Kloostertuin - Bijlage 2 Masterplan Kloostertuin

1997 grootschalige verbouwing – met nieuwe theaterzaal en overkapping binnenhof 2000 aanwijzing rijksmonument (m.u.v. ziekenhuisvleugel en kapel) 2012 sloop schoolgebouwen Opmerkelijk: Van het hele schoollandschap (met schoolpleinen en speelplaatsen) is niets meer terug te vinden op de locatie. Na 100 jaar een bruisende plek geweest te zijn als religieus, sociaal- maatschappelijk en educatief centrum is het nu ‘slechts’ de achterkant van het Klooster en herinnert niets aan deze roerige tijden. De plek blijft een ruimte voor ontmoeting voor jong en oud en is voor sommigen ook een plek voor rust en bezinning (klankbordgroep). Tussen 1993 en 2000 wordt een nieuw pand gebouwd tussen de Kloosterstraat en de Boordseweg (o.a. Jumbo en Schafer notarissen), op de locatie waar voorheen een garagebedrijf met benzinestation (Van Rooij) was gevestigd. Deze nieuwbouw minimaliseert de Kloosterstraat tot een wandelsteegje waarmee de ruimtelijke relatie tussen het Park en de ‘Kloostertuin’ minimaal wordt. Kloostertuin Nuenen | 61

beschrijving van de huidige situatie, uit het rapport van Bureau Verbeek. | Figuur 42. Ontwerptekening voor situatie van de kloostertuin, uit rapport van Bureau Verbeek.

en

38

Kastanjes hebben Kastanjebloedingsziekte

analyse

39

41

Begrenzing Kloostertuin, bron: Bouwhistorische verkenning (Lara Voerman Architectuurhistoricus) Bron: Bouwhistorische verkenning (Lara Voerman Architectuurhistoricus)

kloostertuinen uit deze tijd. De vroegste vorm van het Klooster Nuenen kenmerkte zich door deze typische opzet, voorzien van een binnenhof en omloop.

9 de omsloten tuin (hortus conclusus) met entrees en doorgangen

terrassentuin

(symmetrie)assen in relatie tot gebouwde elementen

verbindingen tussen poorten

Voorbeeld gezoneerde Kloostertuin compositieanalyse 6240 | Kloostertuin Nuenen

93

schetsontwerp

42

Typologie van de Kloostertuin Om een goede discussie te kunnen voeren is het van belang de juiste termen te gebruiken. Daarom vatten we de typologieën van een Kloostertuin samen, gebaseerd op het onderzoek van de RUG (bron “Kansen voor de Kloostertuin”, Franssen 2016).

Klooster & Kloostercomplex

‘Het woord ‘Klooster’ komt van het Latijnse woord claustrum, wat afsluiting, muur of datgene waarvoor iets wordt af- of ingesloten betekent. Van Dale omschrijft een Klooster als enerzijds een gemeenschap van monniken of nonnen en anderzijds als het gebouw’. In het onderzoek van Franssen wordt ook gesproken over het Kloostercomplex ‘dat vaak bestaat uit meerdere gebouwen, bijgebouwen, een tuin en agrarische gronden’. Het Klooster in Nuenen is een archetypisch Kloostergebouw met een vierkante grondvorm en symmetrische opzet die een Kloosterhof omsluit. Later aangevuld met een ziekenhuisvleugel en een kapel.

Kloostertuin

Kloostertuin: ‘nabij een Klooster gelegen ruimtelijk begrensd terrein voor religieuze, recreatieve, esthetische en economische doeleinden, inclusief de hierbij behorende structuren, gebouwen en objecten. De twee belangrijkste eigenschappen zijn (1) de beslotenheid (2) de mengeling van economie, religie en recreatie’ (bron; tuintje draaien. Over historische Kloostertuinen. Hof 2002).

De Kloostertuin van Nuenen voldoet maar deels aan deze definitie. De binnenplaats van het Klooster was vermoedelijk een pandhof maar informatie ontbreekt daar over. Dicht bij het Klooster waren nutstuinen. Nader onderzoek moet daarover meer details geven over de inrichting. De nutstuinen van de zusters hadden de karakteristieke functie voor zelfvoorzienendheid met o.a. koe(stal), kippen, moestuin, boomgaard. Een Kloosterpark ontbreekt in Nuenen. Het grootste deel van wat in de volksmond Kloostertuin genoemd wordt maakt een periode lang onderdeel uit van het zogenaamde een Kloosterlandschap met boomgaard en akkers alvorens dat ingericht werd als schoollandschap. In het Kloosterlandschap lagen de karakteristieke begraafplaats en een Lourdesgrot. De karakteristieke beslotenheid van een Kloostertuin werd in Nuenen in een periode gerealiseerd met hagen. Conclusie: Wat in de volksmond de ‘Kloostertuin’ genoemd wordt valt grotendeels onder de typologie ‘Kloosterlandschap’ waar in de Kloostertijd akkers en een boomgaard waren gevestigd. Het Kloosterpark ontbreekt als onderdeel van het Kloostercomplex in Nuenen. Over de inrichting van de nutstuinen van het Klooster is nader onderzoek nodig. De huidige heemtuin van de IVN doet enigszins denken wat een Kloostertuin geweest kan zijn, maar de nutstuinen van het Klooster waren in elk geval groter.

Fransen benoemt vervolgens vijf onderdelen van een Kloostertuin: • Het pandhof – tuin der beschouwing vaak de binnenhof van een Klooster; • De nutstuinen – voor levensonderhoud onder te verdelen in kruidentuin, groentetuin en boomgaard. Een boerderij kan daar onderdeel van uitmaken voor vlees en eieren; • Het Kloosterpark – park voor recreatie vaak in de landschapsstijl waarin Mariaverering en kruisgang een belangrijke rol speelt. Soms ook sportvelden; • De begraafplaats – voor overleden Kloosterlingen en staat symbool voor het paradijs; • Het Kloosterlandschap – alle landerijen en gronden in bezit van het Klooster t.b.v. levensonderhoud en inkomen van het Klooster. Kloostertuin Nuenen | 63

Genius loci kaart Op basis van de concept atlas en de input van de gemeente, TRK en klankbordgroep zien we onderstaande elementen als onderdeel van de Genius Loci van de Kloostertuin:

1. Klooster als religieus en maatschappelijk centrum van Nuenen 2. Oorspronkelijke zonering in gebruik tuin a. Kloostermoestuin b. Boomgaard c. Akker

Plek was besloten maar nu niet meer

4

2c 7 7 3

2b PTT?

