Document · PDF

BP Herziening Buitengebied Papenvoortse Heide 3 - Bijlage XII - Programma van Eisen - geanonimiseerd

Gemeenteraad 3 juli 2025, gemeente NuenenBij agendapunt: Bestemmingsplan Herziening Buitengebied Papenvoortse Heide 311.383 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen

(gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten)

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Programma van Eisen Format conform KNA versie 4.1 (28-05-2018) Concept versie 1.0

05-06-2023

Locatie

Papenvoortse Heide 3 te Nuenen

Projectnaam

Papenvoortse Heide 3 / AM22238-2

Plaats binnen archeologisch proces 0 IVO-P Proefsleuvenonderzoek (BRL SIKB 4000 protocol 4003) Opsteller

Naam, adres, telefoon, e-mail

Auteur

A. de Ridder

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 arne.de.ridder@aeres-milieu.nl Senior KNA Archeoloog,

N.J.W. van der Feest

controle/goedkeuring

Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 nico.vd.feest@aeres-milieu.nl

Opdrachtgever

Naam, adres, telefoon, e-mail Reland t.a.v. D. van Amerom Burgemeester Verdijkplein 1 5835 AR Beugen Demi@reland.nl

Goedkeuring bevoegde overheid

Naam, adres, telefoon, e-mail

0 Gemeente

Gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten

0 Provincie

Mevr. A. Theunissen

0 Rijk

Postbus 10 000

0 Overig

5670 GA Nuenen Deskundige namens de bevoegde overheid: Omgevingsdienst Zuidoost Brabant (ODZOB)

8-6-2023

R. Berkvens@ODZOB.nl Kennisgeving

Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-Brabant

depothouder / eigenaar

Depotbeheerder: Ronald Louer/ M. Meffert Waterstraat 16 5211 JD 's-Hertogenbosch T: 06 18 30 32 25 (di vr) rlouer@brabant.nl

Pagina | 2

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

INHOUDSOPGAVE 1.

Administratieve gegevens onderzoeksgebied .................................................................................... 5

Aanleiding en motivering van het onderzoek .................................................................................... 6 2.1

Aanleiding en motivering .............................................................................................................................................................................. 6

Eerder uitgevoerd onderzoek ................................................................................................................. 10

Archeologische verwachting .................................................................................................................. 11 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context ................................................................................................... 11

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ............................................................................................................................................. 13

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) ............................................................................................................................. 13

4.4

Structuren en sporen..................................................................................................................................................................................... 13

4.5

Anorganische artefacten .............................................................................................................................................................................. 14

4.6

Organische artefacten .................................................................................................................................................................................. 14

4.7

Archeozoölogische en botanische resten .............................................................................................................................................. 14

4.8

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen .................................................................................................................. 14

4.9

Gaafheid en conservering............................................................................................................................................................................ 14

Doelstelling en vraagstelling ................................................................................................................. 15 5.1

Doelstelling ...................................................................................................................................................................................................... 15

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ........................................................................................................................... 15

5.3

Vraagstelling .................................................................................................................................................................................................... 15

5.4

Onderzoeksvragen ......................................................................................................................................................................................... 15

Methoden en technieken ......................................................................................................................... 17 6.1

Methoden en technieken ............................................................................................................................................................................. 17

6.2

Strategie ............................................................................................................................................................................................................ 19

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters .......................................................................................................................................... 20

6.4

Structuren en grondsporen ......................................................................................................................................................................... 20

6.5

Aardwetenschappelijk onderzoek ............................................................................................................................................................ 21

6.6

6.7

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ............................................................................... 22

6.9

Overige resten ................................................................................................................................................................................................. 22

6.10

Dateringstechnieken ..................................................................................................................................................................................... 22

6.11

Beperkingen ..................................................................................................................................................................................................... 23

Pagina | 3

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Uitwerking en conservering.................................................................................................................... 24 7.1

Evaluatierapport ............................................................................................................................................................................................. 24

7.2

Structuren, grondsporen en vondstspreidingen.................................................................................................................................. 24

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens ......................................................................................................................................... 25

7.4

7.5

7.6

Archeozoölogische en -botanische resten ............................................................................................................................................ 26

7.7

................................................................................................................ 27

(De)selectie en conservering .................................................................................................................. 28 8.1

Selectie materiaal voor uitwerking.......................................................................................................................................................... 28

8.2

Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ........................................................................................................................ 28

8.3

Selectie materiaal voor conservering ..................................................................................................................................................... 29

Deponering .................................................................................................................................................... 30 9.1

Eisen betreffende depot .............................................................................................................................................................................. 30

9.2

Te leveren product ......................................................................................................................................................................................... 31

10.

Randvoorwaarden en aanvullende eisen .......................................................................................... 32

10.1

Personele randvoorwaarden ...................................................................................................................................................................... 32

10.2

Overlegmomenten ......................................................................................................................................................................................... 32

10.3

Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie .......................................................................................................................... 32

10.4

Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................................................................................................... 33

11.

Wijzigingen t.o.v. het vastgestelde PvE ............................................................................................. 34

11.1

Wijzigingen tijdens het veldwerk ............................................................................................................................................................. 34

11.2

Belangrijke wijzigingen................................................................................................................................................................................ 34

11.3

Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk ................................................................................................... 35

11.4

Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................................................................................................ 36

Bijlagen: 1 2 3 4

Topografische kaart Puttenplan Lijst van verwachte aantallen Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen

Pagina | 4

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Administratieve gegevens onderzoeksgebied

Administratieve gegevens onderzoekgebied Projectnaam

AM22238-2

Provincie

Noord-Brabant

Gemeente

Neunen, Gewen en Nederwetten

Plaats

Nuenen

Toponiem

Papenvoortse Heide

Kadastrale registratie

sectie C, nummers 3900, 3901 Centrum: 168.158/ 387.165 NW: 168.147/ 387.259

x, y-coördinaten

NO: 168.257/ 387.214 ZW: 168.084/ 387.124 ZO: 168.159/ 387.084

CMA/AMK-status

n.v.t.

Archis-monumentnummer

n.v.t.

Archis-waarnemingsnummer

n.v.t.

