Biodiversiteitsplan Nuenen 2025-2035

BEDREIGINGEN

De belangrijkste bedreigingen zijn verdroging en, door stikstofdepositie, verrijking en

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

Heikikker, levendbarende hagedis, heideblauwtje, zwarte specht, patrijs, geelgors, eekhoorn, das, kleine zonnedauw, struikhei.

•

Gecertificeerd bosbeheer: in de bos- en natuurgebieden wordt gewerkt volgens de richtlijnen van FSC®, Gedragscode soortenbescherming en Gedragscode natuurbeheer. Omvormen van op houtproductie gericht naaldbos naar gemengd bos om biodiversiteit en hydrologische situatie te verbeteren. Aanplanten van loofbomen op plekken waar voldoende lichtinval is en behouden van naaldbomen als horstbomen. Dit wordt al toegepast in de bossen in eigendom van de gemeente, maar gebeurt nog niet structureel in bossen die in eigendom zijn van derden.

BEHEER VAN HEIDE EN VENNEN

• •

•

Behoud en herstel van de kwaliteit van heide(relicten) en vennen. Verbossing van heide tegengaan door gericht beheer, bijvoorbeeld door verwijderen van zaailingen. Voorkomen van uitdroging en verlanding van vennen.

37

STIMULEREN VAN BIODIVERSE AKKER- EN WEIDECOMPLEXEN

•

•

Taak gemeente: openstellen Stimuleringsregeling Landschap voor boeren en inwoners. Grondeigenaar: aanleggen van bloemrijke akkerranden door spontaan opkomende vegetatie ruimte te geven of in te zaaien met inheems plant- en zaaigoed, zoals gele ganzerik, bolderik en korenbloem.

4.5 HOEVEN EN KAMPEN HUIDIGE SITUATIE

Rondom de kernen Nuenen, Gerwen en Nederwetten ligt een kleinschalig, onregelmatig verkaveld cultuurlandschap met kenmerkende bolvormige akkers, houtsingels, geriefbosjes en natte weilanden. Dit landschap biedt onderdak aan een breed scala aan soorten, waaronder patrijs, veldleeuwerik, korenbloem en das. BEDREIGINGEN

Verlies van landschapselementen door schaalvergroting en intensiever landgebruik vormt een bedreiging voor de biodiversiteit in dit landschap. Vermesting en het verdwijnen van natuurlijke structuren, zoals houtsingels en

38

akkerranden, kunnen leiden tot een afname van soortenrijkdom. GEWENSTE SITUATIE

Behoud en herstel van cultuurhistorische elementen als houtsingels, bolvormige akkers en geriefbosjes is essentieel voor de biodiversiteit in dit landschapstype. Door akkerranden aan te leggen met inheemse planten kan een gunstige leefomgeving gecreëerd worden voor vogelsoorten zoals veldleeuwerik en patrijs. Verder is het bevorderen van biodiverse boerenerven een belangrijke maatregel om de ecologische waarde van het gebied te verhogen. DOELSOORTEN

Iepenpage, boerenzwaluw, ooievaar, patrijs, steenuil, das, eekhoorn, korenbloem en eenstijlige meidoorn. MAATREGELEN HERSTEL VAN BLOK- EN MOZAÏEKVERKAVELING

Het herstellen en versterken van de kleinschalige agrarische structuur met weides en karakteristieke bolle akkers. • Uitrollen Brabant Behaagt binnen Van Gogh Nationaal Park. • Aanleggen en herstellen van houtwallen en

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

• • •

hagen met streekgebonden plantensoorten. Verschralen door beweiden en hooien van weides. Aanleggen van bloemrijke akkerranden. Openstellen Stimuleringsregeling Landschap.

BEDREIGINGEN

Verlies van groen door verstening van o.a. tuinen, bouwen in kernrandzones waardoor verbinding met het omliggende landschap (deels) verloren gaat en afname van voortplantings- en verblijfplaatsen door isoleren van gebouwen.

