B1 Inwoners - Grootschalige vervanging lantaarnpalen en uitrol 5G - 5 juli 2024 (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Gemeente Nuenen c.a. - 8-7-2024 - Inkomend
Aan college van Burgemeester & Wethouders gemeente Nuenen Fracties W70, GL-PvdA, WD, D66, Combinatie Nuenen c.a., CDA, Lijst Pijs Postbus 10000 5670 GA Nuenen
Nuenen, 5 juli 2024 Betreft: grootschalige vervanging lantaarnpalen en uitrol 5G
Geacht college van B&W, geachte gemeenteraadsleden,
Op basis van informatie via Schreder hebben wij kennisgenomen van het grootschalig vervangen van lantaarnpalen in de gemeenten Nuenen. Op de website van Schreder wordt aangegeven dat ze gebruik maken van "het meest geavanceerde verlichtingsbeheersysteem op de markt die de weg baant naar diepgaande toepassingen in een slimme stad”. Dit betekent dat hiermee vervolgstappen kunnen worden gezet naar de uitrol van 5G. Ondergetekenden hebben ernstige bezwaren tegen het toepassen van 5Gtechnologie binnen de gemeente Nuenen zonder dat eerst grondig is gekeken naar de gezondheidsrisico’s die hiermee gepaard kunnen gaan en de bevolking hierover is gei'nformeerd. Omdat wij ervaren dat menigeen ervan uitgaat dat 2G, 3G, 4G en de inmiddels gestarte uitrol van 5G geen gevaar oplevert voor de gezondheid, daar dit door overheidsinstanties wordt verkondigd, willen wij u graag nader op de hoogte stellen middels onderstaande informatie en verwijzen naar publicaties en onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeken, waaruit wel degelijk blijkt dat impact van de alsmaar toenemende elektromagnetische stealing grote effecten heeft op onze gezondheid en onze leefomgeving. Dit is slechts een deel van de beschikbare informatie. Het leek ons goed u breder hierover te informeren.
De ICNIRP richtlijnen bieden geen bescherming tegen schadelijke effecten voor de gezondheid. In meerdere publicaties zijn de leden van de prive organisatie ICNIRP beschuldigd van belangenverstrengeling en van banden met de telecomindustrie. In een review publicatie fl7) geeft prof. Hardell - oncoloog en lid van de lARC-WHO werkgroep verantwoordelijk voor de klasse B classificatie van RF straling - inside informatie over de verbanden tussen ICNIRP, WHO en telecomindustrie en over de verschillen tussen de WHO en de lARC-WHO, welke laatste organisatie zich meer onafhankelijk opstelt. We verwijzen voor verdere info over de belangenverstrengeling tevens naar flBl.Verder dient opgemerkt te worden dat de telecomindustrie nauw samenwerkt met overheden en dat overheden grote financiele belangen hebben bij de telecomindustrie. Ook overheden kunnen derhalve niet als onafhankelijk gezien worden in dit gebied. Evenmin trouwens als het Kennisplatform EMV, dat in de jaren 2014 tot en met 2019 gefinancierd is door de overheid, de telecomindustrie en de energiebedrijven. https://stralingsbewust.info/2020/06/01/icnirD-richtliinen-biedengeen-bescherming-tegen-schadeliike-effecten-voor-de-gezondheid/
Niet onderzocht 5G is op vele vlakken anders dan voorgangers 2G, 3G en 4G. De veiligheid van 5G baseren op onderzoek naar 3G en 4G, wat Mona Keijzer doet, is als zeggen dat bananen gezond zijn na onderzoek op Jonagold- en Elstar appels. Hit deze (zie link) Amerikaanse hoorzitting uit februari 2019 blijkt dat er geen enkel onderzoek is gedaan naar de gezondheidseffecten van 5G en dat er geen veiligheidstesten hebben plaatsgevonden. De conclusie van Senator Blumenthal: "We're flying blind here so far as health and safety is concerned' slaat dan ook de spijker op zijn kop. Helaas doen we dat in Nederland ook nu de vraag van GroenLinks van tafel is gespeeld. https://stralingsbewust.info/2019/04/29/gezondheidsrisicos-5g-feitenen-fabeltjes/ httDs://www.kwaliteitenspel.nl/images/HlKASHOP/Spelregels pdf/103, BlootstellingslimietenEnGezondheidsschade.pdf
2
Er zijn legio onafhankelijke onderzoeken die aantonen dat elektromagnetische straling wel degelijk schadelijk is voor de gezondheid. Voor een overzicht van alle onderzoeken verwijzen wij naar: https://www.stopumts.nl/doc.php/Onderzoeken/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30345898/ Daarnaast verwijzen wij graag naar de compilatie van maatregelen, adviezen en uitspraken van overheden, Internationale organisaties en rechtbanken over toepassing van elektromagnetische (EM) straling van zendmasten, smartphones, snoerloze (DECT) telefoons en WiFi (met hyperlinks naar de originele publicaties): https://www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/7294/compilatie maatreg elen van overheden ter bescherming van de bevolking tegen emv https://www.stopumts.nl/pdf/Compilatie-RF-straling-2020.pdf
In veel landen zijn de maatregelen genomen uit voorzorg vanwege de mogelijke gevaren van deze straling voor de gezondheid. In Rusland, andere Oostbloklanden en in China zijn maatregelen genomen omdat men het daar wetenschappelijk bewezen acht dat niet-thermische biologische effecten schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn, zie: www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/11938/redir www.who.int/peh-emf/meetings/day2Varna Foster.pdf en www.rivm.nl/sites/default/files/2018ll/Comparison%20of%20interiiational%20policies%20on%20electro magnetic%20fields%202018.pdf Comparison of international policies on electromagnetic fields (power frequency and radiofrequency fields)
Artsen Vereniging Integrate Geneeskunde (AVIG) heeft in mei 2020 een persbericht/brief verstuurd waarin zij aangeeft zeer bezorgd te zijn over de uitrol van 5G en oproept 5G niet uit te rollen zolang er geen onafhankelijk bewijs is voor de veiligheid van 5G-straling https://www.stop5gnl.nl/5g-manifest-van-nederlandse-artsen/
3
Door 5G en het Internet of Things zal de blootstelling aan straling voor alle mensen substantieel verhoogd worden. Het komt ook bovenop de straling van 2G, 3G, 4G en wifi die momenteel al actief is. https://stralingsbewust.info/5g-en-smart-cities/ https://5gisnietoke.nl/bronnen/bigbrother.html https://m.youtube.com/watch?v=RKlvPzAvG8g (Ronald Bernard - Our future with mobile phones]
VERKOOPPRAATJES VAN DE INDUSTRIE Volgens de Telecomindustrie wordt de hoeveelheid straling met 5G minder door gebruik van Beamforming. Wat ze niet meenemen in die berekening, is dat er alleen al in Europa 10 miljoen antennes bijkomen (die lang niet allemaal met Beamforming werken). Wat ze ook achterwege laten is dat het niet alleen om onze telecommunicatie gaat, maar om allerlei loT (Internet of things] dingen. Wat ze verder niet vertellen is dat de straling intenser zal zijn door hogere frequenties. Het is zonnig op het plaatje van de Telecomindustrie. In werkelijkheid regent het straling en worden de bomen die in de weg staan gekapt. Voor 5G wordt gebruik gemaakt van Massive Mimo. Waar vroeger een zender 4 antennes bevatte, is dat bij Massive Mimo 32 of 64 antennes. De capaciteit van een Massive Mimo antenne wordt dus 8 tot 16 maal groter dan een 4G LTE antenne! Hierdoor kunnen veel meer verbindingen gemaakt worden. Dit is nodig om de groei door toenemend dataverkeer en het Internet of Things (loT] mogelijk te maken. Er komen tienduizenden kleine antennes in de stedelijke gebieden, bijvoorbeeld op bushokjes, lantaarnpalen, wegbewijzering, abri’s en aan gebouwen. Er zijn zelfs plannen om antennes in rioolputten te plaatsen! Deze kleine antennes (small cells] komen bovenop het network van antennes op de zendmasten (macro cells].