6

3. Daarna school gebied, met verschillende bebouwingsvlakken

- veel dynamiek in verleden - gemeenschappelijkheid (drinkpoel, Klooster en scholen) - activiteit en ontmoeting, muziek, sport en spel - daarna open ruimtes en relatieve rust, nu groene maar onbestemde ruimte

2a

muur schoolplein

4. Waardevolle en oude bomen

1

laanbeplanting en boomgroepen

5. Restanten muren en hagen 6. Paden 7. Locatie Lourdesgrot / begraafplaats 8. Natuurwaarden midden in het dorp 64 | Kloostertuin Nuenen

5 voormalig schoolplein

Genius Loci: aanknopingspunten voor het ontwerp Genius Loci

De Genius Loci werd opgesteld in overleg met betrokken actoren n.a.v. de eerste klankbordgroep en is aangevuld door het Team Ruimtelijke Kwaliteit: •

• • •

De rust en groene uitstraling van de plek vertegenwoordigt niet de bewogen geschiedenis. Feitelijk was de Kloostertuin 100 jaar lang een plek van reuring met speciale en unieke gebouwen met een betekenis voor alle Nuenenaren. Een plek die voorzag in de zorg aan het dorp en dienend was voor het dorp. De Kloostertuin is/was invloedrijk voor Nuenen als: • religieus centrum voor Nuenen met de zusters van het Sint Elisabethsgesticht en de Clemenskerk; • educatief centrum, van eerste meisjesschool, huishoudschool, muziekschool tot basisschool de Triangel met bijbehorende schoolpleinen en buitenruimte - het scholen landschap; • zorgzaam en maatschappelijk centrum van Nuenen, met het ziekenhuis, bejaardenhuis en kraamkliniek. Nu vult het Klooster met het huidige cultureel centrum deze rol op een ander manier in; • plek voor ontmoeting. Niet alleen in het verleden maar ook nu is dat een rol van de Kloostertuin. Ontmoetingsplek voor jongeren, sporters en andere bewoners van Nuenen die een ommetje maken. Jeugd speelt een belangrijke rol in Genius Loci zowel in het verleden als in het huidige gebruik. De structuur/vorm van Kloostertuin is reeds lang geleden bepaald. Reeds in de eerste topografische kaarten treffen we de Kloosterstraat, Weverstraat en de Mgr. Cuytenlaan aan. De plek ademt in die zin het landelijk gebied van 1850.

Lange tijd was een groot deel van de plek geen park of tuin maar ingericht als landbouwgebied. We zouden dat nu stadslandbouw noemen.

Opmerkelijk is dat er vrijwel niets fysiek herinnert aan deze geschiedenis en dat het huidige Klooster en het dorp zich in wezen van de Kloostertuin heeft afgekeerd. Het heeft geen uitgesproken functie meer en grenst deels aan achterkanten. De open plekken in het groen markeren, voor wie dat weet, de plekken van de laatste schoolgebouwen. Echter de verhalen van de plek geïllustreerd met foto’s zijn er nog in ruime mate voor handen.

De oudste historie nog het beste bewaard gebleven in fysieke zin. Enkele relicten die gerelateerd kunnen worden aan de historie zijn: • uiteraard het Kloostergebouw met tuinmuren naar het Park; • het schoolplein ten zuiden van het Klooster met vroegere wc gebouwtje en muur; • het stenen muurtje ter afscheiding van de scholen en de openbare weg, langs de Kloosterstraat; • de gemeentelijke sporthal, als relict van het gebruik van het gebied als school; • het transformatorhuisje; • het Zuster Célinepad, een verhard pad tussen de Kloosterstraat en de Mgr. Cuytenlaan dat tevens een oude kadastergrens is; • de verkaveling van de Kloostertuin nog overeen met die van vóór de bouw van het Klooster; • De groenstructuur. De laanbomen staan al jaren langs de straten. Enkele bomen in de Kloostertuin zijn circa 100 jaar oud (dus geplant in circa 1920). De groenstructuur is deels de contramal van de laatste schoolgebouwen; • De Mgr. Cuytenlaan heette vroeger de telefoonstraat. Daar stond de eerste telefooncentrale van Nuenen. Of er ook nu nog een gebouw van KPN staat (in 2014 wel) is ons niet bekend.

Kloostertuin Nuenen | 65

66 | Kloostertuin Nuenen

Kenmerken van de locatie We hebben in dit hoofdstuk de kenmerken van de locatie per thema ruimtelijk en functioneel in kaart gebracht. De volgende themakaarten zijn het resultaat van een studie van beschikbaar kaartmateriaal, GIS-informatie en eerder uitgevoerde inventarisaties en onderzoeken. Hierin komen de volgende thema’s aan de orde: - ontsluiting en parkeren; - groenstructuur; - waardevolle bomen; - flora en fauna; - begrenzing Kloostertuin; - kenmerken bebouwing - footprint en bouwhoogte; - kenmerken bebouwing - functies; - kenmerken bebouwing - bouwjaar; - technische aspecten. De kenmerken van de locatie en de beleidskaders bieden samen met de genius loci aanknopingspunten voor de opgave van de Kloostertuin.