STIMULEREN VAN BIODIVERSITEIT OP BOERENERVEN

• • •

Openstellen ErvenPlus. Realiseren van diverse, inheemse beplanting en rommelhoekjes. Plaatsen van nestkasten en aanleggen van poelen.

4.6 DORPEN EN KERNEN HUIDIGE SITUATIE

Binnen de kernen en bedrijventerreinen van Nuenen, Gerwen en Nederwetten zorgen tuinen, bermen, (laan)bomen en parken voor een groen karakter. In de groenstructuren is de verschillende ontstaansgeschiedenis van de dorpen terug te zien. Onder andere door laanbeplanting aan historische wegen worden verbindingen met het landschap in het buitengebied gevormd.

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

GEWENSTE SITUATIE

In de bebouwde omgeving is échte natuur te vinden die insecten, vogels en zoogdieren voedsel, veiligheid en voortplantingsplekken biedt. Deze natuur staat in verbinding met het omliggende landschap en de daar aanwezige natuurgebieden. Daarnaast draagt het groen bij aan het klimaatbestendig worden van de dorpen, doordat het onder andere schaduw biedt tijdens warme dagen en bijdraagt aan het vasthouden van water. Deze groene woon- en leefomgeving zorgt ervoor dat mensen meer in beweging en in contact met andere mensen komen en zich mede daardoor fysiek en mentaal beter voelen. Ook leveren de bewoners een bijdrage aan het bevorderen van biodiversiteit in hun eigen leefomgeving.

39

DOELSOORTEN

Kleine watersalamander, dagpauwoog, huismus, gierzwaluw, dwergvleermuis sp., eekhoorn, egel, klimop en wilde lijsterbes.

plantensoorten soorten, zoals de 40 van 040 van gemeente Eindhoven. STIMULEREN VAN NATUURINCLUSIEF BOUWEN

MAATREGELEN AANLEGGEN VAN POELEN EN VIJVERS

•

• •

(Stimuleren van) aanleg van poelen en vijvers, bij voorkeur met een flauw talud gericht op het zuiden in de openbare ruimte. Ook worden wadi’s in woonwijken en op bedrijventerreinen aangelegd. Aanleggen van natuurvriendelijke oevers. Oeverbegroeiing (twee)jaarlijks gefaseerd maaien.

BEHEER VAN WEGBERMEN, PARKEN EN PLANTSOEN

•

• • •

•

40

Gericht op realiseren van bloemrijke bermen en weides, afhankelijk van functie in de openbare ruimte. Ecologisch beheer; extensief maaien en afvoeren van gras. Eventueel inzaaien van inheems streekeigen kruidenmengsels. Inzet van IVN voor stukken bermen of grasvelden om te zetten naar bijenvlinderveldjes. Opstellen van een lijst van gewenste

De gemeente streeft ernaar natuurinclusief (ver)bouwen en ontwerpen de norm te maken binnen de gemeente in 2028. • Opstellen van prestatie-eisen voor natuurinclusief (ver)bouwen en renoveren. Deze eisen worden verankerd in een omgevingsprogramma. • Onderzoeken of subsidieregelingen opgezet kunnen worden die natuurinclusief (ver) bouwen en renoveren stimuleren. VERGROTEN BOMENBESTAND EN VERMINDEREN OPPERVLAK VERHARDING

• • •

Aanplanten van extra bomen in dorpen en kernen. Aanplant en beheer gericht op vergroten boomkroonvolume. Omvormen van overbodige verharding naar groen.

VERGROTEN BETROKKENHEID INWONERS BIJ BIODIVERSITEIT

•

Stimuleren en ondersteunen van buurt- en

• •

•

•

bewonersinitiatieven voor vergroening. Faciliteren van buurtprojecten zoals vlindertuinen en bijenburchten. Betrekken van inwoners bij biodiversiteitsinitiatieven vanuit gemeente en succesverhalen delen. Organiseren van informatie- en inspiratiebijeenkomsten over belang van biodiversiteit en hoe je als inwoner bij kan dragen aan het versterken daarvan. Delen van handige tips en links naar informatie om (samen) de natuur te versterken, o.a. via de gemeentewebsite en sociale mediakanalen.

