurlijk gereserveerd wordt en blijft gedurende de periode 2023-2028. Die bijdrage is nodig om de netto investering met € 10 miljoen te verlagen voor het VKA als geheel. Dit is een vast bedrag voor het hele VKA dat niet geïndexeerd wordt (in beginsel heeft de gemeente de lasten en lusten bij over- resp. onderschrijding). De gemeente vraagt de bijdrage van € 10 miljoen voor de projecten die zijn toegekend, op grond van opname

pagina 4 van 7 memo VKA bij BOK

in RMP 2023, direct bij de provincie aan. De provincie kan hierbij voorwaarden stellen conform haar Bijdrageregeling, echter deze zijn algemeen en op hoofdlijnen. De intentie van de werkwijze met de BOK is het volledige bedrag uit te keren. De intentie van de gemeente is het volledige pakket ook uit te voeren. Binnen de afspraken in de BOK is ruimte voor optimalisaties binnen projecten, ook na ondertekening van de BOK. Wijzigingen binnen projecten worden gerapporteerd via een voortgangsrapportage en zijn naar redelijkheid en billijkheid bespreekbaar. 5.2 Geen ondertekening van de BOK Alternatief zou kunnen zijn de BOK niet te tekenen. Er ontstaan grofweg twee opties: - Stel de gemeente voert het VKA niet uit maar zet alleen in op het noodzakelijke groot onderhoud Smits van Oyenlaan. In dit geval vervalt de provinciale bijdrage. Naast het feit dat geen verbetering bereikt wordt voor leefbaarheid en bereikbaarheid, geen invulling gegeven wordt aan het regionale Bereikbaarheidsakkoord, blijven kosten voor reconstructie van de Smits van Oyenlaan noodzakelijk. In dit geval wordt gerekend met € 8 miljoen voor groot onderhoud (exclusief enkele gewenste verkeersmaatregelen). Opgemerkt moet worden dat er in dit stadium volstaan moet worden met een inschatting van de genoemde bedragen (omdat er geen reconstructieplan is met groot onderhoud, zonder verkeersmaatregelen).

- Stel de gemeente voert het VKA wel uit maar dan via losse projecten. In dat geval vervalt de provinciale bijdrage van € 10 miljoen via de BOK. Op grond van de reeds uitgevoerde studie kan de gemeente voor onderdelen van het VKA jaarlijks een aanvraag indienen bij de provincie voor een bijdragen in het kader van het RMP. Elk jaar zal dan moeten worden onderhandeld met regio en provincie. Echter gelet op de provinciale en regionale programma’s en ambities zullen ook minder projecten voor een bijdrage in aanmerking komen. Met name voor onderdelen als leefbaarheid (scherm) en gemotoriseerd verkeer wordt dan minder snel een bijdrage verwacht. Daarnaast is het niet ondenkbaar dat de provinciale budgetten voor infrastructuur en mobiliteit de komende jaren teruglopen met dito consequenties voor de bijdragen. Om het beeld compleet te maken, geven we uw raad graag aanvullend de volgende informatie mee. Uw raad kan in deze voorhangprocedure een redeneerlijn volgen die leidt tot een vraag voor heroverweging van het totale VKA of van planonderdelen. In dat geval dient een nieuw onderzoek- en studietraject plaats te vinden dat in tijd niet past bij de verwachte ondertekening van de BOK. Deze vervalt. Nieuwe of gewijzigde projecten moeten opnieuw onderzocht en onderbouwd worden op bijdragen aan de doelen.

Hierbij is het noodzakelijk om alsnog samenhang in de te nemen maatregelen aan te tonen. Feitelijk moet de planstudie (grotendeels) opnieuw worden gedaan. In het onwaarschijnlijke geval dat hier een ander VKA uit voortkomt en de raad die kiest, zijn de huidige afspraken over de provinciale bijdrage vervallen. We verwachten dat het zeer lastig en tijdrovend wordt om nieuwe afspraken te maken gelet op het niet doorgaan van een gedragen samenhangend pakket, nieuw onderzoek gevolgd door besluitvorming door gemeente en afstemming met derden. In het vorige punt is al geschetst dat ook provinciale budgetten onder druk komen te staan. Voert de gemeente niet het volledige pakket uit, dan worden inhoudelijke doelen niet bereikt en neemt ze een afwijkende positie in binnen de regio. pagina 5 van 7 memo VKA bij BOK

6. SAMENVATTING, CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 6.1 Samenvattend overzicht Samenvattend hebben we een overzicht opgesteld, met in het kort de belangrijkste parameters. Het gaat om de uitersten van het speelveld: de optie ‘wat minimaal noodzakelijk is’ en de optie ‘losse projecten’. Beide zijn afgezet tegen de voorliggende optie ‘VKA met BOK’. Daarbij geldt ‘ Basis Noodzakelijk’ als ingrepen die nodig zijn te zorgen de wegconstructie van de Smits van Oyenlaan weer een restlevensduur van 30 – 40 jaar te geven, oftewel groot onderhoud uit te voeren over de gehele lengte. Hier zijn bijdragen en subsidies uiteraard niet of nauwelijks van toepassing. Als de BOK niet getekend zou worden, kan de gemeente nog steeds het VKA uitvoeren en hiervoor per project bijdragen aanvragen (opnieuw via RMP) echter zonder de zekerheid dat de provinciale bijdrage verstrekt. Scenario’s Bundelroutes Nuenen

Met BOK

Zonder BOK

1a. VKA

2a. Basis ‘Noodzakelijk’

2b. Losse projecten

Investering gemeente

€ 26,7 mln.