De gote zendmasten werken met lagere frequenties die verder reiken, ook onder bomen, binnenshuis en op het platteland. Alle nieuwe antennes voor 5G komen bovenop de bestaande mobiele netwerken. Tel daarbij op de Internet satellieten van Elon Musk en Amazon en de Internet balloons van Google en je weet een ding zeker: De hoeveelheid straling neemt exponentieel toe. De gehele aarde wordt gevangen in een web van straling. Vluchten kan niet meer. https://5gisnietoke.nl/bronnen/antennes.html
4
https: //www.verminder-electrosmog.nl/wat-de-overheid-entelecomproviders-u-niet-vertellen/ Nederlands heeft de hoogste stralingsdichtheid, de meeste zendmasten en hanteert nog steeds de allerhoogste stralingslimiet ter wereld! https://stralingsbewust.info/blootstellingsnormen/ Meest uitgebreide en gedetailleerde info per antenne loT, 2G, 3G, 4G en 5G van KPN, T-Mobile, Tele 2, Vodafone en meer. https://antennekaart.nl/kaart/4g?lat=52.20928975&lng=4.57031250& zoom=8&providers=kpn.t-mobile.tele2.vodafone
Meten is weten De straling van mobieltjes en masten kun je niet zien of ruiken, toch is het er. Die straling kun je wel meten. Voor de verschillende soorten elektromagnetische straling heb je verschillende meters nodig. Wij hebben als groep de EMFields Solutions - Acoustimeter AM-10 aangeschaft. Hiermee maken wij steeds meer mensen in onze omgeving bewust van de straling in de directe omgeving, zoals WIFI in huis, SMART devices, DECT telefoons babyfoons, slimme meters, de zendmasten, stralende lantaarnpalen etc. Velen zijn inmiddels oprecht geschrokken van de blootstellingsniveaus en de immens hoge piekbelasting van mobiele telefoons en bovengenoemde apparaten. Ook apparatuur (mobiele telefoon, toetsenbord, muis etc.) met bluetooth laat schrikbarend hoge metingen zien. Gelukkig worden steeds meer mensen wakker en vragen zich af waar hun vage klachten en klachten als hoofdpijn, slapeloosheid, vermoeidheid, oorsuizen, hartkloppingen, duizeligheid etc. vandaan komt. Met name mensen die bovenop elkaar in flatgebouwen, appartementen en dicht bij zendmasten wonen ervaren vaker klachten. Wij geven het advies WiFi, DECT-huistelefoon en andere draadloze apparatuur (in ieder geval's nachts) uit te zetten en zoveel mogelijk gebruik te maken van bedrade telefoon- internetverbinding. Er zijn ook stralingsarme WiFi-routers en DECT-telefoons te koop. https://5gisnietoke.nl/meten/ I
5
Toenemende stralingsklachten in 2020 In maart en april waren er opvallend veel stralingsklachten. https; Z/Sgisnietoke.nl/bronnen/stralingsklachten.html Uit een inventarisatie door de NOS blijkt dat bijna 90% van de gemeenten te maken heeft met zorgen over de gezondheidsrisico's 5G. Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) bleek de uitkomsten van de inventarisatie te herkennen. Het merendeel van de gemeenten heeft ook behoefte aan meer voorlichting. Zie onderstaande link voor uitgebreide informatie. https://stralingsbewust.info/2020/06/15/biina-90-van-de-gemeentenheeft-te-maken-met-zorgen-over-gezondheidsrisicos-5g/ https://stralingsbewust.info/wD-content/uploads/GemeentenGevolgen-en-mogeliikheden.pdf https://stralingsbewust.info/advies-aan-gemeenten/
In September 2019 en april 2020 zijn alle gemeenten uitgebreid geinformeerd. Helaas blijkt dat verschillende gemeenten nog steeds vertrouwen op instances als het Antennebureau en het Kennisplatvorm EMF als het gaat om het beschermen en goed informeren van de bevolking en volksvertegenwoordigers. Echter, deze instances werken samen met en zijn grotendeels gefinancierd door partijen die er economisch belang bij hebben dat de uitrol van frequences zo soepel mogelijk verloopt. De frequentieveilingen brengen miljarden euro’s op voor de Nederlandse staat. httDs://www.stopumts.nl/doc.php/Berichten%20Nederland/12365/inf ormatiemap 5g en gezondheid voor gemeenten https://letstalkabouttech.nl/wp-content/uploads/2019/12/Brief-biiInformatiemap-5G-en-Gezondheid gemeenten.pdf https://letstalkabouttech.nl/wpcontent/uploads/2019/12/lnformatiemap 5G-en-Gezondheid 2019.pdf https://letstalkabouttech.nl/2020/06/5g-webinar-voor-gemeenten/ https://letstalkabouttech.nl/wp-content/uploads/2020/06/Webinar5G-Vragen-en-antwoorden.pdf https://letstalkabouttech.nl/2020/07/parlement-geinformeerd-5gfrequentieveiling-prematuur-onverantwoord-en-onethisch/
6
Wij constateren dat een groeiend aantal gemeentes tegen 5G is. Verschillende Zwitserse Kantons, meer dan 200 Italiaanse gemeenten, enkele Engelse counties en de gemeente Brussel hebben besloten tot een moratorium op 5G. Milieuminister Celine Fremault zei daarover in L’Echo: "De Brusselaars zijn geen proefkonijnen waarvan ik de gezondheid met winst kan verkopen. We kunnen niets aan de twijfel overlaten.”
Ook in Nederland groeide de weestand tegen 5G. https;//5gisnietoke.nl/feiten/
In het voorjaar 2020 werd een Wetenschappelijk Platform EMF opgericht, inmiddels bestaande uit ca. 45 (emjhoogleraren en andere academici/deskundigen, welke de overheid met klem vraagt naar een nationaal research programma naar de effecten van 5G EMF-frequenties in de mens. https://emfscienceplatform.nl/wp-content/upIoads/Manifest-5GVeiligheid-in-Nederland.pdf Bij de huidige voorlichting door de overheid blijkt dat diverse overheidsinstanties bij de vaststelling van veiligheidslimieten zich ten onrechte te baseren op alleen thermale effecten van EMF-straling, terwijl non thermale effecten duidelijk zijn aangetoond. https://emfscienceplatform.nl/wp-content/uploads/Risico-inschattingvan-het-5G-netwerk-Maart-2020.pdf https://emfscienceplatform.nl/wp-content/uploads/Berekeningaangepaste-frequenties-5G-ten-gunste-van-mens-enzo-20-juli-2020.pdf Ouderen bezorgd over kanker in omgeving van antcnnemasten (Rijssen), Tubantia Reeds in 2007 heeft de Ouderen Adviesraad Rijssen-Holten laten weten zich ernstige zorgen te maken over straling die antennes voor mobiele telefonie veroorzaken. Dat blijkt uit brieven aan het gemeentebestuur. Het is de Ouderenraad opgevallen dat veel inwoners lijden aan kanker, binnen een straal van 500 meter rond drie antennemasten in Rijssen.
https://www.stopumts.nl/doc.php/Berichten%20Nederland/2245/oud eren bezorgd over kanker in omgeving van antennemasten %28riisse n%29 tubantia
7
https: //www.stopumts.nl/nederland.php https://www.stopunits.n1/doc.php/Veel%20gestelde%20vragen/173/h oe verspreidt de straling zich vanaf een zendmast op een flat
De plaatselijke GGD kon de conclusie van de Ouderenraad destijds (17 jaar geleden!) niet bevestigen. Inmiddels is duidelijk waar de GGD de uitspraak of 5G wel of niet gevaarlijk is op baseert. (zie: https://stralingsbewust.info/2020/02/21/waar-baseert-de-ggd-zich-opdat-Sg-niet-gevaarliik-zou-zijn/ Wij hopen u met bovenstaande informatie een bredere en diepere inkijkte hebben gegeven over de working van 5G en de grote impact op onze gezondheid, leefomgeving en veiligheid.
Tot slot een aantal vragen die we aan u willen stellen: 1. Op welke manier is de gemeente nu al bezig met en betrokken bij de uitrol van 5G?
Kan het college in een tijdlijn aangeven wat de planning is van de grootschalige uitrol van 5G in onze gemeente? Wat is de rol van de raad bij deze uitrol?
2. Door wie heeft de gemeente zich laten informeren? Welke wethouders houden zich hiermee bezig en wie heeft beslissingsbevoegdheid?
3. Op welke wijze en schaal zal de gemeente toestemming en/of vergunningen moeten geven voor het gebruik van de 5G-techniek?
4. Op welke wijze en op welke momenten gaat het college inwoners informeren over de uitrol van 5G, en de bijbehorende risico's?