KLIMAATADAPTIEVE LEEFOMGEVING

De doelen beschreven in het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 dragen bij aan het verminderen van hitte, droogte en wateroverlast in de gemeente Nuenen. In het plan worden diverse maatregelen benoemd om bij te dragen aan een klimaatadaptieve omgeving. Een aantal van deze maatregelen draagt ook bij aan de biodiversiteit: • Aanleggen van waterberging en waterbuffers: bij de aanleg van wadi’s in bestaande of nieuwe wijken wordt niet alleen ingezet op waterbeheer, maar ook

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

•

op de versterking van biodiversiteit. Door wadi’s te combineren met bloemrijke beplanting en vegetatie die bestand is tegen wisselende omstandigheden, ontstaan een waardevol ecosysteem voor flora en fauna. Wadi’s die regelmatiger langer water vasthouden zijn aantrekkelijk voor bijvoorbeeld libellen en kikkers. Afkoppelen stimuleren bij bedrijven en bewoners: het bergen van water op percelen van bedrijven of particulieren draagt bij aan een gezondere bodem en meer vocht voor planten en bomen. Zij trekken op hun beurt fauna aan, zoals insecten en vogels.

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

41

MONITORING EN EVALUATIE HOOFDSTUK 5:

42

5.1 MONITORING VAN DE VOORTGANG NIEUWE MONITORING

De voortgang van het biodiversiteitsplan dient te worden gemonitord aan de hand van concrete indicatoren die de effectiviteit van de genomen maatregelen meten. Daarbij zal gebruik worden gemaakt van bestaande monitoringssystemen en worden, waar nodig, nieuwe monitoringsmethoden ontwikkeld.

•

•

BESTAANDE MONITORING

•

•

•

Monitoring bermen: gemeente Nuenen heeft van 2020 tot 2024 twee keer per jaar de soortenrijkdom van vegetatie in bermen gemonitord. Voor 2025 worden de bermen steekproefsgewijs gemonitord, op basis van Nationale Databank Flora en Fauna gegevens die weergeven waar interessante soorten in de laatste drie jaar zijn waargenomen. Op basis van deze resultaten wordt het bermbeheer aangepast. Daarnaast vindt incidentele bermmonitoring plaats door vrijwilligers van het IVN. Monitoring eikenprocessierups: de gemeente monitort het voorkomen van de eikenprocessierups en neemt indien nodig maatregelen.

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

• •

•

Monitoring faunapassages: de gemeente gaat een plan opstellen om de effectiviteit van faunapassages te monitoren. Voor een structurele monitoring van de kwaliteit van de biodiversiteit in Nuenen wordt een monitoringsplan volgens kennisdocument Basiskwaliteit Natuur opgesteld en gevolgd. Hiermee wordt de populatie-ontwikkeling van algemeen voorkomende soorten gevolgd. Gevonden trends geven belangrijke inzichten in de effectiviteit van genomen maatregelen. Als de leefgebieden van algemeen voorkomende soorten op orde zijn vergroot dit ook de kansen voor de wat meer bijzondere soorten, waaronder de doelsoorten genoemd in paragraaf 2.5. Monitoring gericht op de geselecteerde doelsoorten per landschapstype. We streven naar een gemeentebrede monitoring voor planten in de openbare ruimte eenmaal per tien jaar. Voor vogels en amfibieën doen we dit eenmaal per vijf jaar. Via het Soortenmanagementplan monitoren we gebouwgebonden diersoorten zoals vleermuizen en vogels in het kader van verduurzaming van woningen.

43

NIEUWE INDICATOREN

Naast de bovengenoemde monitoring, moeten er nieuwe concrete indicatoren vastgesteld worden om de voortgang van alle maatregelen in het biodiversiteitsplan in de periode 20252035 te meten. Dit kan bijvoorbeeld door het vastleggen van het aantal: • Gerealiseerde (kilo)meters aan ecologische verbindingszones in een aaneengesloten Natuurnetwerk. • Gerealiseerde faunapassages. • Vierkante meters aan natuurinclusief ingerichte openbare ruimte. • Bouw- en renovatieprojecten dat voldoet aan de gestelde natuurinclusieve eisen.