Ontsluiting en parkeren Tot de jaren ‘90 van de vorige eeuw was de Kloostertuin rondom bereikbaar voor auto’s, conform de historische structuur. Met de nieuwbouw van de Jumbo en de kantoren aan de Parkstraat is de doorgang tussen Parkstraat en Kloosterstraat geminimaliseerd en vanaf de zuidzijde voor auto’s afgesloten. Fietsers kunnen er slechts doorheen met de fiets aan de hand. Aan dezelfde zijde (Kloosterstraat) bevindt zich nu ook het laden en lossen van de winkels aan de Smidse (o.a. Jumbo en Hema). Dit zorgt voor een onaantrekkelijk beeld in de Kloosterstraat. De klankbordgroep vult aan dat de kruising Weverstraat-Kloosterstraat krap is voor de draaicirkel van vrachtwagens die voor de bevoorrading zorgen. Meer naar het noorden toe zijn de Kloosterstraat, Weverstraat en Mgr. Cuytenlaan ingericht als ruime woonstraten met bezoekersparkeren aan de zijkant. Dit geldt ook voor Park. Fietsen vindt plaats op de rijbaan. Binnen de Kloostertuin zijn er alleen wandelpaden. Met uitzondering van een parkeerplaats aan de Kloosterstraat, destijds bedoeld voor de basisscholen in deze straat, en nu in gebruik voor het laden en lossen voor het theater. Voor voetgangers is het centrale Zuster Célinepad de belangrijkste verbinding. Verder zijn er door de Kloostertuin heen nog enkele voetpaden, met name aan de noordzijde.

In de Beleidsmodule Centrum, Verkeer & parkeren zijn uitspraken gedaan over de (directe omgeving van) de Kloostertuin. Het betreft hier onder andere het verkeersluw maken van Park (zie ook H3).

Kloostertuin Nuenen | 67

Ontsluiting en parkeren

doorsteek naar Het Oog geblokkeerd

1. smalle doorgang Park <> Kloosterstraat (vanaf Kloosterstraat)

parkeerplaats Remise

4. doorgang naar IVN tuin

6. Zuster Célinepad

parkeren bedoeld voor basisschool?

4. doorgang Park <> IVN tuin (niet naar Kloostertuin)

parkeren voor winkels (blauwe zone) 1. smalle doorgang Park <> Kloosterstraat (vanaf Park)

5. laden en lossen theaterzaal

5. parkeren en laden en lossen tbv theater

3. laden en lossen voor winkels 1. smalle doorgang Park <> Kloosterstraat

3. parkeren en laden en lossen tbv winkels

68 | Kloostertuin Nuenen

6. Zuster Célinepad

Groenstructuur De Kloostertuin is momenteel een groene openbare ruimte die van drie zijden openbaar toegankelijk is. Er zijn diverse bosvakken met onderbeplanting. Daarbij is naast originele beplanting ook sprake van spontane begroeiing wat het geheel vaak een rommelige uitstraling geeft. Zo wordt de overgang naar het Klooster gevormd door rommelbosjes. Open ruimtes zijn feitelijk de locaties van voormalige schoolgebouwen. Het veld in het noorden lijkt als enige bewust ingericht als speelveld.

voetbalveldje

open ruimte parkzone Bernhardstraat

private tuinen

IVN tuin

De intensiteit van gebruik is ons onbekend. De lanen rondom de Kloostertuin hebben een grote kwaliteit en zijn waardevol. De parkzone in de Bernardstraat is recent heringericht als speelruimte.

parkeerplaats als gat in Kloostertuin

Park

voormalige schooltuin (ommuurd)

Kloostertuin Nuenen | 69

Waardevolle bomen Van Helvoirt Groenprojecten maakte een waardevolle nulmeting van bestaande bomen binnen het plangebied. Voor de hand liggende conclusie is dat er veel waardevolle bomen op het terrein aanwezig zijn maar gelijktijdig hebben ook veel bomen een beperkte waarde of zijn zelfs van geen waarde tot risicovol. Maar liefst 191 bomen zijn vanuit boomtechnisch oogpunt behoudenswaardig. Deze hebben we nader ingedeeld. Op basis van de gemaakte GIS bestanden brachten we in kaart welke bomen: • een hoge levensverwachting hebben; • van goede en matige kwaliteit zijn. Deze bomen worden in principe uitgangspunt bij de planvorming. Hierbij zullen na verwachting veel zomereiken zijn. Deze bomen moeten we laten inmeten inclusief kroonprojectie. Dit blijken echter maar een beperkt aantal bomen te zijn. We gaan dat nader overwegen. Opgemerkt wordt dat sommige bomen onlosmakelijk onderdeel uitmaken van een boomgroep en/of bosplantsoen. Behoud van deze bomen is derhalve alleen mogelijk als ook de context wordt behouden. De lanen rondom het gebied zijn allen van hoge waarden en vormen ook een uitgangspunt bij de planvorming. Tot slot wordt het uitgangspunt benoemd door Van Helvoirt dat bomen die in het ontwerp komen te vervallen in het gebied moeten worden gecompenseerd. Dat is ook in het beleid van de gemeente is verankerd.

Het rapport merkt echter al 60 bomen als niet behoudenswaardig aan en stelt voor deze niet in te passen. Op voorhand het uitgangspunt stellen dat inpassen van 60 bomen of meer in het plan noodzakelijk is lijkt niet verstandig. Ons voorstel is dit als een wens op te nemen en zo nodig compensatie buiten het terrein te zoeken. 70 | Kloostertuin Nuenen

Flora en fauna Flora - deelconclusie:

Er zijn geen negatieve effecten te verwachten met betrekking tot de flora. Wel is de grote kaardenbol aangetroffen, een soort die voorheen beschermd was vanuit de Flora & faunawet.

Vogels - deelconclusie:

Conclusies en adviezen: • •

Naar alle waarschijnlijkheid benut een aantal vogelsoorten met jaarrond beschermd nest het plangebied als broedgebied. Daarom is verder onderzoek naar het voorkomen en broeden van deze soorten binnen het plangebied noodzakelijk.

•

Grondgebonden zoogdieren - deelconclusie

•

•

Binnen het plangebied zijn (potentiële) vaste verblijf- of voortplantingsplaatsen van de steenmarter aangetroffen.

•

Vleermuizen – deelconclusie:

•

Er zijn binnen het plangebied locaties aangetroffen die mogelijk geschikt zijn als vaste verblijfplaats voor gebouw- en boombewonende vleermuizen. Aanvullend onderzoek naar deze soortgroep is daarom noodzakelijk. Mogelijk wordt er gefoerageerd binnen en nabij het plangebied. Er kan niet met zekerheid uitgesloten worden of het plangebied een essentieel foerageergebied betreft. Foerageergebied is alleen beschermd wanneer dit gebied noodzakelijk is om de functionaliteit van een vaste verblijfplaats te behouden.