Aanleiding onderzoek

Omgevingsvergunning/bestemmingsplanwijziging

Oppervlakte plangebied

Circa 16.000 m²

Oppervlakte onderzoeksgebied

Circa 5.600 m²

Huidig grondgebruik

Veehouderij

Pagina | 5

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

2. 2.1

Aanleiding en motivering van het onderzoek Aanleiding en motivering

De aanleiding voor het laten uitvoeren van dit bodemonderzoek betreft een Bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de beëindiging van de bestaande veehouderij. De bestaande stallen worden gesloopt en vervangen door vier nieuwe woningen. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment onbekend, maar uitgaande van een standaard funderingsdiepte van de voorgenomen nieuwbouw zal de bodem waarschijnlijk tot in het archeologische niveau worden verstoord. Er wordt vooralsnog uitgegaan van een vorstvrije aanlegdiepte, zonder onderkeldering en met een bodemverstoring van ten minste 80 centimeter beneden maaiveld. De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Nuenen (2009) in een zone met een hoge

het bestemmingsplan Buitengebied Nuenen (vastgesteld 2018) geldt de dubbelbestemming Waarde - Archeologie 3a Hoge verwachting. Voor deze zone geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 500 m 2 en een verstoringsdiepte vanaf 30 centimeter onder maaiveld. De gemeente heeft middels deze kaart aangegeven dat er een archeologische onderzoeksplicht geldt.1 archeologisch verkennend booronderzoek aangegeven te worden in welke mate de bodem verstoord is. Hiertoe is in september 2022 reeds een bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd door Aeres Milieu. Uit dit onderzoek werd geconcludeerd dat het zuidwestelijke deel van het plangebied grootschalig verstoord is, maar dat er in het noordoostelijke deel van het plangebied nog archeologische waarden aanwezig kunnen zijn. Daarom werd enkel voor het noordoostelijk deel van het plangebied, zoals aangegeven in figuur 1, een vervolgonderzoek geadviseerd. De gemeente heeft dit advies overgenomen en gesteld dat dit onderzoek het beste uitgevoerd kan worden in de vorm van een proefsleuvenonderzoek.2 Voor dit onderzoek dient eerst een programma van eisen opgesteld te worden met daarin eisen en randvoorwaarden opgenomen waaraan het onderzoek volgens de gemeente en landelijk geldende richtlijnen moet voldoen. In het voorliggende PvE staan de eisen verwoord waaraan dit onderzoek dient te voldoen.

1 SRE Milieudienst 2009 (huidige Omgevingsdienst Zuid-oost-Brabant): Beleidskaart Archeologie gemeente Nuenen. 2 Advies Archeologische Monumentenzorg 2023-nr. 19

Pagina | 6

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Figuur 1: Advieskaart uit het verkennend booronderzoek Het plangebied is rood omlijnd en in het rood gearceerde gebied dient vervolgonderzoek te worden uitgevoerd. Bron: Aeres Milieu-rapport AM22238.

Pagina | 7

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Figuur 2: Inrichtingsplan van de nieuw woonsituatie. Het plangebied is rood omlijnd Bron: Opdrachtgever.

Pagina | 8

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Figuur 3: Bestemmingsplan met de nieuw woonsituatie (geel). Onder die nieuwe situatie is het reliëf zichtbaar van de voormalige bebouwing. Het plangebied is rood omlijnd Bron: Opdrachtgever en PDOK.

Pagina | 9

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Eerder uitgevoerd onderzoek

Eerder uitgevoerd onderzoek Bureauonderzoek Uitvoerder Uitvoeringsperiode Rapportage Vondsten / Monsters / Documentatie

n.v.t. /Noordhoven 4 tot deponering bij het provinciaal depot bodemvondsten

Bureauonderzoek en verkennend veldonderzoek d.m.v. boringen Uitvoerder

Aeres Milieu BV

Uitvoeringsperiode

September 2022

Rapportage

Blink, F., van den en L. Kruithof, 2022: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen (gemeente Nuenen)

Vondsten / Monsters / Documentatie

n.v.t.

Overige geraadpleegde bronnen Overige literatuur Amateurarcheologen

Amateurarcheologen et cetera

Pagina | 10

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Archeologische verwachting

4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context

Onderstaande tekst is grotendeels overgenomen uit het vooronderzoek.3 Nuenen ligt in het zuidelijk zandgebied. De ondergrond wordt doorsneden door een aantal zuidoost-noordwest georiënteerde breuken, die de Roerdalslenk (Centrale Slenk) en het Peelblok (Peelhorst) begrenzen. Het plangebied ligt in de Roerdalslenk (Centrale Slenk). Deze slenk is opgevuld met een zandpakket van soms meer dan 15 meter dik.4 Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 115.000

11.700 jaar geleden), ontstond een steeds kouder en droger klimaat.5

Deze laatste ijstijd, het Weichselien is belangrijk geweest voor de vorming van het huidige landschap rond het plangebied. In deze periode (circa 115.000

11.700 jaar geleden) breidde het landijs zich sterk uit, maar bereikte Nederland niet. Tijdens een

groot deel van het Weichselien was de bodem permanent bevroren. Tijdens perioden van dooi werd door sneeuwsmelt- en regenwater veel sediment verspoeld. Hierbij zijn fluvioperiglaciale afzettingen gevormd en dalen ontstaan. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers en bestaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot de Formatie van Boxtel gerekend.6 Deze afzettingen zijn in het plangebied in de diepere ondergrond aanwezig. Ze bestaan hier uit zwak siltig, matig fijn zand. Later zijn de fluvioperiglaciale afzettingen bedekt met dekzand. In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, met name tijdens het Laat-Pleniglaciaal (circa 26.000 14.700

14.700 jaar geleden) en in sommige perioden van het Laat-Glaciaal (circa

11.700 jaar geleden), is de vegetatie grotendeels verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving optrad waarbij

dekzand werd afgezet.7 Dit zand is kalkloos, fijnkorrelig (150

nd en gesorteerd en arm aan grind. Het

zand wordt tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend. Het reliëf dat tijdens de dekzandafzetting is ontstaan, wordt gekenmerkt door vlaktes, depressies en dekzandkopjes, afgewisseld met langgerekte ruggen. In het Holoceen (vanaf circa 11.700 jaar geleden) werd het klimaat warmer en vochtiger. Het landschap is door geologische processen weinig meer veranderd. Het dekzand werd door de toenemende vegetatie vastgelegd en de beken sneden zich in, waarbij ze de natuurlijke laagten volgden, zoals de eerder gevormde dalen. Een voorbeeld hiervan is de Hooidonksche Beek die door Nuenen stroomt. Volgens de Geomorfologische kaart8 ligt het plangebied op dekzandwelvingen. Direct ten oosten van het plangebied liggen landduinen met bijbehorende vlakten en laagten. Circa 175 meter ten zuiden van het plangebied ligt een dalvormige laagte behorende bij de huidige Hooidonksche Beek.

3 Van den Blink & Kruithof, 2022. 4 Berendsen 2005. 5 Berendsen 2011. 6 Berendsen 2011. 7 Berendsen 2011. 8 Alterra 2019.

