2024-05 Raadsinformatiebrief oversteek Collse Hoefdijk - Bijlage 2 Adviesnota addendum risicoanalyse

ADVIESNOTA AAN KENMERK PROJECTNUMMER STATUS ONDERWERP DATUM

gemeente Nuenen X23-MJZ-HS-ADV-23006517 M0005160 Vrijgegeven Addendum op de risicoanalyse overweg Collse Hoefdijk in Nuenen 16 oktober 2023

1.

Inleiding

Omwonenden van de overweg Collse Hoefdijk maken zich zorgen over de nieuwe snelfietsroute, parallel aan het spoor. Hierover stonden verschillende artikelen in het Eindhovens dagblad en zijn raadsvragen gesteld. Voordat het fietspad werd aangelegd, heeft Movares een risicoanalyse1 gemaakt. In deze adviesnota gaat Movares in op de vragen over de risicoanalyse overwegveiligheid voor de snelfietsroute Eindhoven - Nuenen - Helmond. Enerzijds is dit een addendum op de risicoanalyse om verschillende aspecten van de resultaten te verduidelijken, anderzijds wordt er ook ingegaan op de zorgen die er leven in de omgeving. Dit addendum is besproken met de Fietsersbond Nuenen en VVN Nuenen. De belangrijkste maatregel om de veiligheid te borgen zijn:  Het verkeer op het snelfietspad moet voorrang verlenen aan het verkeer op de Collse Hoefdijk.  Het aanbrengen van een VRI (Verkeersregelinstallatie) ter beveiliging van de kruisende rijwegen tussen snelfietspad en Collse Hoefdijk. De VRI is gekoppeld aan de overweginstallatie.  De opstel- en passeerruimte aan de noordwestkant van de overweg is voor fietsers van de snelfietsroute afgestemd op de verwachte fietsintensiteit op de Collse Hoefdijk. Leeswijzer Hierna wordt een toelichting gegeven op de risicoanalyse als geheel. Onder punt 3 wordt vervolgens ingezoomd op de risicoanalyse van de kruising van het snelfietspad met de Collse Hoefdijk.

Tot slot wordt bij punt 4 ingegaan op enkele openstaande vragen van gemeenteraadsleden.

2.

Toelichting op de risicoanalyse

De risicoanalyse overwegveiligheid is gekoppeld aan de ontwikkeling van het snelfietspad Eindhoven-Helmond (Movares, 2022)1. De snelfietsroute loopt parallel aan het gehele baanvak Eindhoven-Helmond. Dit is een nieuwe situatie die van invloed is op de veiligheid van alle overwegen op het baanvak. Daarom is het wettelijk verplicht om een Risicoanalyse overwegveiligheid te maken. De risicoanalyse is een kwalitatieve beoordeling van de gewijzigde situatie per overweg. Dit is conform de Beleidsagenda Spoorwegveiligheid van het ministerie van 1 Risicoanalyse overwegveiligheid snelfietsroute Eindhoven-Helmond, versie 2.0,

Movares, 3 augustus 2022. 1/8

ADVIESNOTA I&W en de daarop gebaseerde procedure van ProRail “Risicoanalyse en risicocompensatie overwegveiligheid bij wijzigingen” (PRC00200). De wet- en regelgeving vereist dat de risicoanalyse antwoord geeft op twee vragen: 1. Wordt het risico op de overweg beheerst? Dit wordt per overweg bekeken. Als blijkt dat er door de snelfietsroute een onveilige situatie ontstaat bij één van de overwegen, dan moeten op die overweg maatregelen worden genomen, zodat er een gelijkblijvende of veiligere situatie ontstaat. Nieuwe overwegen zijn niet toegestaan. 2. Wordt de risicotoename gecompenseerd? Bij een ontwikkeling op of in de invloedsfeer van het spoor mag de veiligheid niet afnemen. De veroorzaker van toenemende onveiligheid op de overweg is verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om de afgenomen veiligheid te compenseren. De risicoanalyse voor het snelfietspad naast het baanvak Eindhoven - Helmond beantwoordt deze vragen. ProRail en de Inspectie Leefomgeving en Transport (IL&T) hebben vastgesteld dat: 1. het risico op de overweg Collse Hoefdijk wordt beheerst met de voorgeschreven maatregelen; 2. er met de compensatiemaatregelen sprake is van een veilig traject.