8
5. Hebben de burgers van de gemeente Nuenen inspraak in de plaatsing van zendmasten? Kunnen zij vooraf bezwaar maken?
6. Is het college het met ons eens dat de uitrol van 5G geen negatieve invloed mag hebben op
de volksgezondheid? Zo ja, hoe gaat het college dit voorkomen?
7. Is het college bereid om de volksgezondheidsgevolgen van 5G (door de GGD) te (laten) registreren en onderzoeken; en uitkomsten daarvan aan de raad terug te koppelen?
8. Is het college het met ons eens dat er geen bomen (en andere groenvoorzieningen) mogen
verdwijnen als gevolg van de uitrol van het 5G-netwerk? Zo ja, hoe gaat het college dit voorkomen?
9. Is het college het met ons eens dat de uitrol van 5G geen gevolgen mag hebben voor de
biodiversiteit (inclusief insecten) in onze gemeente? Zo ja, hoe gaat het college dit voorkomen?
10. De kosten en risico’s van de aanleg en het energieverbruik (dat drastisch zal stijgen) lijken voor een groot deel voor rekening van de gemeente te komen.
Heeft de gemeente zich voldoende op de hoogte gesteld van aanvullende kosten ten
aanzien van infrastructuur; zijn gemeenten verantwoordelijk voor het onderhoud ervan?
Zolang onschadelijkheid niet bewezen kan worden, is het grondwettelijke
voorzorgsbeginsel wettelijk van toepassing. Wij verzoeken u dan ook om in de Gemeente het voorzorgsprincipe toe te
passen totdat de impact en consequenties van 5G straling duidelijk is.
Wij beroepen ons hierbij op Artikel 10.1,Artikel 11, Artikel 20.1, Artikel 21 en Artikel 22:1 van de grondwet.
9
De bijlage is een adviesstuk dat dient als handleiding om samen met het College van B & W en de Gemeenteraad in de beeldvormende fase nader te onderzoeken welke maatregelen getroffen kunnen worden om de negatieve impact van de uitrol van 5G tot een minimum te beperken. Wij zien uw reactie op bovenstaande en de beantwoording van de vragen met belangstelling tegemoet.
Met vriendelijke groet,
I
10
Bijlage: Adviesstuk elektromagnetische straling inclusief 5G
11
Adviesstuk ELEKTROMAGNETISCHE STRALING INCLUSIEF 5G ‘Hoe verstandig en veilig om te gaan met draadloze TECHNOLOGIEEN, MET RESPECT VOOR MENS, DIER, EN PRIVACY’
■fitl
/>
K
t A
■
v
■ s
1
E «»■
A J, /
Samengesteld door: Liselore Ammerkuui en Sjlvia Siegers deoemtoer >0X2
I' ■v>1
*
Voorwoord Voor u ligt een document dat tot stand is gekomen in samenwerking met diverse experts, onderzoeksdeskundigen en inwoners van een Nederlandse gemeente. Het stuk dient als handleiding om samen met het College van B & W en de Gemeenteraad in de beeldvormende fase nader te onderzoeken welke maatregelen getroffen kunnen worden om de negatieve impact van de uitrol van 5G tot een minimum te beperken. Door enerzijds de uitrol van de 5G-technologie en de daarmee samenhangende toename aan stralingsbelasting en anderzijds de continue ontwikkeling van draadloze technologie zien wij de bezorgdheid van inwoners op diverse vlakken toenemen. Wij bieden aan om samen te werken in de uitvoer van de voorzorgsmaatregelen die getroffen kunnen worden. Diverse gemeenten, waaronder Bergen, Zeist, Wageningen, Amersfoort, Hilvarenbeek en Westland gingen u inmiddels voor. Bijvoorbeeld door het opstellen van lokaal antennebeleid (bijiage 1) en/of het indienen van een motie (bijiage 2).
Op basis van recentelijke terugkoppeling van inwoners, maar ook uit de jarenlange ervaring van diverse experts die onderzoek deden naar de impact van radiofrequente elektromagnetische velden, kunnen wij stellen dat er voldoende wetenschappelijk bewijs aan te leveren is van gezondheidsrisico’s voor zowel mens, dier en ook de natuur, als gevolg van het faciliteren en implementeren van steeds meer en steeds hogere frequenties draadloze technologie. Dit geldt overigens eveneens voor de eerdere generaties draadloze communicatie, te weten 2G™4G. Wij constateren ook dat de richtlijnen zoals uw gemeente die benoemt op haar website en waarvan gesteld wordt dat deze in lijn zijn met de van de VNG, hiertegen onvoldoende bescherming bieden. De reden hiervan is dat deze standpunten, waarvan gezegd wordt dat ze de lijn zijn met die van de Gezondheidsraad, geen accurate en een onvolledige weergave zijn van de actuele stand van de wetenschap (onderbouwing in hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’- onderdeel 6.C).
Zo verwijst iedereen kruislings naar elkaar op basis van gedateerde gegevens en geven noch VNG, noch GGD (en dus evenmin gemeenten) een juiste invulling aan wat de Gezondheidsraad per September 2020 in het adviesrapport 5G en Gezondheid aan de regering heeft geadviseerd*i: blootstelling monitoren voor, tijdens en na de uitrol van 5G; meer onderzoek doen; de 26 GHzfrequentieband niet voor 5G in gebruik nemen en -’’omdat niet uitgesloten kan worden dat ook blootstelling onder de nieuwste ICNIRP-norm de potentie heeft de gezondheid te schaden”- voorzorg toepassen en blootstellingen zo laag als redelijkerwijs mogelijk houden. (Meer informatie over ICNIRP in hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.C: paragraaf 2, 6, 7, 10, 11 en 14). Zelfs de voorzitter van de commissie Elektromagnetische Velden van de Gezondheidsraad, prof. dr. ir. Hans Kromhout stelt:
2
“Het is best gek dat we een hele populatie blootstellen aan een technologie waarvan we nog niet hebben kunnen onderzoeken welke effecten dit heeft op de gezondheid”.
Daar de landelijke overheid door allerlei politieke redenen vooralsnog niet voorziet in onafhankelijk onderzoek en/of maatregelen om inwoners beter te beschermen, menen wij dat het aan de gemeente zelf is om zich op het ‘voorzorgsprincipe’ te beroepen en hierin haar verantwoordelijkheid naar haar inwoners en omgeving te nemen.
Tevens zal de gemeente zich haar autonomie en eigen regie op het gebied van digitale veiligheid laten ontglippen als zij zich niet goed laat informeren over de implicaties die de plannen van de centrale overheid rondom ‘smart cities’ met zich meebrengen. Het ontwikkelen van een eigen visie op dit vlak is voor de waarborging van grondrechten van inwoners, haar bestuur en beider autonomie van essentieel belang daar de beslissingen die u nu als college neemt niet meer terug te draaien zijn als bepaalde technologie eenmaal ‘aangezet’ en in apps en processen geintegreerd gaat worden. Wij snappen dat veel gemeenten momenteel overvraagd raken op de diverse onderdelen die de 5G-uitrol met zich meebrengt. Aangezien dit complexe materie betreft welke ook veel verschillende expertisegebieden raakt, is het moeilijk laveren tussen de mogelijkheden die 5G biedt en waar, ook ethisch gezien, voorzorg betracht dient te worden met de ingebruikname van deze technologie. Echter, met de ambitieuze doelstellingen en aanvenwante wet- en regelgeving die elkaar vanuit de centrale overheid zeer snel opvolgen, is het belangrijk om toch lokaal pas op de plaats te maken om zodoende deze autonomie en regie te bewaren: foutieve beslissingen in dit kader kunnen vaak verstrekkende gevolgen hebben.
Wij hopen met dit document de gemeente handvatten te geven om op de diverse onderdelen en impactgebieden zorgvuldig beleid en acties te kunnen helpen definieren die gehoor gaan geven aan de, in onze ogen, gegronde bezorgdheid van inwoners.