Daar waar de huidige monitoring en (nieuwe) indicatoren niet toereikend zijn, zullen nieuwe monitoringsmethoden uitgewerkt moeten worden.

5.2 EVALUATIE EN BIJSTELLING Het biodiversiteitsplan wordt regelmatig geëvalueerd om de effectiviteit te beoordelen en indien nodig bij te stellen. EVALUATIEMOMENTEN

• •

De mate van stimulering van bewoners en verschillende organisaties om bij te dragen aan biodiversiteit kan bepaald worden door middel van het aantal: • Inwoners, agrariërs, ondernemers en natuurorganisaties dat deelneemt aan (zelf geïnitieerde) groene initiatieven. • Samenwerkingen met terreinbeherende organisaties, bedrijven en kennisinstellingen op het gebied van biodiversiteit. • Aangevraagde gemeentelijke subsidies op het gebied van biodiversiteit.

44

Tussentijdse evaluatie van het biodiversiteitsplan vindt plaats na 5 jaar. Een grondige eindevaluatie vindt plaats na 10 jaar, aan het einde van de looptijd van het biodiversiteitsplan.

PROCEDURE BIJSTELLING

De evaluaties van het biodiversiteitsplan gebeuren aan de hand van de verzamelde monitoringsdata en nieuwe inzichten. Op basis hiervan kan het biodiversiteitsplan bijgesteld worden, waarbij de bijstellingsprocedure de volgende stappen omvat: 1. Analyse: de monitoringsresultaten worden geanalyseerd en vergeleken met de

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

doelstellingen. Nieuwe wetenschappelijke inzichten en relevante ontwikkelingen worden meegenomen. 2. Consultatie: partijen die deelnemen aan biodiversiteitsprojecten of deze geïnitieerd hebben worden geraadpleegd om hun feedback te verzamelen over de voortgang en eventuele knelpunten. 3. Aanpassing: indien nodig wordt het biodiversiteitsplan bijgesteld. Dit kan bijvoorbeeld inhouden dat maatregelen worden aangepast, dat er nieuwe maatregelen worden toegevoegd of dat de planning wordt bijgesteld. 4. Implementatie: de aangepaste versie van het biodiversiteitsplan wordt geïmplementeerd. Door de voortgang op deze manier te blijven monitoren en evalueren en het plan bij te stellen, zorgt gemeente Nuenen ervoor dat het biodiversiteitsplan een levend document blijft dat effectief bijdraagt aan het beschermen en bevorderen van de biodiversiteit in de gemeente.

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

45

BRONNEN 46

BanBouw. (2022). Letterlijk wonen in het groen: BanBouw realiseert 58 woningen middels natuurinclusief bouwen. https://banbouw.nl/letterlijkwonen-in-het-groen-banbouw-realiseert-58-woningen-middels-natuurinclusief-bouwen/ Bosgroep Zuid Nederland. (2022). Beheerplan bos- en natuurterreinen 2023-2028. Intern document. Burg van der, R., Franssen, L., Jansen, A., & Verhoeven, D. (2023). Hydrologisch herstel in leembossen in Noord-Brabant. De Levende Natuur. Gemeente Nuenen. (2010). Groenstructuurplan 2010-heden. Opgehaald van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR304351 Gemeente Nuenen. (2020). Algemene Plaatselijke Verordening. Opgehaald van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR643077/2 Gemeente Nuenen. (2020). Groenbeheerplan Nuenen 2020-2026. Opgehaald van https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/CVDR/ CVDR676197/1/html/CVDR676197_1.html Gemeente Nuenen. (2021). Concept-afwegingskader zonne- en windenergie Nuenen. Opgehaald van https://www.nuenen.nl/_flysystem/media/ concept-afwegingskader-zonne-en-windenergie.pdf Gemeente Nuenen. (2021). Omgevingsvisie Nuenen. Opgehaald van https://omgevingsvisie-nuenen.ireporting.nl/ Gemeente Nuenen. (2022). Bouwen in het buitengebied van Nuenen – Richtlijn voor Ruimte voor Ruimte-initiatieven in bebouwingsconcentraties. Opgehaald van https://www.nuenen.nl/ruimte-voor-ruimte-regeling Gemeente Nuenen. (2017).