Foto: overweg Collse Hoefdijk, voor de aanleg van de snelfietsroute met olifantenpaadjes (bron: google 2023).

X23-MJZ-HS-ADV-23006517

2/8

ADVIESNOTA 3.

Risicoanalyse Overweg Collse Hoefdijk

Huidige situatie Het baanvak Eindhoven – Helmond kruist met een overweg de Collse Hoefdijk in Nuenen. De Collse Hoefdijk is een gebiedsontsluitingsweg buiten de bebouwde kom (GOW 80) tussen Geldrop en Nuenen en heeft een aansluiting op de A270. De weg is een voorrangsweg. De toegestane snelheid voor het wegverkeer is 80 km/u, maar vanwege de ligging tussen twee rotondes is de gemiddelde snelheid van het wegverkeer ongeveer 50 km/u (snelheidsmeting 2017 en Freeflow Speed, 2023). De Collse Hoefdijk heeft 2 rijstroken die fysiek gescheiden zijn door een brede middenberm. De overweg Collse Hoefdijk wordt aan beide zijden aangekondigd met borden en een voorwaarschuwingslicht. De overgang is beveiligd met slagbomen, bellen en lichtsignalen. Bij calamiteiten kan verkeer uitwijken naar de bermen. Deze liggen op hetzelfde niveau als de rijbaan. Ter plaatse van de overweg is ook er een calamiteitenstrook. De groenstroken voorafgaand aan de calamiteitenstrook zijn ook voorzien van versteviging. Hulpdiensten, zoals zware brandweerwagens, kunnen gebruik maken van deze stroken, ook bij natte omstandigheden.

Foto: Spoorwegovergang Collse Hoefdijk (bron: Movares)

Nieuwe situatie. De snelfietsroute Eindhoven – Nuenen – Helmond ligt parallel aan het baanvak. Ter hoogte van de Collse Hoefdijk kruist het fietspad parallel aan het spoor. Er worden geen oversteekbaarheidsproblemen verwacht. De oversteekbaarheid van de Collse Hoefdijk voor kruisende fietsers is voldoende. In de risicoanalyse is geconstateerd dat de volgende kenmerkende ongevallen wel kunnen ontstaan als gevolg van de snelfietsroute in combinatie met de overweg:

X23-MJZ-HS-ADV-23006517

3/8

ADVIESNOTA Risico 1: beleefdheidsvoorrang van automobilisten aan fietsers Een ontruimingsprobleem van de overweg kan optreden door beleefdheidsvoorrang van automobilisten ten opzichte van snelfietsers. Wanneer automobilisten uit het zuiden stoppen voor fietsers op de snelfietsroute, kan een wachtrij ontstaan tot op de overweg. Gezien het karakter en de ontsluitingsfunctie van de Collse Hoefdijk is de kans hierop kleiner dan bij overwegen als Eeneind en Burg. Brullaan waar de snelheid lager is (30 km/u). Risico 2: afdwingen voorrang door groepen fietsers Grote groepen fietsers kunnen voorrang ‘afdwingen’. Als de voorste fietsers van een groep fietsers oversteken, dan kan het zijn dat de rest volgt, ook al komen er motorvoertuigen aan waaraan voorrang moet worden verleend. Auto’s worden daardoor gedwongen te wachten tot de groep is gepasseerd. Vanaf de zuidkant kan dit leiden tot wachtende auto’s met een terugslag naar de overweg.

Foto: Nieuwe fietsoversteek Collse Hoefdijk (bron: Movares)