3
INHOUD 1. Inleiding
5
2. Welke implicaties heeft de (nabije) digitale toekomst voor gemeenten?
5
3. Waarom het volgen van VNG-, GGD- en RlVM-standpunten geen uitkomst 8 meer biedt.
4. Gevolgen voor de gemeente
9
5. Beleidssuggesties; Het voorzorgsprincipe in de praktijk
16
6. Achtergronddocument bij Adviesstuk 5G
19
7. Bronnen
41
8. Bijiagen
48
4
1. Inleiding De ontwikkelingen op het gebied van de draadloze technologie gaan erg snel. Onze wereld wordt, zonder directe vraag vanuit de consument, steeds digitaler. Tevens wordt er steeds meer gebruik gemaakt van draadloze verbindingen. Met de komst van het Internet of Things (loT) communiceren ook steeds meer apparaten draadloos met elkaar. Deze toename van het aantal draadloze toepassingen, de exponentiele toename hierdoor van dataverkeer en navenant energieverbruik hebben tot gevolg dat er steeds meer zendantennes en datacenters bij (moeten) komen, waardoor ook de hoeveelheid elektromagnetische straling steeds meer en steeds sneller toeneemt. Op dit moment zijn de gevolgen hiervan op mens, dier en natuur en onze privacy volledig onderbelicht. In de hoofdstukken 2 t/m 5 lichten wij dit nader toe. Hoofdstuk 6 dient daarbij als achtergronddocument waarin hetgeen wij in de eerdere hoofdstukken naar voren brengen nader onderbouwd wordt.
Z.Welke implicaties heeft de (nabije) digitale toekomst voor gemeenten? Na 2G (GSM), 3G (UMTS) en 4G (LTE) is in 2020 de 5« generatie (5G) van draadloze zendtechnieken uitgerold. De Rijksoverheid wil eind 2023 de volgende 5Gfrequentie gaan veilen: 3,5 GHz. Rond 2025 moeten de Nederlandse gemeenten ‘omgetoverd’ zijn in ‘slimme steden’ (smart cities). Dit heeft tot gevolg dat gemeenten nu al te maken hebben met het aanleggen van de infrastructuur hiervoor (ondergrondse kabels en glasvezel) en de plaatsing van heel veel extra zendantennes en small cells (en bij sommige gemeenten grote datacenters) op gemeentegrond en in het straatmeubilair.
2.1
Wat is er nieuw?
In tegenstelling tot 4G maakt de 5G-technologie gebruik van ‘beamforming’: een rechtstreeks op de individuele gebruiker gerichte databundel (afb. 1). Daarnaast krijgen we met 5G te maken met millimetergolven. Dit zijn hogere in het microwave spectrum vallende frequenties (3,5 en 26 GHz). Niet alleen gebouwen, ook bomen vormen hierbij een obstakel en zullen om die reden mogelijk gekapt moeten worden.‘2 Vanwege het korte bereik en de hinder als gevolg van gebouwen zullen, teneinde een volledige dekking te bereiken, heel veel kleine zendantennes (small cells) in het publieke domein geplaatst moeten worden: ongeveer om de 10 tot 250 meter. Deze zullen in onze directe leefomgeving geplaatst worden: op lantaarnpalen, verkeerslichten, bushokjes, reclame-zuilen etc. De Rijksoverheid heeft op 3 juli 2018 het Actieplan Digitale Connectiviteit gepubliceerd. Hierin valt o.a. te lezen dat gestreefd wordt naar een landelijke dekkingsgraad van minstens 98% in 2023 waarbij iedereen kan beschikken over een vaste verbinding van tenminste 100 Megabit per seconde (Mbps) en een grote meerderheid over 1 Gigabit per seconde (Gbps). Stralingsarme gebieden zullen daarmee tot het verleden behoren en blootstelling zal niet meer vermeden kunnen worden.
5
Afb.1- Stralingsdistributie van een stad o.b.v. ‘beamforming'
2.2
Welke impact heeft dit op een gezonde leefomgeving?
Er zijn steeds meer mensen (maar ook dieren en planten: zie hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.A) die (ernstige) gezondheidsklachten ervaren door elektromagnetische straling van o.a. zendmasten, smartphones en wifi o.a. in en om het huis, op school, de werkplek en in publieke instellingen. Daarbij is het des te zorgelijker dat de maximale blootstellingsrichtlijn voor beamforming (nieuw met 5G) in maart 2020 verhoogd is van 61 naar 122 V/m (oftewel van 10.000.000 naar 40.000.000 microWatt/m2). Een verdubbeling (oftewel verviervoudiging) dus! In bijiage 3 treft u aan welke aandoeningen al zijn aangetoond op fracties van deze limieten. Centrale overheden van andere landen stelden niet voor niets lagere limieten in (bijiage 4) op basis van diverse onderzoeken die aantoonbare schade op al veel lagere blootstelling constateerden (zie hoofdstuk 6 ‘Achtergronddocument’ onderdeel 6.C: paragraafS, 6, 7. 10, 11, 13 en 18). Het Antennebureau stelde tijdens een presentatie in Zeist in februari 2020 dat dit komt omdat er in andere landen gewoonweg ‘andere politieke’ keuzes gemaakt worden. M.a.w.: daar waar de ‘politiek’ onder druk van de bevolking gedwongen wordt tot lagere blootstellingslimieten gelden blijkbaar andere interpretaties van wat ‘gezondheidsschade’ is.
Van de hogere 5G-frequenties (vanaf 26 GHz) weten we inmiddels dat deze grotendeels 1 tot 2 millimeter in huidweefsel doordringen. Aangezien de huid een metabolisch actief orgaan is met een zeer complexe structuur die vele orgaan-, endocriene en immunologische functies, zintuigen en receptoren, talloze zenuwuiteinden, cytokinen en andere regulerende verbindingen bevat, kan dit leiden tot allerlei biologische verstoringen waaronder DNA-schade. Dit komt bovenop de reeds van eerdere generaties (2G t/m 4G) onderzochte en ook bekende gezondheidsrisico’s, bijvoorbeeld als gevolg van verstoringen in het elektromagnetische veld van onze hersengolven, waardoor er veranderingen in de hersenactiviteit optreedt. Onderzoekers zeggen dat dit ziekten als Alzheimer, ALS en dementie zou verklaren. Biologische effecten worden wel gemeten (o.a. mutaties in DMA, verhoogde oxidatieve stress, verlaagde hemoglobinespiegels -eiwit in bleed dat zuurstof van de longen naar de rest van het lichaam vervoert- en schade aan lichaamscellen waaronder rode bloedcellen, hersenen, chromosomen en enzymen),
6
maar er wordt gesteld dat niet alle biologische effecten zich direct tot (ernstige) ziekten zullen ontwikkelen. Dit klopt wellicht voor de korte termijn maar dat komt omdat deze zich pas na langere blootstelling zullen manifesteren (denk aan bovengenoemde DNA-veranderingen en de verhoogde oxidatieve stress die een ‘marker’ voor vele chronische ziekten is, waaronder kanker). Er zijn echter vele biologische effecten die nu al geconstateerd worden en die als indicator kunnen dienen van wat er aan het veranderen is in het lichaam (afb. 2). We weten namelijk dat causaal verband is aangetoond tussen blootstelling aan elektromagnetische straling en bijvoorbeeld hoofdpijn, oorsuizen, concentratieproblemen, depressie, prikkelbaarheid etc. (zie hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.C: paragraaf 15 t/m 18). Wereldwijd onderzoek van de WHO wijst uit dat 3% van de bevolking klachten ondervindt.
Totdat de gevolgen van straling, bijvoorbeeld d.m.v. een bevolkingsonderzoek, onderzocht worden en dat wat we al wel weten een grotere bekendheid krijgt, zullen niet alleen patienten maar ook veel eerstelijns artsen deze symptomen mogelijk niet aan straling toeschrijven. Reden hiervoor is onder andere dat er tot op heden in het curriculum van Nederlandse artsenopleidingen opmerkelijk genoeg geen enkele aandacht aan dit ondenwerp wordt besteed en er evenmin na- of bijscholing voor medici is op dit gebied.
Mechanisms linked to exposure to ElcctroMagnetic Fields (EMFs) by Dr Richard GAVniiR
!
1 •4 prr
Ar*»ot>* t.»n r
i-.d.* J
%
' J
r- ji> <
< , »• I G .
EM
* lion
•nhiKticn
HEADACHES
I
MEURODEGENERATWE DISEASE
ibu.....,-.
SLEEP DISTURBANCE
BRAIN TUMOUR
4
DCIVWIOUR DCORDCR5 PROAl FMS VMM COGNITION < MtlAORY DCPRC;SSION ✓vrjxiL I V
CANCER I LEUKAEMIA
loriQ tf-rm o ■;
i ro »X>T>
Afb.2: Diagram of mechanisms linked to electromagnetic fields (EMF) exposure - Publication reference : Scientific committee on the Electromagnetic Fields - csif-cem.
