Advies verkenner gemeentebestuur Nuenen

Advies verkenner gemeentebestuur Nuenen Inleiding Na de verkiezingen voor de gemeenteraad van Nuenen is ONS NGN als winnaar en grootste partij uit de bus gekomen. ONS NGN heeft daarom het initiatief genomen tot de vorming van het nieuwe gemeentebestuur in Nuenen. Na verkennende gesprekken heeft ONS NGN gekozen om een onafhankelijke informateur te laten onderzoeken of het nieuwe gemeentebestuur kan worden gevormd op basis van een raadsbreed akkoord. Als onafhankelijke informateur is Fons d’Haens gevraagd. Fons heeft de opdracht aanvaard en heeft op vrijdag 3 april alle fracties gesproken. De mogelijkheid om een raadsbreed akkoord te sluiten was hierbij de centrale vraag. De informateur wordt ondersteund door de griffier van de Nuenense raad, mw. Joke Oostdijk. Zij maakte van ieder gesprek een vertrouwelijk verslag en een beknopte samenvatting die kan worden gedeeld na akkoord van de betreffende fractie.

Een raadsbreed akkoord De wens om te werken met een raadsbreed akkoord is ingegeven door ervaringen uit de afgelopen bestuursperiode cq de Nuenense bestuurscultuur. Belangrijke kenmerken van werken met een raadsbreed akkoord zijn: 





Samenwerking boven strijd: in plaats van de klassieke verdeling tussen coalitie en oppositie, stellen alle (of bijna alle) fracties gezamenlijk de belangrijkste doelen voor de komende vier jaar vast; Focus op de hoofdlijnen: het akkoord bevat vaak de grote ambities (bijvoorbeeld: "we gaan 500 woningen bouwen" of "we worden een duurzame gemeente"), maar laat de precieze uitwerking nog open voor debat; Dualisme: omdat er geen strakke scheiding is tussen "de winnaars" en "de verliezers", hebben individuele raadsleden vaak meer vrijheid om per onderwerp te stemmen wat ze willen.

Waarom kiezen gemeenten hiervoor?







Draagvlak: Voor grote, ingewikkelde projecten is het fijn als de hele raad erachter staat. Dit voorkomt dat plannen bij een volgende verkiezing direct weer worden stopgezet; Bestuurlijke rust: In gemeenten waar de politieke verhoudingen erg versnipperd zijn (veel kleine partijen), is een raadsbreed akkoord soms de enige manier om tot een stabiel bestuur te komen; Betrokkenheid: Het geeft ook kleinere partijen de kans om direct invloed uit te oefenen op het beleid, in plaats van vier jaar lang alleen maar "nee" te roepen vanaf de zijlijn;

Versterken positie raad Een aanleiding om te kiezen voor een raadsbreed akkoord is de wens om de positie van de gemeenteraad te versterken. In de afdronk van de verschillende gesprekken vallen twee zaken op: 1) raadsvoorstellen komen van het college en worden ervaren als ‘voldongen feit’ en 2) veel voorstellen gaan over concrete projecten zonder dat er debat en kaderstelling is op een hoger abstractieniveau: welke koers vaart Nuenen? Ad 1) met de raadsagenda en de invoering van het BOB-model is gepoogd om de raad beter in positie te brengen. Het lukt echter onvoldoende om in de beeldvormende fase ook alternatieven en achtergronden te bespreken. Niet alleen omdat er een ‘panklaar’ voorstel van het college voorligt, maar ook door de zelfopgelegde spelregel dat in deze fase geen ruimte is voor ‘politieke vragen’. Ad 2) Nuenen ligt als dorp vlakbij de grote stedelijk agglomeratie Eindhoven – Helmond en maakt deel uit van de Metropoolregio Eindhoven. In deze regio is een zeer hoge dynamiek, de zogenaamde schaalsprong. Hierbij hoort de ontwikkeling van wonen, werklocaties en mobiliteit. Tegelijk spelen sociaal maatschappelijke vraagstukken rondom vergrijzing, inclusie en voorzieningenniveau. Om grip te houden op alle ontwikkelingen is het noodzakelijk dat Nuenen een ontwikkelrichting kiest en hieraan vasthoudt.

Verschillende grotere en kleinere besluiten kunnen dan worden genomen in functie van de ontwikkelrichting als ‘hoger doel’.

Vorming college Anders dan een coalitieprogramma biedt een raadsbreed programma de mogelijkheid om alle partijen te betrekken bij de vorming van een college. In de gesprekken geven veel partijen aan dat voor wethouders deskundigheid en bestuurskracht belangrijker wordt geacht dan afkomst en politieke kleur. Met de kanttekening dat bekendheid met Nuenen en de regio wel van belang is. Ook is gewezen op het belang van bestuurlijke continuïteit.

In een raadsbreed akkoord kan worden opgenomen hoeveel wethouders er moeten komen voor welke portefeuilles1 en over welke (complementaire) competenties zij moeten beschikken. Idealiter beschrijft het akkoord zowel voor individuele wethouders als voor het college als team een profiel. Vervolgens ligt de vraag voor hoe deze bestuurders te werven. Wordt het een sollicitatieprocedure of kunnen partijen kandidaten voordragen? Dit hangt ook af van het gekozen profiel.

Advies Er liggen geen blokkades om te komen tot een raadsbreed akkoord. Alle fracties herkennen in meer of mindere mate de aanleiding en de wens om als raad beter in positie te komen. Daarom adviseer ik om een opmaat van een raadsbreed akkoord op te stellen om vervolgens te gebruiken als praatstuk voor gesprekken tussen partijen. Het verdient aanbeveling om ook gedurende de bestuursperiode te werken aan het versterken van de positie van de raad. Ik denk dat de raad het zichzelf moet gunnen om deze ambitie vast te houden en zich hierbij te laten begeleiden. Ik adviseer om dit te doen aan de hand van een raadsagenda of raadsprogramma om het geleerde meteen toe te passen, in plaats van een cultuurtraject of vrijblijvende heidagen. Een raadsbreed akkoord moet ook op hoofdlijnen richting geven aan de besluitvorming in de nieuwe bestuursperiode. Op een aantal punten verschillen partijen (uiteraard!) van mening. Hierbij is het belangrijk deze punten te benoemen en ‘agree to disagree’. De hoofdlijnen moeten wel voldoende houvast (en dus politiek mandaat) geven aan het te vormen college. In het vervolgtraject moet blijken welke partijen hierbij samen het akkoord ook op de politieke en inhoudelijke keuzes steunen. Hierbij zijn er vooralsnog twee smaken: er zijn wisselende meerderheden in de raad of er ontstaat een coalitie voor de hoofdlijnen van bestuur.

Ik adviseer om in de volgende fase nadrukkelijk een keuze te maken tussen deze opties, ook omdat het van belang is voor de wijze waarop het college wordt gevormd.

Vervolg Met genoemde adviezen kan de formatie beginnen. Initiatiefnemer ONS NGN stelt een opmaat van een raadsbreed akkoord op. Vervolgens kan dit worden besproken tussen ONS NGN en de andere fracties. 1

De portefeuilleverdeling blijft formeel een bevoegdheid van het college zelf. Een beschrijving hiervan in een raadsbreed akkoord mag worden opgevat als dwingend advies en als vacaturetekst.

Fons d'Haens 6 april 2026