Risicobeheersing: randvoorwaardelijke maatregelen Om te zorgen voor een veilige situatie, zullen deze risico’s beheerst moeten worden. Daarvoor zijn vanuit de beheerder overwegen in de risicoanalyse randvoorwaardelijke maatregelen benoemd voor de overweg Collse Hoefdijk aan de wegbeheerder. Dit zijn maatregelen die zeker moeten worden getroffen om de risico's op deze overweg te beheersen. De maatregelen moeten zijn gerealiseerd, voordat de snelfietsroute in gebruik wordt genomen. Ze kunnen niet worden vervangen door alternatieve maatregelen. De randvoorwaardelijke maatregelen zijn daarmee een programma van eisen voor het wegontwerp:  Het verkeer op het snelfietspad moet voorrang verlenen aan het verkeer op de Collse Hoefdijk.  Het aanbrengen van een VRI (Verkeersregelinstallatie) ter beveiliging van de kruisende rijwegen tussen snelfietspad en Collse Hoefdijk. De VRI moet een koppeling krijgen met de overweginstallatie. (Het licht moet op tijd op rood springen als de overweg sluit).  De opstel- en passeerruimte aan de noordwestkant van de overweg moet voor fietsers van de snelfietsroute zijn afgestemd op de verwachte fietsintensiteit op de Collse Hoefdijk. X23-MJZ-HS-ADV-23006517

4/8

ADVIESNOTA Het wegontwerp Het ontwerp voldoet aan de randvoorwaardelijke maatregelen en de CROWrichtlijnen voor een duurzaam veilig wegverkeer. Dit is getoetst met een onafhankelijke verkeersveiligheidsaudit. Bovendien zijn er dubbele verkeerslichten per rijrichting geplaatst. Dat valt niet te missen (zie onderstaande foto). Hiermee zijn de risico’s van de snelfietsroute beheerst en is sprake van een veilige oversteek van de snelfietsroute. 



 



 



Het toepassen van verkeerslichten voorkomt beleefdheidsvoorrang aan fietsers door automobilisten en het doorrijden van grote groepen fietsers. Verkeerskundig gezien worden er overigens geen fietsrelaties gezien die leiden tot grote groepen fietsers. De verkeerslichten zijn gekoppeld aan de overweginstallatie. Er is geregeld dat er voldoende ontruimingstijd is bij de verkeerslichten, voordat de overwegbomen sluiten. Dit zorgt ervoor dat het kruispunt ontruimd is voordat de overwegbomen sluiten en voorkomt dat er auto’s op de overweg worden ingesloten. De fietsroute Collse Hoefdijk tussen Nuenen en Geldrop blijft gelijk en heeft in de nieuwe situatie gelijke opstelruimte, Fietsers op de snelfietsroute moeten voorrang verlenen aan al het verkeer op de Collse Hoefdijk. Zij hebben opstelruimte voor het kruisen met het doorgaande fietsverkeer en een opstelvak voor het verkeerslicht. Om te voorkomen dat fietsers alleen oog hebben voor groenlicht, staat het verkeerslicht in principe op rood, tenzij er een aanvraag is of wanneer de spoorbomen gesloten zijn. Voor de uitzonderlijke situatie dat de VRI uitvalt, is de voorrang geregeld met voorrangsborden en -markering. Mocht er onverhoopt toch een ongeval ontstaan aan de oostelijke rijbaan door het negeren van roodlicht, dan is er enige opstelruimte tussen de fietsstrook en de overweg (8m).

Achterop komend verkeer kan uitwijken naar de bermen / calamiteitenstrook. Hiervoor is zowel voor als na de overweg voldoende ruimte aanwezig. Aanvullend adviseren Fietsersbond en VVN om verkeer op de Collse Hoefweg te wijzen op de fietsoversteek met een waarschuwingsbord. Dit is een goed idee, maar mag niet ten koste gaan van het zicht op de kruising en de overweg.

Foto: Dubbele verkeerslichten nieuwe fietsoversteek Collse Hoefdijk(bron: Movares) X23-MJZ-HS-ADV-23006517

5/8

ADVIESNOTA 4.

Issues uit de vragenlijst mbt de risicoanalyse

Door een aantal raadsleden zijn vragen gesteld over de veiligheid van de overweg. Deze zijn deels door de gemeente beantwoord. Een aantal openstaande issues uit deze vragenlijst, waarover door de vragenstellers verduidelijking is gevraagd. 1.

Vraag 9: “Heeft de minister voor deze aanpassing toestemming gegeven, zoals hierboven beschreven?” Antwoord: De risicoanalyse en de voorgestelde wijzigingen zijn akkoord bevonden door ProRail en IL&T (vertegenwoordiger van het ministerie). Ook volgens hen worden de veiligheidsrisico’s goed beheerst met het nemen van de randvoorwaardelijke maatregelen.

2.