Om eventuele stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden aan te tonen of uit te sluiten dient een stikstofberekening te worden gemaakt. Nader onderzoek naar roofvogels, huismussen, gierzwaluwen, steenmarters, gebouwbewonende en boombewonende vleermuizen (incl foerageergebied) is noodzakelijk. Nader onderzoek naar alpenwatersalamanders is noodzakelijk, dit wordt meegenomen bij het aanvullend onderzoek van het Klooster Nuenen in 2022. Uit de aanvullende onderzoeken moet blijken of eventuele ontheffing en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn. Voor algemeen voorkomende soorten geldt een algemene vrijstelling als het ruimtelijke ingrepen betreft. Indien er een erfbeplanting is gepland of wordt vernieuwd, adviseren wij deze met inheemse en streekeigen soorten bomen en struiken te realiseren. Bij het ontwerp van nieuwbouw wordt geadviseerd gebruik te maken van de Checklist Groen Bouwen opgesteld door Vogelbescherming Nederland en de Zoogdiervereniging (Checklist Groen Bouwen).

Quickscan flora en fauna Kloostertuin te Nuenen. 17 December 2021 Tritium Advies In de klankbordgroep worden waarnemingen van spechten en eekhoorns gedeeld en zelfs een incidentele vos. Aandacht verdient ook de ecologische verbinding met het Nuenense Broek.

Amfibieën, reptielen en vissen – deelconclusie:

Binnen het plangebied zijn geen vaste verblijf- of voortplantingsplaatsen vastgesteld van soorten die zijn beschermd. Het plangebied kan mogelijk als winterhabitat dienen voor de alpenwatersalamander. Bij het naastgelegen Klooster Nuenen is een geschikte vijver aanwezig. Hiervoor wordt al aanvullend onderzoek uitgevoerd in 2022.

Ongewervelden - deelconclusie:

Er zijn geen negatieve effecten te verwachten van dit planvoornemen met betrekking tot ongewervelde fauna (vlinders, libellen en kevers).

Kloostertuin Nuenen | 71

Begrenzing Kloostertuin

voormalige entree basisschool

72 | Kloostertuin Nuenen

Kenmerken bebouwing | Footprint en bouwhoogte

gymzaal: bestaand gebouw

trafohuisje: bestaand gebouw

Op de kaart hiernaast is de bebouwing binnen de Kloostertuin en daaromheen te zien. Gestippeld is het bouwvlak van alle bebouwing die zich ooit binnen het plangebied heeft bevonden. In de jaren ‘80, ten tijde van basisschool Triangel, was het plangebied het volst met ca. 3.500 m2 aan bebouwd oppervlak. Nu is dat nog maar ca. 500 m2, bestaande uit de gymzaal en het trafohuisje. De bebouwing rondom de Kloostertuin is veelal laagbouw met een woonfunctie. Gebouwen met een groter bouwvlak zijn het Klooster en de supermarkten, gebouwen met een hogere bouwhoogte zijn Het Oog en de Clemenskerk.

Kloostertuin Nuenen | 73

Kenmerken bebouwing | Functies Rondom het plangebied is de noordzijde voornamelijk gericht op wonen, aan de Kloosterstraat in een complex gecombineerd met zorg (Zuidzorg). Meer richting het centrum neemt het aantal gemengde functies toe. Zo zijn er aan de zuidkant van de Kloosterstraat een aantal kantoorfuncties en aan de Mgr. Cuytenlaan een architectenbureau. Aan de zijde van het park zijn er kleinschalige winkelen kantoorfuncties en het Klooster als cultureel centrum. Op de hoek Park - Kloosterstraat - Smidse het winkelcentrum met onder andere de Hema en de Jumbo. Vanuit de centrumvisie wordt gedacht aan allocatie van deze winkels. Aan de Mgr. Cuytenlaan is er sprake van een vrij continue rooilijn, met name aan de noordzijde. Aan de Kloostertuin verspringt de bebouwing meer. Entrees zijn gericht op de hoofdstraten. 74 | Kloostertuin Nuenen

rijwoningen en tweekappers

gymzaal, functie verplaatst evt. op termijn naar Hongerman

woningen noordzijde trafo huisje

vrijstaande woningen

vrijstaande woningen kleinschalige winkels en kantoren

kantoorpanden

zorgwoningen westzijde

cluster Jumbo/ HEMA (toekomstplannen?) plint met kantoor en winkels

Kenmerken bebouwing | Bouwjaar De bebouwing direct rondom de Kloostertuin is grotendeels gebouwd in de tweede helft van de 20e eeuw, met uitzondering van bebouwing in de Kloostertuin waarvan de basis stamt uit het einde van de 19e eeuw.

Het Oog

Meer recente projecten zijn Het Oog aan de noordzijde De bebouwing rondom de Kloostertuin is veelal laagbouw met een woonfunctie. Gebouwen met een groter bouwvlak zijn het Klooster en de supermarkten, gebouwen met een hogere bouwhoogte zijn Het Oog en de Clemenskerk.

Winkels

Clemenskerk

Kloostertuin Nuenen | 75

Technische aspecten Kabels en leidingen Hiernaast is te zien waar de kabels en leidingen zich bevinden. De hoofdtracés lopen om het plangebied heen, onder de straten. Binnen het plangebied bevinden zich alleen lichte tracés en aansluitingen voor bijvoorbeeld verlichting en elektra. Aan de zijde van de Kloosterstraat staat er nog een transformatorhuisje.

76 | Kloostertuin Nuenen

Bodemkwaliteit (verkennend)

transformatorhuisje

Op het plangebied zijn in het verleden voor zo ver bekend is geen bodemonderzoeken uitgevoerd. Met uitzondering van een klein gedeelte voor de school, waar in 1993 een bodemonderzoek is uitgevoerd. Gemeente draagt zorg voor nader aanvullend onderzoek indien nodig.