1
TerwijI EMV toch een alomtegenwoordige gezondheidsbepalende omgevingsfactor vormen. In dit verband is ook de stelling van de voorzitter van de commissie Elektromagnetische Velden van de Gezondheidsraad prof. Kromhout veelzeggend:
“Er worden alleen technische metingen uitgevoerd, in de buurt van 5G antennes. Er wordt geen blootstelling van individuen gemeten, geen toekomstscenario’s doorgerekend en geen gezondheidsrisico’s ingeschat. Dat moet anders. Je moet de Industrie niet zomaar haar gang laten gaan.”
3. Waarom het volgen van VNG-, GGD- en RlVM-standpunten geen uitkomst meer biedt We hebben momenteel te maken met een discrepantie tussen ‘dat wat er al in de wetenschap bekend is’ en de acties van voorzorg die hieruit zouden moeten volgen vanuit de overheid en de diverse adviserende instanties. We zagen hierboven al dat het standpunt van de Nederlandse overheid (en dus van de aanverwante instellingen) om de maximale blootstelling aan te houden, gebaseerd is op een politieke keuze. Dit vinden we dan uiteraard ook terug in de communicatie op bijvoorbeeld de site van de VNG. Hier wordt namelijk naast alle voordelen die een digitale toekomst voor onze economie heeft verder niets gezegd over de mogelijke schade aan mens, dier en natuur. De VNG neemt zelf geen stelling in maar verwijst, als verlengstuk van EZK (zie voor het standpunt van dit ministerie hoofdstuk 6 ‘Achtergronddocument’ onderdeel 6.C: paragraaf 1) direct naar de site van het Kennisplatform EMV (een samenwerkingsverband van niet alleen RIVM en GGD maar ook TNG, Kema, Agentschap Telecom en ZonMw). U ziet door de samenstelling van dit platform al dat er een spanningsveld ontstaat tussen economische belangen en wetenschappelijke feiten. Dit komt duidelijk naar voren in de standpunten die het Kennisplatform inneemt:
Opwarminq: “Velden met hogere frequenties kunnen leiden tot opwarming van lichaamsdelen, vergelijkbaar met wat een magnetron met voedsel doet. Dergelijke effecten treden pas op als de sterkte van het elektromagnetisch veld boven de blootstellingslimieten komt. ” (...)
“Bij blootstelling aan zendsignalen die lager zijn dan de blootstelllngslimieten is in wetenschappelijke onderzoek geen bewijs gevonden voor mogelijke gezondheidseffecten. In die onderzoeken is gekeken naar het mogelijk ontstaan van hersentumoren en schade aan het DNA. Ook is gekeken naar mogelijke effecten op zintuigen, hersenen, het zenuwstelsel, hart en bloedvaten, hormonen, het afweersysteem, de vruchtbaarheid en effecten tijdens de zwangerschap.” In hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.C: paragraaf 5, 7, 8, 10, 11 en 18 onderbouwen wij waarom deze beweringen op z’n minst onvolledig en op bepaalde punten zelfs absoluut incorrect zijn.
Gemeenten zullen zich helaas vanuit een eigen autonomie moeten verdiepen in wat er allemaal al bekend is over de gevolgen van straling en de huidige ‘ontoereikende’ blootstellingslimiet. Gerenommeerde onderzoekers op dit gebied (zoals bijvoorbeeld Devra Davis van Environmental Health Trust - EHTrust)*3 strijden al jaren om de J
8
veelheid aan wetenschappelijke onderzoeken in de politieke arena onder de aandacht te brengen en te wijzen op de grote schadelijke gezondheidseffecten en de (maatschappelijke) gevolgen die hieruit zullen volgen als er geen verantwoordelijkheid wordt genomen door landelijke en/of lokale bestuurders. Met het volgen van de VNG-lijn wordt, zoals gezegd, in essentie het standpunt van het Kennisplatform EMV gevoigd. Echter, zoals wij uiteen zullen zetten, druist dit standpunt direct in tegen een aantal belangrijke gemeentelijke doelstellingen. Wij zoomen hieronder in op een viertal speerpunten waarvan wij menen dat de 5Gimplementatie er invioed op heeft:
Biodiversiteit
B. Verduurzaming/Energietransitie: besparen van energie, warmte en water. C. Gezonde Leefomgeving
D. Privacy: veiligheid van de fysieke (en digitale) leefomgeving.
ad A: Biodiversiteit
Voor de qoede orde en ter volledigheid; De risico’s van elektromagnetische velden voor flora en fauna worden door zowel de landelijke overheid als door instanties als ICNIRP, de Gezondheidsraad, het Kennisplatform EMV en dus ook de VNG vollediq buiten beschouwing gelaten.
Het ecosysteem is voor kritieke levensondersteunende informatie echter afhankelijk van de natuurlijke elektromagnetische velden van de aarde. Hoe schadelijk kunstmatige elektromagnetische velden (EMV) in dit opzicht zijn, blijkt onder andere uit de in 2021 gepubliceerde studie 'Effects of non-ionizing electromagnetic fields on flora and fauna Part 2 impacts: how species interact with natural and man-made EMF’.m Daarin worden talloze nadelige en synergetische effecten op zoogdieren, vogels, insecten, amfibieen, reptielen, microben en vele soorten flora benoemd. Het betreft zowel de orientatie en migratie, het foerageren, de voortplanting, paring, nestbouw, territoriaal onderhoud en verdediging als ook de vitaliteit, levensduur en overleving. Indien de gemeente de doelstelling heeft de biodiversiteit te verbeteren en als maat der dingen te classificeren maar tegelijkertijd beslissingen neemt die deze helpt ‘teniet te doen ', dan is de gemeente contraproductief bezig. In hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.A staan tai van onderzoeken uit diverse jaren (o.a. ook van RIVM zelf, reeds uit 2013: zie hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ onderdeel 6.A: paragraaf 5) waarin de negatieve impact van elektromagnetische velden op planten en dieren beschreven wordt.
Recent onderzoek uit februari 2022 van de University of Washington en Johns Hopkins University, getiteld ‘5G Radiation Is Killing Animals And Wildlife’ toont aan dat zelfs zeer lage stralingsniveaus negatieve effecten hebben op de gezondheid van verschillende zoogdieren, vogels, bijen en zelfs microben.*5
9
Daarnaast kunt u in hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.A: paragraaf 1 een beschrijving vinden van een van de meest uitgebreide nulmetingsonderzoeken ooit, al tussen 2000-2015 uitgevoerd in een ongerept natuurgebied in Australie, Mount Nardi met als conclusie:
“...that the effects of this technology and its application on Mt. Nardi over the last fifteen years, affect not only the top of the life chain species but they are devastating the fabric of the continuity of the World Heritage, causing genetic deterioration in an insidious, massive and ever escalating scale. To truly understand what these studies reveal is to stare into the abyss. ”
Samenvattend en vrij vertaald is de uiterst alarmerende en niet mis te verstane conclusie van dit onderzoek dus dat de plaatsing van zendmasten op Mount Nardi gedurende de 15 onderzoek jaren een verwoestende impact heeft gehad en dat draadloze technologic een sluipmoordenaar is die genetische achteruitgang op een immer uitbreidende schaal veroorzaakt. adB: Verduurzaming/Energietransitie: besparen van energie & warmte en water Na de uitrol van 4G steeg het dataverbruik met 80%, vandaar dat er voor 5G ook naar hogere frequentie-banden moest worden uitgeweken. Met 5G wordt wederom een forse stijging in dataverkeer verwacht. Inherent aan meer dataverkeer is een hoger energieverbruik. Niet alleen vanwege de grotere hoeveelheden datatransmissie die 5G als nieuwe feature heeft maar ook door de plaatsing van minstens vijf keer meer antennes, die nodig zijn voor juiste dekking. Voor al deze extra zenders en 'small cells' is energie nodig, zo ook voor de opslagcapaciteit (datacenters en keeling) van de data die zij genereren. Ook de consument zal meer energie gaan verbruiken omdat de nieuwe generatie 5G-mobieltjes en alle apparaten van het Internet of Things (loT) het verbruik alleen maar vergroten (door het aantal devices en de vergroting van data intensiteit). Meer energieverbruik betekent tegelijkertijd dus ook meer CO2-uitstoot.