Pagina | 11

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Op het kaartbeeld van het Actueel Hoogtebestand Nederland 9 zijn de landduinen ten oosten van het plangebied te zien. Het plangebied ligt op hogere dekzandwelvingen waar langs het zuiden de Hooidonksche Beek stroomt. De maaiveldhoogte binnen het plangebied varieert van 17,5 tot 18,3 meter +NAP. Onder de bebouwing ligt het maaiveld hoger dan het noordoosten van het plangebied.

noorden van het plangebied loopt een zijweg hiervan. Het plangebied is nog steeds onbebouwd en in gebruik als bos. De eerste bebouwing staat weergeven op de topografische kaart van 1980. Het gaat om een woning me bijgebouw. Het perceel heeft een agrarische functie. De zijweg die ten noorden van het plangebied lag is niet meer aanwezig. Archeologische waarden In de omgeving van het plangebied (binnen een straal van 1 kilometer) is volgens de gegevens uit Archis3 één archeologisch monument en zijn meerdere archeologische waarnemingen en onderzoeksmeldingen bekend (Tabel 1). Monumentnummer 16.832 (circa 720 meter ten westen van het plangebied) Terrein met de oude dorpskern van Nuenen. Middeleeuwse bewoning voor 1250. Op de AMK-Noord Brabant zijn historische stads- en dorpskernen en clusters oude bebouwing als gebieden van hoge archeologische waarde aangegeven. Dit is op grond van het belang van deze locaties, waar de wortels van de huidige dorpen of steden kunnen liggen. De selectie en begrenzing van deze kernen is gebaseerd op 16de-eeuwse (Van Deventer) en vroeg 20e-eeuwse kaarten (Bonnebladen). Binnen deze contouren kunnen in de bodem resten van vroegmoderne en waarschijnlijk ook van Laat Middeleeuwse (vanaf circa 1300 AD) bewoning aangetroffen worden. Ook sporen van oudere bewoning kunnen aanwezig zijn.

Bedacht dient echter te worden dat de bewoning in de Vroege en Volle Middeleeuwen (tot circa 1300 AD) een meer dynamisch karakter gehad kan hebben en dat de plaats en grens ervan niet per se hoeft samen te vallen met die van de latere bewoning. Onderzoeken in de omgeving van het plangebied Zaakidentificatie 4629283100

Afstand Circa 470 meter

Soort onderzoek Bureauonderzoek door KSP

Omschrijving Op basis van bronnenonderzoek blijken er in het verleden

ten zuidoosten van

Archeologie in 2018.10

delfstoffen gewonnen te zijn binnen het plangebied (mogelijk

het plangebied

zand). Om deze reden worden er geen archeologische resten meer

binnen

het

plangebied

verwacht.

geen

vervolgonderzoek geadviseerd. 2449549100

Circa 625 meter

Veldkartering door RAAP in

De veldkartering is uitgevoerd na plagwerkzaamheden in

ten noordoosten

2014. 11

verschillende onderzoeksgebieden. Er is niet meer informatie

van het plangebied 2366345100

bekend in Archis/ DansEasy.

Circa 855 meter

Proefsleuvenonderzoek en

Binnen

ten westen van het

opgraving door Grontmij in

laatmiddeleeuwse vindplaats aangetroffen. het gaat om een

plangebied

2012.

omgracht woonterrein uit de circa de 13e tot 16e/17e eeuw.

het

plangebied

zijn

resten

van

een

Sporen bestaan uit greppels, grachten, (paal)kuilen en funderingen).

9 www.ahn.nl. 10 Van der Klooster, 2018.. 11 Rapportage niet beschikbaar; beschrijving in Archis 3. 12 Delporte et al., 2014..

Pagina | 12

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Zaakidentificatie 2062919100

Afstand Circa 470 meter

Soort onderzoek Booronderzoek door Grontmij

Omschrijving Op circa 35 centimeter beneden maaiveld is in een verstoorde

ten zuidoosten van

in 2003.13

laag een Wommersomkwartsiet afslag aangetroffen. Vanwege

het plangebied

de aanwezigheid in een verstoorde laag worden er geen verdere conclusies aan de vondst verbonden. Er is niet meer informatie bekend in Archis/ DansEasy.

Tabel 1. Overzicht van relevante Archismeldingen binnen een straal van 1 kilometer rond het plangebied.

Hieruit kan geconcludeerd worden dat er in de directe omgeving van het plangebied weinig onderzoeken uitgevoerd zijn. Op basis van hiervan kunnen vooralsnog geen uitspraken worden gedaan over onderhavig plangebied.

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er over de aard en ouderdom geen concrete uitspraak gedaan worden. Volgens het bureauonderzoek kan er echter gesteld worden dat er een hoge kans is op het aantreffen van vindplaatsen van jager-verzamelaars uit de periodes laat-paleolithicum en mesolithicum en een hoge kans op het aantreffen van vindplaatsen van sedentaire samenlevingen uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Het daarop aansluitende booronderzoek heeft aangetoond dat de top van de oorspronkelijke bodemopbouw ontbreekt ter plaatse van het erf (centrale en zuidelijke deel van het plangebied). De bodemopbouw ter plaatse van het erf bestaat uit een AC-profiel en is diepgaand verstoord. De verwachting voor alle perioden werd voor deze delen bijgesteld naar laag. De bodemopbouw in het noordelijk deel van het plangebied bestaat uit (deels) intacte veldpodzolgronden, waardoor de verwachting voor het aantreffen van zowel vindplaatsen van jager-verzamelaars uit de periodes laat-paleolithicum en mesolithicum als die van latere, meer sedentaire nederzettingen uit het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen gehandhaafd blijft. De lage archeologische verwachting voor late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd blijft laag.

Door de hoge verwachting voor de periode neolithicum tot en met vroege middeleeuwen kunnen sporen worden verwacht van nederzettingen, begravingen, agrarische productie, grondstofwinning, nijverheid en infrastructuur. Deze sporen worden niet verwacht voor de periode volle middeleeuwen tot en met nieuwe tijd, omdat voor deze periode een lage verwachting geldt.

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er geen concrete uitspraak gedaan worden over de omvang en begrenzing van een vindplaats. Maar mogelijk bevinden er zich vindplaatsen geheel of gedeeltelijk binnen de contouren van het plangebied.

4.4

Structuren en sporen

Bewoningsresten van jagers en verzamelaars kunnen voorkomen in de vorm van haardkuilen en vuursteenstrooiingen. Nederzettingsresten van sedentaire samenlevingen kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, bouwsteen, natuursteen) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen, waterputten, e.d.