Opgaven voor de Kloostertuin Op basis van de concept atlas en de input van de gemeente, TRK en klankbordgroep zien we onderstaande opgaven voor de Kloostertuin:

1. Kloostertuin met Nuenense kwaliteiten

8c

tijdloos, groen, rustig, dorps en gezellig

2. Kloostertuin als verbindende schakel

a. voor langzaam verkeer Kloostertuin (autoluwe/ fietsvriendelijk omgeving, fiets verbinding Park - Klooster, voetgangers naar Het Oog) b. Verbinden Klooster - Kloostertuin - Park (groenstructuur), natuurverbinding Nuenens Broek c. Verbinden Klooster - Kloostertuin - Park (programmatisch) Klooster als bruisend dorpshuis met een prominente positie in de Kloostertuin. Maar ook verborgen parel!

3. Kloostertuin als fijne woonlocatie

a. minimaal 30% sociaal b. woningmix voor diverse doelgroepen: senioren/ ouderen met een zorgvraag/ starters

2a

4 Created by ProSymbols from the Noun Project

7b

1

8c

7b

4. Groene Kloostertuin

5

a. Behoud waardevolste bomen en groen op locatie, laanstructuren omliggende straten b. groen toevoegen waar mogelijk c. Compact bouwen: Beperkte footprint van gebouwen en verharding d. Wonen in het park: Geen privé ruimte (tuinen) claimen e. Autoluwe inrichting Kloostertuin, parkeren minder dominant

7b

2c 8b

2b

5. Gastvrije Kloostertuin

openbare ruimte voor verblijf en recreatie, spelen en bewegen, ontmoetingsplaats voor bewoners en omgeving

6. Toekomstbestendige en klimaatadaptieve Kloostertuin

8a

2b

2c

2a

natuurinclusief, klimaatadaptief, energieneutraal, gezond, biodivers, regenwater bergen en infiltreren, tegengaan hittestress

7. Kloostertuin met tastbare historie

a. verhalen, reuring, bebouwing, maatschappelijke betekenis, paden, muren b. respect voor bestaand vastgoed

2a

8. Kloostertuin aan alle zijden aantrekkelijk

a. Verbetering uitstraling zijde Kloosterstraat (laden lossen) b. opheffen achterkantsituatie Klooster aan noordzijde c. Kwalitatieve uitstraling aan Monseigneur Cuytenlaan en Weverstraat Kloostertuin Nuenen | 77

Bijlage 4 - samenvatting scenariostudie Deze bijlage geeft de vier toekomstscenario’s voor de Kloostertuin van Nuenen weer, zoals deze werden gepresenteerd aan de derde klankbordgroep op juli 2022 en de raadsvergadering oktober 2022.

De scenario’s zijn een middel om de verschillende opties voor de toekomst in beeld te brengen.

1. open Kloostertuin nwe stijl

2. compacte Kloosterhof

3. besloten Kloostertuinenreeks

4. natuurlijk Kloosterlandschap

De Kloostertuin wordt ruimtelijk en functioneel verbonden met het Klooster. Ten noorden van de Kloostertuin komen woongebouwen in een modern park voor sport en spel.

Woningen vormen een klassieke Kloosterhof en richten zich op de functies van het Klooster. Ten noorden wordt een romantisch park aangelegd met ruimte voor sport en spel.

Woningen worden gebouwd aan de straten met beperkte bouwhoogte. De originele driedeling van de Kloostertuin is uitgangspunt bij de inrichting.

Alle bomen worden behouden en vormen de basis voor een natuurlijk biodivers parklandschap. Drie bouwblokken met een minimale footprint worden gebouwd op de open plekken.

• • • • • •

• • • • • •

• • • • • •

• • • • • •

65 woningen - 37 % sociaal 74 % senior - 26 % jong 7.600 m2 bvo, 65 wo half verdiept parkeren gemiddeld bebouwings % 3 en 4 bouwlagen

78 | Kloostertuin Nuenen

59 woningen - 47 % sociaal 83 % senior - 17 % jong 7.600 m2 bvo, 59 wo half verdiept parkeren grootste bebouwings % 2 en 4 bouwlagen

84 woningen - 29 % sociaal 80 % senior - 20 % jong 10.600 m2 bvo, 84 wo volledig verdiept parkeren grootste bebouwings % 3 bouwlagen

81 woningen - 44 % sociaal 56 % senior - 44 % jong 8.100 m2 bvo, 81 wo parkeren op maaiveld kleinste bebouwings % 4 en 5 bouwlagen

1. open Kloostertuin nwe stijl Ruimtelijke opbouw: • Zuid: openbare tuin als verlengstuk van het Klooster voor alle Nuenenaren. Rondom een Kloostermuur maar metbopeningen in de muur voor zichtbaarheid • Noord: woongebouwen in open groenstructuur met bestaande zichtlijnen. Gebruik voor bewoners en omwonenden • Alzijdige appartementenblokjes

10,5 m

13,5 m 3m

P

3m

P

Omgang met bestaande Klooster en -tuinen: • één inrichtingsconcept rondom Klooster. ‘Het Klooster staat midden in de tuin’ • Kapel belangrijke toegang tot de tuinen wat aanpassingen vraagt. Concept groen: • moderne invulling • zuidelijke Kloostertuin is omsloten tuin met een moderne invulling. Functionele programmering in versterkt functies van het Klooster: klein podium, IVN tuin, amfitheater, kunsttentoonstelling etc. • noordelijk deel is een modern open park met bestaande hoge bomen in het gras. Centrale moderne speelvoorzieningen. Ruimte voor bootcamp, callestenics, moderne speeltuin – klimtuin • sportveldje tevens ontmoetingspunt voor jongeren

10,5 m

3m

P

Reactie klankbordgroep juli 2022 pluspunten • meeste synergie met (functies) Klooster • uitnodigend ook voor niet bewoners • veel groen • het kloostger is van allen • parkeren verdekt • interactie met het Klooster • rol Klooster • verbinding met Klooster • meerderheid voor senioren • goede verbinding Klooster en tuin • goede plek voor dorpse verbinding verbeterpunten • geen trapveld • gaat uit van levend Klooster maar dat is in praktijk doods • middenstuk niet fijn voor achtertuin • spelen te dicht op blokken • extra tuin voor het Klooster terwijl we al een geweldig park hebben • veel bebouwing aan de Weverstraat - al veel steen • te hoog. Max drie bouwlagen. Bouwlaag is niet gelijk aan woonlaag