Dit is slecht voor het klimaat en maakt de VN-duurzaamheidsdoelen onhaalbaar. Hier wordt echter liefst geen nadruk op gelegd. Maar de feiten wijzen inmiddels anders uit:
Zo bleek het ‘luchtgekoelde’ Microsoft-datacenter in het Noord-Hollandse Wieringermeer voor het koelen van zijn servers in 2021 maar liefst 84 miljoen liter drinkwater verbruikt te hebben. Dat is ruim vier keer meer dan de 12 tot 20 miljoen liter water die Microsoft datzelfde jaar naar eigen zeggen verbruikt zou hebben.*6 Water- en energieverbruik en uitstoot van broeikasgassen, het is allemaal onlosmakelijk met elkaar verbonden. 5G als ‘groene verbinder’, zoals bijvoorbeeld KPN het graag voorspiegelt, is als we naar de omvangrijke infrastructuur kijken die voor een dergelijke technologie vereist is (waaronder datacentrales en de bijbehorende koelsystemen), feitelijk alleen een mooi marketingverhaal. Goed onderzoek naar het daadwerkelijke energie- en waterverbruik en dat vervolgens afzetten tegen de vermeende ‘besparingen’ wordt niet gedaan. Gezien de onlosmakelijke verweving van onderzoek en de benodigde financiering is het niet in het belang van de telecom-industrie om duidelijk te maken hoe n/ef-duurzaam de 10
draadloze technologie feitelijk is. Voor gemeenten is het wel belangrijk om te weten dat we, onder de Streep, o.a. als gevolg van de toename van datatransmissie en -opslag, alleen maar meerenergie (en water) gaan gebruiken. Alle duurzaamheidsverhalen over eventuele besparingen, omdat bijvoorbeeld lantaarnpalen, thermostaten en koelinstallaties uit zichzelf aan- of uitgaan ten spijt. Problemen rondom energie- en stroomtoevoer zullen alleen maar toenemen. Dat stroomnetwerken al jaren tegen hun maximale capaciteit aan zitten en bijvoorbeeld extra laadpunten voor elektrische auto’s nu al een probleem vormen, is bij dit alles een veeg teken. Voor artikelen en rapporten die dit alles onderschrijven verwijzen wij u graag naar hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.B.
ad C: Gezonde Leefomgeving Wanneer een gemeente stelt dat ‘een hoge leefkwaliteit’ voor haar inwoners een doel is. Een hoge leefkwaliteit betekent volgens de eigen nota o.a. een goede gezondheid en welzijn. Deze twee elementen zijn uiteraard het gevolg van een sterk en gezond fysiek alsook mentaal lichaam. Nu kennen wij allemaal voorbeelden waaruit blijkt dat mobiele technologie niet altijd een heel positieve invioed hierop heeft. Kinderen zitten bijvoorbeeld meer binnen en op hun telefoon dan dat ze gaan sporten of buiten spelen. Onze mentale gezondheid heeft te lijden onder de sociale druk van ‘fear of missing out’ en deel willen nemen aan de ideale digitale werelden. Steeds meer kinderen maar ook volwassenen lijden aan een informatie overload (met mentale aanverwante klachten) doordat ze continu ‘connected’ moeten zijn. De menselijke maat is steeds moeilijker vast te houden als deze door ‘artificial intelligence’ of systemen vervangen wordt. De kernboodschap is al sinds de jaren ‘80 dat alles er steeds ‘efficienter en beter’ op wordt. Maar is dat wel zo? Waar volgens telecom reclames ons leven makkelijker, interessanter en efficienter wordt gemaakt, zien we in de praktijk dus ook de keerzijde: die van een steeds individueler en sociaal afgesloten maatschappij.
De inclusieve samenleving zal eerder afbrokkelen dan toenemen; sociale intermenselijke en fysieke contacten worden naar de achtergrond geschoven en de verharding die door toenemende digitalisering en dito communicatie voIgt omdat mensen elkaar niet meer kunnen ‘vinden’ leidt dan weer tot diverse andere sociale en of financiele problemen welke op hun beurt zich als domino-effect door kunnen vertalen naar lichamelijke en psychische klachten. Helaas zien we de gevolgen hiervan elke dag weer.
Hoewel slechts een summiere opsomming, hebben we het hierboven alleen nog maar over de ‘indirecte’ gevolgen van een toenemend gebruik van mobile devices en apps die zich de afgelopen jaren een hoofdrol in ons leven hebben vergaard. De directe ‘gezondheidsgevolgen’ van deze in toenemende mate ‘geconnecteerde’ wereld (waarin steeds meer mensen ‘slimme’ accessoires continu en direct op of zelfs in het lichaam dragen) zitten hem o.a. in de straling (en met name de nietthermische effecten daarvan) die zowel 2 t/m 4G als de hogere 5G-frequenties uitzenden. Zo toonde recent onderzoek*6a bijvoorbeeld wederom het, al sinds 1988 in meerdere studies aangetoonde‘6b, verband tussen EMV en het optreden van depressies aan (in dit geval bij blootstelling aan 4,9 GHz: o.a. de frequentie waar wifi en modems gebruik van maken). Naast de directe relatie tussen EMV en depressiviteit is er overigens eveneens een causaal verband te leggen tussen
11
bijvoorbeeld prikkelbaarheid en depressies als gevolg van slapeloosheid veroorzaakt door blootstelling aan blauw (LED-)licht.*6c Voorstanders van 5G zeggen dat er nog geen geaccepteerd wetenschappelijk mechanisme is vastgesteld op basis waarvan de non-thermische effecten van 5G vastgesteld kunnen worden. Dat om die reden berichten hierover ontkend kunnen worden en we 5G derhalve als veilig kunnen beschouwen, is natuurlijk een drogredenering. Het selectief negeren en/of defactualiseren (ontkennen, versluieren en verdachtmaken) van gevalideerde literatuur, onder meer door ICNIRP, is in onze optiek een ernstige vorm van misleiding. De conclusie zou moeten zijn dat er controverse bestaat over de veiligheid en dat voorzorg daarom geboden is (zie hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.C: paragraaf 10 t/m 15). Dat er, ondanks de aanbeveling van de Gezondheidsraad uit 2020 om a) een onafhankelijk nulmeting onderzoek te doen, b) te blijven monitoren en c) de 26 GHz frequence niet in gebruik te nemen, aan geen van deze punten gehoor is gegeven door het Kabinet, geeft al aan dat er weinig waarde wordt gehecht aan gezondheid gerelateerde feiten en er alleen in economisch en technisch opzicht naar mogelijkheden en kansen wordt gekeken.
Dat er bovendien tot op heden, zoals ook te lezen valt in het 5Gadviesrapport van de Gezondheidsraad, uberhaupt nog geen goede meetmethode voor 5G is om ‘stralingsintensiteit’ en dus blootstellingsrisico ‘s goed te kunnen schatten en monitoren zou sowieso een reden moeten zijn om pas op de plaats te maken. De regering zou, net als in de chemische Industrie ooit is gedaan (helaas pas na jarenlange incidenten en ernstige gezondheidsgevolgen), harde richtlijnen moeten opstellen als: No ‘onafhankelijke’ data - No market. Het is in dit kader misschien ook niet verrassend dat enkele landen om ons been wel tot lagere blootstellingslimieten hebben besloten. Beschikken zij over andere wetenschappelijke data dan Nederland? Het antwoord is uiteraard nee, zij maken alleen andere (politieke) keuzes.
ad D: Privacy: veiligheid van de fysieke (en digitale) leefomgeving Veiligheid wordt nu met name beschreven vanuit de fysieke omgeving, maar de digitale veiligheid van inwoners is evenzo belangrijk en wordt buiten beschouwing gelaten. Beeldvorming op welke gebieden deze digitale omgeving (veiligheid & privacy) straks onder druk komt te staan door koppeling van de fysieke en digitale wereld middels loT (o.a ook door centrale wetgeving geleid) is van essentieel belang. Dit is geen toekomstmuziek maar nu al volop aan de orde.
Met 5G wordt een alsmaar toenemende hoeveelheid aan apparaten, systemen en accessoires aangesloten op het Internet of Things (loT). Niet alleen binnenshuis maar ook in de publieke buitenruimte (afb. 4 en 5).