13 Rapportage niet beschikbaar; beschrijving in Archis 3.

Pagina | 13

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Daarnaast kunnen sporen aangetroffen worden behorend tot agrarische activiteiten, zoals perceleringsgreppels, erfscheidingen, etc. Er dient tevens rekening gehouden te worden met de aanwezigheid van vloerniveaus, muurwerk en beerputten uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd.

4.5

Anorganische artefacten

Naar verwachting zullen met name anorganische artefacten worden aangetroffen tijdens het onderzoek. Het kan hierbij gaan om resten van aardewerk, metaal, bouwkeramiek, glas, natuursteen en mogelijk ook (bewerkte) vuursteen. De datering van de vondsten kan variëren vanaf het laat-paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.

4.6

Organische artefacten

De verwachting op het aantreffen van organische vondsten is relatief laag vanwege de lage grondwaterstand (GWT VIIIo) waardoor binnen 120 cm-mv geen organische resten worden verwacht. Enkel onder de grondwaterstand en in waterverzadigde contexten, zoals bijvoorbeeld een waterput, een diepe greppel of gracht, kunnen organische artefacten worden gevonden. Te denken valt hierbij onder andere aan voorwerpen van hout, vlechtwerk, textiel, been en leer.

4.7

Archeozoölogische en botanische resten

Bij het aantreffen van een waterverzadigde context of onder de grondwaterstand kunnen eveneens archeozoölogische en botanische resten worden aangetroffen. Het is ook mogelijk dierbegravingen aan te treffen van bijvoorbeeld runderen of paarden. Buiten de waterverzadigde context is de verwachting dat de botanische resten enkel in verkoolde toestand bewaard zijn gebleven. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om houtskool of zaden en pollen.

4.8

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen

Vanaf het maaiveld kunnen vondsten uit alle perioden aangetroffen worden. Eventueel aanwezige sporen uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd zullen naar verwachting pas vanaf de bouwvoor zichtbaar worden. Onder het opgebrachte antropogene pakket, dus in de top van de natuurlijke bodem die zich op circa 20 tot 40 cm onder het maaiveld bevindt, kunnen oudere sporen en/of vondsten worden aangetroffen vanaf het laat-paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Maar ook recentere sporen kunnen zich hier nog in aftekenen.

4.9

Gaafheid en conservering

Volgens het booronderzoek wordt de natuurlijke ondergrond afgedekt door een antropogeen opgebrachte bovengrond van circa 20 cm dikte. Over het algemeen kunnen (anorganische) vondsten en sporen onder zo n dek, alhoewel het vrij dun is, in goede toestand worden aangetroffen, omdat zij vaak gevrijwaard zijn gebleven van moderne ingrepen. Het booronderzoek heeft echter ook aangetoond dat er van de oorspronkelijke bodemopbouw slechts nog een deel aanwezig is binnen het plangebied. Dit houdt in dat de bovenkant van eventueel aanwezige sporen, naar verwachting, zal ontbreken. Vanaf de Papenvoortse Heide lopen er enkele kabels en leidingen (gas en laagspanning) naar de stallen. Deze kunnen plaatselijk voor verstoring van het bodemarchief hebben gezorgd. Pagina | 14

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

5. Doelstelling en vraagstelling 5.1

Doelstelling

Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting en gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen het onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders

Er is nog geen vindplaats aangetroffen, waardoor datering en complextype ontbreken. Daarom kan vooralsnog niet vastgesteld worden wat de relatie is van de eventueel aanwezige vindplaats in relatie tot de NOaA 2.0. In het eventueel op te stellen evaluatierapport zullen daarom nadere vragen met betrekking tot de NOaA geformuleerd worden. Verder zal bij het archeologisch onderzoek getracht worden om onderzoeksvragen

uit de regionale onderzoeksagenda

archeologie (SRE Milieudienst/Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant) te beantwoorden.

Regionale onderzoeksagenda erfgoed Zuidoost Brabant 2021 Verder zal bij het archeologisch onderzoek getracht worden om onderzoeksvragen uit de regionale onderzoeksagenda archeologie (SRE Milieudienst/Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant) te beantwoorden. 14

5.3

Vraagstelling

De vraagstelling voor een IVO-Proefsleuven betreft altijd het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor de te onderzoeken gebieden.

5.4

Onderzoeksvragen

Algemeen: Wat is de aard, datering, omvang, locatie (horizontaal en verticaal) van archeologische resten, grondsporen en structuren? Wat is de fysieke en inhoudelijke kwaliteit van archeologische resten, grondsporen en structuren? Hoe ziet de bodemopbouw binnen het plangebied eruit en wat zegt dit over de gaafheid van de eventueel aanwezige sporen? Wat is de synchrone en diachrone ensemblewaarde van de vindplaats met andere bekende vindplaatsen in de omgeving?

14 Drenth & Berkvens 2021.

Pagina | 15

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Hoe kan de vindplaats gewaardeerd worden op basis van de fysieke en archeologisch inhoudelijke kwaliteit? Welke waarde is er samenvattend te geven aan het onderzoeksgebied en de daarin te onderscheiden delen (binnen verticale en/of horizontale grenzen; complextypen, periode, sites)? Beschrijf en beredeneer de verschillen in waarde conform de waarderingstabel uit de KNA 4.1. Hoe sluiten de resultaten van het onderzoek aan bij die van het vooronderzoek? Hoe sluiten de resultaten van het onderzoek aan bij de NOaA?

Specifiek: Zijn er archeologische resten in situ bewaard gebleven, vanaf welke diepte en dient hier in de toekomst rekening mee te worden gehouden bij ontwikkelingen in het plangebied en de directe omgeving? Kan er op basis van dit onderzoek een uitspraak gedaan worden over de eventuele aanwezigheid van archeologische waarden bovenop het landduin? Kan het onderzoek licht werpen op de aard van de verstoring die elders binnen het plangebied heeft plaatsgevonden,

staat? Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied en hoe is de aangetroffen bodem gevormd? Wat is de datering van de archeologische vondsten en tot welke vondsttypen of vondst categorieën behoren zij? Wat is de landschappelijke ligging van de site(s). Meer in het bijzonder, wat is de geologische, geomorfologische en bodemkundige context? Is er sprake van (sub)recente verstoring en postdepositionele processen? Wat is de relatie tussen het gebruik en de geschiedenis van de onderzoekslocatie en de historische, historischlandschappelijke en overige cultuurhistorische aspecten van zijn omgeving? Waar en in welke mate is deze locatie geschikt voor paleo-ecologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek? Welke methoden zijn het meest kansrijk? Indien er geen archeologische resten of beperkte archeologische fenomenen (bijv. alleen losse vondsten zonder enige context) oplevert, welke verklaring kan hieraan worden gegeven? Is er bijvoorbeeld sprake van aantoonbare afwezigheid van bewoning en/of actief landgebruik, verstoringen van antropogene aard, beperking van de archeologische waarnemingsmogelijkheden als gevolg van bodemprocessen of beperking van de archeologische waarnemingsmogelijkheden als gevolg van werk- en/of weersomstandigheden?