• 5 jaar later wordt de open tuin volgebouwd met het centrumplan • te weinig % bebouwing • mix van jongeren en ouderen in een gebouw verstandig? Andere leefstijlen • te weinig woningen • belasting vrachtverkeer van Jumbo • spelen en bewegen hoek Bernardstraat • uitzicht Celinehof - hoek vrij - zicht vrachverkeer • te weinig bebouwing, minimaal 50% - nationale prestatieafspraken • scheiding noord - zuid • voorkom doorgaand verkeer op de Kloosterstraat • haaf sluit af • woningen sluiten buurt af van tuin • tweedeling in het park advies TRK: • beter een lossere compositie kiezen of gesloten bouwblok • bebouwingstypologieen niet geschikt voor een special

Kloostertuin Nuenen | 79

2. compacte Kloosterhof Ruimtelijke opbouw: • Zuid compacte Kloosterhof met carré bebouwing daar omheen geïnspireerd op historische Kloostercomplexen. Bebouwing vormt een geheel. De kloosrerhof is eventueel ‘s avonds afsluitbaar. • Noord is een open en openbaar park Omgang met bestaande Klooster en -tuinen: • Kapel van Klooster: ontmoetingsfunctie aanwonenden • Voor(Park) - en zijtuin (Kloosterstraat) zijn zelfstandige ruimtes met focus op verbinding • Belangrijke route en entree aan noordoostzijde van het Klooster. De huidige IVN tuin wordt verlengd tot aan het Park

6m 3m 13,5 m

3m

P

Concept groen: • Historische referenties • Zuid omsloten maar openbaar hof met gezamenlijke kruiden- en pluktuinen passend bij een Kloosterhof. De nieuwbouw veroorzaakt relatief veel kap van bestaande bomen. Op diverse plekken worden bomen herplant. IVN tuin is inpasbaar. Padenstructuur richt zich op de kapel. Historische verwijzing naar Lourdesgrot mogelijk of kruiswegstatie (in hedendaagse vorm) • Noordelijk deel romantisch park op basis van de Engelse Landschapsstijl (zoals het Park) met bestaande bomen als uitgangspunt. Ruimte voor bewegen, sport en spel. Reactie klankbordgroep juli 2022 pluspunten • doorzicht + verleiding tussen hof en tuin cruciaal • goede mix van woningtypen • mooie scheiding tussen wonen en groen • historisch + functioneel • pakeren • behoud speelplek • behoud gymzaal • verbinding met Klooster • Noordelijk deel doet niet zo’n recht aan historie • weinig uitnodigend voor niet bewoners • verbinding raadzaal/kaple met Kloostertuin • gebruik Klooster in het hof is sterk • rand bebouwing sluit groot deel van het groen af • te hoog bebouwingpercentage • geen openbaar karakter verbeterpunten • weinig jongeren • weinig natuurlijk groen • voorkom doorgaand verkeer op Kloosterstraat • woningen sluiten buurt van de tuin af • te weinig woningen 80 | Kloostertuin Nuenen

• • • • • • • • • • •

grotere senioren woningen traditioneel - niet spannend genoeg meer woningen woningen senioren minimaal twee slaapkamers te hoog maximaal drie bouwlagen (bouwlaag is geen woonlaag) 5 jaar later wordt de open tuin volgebouwd tuin alleen voor nieuwe bewoners te dicht bij bestaande weg te weinig bebouwing minimaal 50% - nationale prestatie afspraken aandacht voor openbaarheid Kloosterhof Kloosterhif afmaken

advies TRK: • positief geschiedenis als ordeningsprincipe • zorg voor beperkte toegankelijkheid hof, restende groen te klein • bouwmassa’s onevenwichtig • bebouwingstypologieen niet geschikt voor een special

2. Compacte Kloosterhof (referentiebeelden)

3. besloten Kloostertuinenreeks Ruimtelijke opbouw: • De Kloostertuin wordt rondom begrensd door rand van bebouwing die aan de straat en aan de Kloostertuin staat. • In de tuin wordt de historische driedeling (tuin, boomgaard en akker) hersteld met hagen. De tuin krijgt een Kloostermuur met openingen daarin. Omgang met bestaande Klooster en -tuinen: • Rondom het Klooster wordt een reeks van buitenruimtes ontwikkeld met elk een eigen ideniteit. Geen aanpassingen aan de kapel nodig • Kloostertuin bevindt zich naast het Klooster, met formele overgang naar het park in de vorm van een arcade (open Kloostermuur). Parkeerplaats wordt gehandhaafd Concept groen: • zonering in de inrichting van de tuin refererend naar historische driedeling: • tuinen bij Klooster – verlengstuk van Klooster. IVN tuin inpasbaar • pluktuinen / boomgaard. Fruitbomen bepalen het beeld. Optioneele een herinneringstuin voor de zusters opnemen • weiland – open ruimte van gras met enkele boomgroepen voor tal van activiteiten zonder nadrukkelijke inrichting. Bewoners en omwonenden kunnen daar een eigen functie aan geven.

9m 3m

P

Reactie klankbordgroep juli 2022 pluspunten • Besloten Kloostertuin 50% bebouwen • Parkeren verbeterpunten • Geen trapveld • Parkeerplaats aan de Weverstraat • 3,5 laag tegenover bebouwing (cuytenstraat) • Voorkom doorgaand verkeer op de Kloosterstraat • te weinig sociaal • Overal gebouw • te weinig jongeren • boomgroepen in het midden (boomgaard) niet mooi • te hoog. Maxiamaal 3 bouwlagen (bouwlaag is geen woonlaag) • Te dicht op de bestaande weg • Tuin alleen voor nieuwe bewoners • te besloten - te weinig ervaring groene buitenruimte • Veel bouwblokken (5!) langs de wegen • meer binding met het Klooster • woningen sluiten buurt af van de tuin • Klooster wordt zo afgesloten • parkmuur - beter weglaten