Vraag 12: “Wat wordt de nieuwe letaliteit-equivalent als het snelfietspad in gebruik genomen gaat worden. Rekening houdend met de juiste parameters?” Antwoord: Verkeerkundig is het ongebruikelijk om te werken met een letaliteitequivalent. Situaties moeten altijd veilig worden aangelegd. De risicoanalyse is een kwalitatieve beoordeling van de gewijzigde situatie rondom de overweg. Dit is conform de Beleidsagenda Spoorwegveiligheid van het ministerie van I&W en de daarop gebaseerde procedure van ProRail “Risicoanalyse en risicocompensatie overwegveiligheid bij wijzigingen” (PRC00200). .

3.

Inleiding bij vraag 16: “Op dit moment rijden er 16 treinen per uur over dit spoor. De wachttijd voor het autoverkeer is tussen de 15 en 18 minuten per uur volgens ProRail. Bijna 25%-30% van de tijd is deze overweg dicht. Dan komt dadelijk de tijd van de fietsers die moeten oversteken er ook nog bij.” Antwoord: Op dit moment rijden er 14 treinen per uur en is de dichtligtijd tijd ongeveer 12 minuten per uur. Er rijden 2 intercity’s, 2 sprinters, 1 ICE en 2 goederentreinen per uur per richting over dit baanvak. Dat zijn 14 treinpassages per uur. De spoorwegovergang gaat ongeveer 40 seconden dicht voor een intercity, sprinter of ICE en 80 seconden voor een goederentrein. Per uur is de overgang circa 12 minuten (720 seconden) gesloten. Indien 2 treinen tegelijk over de overweg gaan, dan is de dichtligtijd korter. Wanneer de overweg dicht is, krijgen fietsers op de snelfietsroute ook groen. Buiten de tijd dat de overweg dicht is, wordt het kruispunt voertuigafhankelijk geregeld. De regeling is zo ingesteld dat er rekening gehouden wordt met het verkeersaanbod. Wanneer er een wachtrij is ontstaan bij een gesloten overgang, zal de regeling ervoor zorgen dat deze wachtrij eerst ontruimd is, onder voorbehoud van de maximale groentijd. Dit om te voorkomen dat fietsers te lang moeten wachten.

X23-MJZ-HS-ADV-23006517

6/8

ADVIESNOTA In principe is de verkeerslichtenregeling niet nodig voor een oversteekbaarheidsprobleem voor fietsers, maar voor de veiligheid van de overweg. De benodigde oversteektijd van fietsers is bij een snelheid 15 km/uur circa 4 seconden. Voor het oversteken van fietsers worden geen lange wachttijden verwacht. Er is geen reden voor extra onveilig gedrag door de overweggebruikers. De overweg kent een regelmatige sluitingsduur. Slalommen tussen de overwegbomen door, wordt tegengegaan door de aanwezigheid van een brede middenberm. Voor fietsers geldt, dat de overwegboom de hele breedte van het fietspad afsluit. Ook zij kunnen niet slalommen. Tijdelijke situatie november 2024 – mei 2026 Tijdens de ombouw van de Betuwelijn, is de Brabantroute een tijdelijke omleidingsroute voor het goederenvervoer. In deze tijdelijke situatie rijden er meer treinen over het tracé Rotterdam – Eindhoven – Venlo. De periode waarin de werkzaamheden op de Betuweroute zijn, is november 2024 tot en met mei 2026. Er zijn 9 weekenden met volledige stremming en 20 weken met een volledige stremming van het baanvak, waarbij extra goederentreinen en extra ICE’s over de Brabantroute rijden. Het maximaal aantal goederentreinen per dag op de Brabantroute gaat van 110 naar 137. Gemiddeld komt dat neer op een verhoging van 2,3 naar 2,9 goederentreinen per uur per richting.

Voor de overweg is dat gemiddeld 1 goederentrein passage per uur extra. De goederenpaden zijn reserveringen in de dienstregeling. Ze worden lang niet allemaal gebruikt. Gedurende de dag rijdt er 1 ICE per 2 uur extra over de Brabantroute in beide richtingen. Voor de overweg is dat gemiddeld 1 ICE passage per uur extra. In de normale situatie is het spoor circa 12 minuten dicht. In de tijdelijke situatie is het spoor maximaal 2 minuten per uur langer gesloten. Het effect van de omleidingsroute op de dichtligging is beperkt. 4.