Pagina | 16

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

6. Methoden en technieken 6.1

Methoden en technieken

Algemeen: Het onderzoek dient conform de in de vigerende KNA 4.1 (Centraal College van Deskundigen 2018) verwoorde richtlijnen te worden uitgevoerd. Aanvullend daarop geldt het volgende: Er werk, de vlakken, de profielen, de grondsporen in het vlak en de coupes. Tevens worden er van belangwekkende en/of kwetsbare vondsten op de plaats worden ook actiesenior KNAarcheoloog. Het onderzoek staat fulltime onder leiding van een senior KNA-archeoloog die archeologische gegevens conform de KNA documenteert. Ten behoeve van de aanleg van het vlak wordt een verdiepte put aangelegd om de bodemopbouw in kaart te brengen en de juiste hoogte van het aan te leggen vlak te bepalen. Bij de aanleg van- en het verdiepen tot het vlak zal gebruik gemaakt worden van een metaaldetector. De metaaldetector wordt ook gebruikt bij het couperen van sporen. Daarnaast wordt er ook de stort mee afgezocht. Bij het laagsgewijs verdiepen met de graafmachine dient men ook alert te zijn op archeologische mobilia (vuursteen, houtskool en/of crematieresten). Indien vuursteen, spikkels houtskool of crematieresten worden getraceerd, dan de dient op deze locatie niet verder verdiept te worden, maar wordt er ruim omheen gegraven, om nadien de locatie vervolgens met schep schavenderwijs te verdiepen. Indien er aanwijzingen zijn voor spoorvervaging (uitloging) zal een dieper controlevlak aangelegd moeten worden.

Tijdens het onderzoek wordt profiel- en vlakinformatie altijd gecombineerd. Dit houdt in dat profielen niet achteraf worden schoongemaakt, d.w.z. nadat het vlak reeds is onderzocht. Puinlagen en recente verstoringen worden laagsgewijs afgegraven tot het niveau van ongestoorde vlakken, nadat deze in het eerste vlak zijn gedocumenteerd. Alle sporen zullen worden voorzien van unieke volgnummers en geregistreerd worden op een daartoe geëigend formulier. Alle vlak-/laagvondsten worden in beginsel driedimensionaal ingemeten. Bij vijf of meer vondsten per m2 wordt in overleg met de bevoegde overheid gekeken en bepaald of deze verzamelwijze moet worden bijgesteld. Voor vondsten uit grondsporen geldt in principe dat de horizontale ligging bij grondsporen tot 1 m doorsnede niet verder wordt gespecificeerd. De verticale positie wordt per vulling vastgelegd, behalve als er sprake is van een homogene vulling. Pagina | 17

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

In het laatstgenoemde geval wordt de Z-waarde precies bepaald of wordt vastgelegd of materiaal zich bovenin, halverwege of onderin de vulling bevindt. Voor grondsporen met een diameter van 1 m of meer wordt inzake de vondstverzameling contact opgenomen met de bevoegde overheid. Ditzelfde geldt wanneer (dikke) vondstlagen worden aangetroffen. Vondsten zullen worden geregistreerd op een daartoe geëigend formulier en voorzien van een vondstnummer. Cultuurlagen worden steekproefsgewijs doorzocht op vondstmateriaal. Bij alle aan te leggen proefsleuven moet met de vondst van vuursteenconcentraties rekening worden gehouden, dit wordt als volgt gedefinieerd: Indien meer dan twee fragmenten antropogeen bewerkt vuursteen per 4 m² in het vlak worden vastgesteld, zonder dat een grondspoor kan worden herkend, kan een vuursteenconcentratie aanwezig zijn. Indien daarbij meerdere fragmenten (bewerkt) vuursteen of vuurstenen afslagen aangetroffen worden, dient er contact te worden opgenomen met de bevoegde over de te volgen strategie. Hoogtematen zullen worden genomen van de vlakken, het maaiveld en alle sporen in de proefsleuven. Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen, dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek sporen te worden gecoupeerd om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen.

Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid. Grotere sporen worden in secties of door middel van kwadranten onderzocht. Er wordt altijd een vlaktekening gemaakt, ook wanneer geen grondsporen of structuurresten zichtbaar zijn. Deze vlaktekening is altijd in het veld aanwezig (ook bij digitaal intekenen). Alle sporen, verstoringen en bodemverkleuringen worden ingetekend op de vlaktekeningen. Het puttenplan geeft een overzicht van alle werkputten en het gehanteerde meetsysteem. Metingen worden uitgevoerd in RD-stelsel. Sloten en greppels dienen zodanig gecoupeerd en leeg geschaafd te worden dat de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden. Tevens dient gelet te worden op het voorkomen van sporen in of onder de sloten en greppels (bijvoorbeeld door delen van de greppels in de lengterichting te couperen). Bij het aantreffen van bijzondere archeologische resten buiten de archeologische verwachting (zie hoofdstuk 4) worden opdrachtgever, depotbeheerder en bevoegde overheid onmiddellijk gewaarschuwd. In gezamenlijk overleg tussen de partijen zal vervolgens worden bepaald hoe met deze resten dient te worden omgegaan.

Alle sporen worden gedocumenteerd door de gecoupeerde sporen gebeurt op schaal 1:50. Coupes en profielen zullen ook worden gefotografeerd en getekend. Dit dient te gebeuren op schaal 1:20.