• parkeerterrein achrter het Klooster verfraaien en of ter discussie stellen qua meerwaarde voor de hele omgeving • te traditioneel - niet spannend • gesloten karakter - park wordt nauwelijks ervaren vanuit de omliggende straten advies TRK: • groen te ondergeschikt • teveel op omgeving afgestemd en te weinig eigenheid • ambitie om een special te maken wordt niet waargemaakt

Kloostertuin Nuenen | 81

4. natuurlijk Kloosterlandschap

Voor dit scenario was het meeste enthousiasme. Veel van de ingredienten komen terug in het masterplan

Ruimtelijke opbouw: • Bestaande groenstructuren zijn leidend • Aangevuld tot een natuurlijk systeem (struik- en kruidlaag) dat de biodiversiteit vergroot • De nieuwe bebouwing staat op open plekken in bestaande groen Omgang met bestaande Klooster en -tuinen: • informele overgang tussen Klooster en Kloosterlandschap met een bijzondere ‘balkon’ als verlengstuk van theaterzaal. IVN tuin blijft bestaan • Zijtuinen van het Klooster sluiten nadrukkelijk aan bij het Park • extra aandacht aan energieopwekking en isolatie • parkeren op maaiveld binnen natuurlijke hagen. Door deelauto’s streven naar lagere parkeernorm. Bezoekersparkeren in het Oog Concept groen: Moderne invulling • Behoud van alle bomen m.u.v. de zogenaamde ‘exoten’ die niet in het natuurlijk systeem horen.

Groeiplaats verbeteren • Aanplant van struiklaag en inzaaien kruidenrijk gras tot biodivers geheel • Wadi’s infiltreren water uit de tuin en de buurt • Optioneel herinneringstuin te nagedachtenis aan zusters • Natuurlijk spelen is de basis Reactie klankbordgroep juli 2022 pluspunten • benutten van schaarse groen met kwaliteit • open karakter • meeste ruimte voor groen • echt duurzaam en kan nog beter • voldoende sociaal • mix jong en oud • veel groen • alle bomen behouden • natuurlijk • woningen verdeeld over de tuin • zonnecellen boven parkeerplaatsen toevoegen (dubbelruimtegebruik) • openbaarheid • verder van de weg is beter voor de buren - en iets hoger kan (dan) • verhouding oppervlakte bebouwing verbeterpunten • meer senior • voorkom doorgaand verkeer Kloosterstraat • geen trapveld • parkeren in het zicht • kan nog veel duurzamer • te hoog. Maximaal drie bouwlagen (bouwlaag is geen woonlaag) 82 | Kloostertuin Nuenen

• niet optimaal bebouwd • houd t ondergeschikt aan het Klooster • verbeter de verbinding met het Klooster door opening te maken/kappen in bomenrij op die plaats • we hebben al een park • te weinig woningen • geen laad en losplaats theater ingetekend • te kleine woningen • te weinig bebouwing - minimaal 50%. Nationale prestatieafspraken advies TRK: • positief over concept, kansrijk voor special • kleinere korrel (en meer blokjes) en losser in de ruimte • op meer plekken parkeren, beter parkeren onder maaiveld • kansen voor Engelse landschapsstijl met zorgvuldige zichtlijnen • uitwerken met fijnkorrelige dorpse kwaliteit • 4 en 5 lagen prima mogelijk zolang bomen maar qua hoogte winnen

15 m

3m

Separate bijlagen De volgende bijlagen zijn beschikbaar bij de gemeente Nuenen. Ze kunnen worden opgevraagd bij Kloostertuin@nuenen.nl Ze worden separaat meegestuurd aan de Raad. Opgesteld door Xi-ontwerp en Studio Scale: • Nota van Uitgangspunten - september 2023; • Tussenstap Kloostertuin (t.a.v. coalitieprogramma) – januari 23 - besproken door agendacommissie van de Raad; • Rapportage 4 concept scenario’s Kloostertuin juli 22; • Uitgangspunten notitie Kloostertuin - juni 22; • Atlas van de Kloostertuin - mei 22.

Masterplan Kloostertuin

Masterplan Kloostertuin

Nota van Uitgangspunten

tussenstap

ter besluitvorming door de Gemeenteraad van Nuenen

10 januari 2023

studio voor stedenbouwkundig ontwerp

NvU opgesteld op 29 september 2023

Opgesteld door de gemeente Nuenen: • Verslagen TRK overleg inzake Kloostertuin; • Participatieverslag (samenvatting en complete reacties van de klankbordgroep op het pre concept masterplan) - 26 maart 2024; • Atelierverslagen klankbordgroepen Kloostertuin.

Masterplan Kloostertuin

Masterplan Kloostertuin

Uitgangspunten notitie

Rapportage 4 scenario’s 12 juli 2022

1 juni 2022

Pa r t i c i p at i e ve rs l a g K l o o ste r t u i n 26 maart 2024

Masterplan Kloostertuin Nuenen

Inhoud 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 1.

Reactie klankbordgroep op het pre-concept Masterplan Overzicht van de stappen in het participatietraject Vervolg participatietraject Proces participatie Vorm van participatie Opzet klankbordgroep Evaluatie klankbordgroep Reactie klankbordgroep op het pre-concept Masterplan

Op 7 maart 2024 hebben we de laatste bijeenkomst gehad met de klankbordgroep Kloostertuin. De klankbordgroep heeft kunnen reageren op het pre-concept Masterplan Kloostertuin d.d. 29 februari 2024 door middel van reactieformulieren per thema. Hieronder een samenvatting in hoofdlijnen van de opgehaalde reacties in de klankgroep. Het verslag van de laatste klankgroepbijeenkomst met de uitgewerkte reactieformulieren zijn als bijlage toegevoegd bij dit participatieverslag.

De klankbordgroep is unaniem over: Bomen, beplanting en parkfuncties De klankbordgroep is tevreden over het behoud van de bomen in het plan en de groenstructuur. Blij met de ontwikkeling van het park en het groen. Fijn dat de ontmoetingsruimte centraal staat en de toegankelijkheid wordt gewaarborgd. Stedenbouw, bebouwing en programma De klankbordgroep is blij dat er nu gebouwd gaat worden. Is tevreden over het bebouwingspercentage, de verhouding park ten opzichte van bebouwing (meer bebouwing kan niet rekenen op steun) en de diversiteit van de bebouwing Verkeer en parkeren De klankbordgroep is blij met ondergrondsparkeren en dat het plan autovrij is.

deel I: atlas van de Kloostertuin

Hou een overmaat in de parkeernorm. Ga niet minimaal zitten in de parkeernorm. Bezorgdheid over pakketdiensten. Aandacht hiervoor in de verdere uitwerking. Historie Behoud van het zuster Celinepad.