Bomenbeleidsplan. Opgehaald van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR697099/ Gemeente Nuenen (2022). Natuurwaardenkaart Nuenen. Opgehaald van https://www.nuenen.nl/natuurwaardenkaart-nuenen Intergemeentelijke Structuurvisie Rijk van Dommel en Aa (2011). Opgehaald van https://www.commissiemer.nl/docs/mer/p25/p2500/2500002structuurvisie.pdf

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

47

Leestekens van het landschap. (z.d.). Bolle akker. Opgehaald van leestekensvanhetlandschap.nl: https://www.leestekensvanhetlandschap.nl/bolle_akker Masterplan Van Gogh Nationaal Park. (2020). Opgehaald van https://www.vangoghnationalpark.com/nl/homepage/masterplan-v1 Meesters, H., Biesmeijer, K., Edixhoven, F., Grashof-Bokdam, C., Hofhuis, H., Wallis de Vries, M., Wortel, M. & Zollinger, R. (2024). Kennisdocument Basiskwaliteit Natuur. Opgehaald van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/02/28/kennisdocument-basiskwaliteit-natuur Provincie Noord-Brabant. Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) 2022-2027. Opgehaald van https://www.brabant.nl/onderwerpen/waterbodem/waterbeleid-meetgegevens/regionaal-water-bodem-programma-rwp-2022/ Provincie Noord-Brabant. Uitvoeringsagenda Natuur 2023-2027. Opgehaald van https://www.brabant.nl/onderwerpen/natuur-landschap/ beleidskader-natuur-2030/ Provincie Noord-Brabant. (2023). Data Portaal Noord-Brabant. Opgehaald van https://data-portaal-noord-brabant.hub.arcgis.com/ Provincie Noord-Brabant. (2024). Natuurbeheerplan Noord-Brabant 2025. Opgehaald van https://www.brabant.nl/onderwerpen/natuur-landschap/ natuurbeheerplan/ Provincie Noord-Brabant. Beleidskader Natuur 2030. Opgehaald van https://www.brabant.nl/onderwerpen/natuur-landschap/beleidskadernatuur-2030/ Ras, A., Kennis, A., & Lijmbach, L. (2020).

Landschapsstudie buitengebied Nuenen. ‘s-Hertogenbosch: Aksis landschapsarchitecten. Rijksoverheid. Klimaatwet. Opgehaald van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/klimaatbeleid Staatsbosbeheer. (2016) Staatsbosbeheer Publieke Infokaart. Opgehaald van https://www.arcgis.com/home/item. html?id=21e466ad7ac244059d2a0324d9d2e3f3 Stichting Landschapsbeheer Gelderland. (z.d.). Heideontginningslandschap. Opgehaald van slgelderland.nl: https://slgelderland.nl/kennisbank/ heideontginningslandschap

48

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

Stichting Landschapsbeheer Gelderland. (z.d.). Kampenlandschap. Opgehaald van slgelderland.nl: https://slgelderland.nl/kennisbank/kampenlandschap Stichting Landschapsbeheer Gelderland. (z.d.). Kennisbank Broekontginningslandschap. Opgehaald van slgelderland.nl: https://slgelderland.nl/ kennisbank/broekontginningslandschap STOWA. (z.d.). Klimaatbestendig beekdallandschap. STOWA. Teunissen, T. (z.d.). Meanderende Beken. Meanderende beken. ARK Rewilding Nederland, Nijmegen. Wolter, H. (z.d.). Het Beekdallandschap in vogelvlucht met typische kenmerken, ligging van habitats, hydrologie en menselijke invloeden. Wageningen UR. Biodiversiteit. Opgehaald van https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/themas/biodiversiteit.htm

BIODIVERSITEITSPLAN GEMEENTE NUENEN OKTOBER 2025

49