Pagina | 18

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Bij het aantreffen van verstoringen dienen deze te worden verklaard en gedateerd. Er kan, anders gezegd, niet

Indien archeozoölogische resten worden aangetroffen worden deze volledig geborgen en wordt niet volstaan met het nemen van een monster. Wanneer de sporen daartoe geschikt zijn, moeten alle sporen van één en dezelfde structuur bemonsterd worden ten behoeve het verzamelen van macroresten. Voor deze systematische monstername dient een specialist in het veld geraadpleegd te worden. Bij het aantreffen van waterputten/beerputten dient de aard en diepte ervan te worden vastgesteld d.m.v. boringen. Couperen/onderzoeken dient in het vervolgonderzoek plaats te vinden. Bij het aantreffen van vermoedelijke graven dient een segment te worden uitgenomen om de aard van het spoor en de datering vast te stellen. Daarna dient het, vanwege de kwetsbare aard, direct (tijdens het IVO-P) te worden opgegraven. Waar mogelijk en relevant voor de onderzoeksvragen worden monsters genomen voor 14C of dendrochronologische dateringen en voor botanisch onderzoek uit kansrijke sporen. Bij het aantreffen van sporen van uitzonderlijke aard wordt contact opgenomen met de bevoegde overheid. Aan het einde van het veldwerk worden de opdrachtgever en de bevoegde overheid op de hoogte gebracht voor de eerste resultaten van het onderzoek.

6.2

Strategie

Voor de start van het veldwerk wordt de bevoegde overheid op de hoogte gebracht van de aanvangsdatum van het veldwerk. Dit dient minimaal een week voor aanvang te gebeuren. Rekening houdend met een optimale spreiding van de proefsleuven en de geomorfologie van het landschap, is een puttenplan gemaakt (bijlage 2). In totaal worden vijf proefsleuven aangelegd met afmetingen van 25 bij 4 meter en met een totale oppervlakte van 500 m2. Dit is gelijk aan 9% van de geplande bodemingreep die nodig is voor de voorgenomen ontwikkeling, wat doorgaans als voldoende beschouwd om eventueel aanwezige archeologische waarden op te sporen.15 De exacte locatie van de proefsleuven wordt echter bepaald door de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog ter plaatse, die beter kan inschatten of de gekozen locatie ook toepasbaar is in de praktijk. M.a.w. indien een put gepland is, maar dit in de praktijk niet haalbaar of logisch is, kan hiervan afgeweken worden. De putten zullen genummerd worden in oplopende volgorde. Ondanks dat er verschillende periodes verwacht worden, kan er vermoedelijk volstaan worden met de aanleg van één vlak. Het onderzoek is erop gericht om een eventueel aanwezige vindplaats te waarderen op basis van de fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Daartoe dient het vondstmateriaal verzameld te worden en een deel van de aanwezige sporen onderzocht te worden.

Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen, dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek sporen te worden gecoupeerd om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten.

15 Borsboom en Verhagen, 2009.

Pagina | 19

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen. Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid. Om zoveel mogelijk informatie te bewaren voor een eventuele opgraving, dienen sporen niet afgewerkt te worden. Tenzij reeds tijdens het proefsleuvenonderzoek al duidelijk is dat de vindplaats niet behoudenswaardig is. Indien er sprake is van een zeer lage sporen dichtheid (maximaal twee per werkput)is dan worden alle sporen gecoupeerd en afgewerkt. Indien sporen of structuren aangetroffen worden, die zich buiten de bouwput voortzetten, wordt de opgravingsput ter plekke uitgebreid, voor zover dat zinvol en noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen. Bij bijzondere en/of in situ behoudenswaardige vondsten dient overleg plaats te vinden met de bevoegde overheid, diens adviseur en de opdrachtgever over de te volgen strategie, vóórdat deze verwijderd mogen worden. Richtlijn bij het onderzoek is de Veldhandleiding Archeologie. Het veldwerk vindt plaats conform de vigerende versie van de KNA (4.1).

Vanwege de, conform de KNA, verplichte aanwezigheid van een senior KNA archeoloog bij de aanleg van het eerste vlak, dient er in het veld een senior KNA archeoloog aanwezig te zijn. Deze dient relevante ervaring te hebben met betrekking tot opgraven van dergelijke vindplaatsen en dient er tevens ook op toe te zien dat er tijdens het veldwerk aangestuurd wordt op het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Bovendien kan 50 m2 extra worden onderzocht als dit noodzakelijk blijkt om tot een goede waardestelling te kunnen komen. De beslissing om deze optionele vierkante meters te ontgraven zal vooraf worden overlegd tussen de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog en de bevoegde overheid (of diens adviseur). De opdrachtgever zal vervolgens op te hoogte worden gesteld.

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters

Conform OS11 / OS11wb en de KNABij bijzondere of kwetsbare vondsten zullen materiaalspecialisten ingeschakeld worden voor de berging. Mochten deze niet beschikbaar zijn, zullen dergelijke vondsten en-bloc worden gelicht. Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

6.4

Structuren en grondsporen

Een nederzetting dan wel huisplaats uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen zal zich met kenmerken door de aanwezigheid van paalgaten/kuilen, spiekers, waterputten, greppels, boerderijplattegronden, en andere erfstructuren. Grondsporen worden gecoupeerd voor zover nodig om de onderzoeksvragen te beantwoorden (bijv. aard, datering, conservering, gaafheid). Indien het aantal sporen gering is (circa 1 of 2 per put), zullen alle sporen worden gecoupeerd en afgewerkt. Uitzondering hierop vormen zeer grote sporen als water- of beerputten. Hiervan zal getracht worden de diepte vast te stellen d.m.v. een boring. Indien geschikt wordt de boorkern bemonsterd voor archeobotanisch onderzoek. Sporen behorend bij een één gebouw worden zoveel mogelijk in dezelfde richting gecoupeerd. Pagina | 20

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

ter documentatie en voor publicatiedoeleinden. Bovendien dient in iedere werkput een aantal representatieve

Resten uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog worden behandeld als archeologische resten.

6.5

Aardwetenschappelijk onderzoek

Van iedere proefsleuf dient een goede bodemkundige beschrijving te worden opgesteld om inzicht te krijgen in de landschappelijke en bodemkundige context van het onderzoeksgebied (o.a. benaming van horizonten, textuur en bodemtype, zie KNA 4.1 - voor nadere specificaties OS05). Hiervoor dienen in de in geomorfologisch/bodemkundig meest informatieve zijde (of, als dit overal gelijk is, in de lange zijde) van de sleuf, minimaal twee profielopnames van twee meter breed gemaakt te worden, waarvan één profiel in de vorm van een kijkgat wordt aangelegd. Deze dienen te worden gefotografeerd, getekend en beschreven. De beschrijving van de profielen kan worden opgesteld door de KNA-archeoloog, tenzij er sprake is van een zodanig complex profiel dat de KNA-archeoloog of de senior KNA-archeoloog hiervoor ontoereikende kennis heeft (uitgezonderd antropogene lagen). In dat geval dient de beschrijving plaats te vinden door een fysisch geograaf. De tekening van de profielen dient op schaal 1:20 te gebeuren; hierop moeten tevens de NAP-hoogtes en de grens met het opgravingsvlak worden aangegeven. Verder dient bij afwijkende patronen in de bodemopbouw of grondsporen in de putwand (te denken valt aan lokale depressies, afvallagen, restanten van oud loopvlak et cetera) het hele profiel te worden getekend en gefotografeerd (schaal 1:20).