10 mei 2022 studio voor stedenbouwkundig ontwerp

1

Participatieverslag Kloostertuin 26-03-2024

Pagina 1 van 6

Kloostertuin Nuenen | 83

3D impressie referentieontwerp met bouwmassa’s - nadrukkelijk nog geen architectuur - Zicht vanuit noordwesthoek Kloosterstraat op zichtlijn 84 | Kloostertuin Nuenen

Bronnen

Bij het opstellen van dit masterplan zijn de volgende bronnen gebruikt: • • •

• • • • • •

• • • • • •

AL-West BV i.o.v. Tritium Advies. Juni 2022. Analyse rapporten Bodem en Asbest. Arkesteijn Martijn – van Helvoirt groenprojecten BV. Juli 2021. Nulmeting bomen Kloosterstraat gemeente Nuenen. Bosman, Janneke - Omgevingsdienst Zuidoost Brabant. April 2022. Archeologische en Cultuurhistorisch Bureauonderzoek, Kloostertuin Nuenen, de gemeente Nuenen. Braaksma en Roos Architecten. Oktober 2021. Klooster Nuenen Park 1, ontwerptekeningen. Braaksma en Roos Architecten. Oktober 2021. Klooster Nuenen Visie document. BRO. Juni 2021. Uitgangspunten gebiedsontwikkeling Parkstraat e.o. Nuenen. Companen advies. Mei 2020. Programma Wonen 2020-2030 Gemeente Nuenen. CROW, onderdeel parkeernormen. Dingemans Deijs Architects. Juli 2021. Permanente flexibiliteit, flexwonen als duurzame oplossing voor woningnood i.o.v. CRA. FAAM Architects. Juli 2021. Werkboek Flexwonen i.o.v. CRA. Gemeente Nuenen (Sven Roessel). Februari 2024. Memo parkeren Kloostertuin. Gemeente Nuenen. 2021. Omgevingsvisie: incl. omgevingsagenda, participatieverslag. Uitgevoerd door Royal Haskoning DHV. Gemeente Nuenen. 2022 – 2024. Diverse verslagen TRK/SRK overleg inzake Kloostertuin. Gemeente Nuenen. Februari 2023. Vlekkenplan + Centrum Nuenen 2023. Gemeente Nuenen. Juli 2023. Memo akoestisch onderzoek plan Kloostertuin, bevindingen akoestisch onderzoek van bedrijvigheid rondom

• •

• • •

• •

•

• •

•

plan Kloostertuin o.b.v. onderzoek door omgevingsdienst ZuidOost-Brabant. Gemeente Nuenen. Juni 2022. Samen Werken aan Nuenen Coalitieprogramma 2022-2026 gemeente Nuenen c.a. Gemeente Nuenen. Maart 2024. Participatieverslag (samenvatting) en alle atelierverslagen klankbordgroepen Kloostertuin. Hermans Tjeu et. al. Heemkundekring de Drijehornick. 2017. Negentig jaar Kloosterleven in Nuenen 1887-1977. Hermans N. (Tritium Advies). November 2022. Aanvullend ecologisch onderzoek - beschermde soorten Kloostertuin te Nuenen. Korpershoek Hans - Heemkundekring Drijehornick. September 2014. Cultuur- & bouwhistorische inventarisatie van het gebied ‘Kloostertuin’ Nuenen. MTD. Februari 2020. Structuurvisie ruimtelijke beeldkwaliteit Kern Nuenen – De wereld van Van Gogh. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. Maart 2024. Schetsontwerp Buitenruimte Klooster Nuenen i.o.v. de gemeente Nuenen. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. September 2023. Nota van Uitgangspunten i.o.v. de gemeente Nuenen. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. April 2023. Memo behoud functie gymzaal in de Kloostertuin. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. Januari 2023. Tussenstap Kloostertuin (t.a.v. coalitieprogramma) –besproken door agendacommissie van de Raad, i.o.v.

de gemeente Nuenen. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. Juli 2022. Rapportage

•

• • • • • • • • •

4 scenario’s Kloostertuin i.o.v. de gemeente Nuenen. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. Juni 2022. Uitgangspuntennotitie Kloostertuin i.o.v. de gemeente Nuenen. Peters, Marjolein - Studio Scale & van Linge, Jan Maurits - Xi-ontwerp. Mei 2022. Atlas van de Kloostertuin i.o.v. de gemeente Nuenen. Peters, Marjolein - Studio Scale. Februari 2024. Bouwgids Nuenen. Provincie Noord-Brabant. Maart 2023. Regionale woondeal Zuidoost-Brabant. Topotijdreis. Website met historische kaarten van Nederland. Van der Donk M. - Tritium Advies. Oktober 2021. Akoestisch onderzoek horecalawaai DOfase herontwikkeling Klooster Nuenen Van Rijen Hans - Exan. Mei 2023. Parkeerdrukonderzoek Omgeving Kloostertuin & Wereld van Van Gogh Nuenen. Vincken M. - Tritium Advies. December 2021. Quickscan flora en fauna Kloostertuin te Nuenen. Voerman Lara Architectuurhistoricus. Februari 2020. Het Klooster Nuenen bouwhistorische verkenning. Wonink P. – Roelofs. Juni 2021. Uitvoeringsplan ruimtelijke adaptatie 2022-2030 gemeente Nuenen.

Met dank aan de inbreng van de TRK/SRK, de dorpsbouwmeester en de ambtelijke experts van de gemeente Nuenen. Speciale dank aan de leden van de Klankbordgroep die gedurende het proces hun inbreng hebben geleverd in zes interactieve klankbordgroepbijeenkomsten.

Kloostertuin Nuenen | 85

86 | Kloostertuin Nuenen