€ 8 mln.*

€ 26,7 mln.

Maximale bijdrage kans PNB

€ 10 mln.

n.v.t.

€ 5 tot 8,5 mln.**

Inschatting subsidie Regio***

N.t.b. 25% = € 6,7 mln. (nog niet hard)

n.v.t.

N.t.b. 25% = € 6,7 mln. (met groter risico)

Netto

26,7 – 10 – 6,7 = € 10 mln.

€ 8 mln.*

€ 1,67

€ 1,33 mln.

Nihil

n.v.t.

26,7 – 5 tot 8,5 – 6,7 = tussen € 11,5 en € 15 mln. uitgaande v. volledig VKA tussen € 1,9 en € 2,5 mln. uitgaande v. volledige VKA Korte termijn: substantieel Lange termijn: zeer risicovol

Geheel bereikt

Niet bereikt

Scenario

Netto jaarlijks (uitgaande van 6 jaar) Risico’s bijdrage

Doelbereik

Geheel bereikt uitgaande van zelfde volledige VKA

* In dit geval wordt gerekend met € 8 miljoen voor groot onderhoud zonder gewenste verkeersmaatregelen. In de begroting was € 12 miljoen opgenomen voor een integrale reconstructie van

pagina 6 van 7 memo VKA bij BOK

de Smits van Oyenlaan (dus met verkeersmaatregelen en met het noodzakelijke groot onderhoud). ** De omvang van een bijdrage per project is ingeschat op grond van een globale verkenning van de provinciale programma’s en regelingen. Daarbij zijn snelfietsroutes veel kansrijker dan bijvoorbeeld maatregelen voor auto of leefbaarheid. De marges en onzekerheden zijn groot. *** De regionale subsidie betreft een inschatting op grond van de subsidieregeling. Meer hardheid is alleen te geven op grond van een aanvraag. Vooralsnog is de regionale subsidie gerekend over het brutobedrag van alle maatregelen. Indien er over een netto bedrag gerekend zou worden is de bijdrage van de regio € 2,5 miljoen lager en mist dat bedrag in de huidige begroting. Vooral is van belang dat Nuenen met subsidieaanvragen bewerkstelligt dat de regio ook alle maatregelen (niet alleen € 26,7 maar misschien zelfs ook het addendum van € 2,1 miljoen) subsidieert. 6.2 Conclusies Op basis van de vorige paragrafen, komen wij tot de volgende conclusies: 1. Met de uitvoering van het totale, vastgestelde VKA worden de in de studie gestelde doelen bereikt: bereikbaarheid/ doorstroming, leefbaarheid/ veiligheid en omgevingskwaliteit. 2. Omdat we hiermee ook bijdragen aan de provinciale en regionale mobiliteitstransitie, heeft de provincie een bijdrage van € 10 miljoen gereserveerd voor Nuenen. 3.

De provinciale bijdrage is substantieel en onmisbaar voor de financiering van het totale VKA. 4. Met ondertekening van deze BOK is het bedrag bestuurlijk vastgelegd en gegarandeerd beschikbaar voor de periode 2023-2028. (Bovendien kan worden volstaan met één enkele aanvraag voor de provinciale bijdrage. De aanvraag dient te geschieden vóór maart 2024.) 5. De werkwijze zonder BOK (losse projecten) zou kunnen leiden tot meer flexibiliteit, maar ook tot grotere risico’s, lagere bijdragen en (mogelijk ook) lagere regionale subsidie. 6. Ten opzichte van de begroting kan met de BOK ook een verlaging van de investeringslast per boekjaar bereikt worden. 6.3 Aanbevelingen Zowel provincie als regio hebben draagvlak getoond voor het door Nuenen gekozen VKA-maatregelenpakket. Hiermee is de basis gelegd voor de realisatie van een integraal pakket. De BOK biedt een unieke kans om die weg te vervolgen. We kunnen middels één enkele aanvraag deze bijdrage naar Nuenen halen en het netto bedrag substantieel verminderen. Dit is onmisbaar voor de financiering van het totale VKA. De ondertekening van de BOK onderstreept het vertrouwen dat provincie en Nuenen in elkaar hebben bij het realiseren van het totale VKA en daarmee het verbeteren van de bereikbaarheid/ doorstroming, leefbaarheid/ veiligheid, omgevingskwaliteit van Nuenen en de (provinciale en regionale) mobiliteitstransitie.

pagina 7 van 7 memo VKA bij BOK