De profielen worden beschreven en getekend op basis van archeologica, textuur, kleur, structuur en lithostratigrafie. Indien sprake is van bijzondere fenomenen als veen- of oude cultuurlagen, dan worden deze selectief (d.w.z. in relatie tot de onderzoeksvragen) bemonsterd voor pollenanalyse en/of slijpplaatonderzoek. Hiertoe wordt aanvullend in het veld een specialist geraadpleegd.

6.6

Anorganische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Alle vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal met de opdrachtgever en de bevoegde overheid

na overleg

specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of

ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten. Indien er sprake is van vondsten van groot belang of vondsten welke aanvullende kosten met zich meebrengen zal hierover eerst overleg gepleegd worden met de initiatiefnemer en de bevoegde overheid. (fragmenten van) Kookpotten (ongeglazuurd) uit een gesloten context zullen met handschoenen aan in het veld worden verpakt met aluminiumfolie. Dit om eventueel residu-onderzoek mogelijk te maken. Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd. Monsters worden uitsluitend genomen voor zover ze bijdragen aan beantwoording van de vraagstelling. Datering en aard zijn hierbij de belangrijkste selectiecriteria. Pagina | 21

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

geborgen kunnen worden, dienen deze tijdelijk te worden afgedekt door betonplaten zonder hijsogen (géén Stelcon).

6.7

Organische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Organische vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid

specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd

en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten. In het veld zullen ze een tijdelijke verpakking krijgen om verslechtering van de conditie te minimaliseren. Dergelijke vondsten worden dagelijks afgevoerd naar beter controleerbare omstandigheden. Bij het aanleveren van kwetsbare materialen aan specialisten (derden) worden afspraken gemaakt over de bewaarcondities van de aangeleverde materialen.

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Ten behoeve van paleo-ecologisch onderzoek zullen sporen en lagen worden bemonsterd conform de leidraad KNA Eerste hulp bij Kwetsbaar vondstmateriaal, zowel door middel van algemene bodemmonsters als door middel van slaan van pollenbakken.

6.9

Overige resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Overige resten worden behandeld als de hierboven genoemde artefacten met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal

na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid

specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

6.10

Dateringstechnieken

Als uitgangspunt geldt de KNA leidraad Veldhandleiding Archeologie. In afwijking daarvan of in aanvulling daarop geldt: Indien relevant worden monsters genomen ten behoeve van 14C en/of dendrochronologisch onderzoek, bij voorkeur uit kansrijke sporen of lagen; Indien relevant worden ten behoeve van een datering van een onbekende cultuurlaag/oude loop- of vegetatie horizont monsters genomen voor een OSL-datering. Dit gebeurt door bemonstering van de laag zelf, als mede de erboven en eronder gelegen laag; Monsters worden door of in overleg met een specialist verzameld; De leidinggevende is verantwoordelijk voor de integratie van de dateringen in het standaardrapport en ziet er op toe dat de dateringsgegevens worden verwerkt in de opgravingsdatabase. Pagina | 22

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

6.11

Beperkingen Indien munitie of andere niet gesprongen explosieven worden aangetroffen zal melding worden gedaan aan de betrokken instanties en alarmdiensten. Eveneens zal met de OCE-deskundigen worden overlegd. De werkzaamheden worden bij aantreffen stilgelegd. In geval van grondwateroverlast of overlast van hemelwater dienen grondwaterbemaling of pompen aanwezig te zijn. Hiervoor dient door de opdrachtgever zorggedragen te worden. In geval van waarneembare verontreiniging zullen de werkzaamheden worden stilgelegd.

Pagina | 23

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

7. Uitwerking en conservering 7.1

Evaluatierapport Na het veldwerk en na de technische uitwerking wordt door de projectleider

zo nodig na specialistisch advies- een

evaluatierapport opgesteld volgens specificatie OS12, tenzij door projectleider en archeologisch adviseur van de bevoegde overheid bij overleg tijdens of na het veldwerk is vastgesteld dat direct met het eindrapport kan worden begonnen. In het evaluatierapport worden de bevindingen van het veldwerk samengevat en wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse van sporen, monsters en vondsten (waaronder laboratoriumonderzoek), voor de conservering van objecten en voor de opzet van het eindrapport, waaronder de keus van de te tekenen, te fotograferen en af te beelden objecten. Voorgesteld wordt welke vondsten en monsters niet bewaard (gedeponeerd) hoeven te worden. Geëvalueerd wordt in welke mate de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden en of voor de uitwerking gewijzigde of aanvullende onderzoeksvragen gesteld moeten worden. Geëvalueerd wordt of aanvullende of gewijzigde eisen gesteld moeten worden aan de hieronder genoemde eisen van uitwerking en conservering. Het evaluatierapport wordt binnen zes weken na het veldwerk digitaal bij de opdrachtgever ingediend. Deze dient het evaluatierapport ter beoordeling voor te leggen aan de bevoegde overheid. Het evaluatierapport wordt getoetst en vastgesteld door de bevoegde overheid en fungeert daarna als aanvulling van dit Programma van Eisen.

Na vaststelling van het evaluatierapport door de bevoegde overheid geeft de vergunningaanvrager opdracht tot uitwerking, rapportage en conservering volgens het vastgestelde evaluatierapport, rekening houdende met de vastgestelde termijn voor oplevering van het concepteindrapport. Na goedkeuring van het evaluatierapport vindt de wetenschappelijke uitwerking plaats, waarbij materiaal- en andere specialisten worden ingeschakeld, eventueel laboratoriumonderzoek plaatsvindt, objecten worden getekend en gefotografeerd en geconserveerd. De resultaten van het veldwerk worden geanalyseerd. Vondsten en monsters worden verder gewaardeerd en geanalyseerd en de gegevens worden verwerkt in teksten en in een database.

7.2

Structuren, grondsporen en vondstspreidingen

Uitwerking van de aangetroffen sporen en structuren dient conform de eisen in de KNA, versie 4.1 en bijbehorende protocollen te worden uitgevoerd. Sporen worden minimaal uitgewerkt tot op het niveau dat noodzakelijk is om bovengenoemde onderzoeksvragen en eventueel aanvullend gestelde vragen te beantwoorden. De beschrijving van de sporen dient zoveel mogelijk in te gaan op de aard, karakter, datering, gaafheid en conservering van de aangetroffen vindplaatsen. Alle gekarakteriseerde vondsten, sporen en structuren worden geregistreerd in een digitaal gegevensbestand en worden afgebeeld op een allesporenkaart of op (bij een complexe stratigrafie) op gecombineerde vlaktekeningen.