Vraag 18a: “Waarom staat er niets in de risicoanalyse van overgang Collse Hoefdijk over Eeneind-West dat een aanzienlijke verkeersimpact gaat veroorzaken en bekend was ten tijde van de laatste risicoanalyse?” Met de genomen maatregelen zijn de overweg en de fietsoversteek goed beveiligd. De kruising is veilig. Bij een nieuw initiatief in de omgeving van het spoor, is de initiatiefnemer wettelijk verantwoordelijk voor het opstellen van een risicoanalyse overwegveiligheid en het nemen van maatregelen. Wanneer daartoe een aanleiding is, kan dit ook gevraagd worden van de ontwikkelaar van Eeneind-West. Het is maar de vraag of deze aanleiding er is. Logistiek verkeer heeft doorgaans een heel afwijkend verkeerspatroon ten opzichte van regulier verkeer. Vertrek en aankomsttijden zijn meestal gepland buiten de ochtend en avondspits. Piekmomenten zoals de ochtenden avondspits worden daardoor niet ineens heel veel groter. Aan de verkeersafwikkeling mogen wegbeheerders wel eisen stellen bij de vergunning, om congestie of onveilige situaties te voorkomen.

X23-MJZ-HS-ADV-23006517

7/8

ADVIESNOTA 5.

Vraag 18b: “Waarom staat er niets in de risicoanalyse van overgang Collse Hoefdijk over het woord vrachtverkeer, vrachtwagenlengte, vrachtauto, vrachtwagen en vrachtautocombinaties geen enkele keer wordt gebruikt als het over de Collse Hoefdijk gaat? Terwijl deze termen 32x in de risicoanalyse voorbij komen bij de diverse andere overgangen. Behalve bij de Collse Hoefdijk, dé overgang met industrie! Hoe is dit mogelijk? Antwoord: Vrachtverkeer wordt in de risicoanalyse met name genoemd bij overwegen waar vrachtverkeer verboden is. Op de Collse Hoefdijk is vrachtverkeer onderdeel van het gemotoriseerd verkeer.

6.

Vraag 18c: “De schoolgaande jeugd die van Geldrop naar Nuenen fietsen en vice versa?” Antwoord: We begrijpen de zorgen voor schoolgaande jeugd. Vooral fietsers die zelfstandig naar de middelbare school fietsen zijn kwetsbaar. We hebben opnieuw gekeken naar de aanwezigheid van scholen. We verwachten geen grote toename van schoolgaande jeugd tussen Eindhoven en Helmond. Voor middelbare scholieren uit Geldrop richting Nuenen of uit Nuenen richting Geldrop is de wijziging van de spoorwegovergang beperkt. Dit leidt niet tot een verhoogde kans op onveilig gedrag.

7.

Vraag naar aanleiding van het overleg met de Fietsersbond en VVN: Worden er vaker snelfietsroutes met verkeerslichten aangelegd parallel aan het spoor? Antwoord: Movares heeft hierover contact opgenomen met de functioneel beheerder overwegen van ProRail. De functioneel beheerder is betrokken geweest bij de risicoanalyse en kent de situatie. Hij geeft aan dat deze oversteek op de Collse Hoefweg geen unieke situatie is. Op veel plaatsen in het land staan VRI’s bij overwegen in combinatie met een fietsroute parallel aan het spoor, bijvoorbeeld in Helmond en Deurne op meerdere plaatsen langs dit spoortracé. Er gebeuren niet meer ongelukken op deze locaties. Het risico van een VRI vlak bij een overweg is, dat het verkeer bij het openen van de spoorbomen denk dat ze mogen doorrijden en daarbij het verkeerslicht over het hoofd zien dat nog op rood kan staan. Dit risico heeft ProRail benoemd richting de gemeente Nuenen. De gemeente heeft daarop de verkeerslichtenregeling gekoppeld aan de overweg, zodat deze situatie wordt voorkomen. Daarmee is de regeling beveiligd. De gemeente heeft aangegeven dat de verkeerslichtenregeling na inwerkingstelling ook een aantal keer wordt geëvalueerd en heeft de Fietsersbond en VVN uitgenodigd om hierin te participeren.

X23-MJZ-HS-ADV-23006517

8/8