12
Slimme apparaten en systemen thuis Smart tv
Slimme water-, gas- of elcktriciteitsmeter
Virtueie assistent via een apo sud'O system of smart speaker
SUmme thermostiti
Vcrtkhting. slimme stefcker of andere systemen yoor sUm wonen Rookmelder. beveibgin^camera of andere slimme veihgheidssystemen
li
Slimme huishoudelijke apparaten
SvjnUjaarofouder 2022
2020
Afb. 4: Steeds meer Nededanders gebruiken slimme apparaten en systemen - Bron: CBS - dec. 2022 Slimme accessoires
=
SWiMne Mcesseires
Auto met mgebouwde intcrnetvcrbindino
Slimme gezoodbetdsapparaten
s
Spcelgoed verbondcn met internet
S van 12taarofouder 2022
2020
Afb. 5: Steeds meer Nededanders gebruiken slimme accessoires - Bmn: CBS - dec. 2022
Al deze slimme apparaten, systemen en accessoires genereren data en zijn op afstand te bedienen, niet alleen door de gebruiker maar ook door de fabrikant of door kwaadwillenden. De afhankelijkheid van alle technologie zorgt voor een toename van de kwetsbaarheid van vitale processen van de maatschappij als gevolg van mogelijke verstoringen door hackers, stroomuitval of spionage. Slimme apparaten in huis, in de zorg, in het vervoer en bij de overheid worden risicovolle schakels die aangevallen kunnen worden. Cybercriminaliteit groeit al jaren exponentieel. Sinds 2019 neemt het aantal meldingen van ransomware toe (ransomware is een vorm van malware die bestanden of apparaten blokkeert en vervolgens een betaling van de gebruiker vereist om de toegang te herstellen). Begin 2020 ging het bijvoorbeeld goed mis bij een aantal grote overheidsinstellingen in Nederland. De Universiteit van Maastricht betaalde losgeld om haar gegijzelde computernetwerk (inclusief het back-up systeem) te bevrijden. Amsterdam, Rotterdam en andere gemeenten zagen zich genoodzaakt om servers uit te schakelen. Meer recent (december 2022) maken bronnen melding van de mogelijke
13
diefstal van gegevens van tienduizenden klanten bij Delta Mobiel en Caiway. De klantgegevens blijken uit de bestelomgeving te zijn ontvreemd, maar wie achter de diefstal zit en hoe de gegevens precies zijn gestolen, is niet bekend.*? In de nacht van 5 op 6 december 2022 hebben cybercriminelen een aanval gepleegd op het Antwerpse gemeentelijke informaticasysteem.*7a Uit het onlangs gepubliceerde Fit for the Future-onderzoek van Vodafone Business’^Tb blijkt echter onder andere dat een derde van de 322 ondervraagde organisaties geen idee heeft wat te doen in geval van security-problemen als hacking, phishing, ransom- en malware. 16 procent geeft toe er niet veel over nagedacht te hebben en slechts 25 procent heeft een duidelijk plan en treft maatregelen.
Met de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV), beter bekend als de Sleepnetwet, hebben de AlVD en de MlVD sinds 2018 een vrijbrief gekregen om middels automatische systemen (Artificial Intelligence - Al) alles ongelimiteerd in de gaten te houden. Ze mogen conform die nieuwe wet ook hacken. Met 5G, de slimme stad en het loT ontstaat er een walhalla voor de geheime diensten. Ze kunnen overal meekijken en zelfs ook ingrijpen. Op die manier vervagen de privacygrenzen en komt ons gehele leven in de handen van onzichtbare machten. Wat er met alle verzamelde data gebeurt, is voor het grootste deel onduidelijk. Burgers hebben onder deze omstandigheden geen menselijk lokaal ‘loket’ meer als hen lets overkomt. Een goed voorbeeld hiervan is de ongewenste situate die begin 2022 in Apeldoorn ontstond, waarbij overal in het publieke domein witte kastjes aan lantaarnpalen werden opgehangen. Noch het uitvoerende bedrijf RadioLed, noch de Gemeente Apeldoorn (voorloper in de ontwikkeling tot ‘slimme stad’) kon of wilde duidelijkheid verschaffen over de aard of toedracht van dit project en de bestemming van het daarmee gepaard gaande dataverkeer. Het geeft niet veel vertrouwen als een overheidsorgaan geen antwoord kan en/of wil geven op de vraag welke data verzameld wordt en wat er met deze data gebeurt.
Momenteel lopen technologie en datagebruik ‘vooruit’ op de beleidsmaking. Probleem daarmee is dat de put doorgaans pas gedempt wordt nadat het kalf verdronken is. We zitten inmiddels in een rijdende trein en het is wachten op een eerste ongeluk omdat iemand is vergeten voor slagbomen te zorgen. Als bijvoorbeeld camera’s worden geplaatst op lantaarnpalen om zogezegd verkeersdrukte te monitoren, dan kan die dezelfde functie ook worden gebruikt om middels automatische nummerplaatregistratie vast te stellen dat er een overtreding wordt begaan en, zonder enige mogelijkheid tot verweer, direct een boete van uw rekening af te schrijven. De koppeling van persoonlijke of geanonimiseerde data aan een individu geeft overheden en bedrijven vrij spel. “Geanonimiseerde data van mensen kan nog steeds worden herleid tot individuele personen Onderzoekers van de University Catholique de Louvain kunnen je met een handvol kenmerken tot 99.98 procent accuraat identificeren " * s
De burger die overal ‘te volgen’ is en middels zijn handel en ‘data’-wandel sporen achterlaat, wordt, onafhankelijk van of er wel of geen wetgeving is, uiterst bestuur- en controleerbaar voor overheden en bedrijven. Want het hebben van wetgeving is een 14
aspect, maar de handhaving ervan en controle erop (en dus bescherming van grondrechten) is een tweede en daar rammelt het proces vaak. In een 5G-wereld bestaat namelijk geen privacy meer en verdwijnt ‘ethiek’ bedoeld of onbedoeld vaak naar de achtergrond. De menselijke maat wordt ‘wegbezuinigd’ en vervangen door geautomatiseerde processen. In plaats van voor de technologische vooruitgang te kiezen, zouden er publieke debatten moeten worden gevoerd over de wenselijkheid van een dergelijke geautomatiseerde controlestaat: wie gaat die besturen? Wie zit er mee te kijken en luisteren met onze levens? Dat is voiledig duister voor de burger (en dit treft dus ook uzelf). Een ongekend omvangrijk en diep in ons leven ingrijpend digitaliseringsproject als 5G en het Internet of Things behoeft de instemming van de burger. Het Rathenau Instituut (een organisatie die zich bezighoudt met vraagstukken op het snijvlak van wetenschap, technologie en samenleving en die politiek, beleid en samenleving daarover informeert) riep de overheid al in 2018 op hierover een maatschappelijk debat met de bevolking te voeren. *83 Dit is echter nooit gebeurd. Het zou daarom wellicht een goed idee zijn om met de aanpalende gemeenten als Huizen, Blaricum, Laren maar ook nog regionaal draagviak te creeren met betrekking tot het aspect ‘digitale veiligheid’.
Ter nadere onderbouwing van dit alles venwijzen wij u naar hoofdstuk 6: ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6. D.
5. Beleidssuggesties: ‘Het voorzorgsprincipe in de praktijk’ Het Kennisplatform EMV geeft op haar site de volgende definitie van het voorzorgsprincipe: “Als er wetenschappelijke onzekerheid is over de gezondheidseffecten van een (nieuwe) technologie, dan kan een persoon of een overheld ult voorzorgsmaatregelen nemen tegen de mogelijke (schadelijke) effecten. Deze maatregelen kunnen uiteenlopen van een vinger aan de pols houden tot beperkende maatregelen of een algeheel verbod op of vermijden van de betreffende technologie. ” Dat er op het gebied van de risico’s van elektromagnetische velden sprake is van ‘wetenschappelijke onzekerheid’ brengen wij in hoofdstuk 6; ( ‘Achtergronddocument’ - onderdeel 6.C: paragraaf 11 uitgebreid aan het licht. Er klinken dan ook al jaren, vanuit verschillende wetenschappelijke kanten, oproepen tot het invoeren van beleid op basis van voorzorg. Het is daarom op zijn minst opmerkelijk te noemen dat, gezien het hierboven gestelde, het Kennisplatform EMV geen noodzaak ziet om 5G te beperken en/of de ICNIRP-blootstellingsrichtlijn te herzien. Evenmin wordt geduid wat een ‘de vinger aan de pols houden’ eigenlijk inhoudt. Dat dit zelfde Kennisplatform Elektromagnetische Velden in 2012 een ‘kennisbrief’*9 voor artsen inzake patienten met gezondheidsklachten als gevolg van
15
elektromagnetische velden publiceerde waarin onder andere gesteld wordt: “U kunt uitgaan van de drie mogelijke verklaringen die er zijn voor de gezondheidsklachten: De klachten worden veroorzaakt door elektromagnetische velden; de klachten hebben een psychische oorzaak; de klachten worden veroorzaakt door andere milieufactoren of ziekten. Een combinatie van bovenstaande factoren is ook mogelijk”, geeft op zijn minst te denken. Ook vanuit andere overheidsinstanties klinkt al jaren een oproep tot voorzorg. Zo nam bijvoorbeeld het Europees Parlement in 2009 al de resolutie Gezondheidsrisico’s in verband met elektromagnetische velden (EMV)*io aan waarin de lidstaten o.a. geadviseerd wordt publieksvoorlichting te geven over de mogelijke gezondheidsrisico’s van straling. Dit is in Nederland in ieder geval niet gebeurd.