Pagina | 24

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

Typochronologische analyse en determinatie van structuren en sites vindt plaats binnen het kader van de archeoregio. Alle sporen en structuren worden afgebeeld op een allesporenkaart (ASK) voorzien van het landelijke coördinatengrid. Daarnaast wordt per periode een overzichtskaart gemaakt van alle sporen en structuren. Tenslotte zal nog een overzichtskaart worden gemaakt van de landschappelijke situatie met de sporen daarop geprojecteerd. In de synthese van de onderzoeksbevindingen wordt de analyse van bodemopbouw, sporen, vondsten en monsters en andere gegevens in logisch verband geplaatst, voorzien van deugdelijke argumentatie, referenties aan de wetenschappelijke literatuur en ondersteun breder (ten minste regionaal) kader geplaatst.

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens

Fysisch-geografische analyse (beschrijving bodemopbouw, analyse van gaafheid) vindt zoveel mogelijk plaats binnen de technische uitwerking. In de analyse dient in ieder geval de (paleo)landschappelijke context voor de aangetroffen activiteiten en functies beredeneerd te worden (locatiekeuzeanalyse) en de wisselwerking tussen antropogeen landgebruik en de vorming van het landschap. Hierbij dient ook de relatie met de aangetroffen archeologische resten te worden behandeld.

7.4

Anorganische artefacten

Alle geselecteerde anorganische artefacten worden per spoor, laag en vondstnummer beschreven en gedetermineerd in een digitaal gegevensverband, conform het Archeologisch Basis Register (ABR) of andere in de beroepsgroep geldende richtlijnen (bijv. Deventer Classificatiesysteem voor post/middeleeuws aardewerk en glas), indien hierdoor meer details te vergaren zijn. De beschrijving wordt voorafgegaan door motivatie t.a.v. selectie van materiaal. Al het aangetroffen vondstmateriaal wordt gewassen (tenzij niet toegestaan in verband met de conservering). Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. Deze specialist beoordeelt of er extra maatregelen voor de berging of conservering getroffen moeten worden. De vondsten worden goed verpakt zodat de conditie van het materiaal zo optimaal mogelijk blijft. Van metaalvondsten, waarvan de aard niet duidelijk is, wordt een röntgenfoto gemaakt. Voor de evaluatiefase worden alle vondsten op basisniveau geanalyseerd en geteld (minimaal op niveau van vondstcategorie). Een senior specialist materialen zal het vondstmateriaal analyseren en determineren.

Hij/zij doet vervolgens een uitwerkingsvoorstel welke wordt opgenomen in het evaluatierapport (Welke vondsten analyseren, bijzondere contexten, vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de stort of het vlak oppervlakkig bekijken of juist niet?) De uitwerking zal eveneens door een senior KNA-specialist materialen worden uitgevoerd. Per materiaalcategorie wordt een rapportage opgesteld waarbij minimaal een overzicht van het aangetroffen materiaal wordt gepresenteerd, sleutelvondsten en/of nieuwe types worden uitgelicht, kenmerkende objecten worden afgebeeld middels foto en/of tekening. Bijzonderheden worden beschreven en afgebeeld. Specifieke onderzoeksvragen uit onderhavig PvE worden beantwoord. In de bijlagen van het rapport wordt een vondstenlijst gepresenteerd. De informatie uit de deelrapportages wordt meegewogen in het beantwoorden van de onderzoeksvragen en het opstellen van de synthese.

Pagina | 25

Programma van Eisen Papenvoortse Heide 3 te Nuenen/IVO-p

7.5

Organische artefacten

Al het aangetroffen vondstmateriaal wordt gewassen (tenzij niet toegestaan in verband met de conservering). Vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de stort of het vlak worden slechts oppervlakkig bekeken en slechts bij bijzondere vondsten nader beschreven en geanalyseerd. Een archeoloog (senior KNA-specialist materialen) zal het vondstmateriaal analyseren en determineren middels een quickscan ten behoeve van de evaluatie. Deze specialist of een senior KNA-archeoloog beoordeelt of er extra maatregelen voor de berging of conservering getroffen moeten worden. De vondsten worden goed verpakt zodat de conditie van het materiaal zo optimaal mogelijk blijft. Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. In de evaluatiefase dienen de monsters te worden gescand zodat duidelijk is of deze de gestelde onderzoeksvragen kunnen beantwoorden. Indien noodzakelijk voor de beantwoording van de onderzoeksvragen dienen de betreffende vondsten te worden voorgelegd aan een materiaalspecialist. Per materiaalcategorie wordt een rapportage opgesteld waarbij minimaal een overzicht van het aangetroffen materiaal wordt gepresenteerd, sleutelvondsten en/of nieuwe types worden uitgelicht, kenmerkende objecten worden afgebeeld middels foto en/of tekening. Bijzonderheden worden beschreven en afgebeeld. Specifieke onderzoeksvragen uit onderhavig PvE worden beantwoord.

In de bijlagen van het rapport wordt een vondstenlijst gepresenteerd.

7.6

Archeozoölogische en -botanische resten

Monsters voor botanische macroresten en palynologische resten worden na het veldwerk, op grond van de kwetsbaarheid, direct overgedragen aan de betreffende specialist voor de bepaling van de kwaliteit en het archeologisch potentieel. In de evaluatiefase dienen de monsters te worden gescand, zodat duidelijk is of deze de gestelde onderzoeksvragen kunnen beantwoorden. Hout wordt eveneens op grond van de kwetsbaarheid, al tijdens het veldwerk of daar onmiddellijk na overgedragen aan de betreffende specialist. Het hout wordt al in de evaluatiefase volledig beschreven en gedetermineerd. Er worden keuzes gemaakt voor dendrochronologisch onderzoek en eventueel te conserveren stukken. De uitwerking zal eveneens door een senior specialist materialen worden uitgevoerd. Per materiaalcategorie wordt een rapportage opgesteld waarbij minimaal een overzicht van het aangetroffen materiaal wordt gepresenteerd, sleutelvondsten en/of nieuwe types worden uitgelicht, kenmerkende objecten worden afgebeeld middels foto en/of tekening. Bijzonderheden worden beschreven en afgebeeld. Specifieke onderzoeksvragen uit onderhavig PvE worden beantwoord. In de bijlagen van het rapport wordt een vondstenlijst gepresenteerd.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15625204/2