Zoals het onderstaande schema laat zien, komen er daarnaast van instances als de Raad van Europa, de European Parliamentary Research Service en de European Economic Social Committee signalen dat beleid op basis van voorzorg, waaronder de verlaging van de blootstellingslimiet, dringend is gewenst:
Wie roept op tot aanpassing
Raad van Europa resolutie 12608
European Academy for Environmental Medicine.
gestelde MicroW Zm2 Jaar Limiet Volt/m
waarom
Detail
2011
100
Boven deze norm bewezen gezondheidsschade
100.000 X lager dan huidige in NL gehanteerde norm
Overdag 1000 ‘s nachts 100
EMF-richtlijn near de toenmalige stand van de wetenschap op basis van 306 studies
Zie bron’11
2016
0,2
Overdag 0,6 's nachts 0,2
Voorzorgsprincipe, nader onderzoek en afzien van 26 GHz voor
2020
Niet uitgesloten dat de gestelde blootstellingsnorm de gezondheid kan schaden
2021
Voldoende bewijs dat 4506000 MHz kankerven/vekkend is voor Uitrol 5G komt mensen en waarschijniijk neer op een experiment op ook voortplanting & ontwikkeling schaadt incl. de bevolking. Geen studies foetus van mens en dier bekend van 24100 MHz *12
Zo laag als redelijkerwijs mogelijk Idem
Gezondheidsraad
European Parliamentary Research Service
European Economic Social Committee
2021
Niet vermeld
Aanbeveling ICNIRPnorm te herzien
Niet vermeld
5G
Wetenschappers over de hele wereld hebben bewijs geleverd van Voorzorgsprincipe gezondheidsschade en nader onderzoek *13
16
In dit kader is het wellicht goed te weten welke moties er al in andere gemeenten ingediend en aangenomen zijn met het verzoek om, alvorens 5G verder uit te rollen, tot een goed onderbouwde visie en duidelijk beleid te komen. In bijiage 2 treft u alle moties aan voor zover die ons bekend zijn. Op basis van de vier benoemde speerpunten geven wij hieronder een opsomming van mogelijkheden waarop het ‘voozzorgspnnc/pe’vormgegeven zou kunnen worden. Hierbij zou niet alleen het verlagen en het herzien van de blootstellingslimiet op basis van wetenschappelijk vastgestelde biologische ontregelingen en nonthermische effecten op de mens en de natuur, maar ook het maken van een pas op de plaats met 5G naar onze mening centraal moeten staan. Voorzichtigheid nu is immers beter dan spijt achteraf.
NB: Alvorens nader op de vier speerpunten in te gaan, willen wij u adviseren uw expertise m.b.t. het ‘dossier EMV’ aan te scherpen. Uit gesprekken zowel met inwoners (van verschillende gemeenten) als met vele andere bronnen merken wij namelijk dat zij in het contact met bestuurders nogal eens stuiten op een grote mate van onwetendheid waar het de risico’s en keerzijden van de hedendaagse draadloze technologieen betreft.
Beleidssuggesties algemeen:
• • • •
•
•
Bij twijfel niet oversteken! Kennis en dialoog: open een gesprek voor brede ‘Beeldvormingsfase’ met diverse industrie-onafhankelijke experts en inwoners. Pauzeer de uitrol (stop verdere upgrade van 5G), neem de tijd voor een zorgvuldig lokaal antenne- & small cell-beleid. Pas het voorzorgsprincipe toe op huidig plaatsingsbeleid (vergunningen) van antennes rondom scholen, kinderdagverblijven, ouderen instellingen, ziekenhuizen en natuurgebieden. Stel fondsen beschikbaar voor eigen onafhankelijk onderzoek en metingen naar gezondheidsrisico’s voor mens en negatieve effecten voor dieren en de natuur. Doe onderzoek in samenwerking met eerstelijns-artsen om in kaart te brengen welke somatisch onvoldoende lichamelijk verklaarbare klachten (SOLK) hun patienten ervaren; welke klachten mogelijk samenhangen met blootstelling aan EMV en of bepaalde klachten vaker voorkomen bij patienten die in de directe omgeving van antennes wonen. De Bredase huisarts Liesbeth Adriaansens waarschuwt haar patienten al sinds 2009: “Elektrostress koint heel veel voor. In ieder geval volgens de schatting van de WHO zou het bij 3% van de bevolking voorkomen. Dat betekent in deze praktijk, van 3000 mensen, dat daar negentig mensen zijn die klachten hebben " *14
17
6. Achtergronddocument Inleiding
In dit hoofdstuk willen wij nader inzoomen op de vier benoemde speerpunten en op basis daarvan onderbouwen dat er feitelijke en wetenschappelijke argumenten en concrete bezwaren zijn om een pas op de plaats te maken met 5G en/of voor het voorzorgsprincipe te kiezen.
Punten die daarbij aan de orde komen zijn o.a.:
•
Waarom er op gebied van risico’s voor mensen, dieren en de natuur op zijn minst sprake is van ‘wetenschappelijke verdeeldheid’ en ‘twijfel’. (Onderdelen 6.A: ‘"Biodiversiteit’ en 6.C: ‘Gezonde Leefomgeving’)
•
‘Hoe de inzet van de nieuwe 5G-technologieen bijdraagt aan het gestaag toenemen van energie- en waterverbruik van o.a. datacentrales maar ook van huishoudens’. (Onderdeel 6.B: ‘Verduurzaming/Energietransitie’)
•
‘Op welke manier onze privacy met de verdere uitrol van 5G in toenemende mate onder druk komen zal komen te staan’. (Onderdeel 6.D: ‘Privacy: veiligheid van de fysieke en digitale leefomgeving’)
18
6. A - Biodiversiteit
A1. Mount Nardi biodiversiteitsonderzoek - Australie*i
In de periode 2000 -2015 deed het team van botanicus Mark Broomhall onderzoek naar de gevolgen van de komst van 3G- en 4G-zendmasten voor flora en fauna in de Gondwana regenwouden van Oost-Australie (Mount Nardi).
Het onderzoek werd voorafgegaan door een nulmeting waarvan de conclusie luidde dat de biodiversiteit in het Nardi-natuurreservaat toenam. Na de plaatsing van 3G-zendmasten (tussen 2000 en 2004) constateerde de onderzoekers een verminderde insecten-diversiteit in het gebied. Tussen 2006 en 2009 werden er verbeterde versies van 3G geinstalleerd en vervolgens zagen de onderzoekers 27 vogelsoorten vertrekken uit het gebied. Tussen 2012 en 2013 werden er nieuwe 4G-zendmasten gebouwd. Direct daarna waren nog eens 49 vogelsoorten verdwenen en waren alle plaatselijk bekende vieermuissoorten schaars geworden. Ook verdwenen insecten, motten, vlinders, kikkers, padden en mierensoorten. Het eindresultaat van het onderzoek luidde: 1. VLEERMUIZEN: 3 soorten zeldzaam geworden/ verdwenen 2. VOGELS: 88 soorten zeldzaam geworden/ verdwenen 86 soorten vertonen onnatuurlijk gedrag 3. KIKKERS/ PADDEN: verdwenen 4. INSECTEN: 80-90% afname algemene insecten-populatie Motten, vlinders, mieren en bijen zeldzaam geworden Aangezien het gebied waaruit de dieren wegviuchtten zich in een straal van 3 km rondom de zendmasten bevond en de biodiversiteit en buiten die cirkel nog altijd toenam, konden de onderzoekers andere oorzaken uitsluiten.
Eindconclusie van de onderzoekers “De plaatsing van zendmasten op Mount Nardi heeft over de afgelopen 15 jaren een verwoestende impact gehad. Draadloze technologie is een sluipmoordenaar. Zij veroorzaakt genetische achteruitgang op een immer uitbreidende schaal.” De resultaten van het onderzoek zijn aangeboden aan UNESCO.