2023-33 Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage RES juni 2023

Aan de leden van de gemeenteraad

Raadsinformatiebrief Afdeling: Maatschappelijke ontwikkeling Doorkiesnr

: nvt

Onderwerp

: Voortgangsrapportage MRE

Verzenddatum

: 15 juni 2023

Zaaknummer

: 1707704

Geachte leden van de gemeenteraad, Graag brengen wij u op de hoogte van de stand van zaken rond de duurzaamheidsopgaven van onze regio en de gemeente Nuenen. U ontvangt de eerste voortgangsrapportage van de Regionale Energiestrategie (RES) van de Metropool Regio Eindhoven en u krijgt een kort overzicht van de activiteiten die in dit kader in Nuenen zijn ontplooid. Voortgangsrapportage RES 1.0 In de RES 1.0 staat de regionale ambitie: Vol inzetten op het besparen van energie en 2 Terawattuur (TWh) aan duurzame energie opwekken. Maar hoe staat het ervoor? In de voortgangsrapportage van de RES vindt u: 1. Een overzicht van hoe er in de regio door gemeenten wordt samengewerkt aan die ambitie en in welke projecten; 2. De stand van het te realiseren regionale bod van 2TWh opwek duurzame energie voor 2030; 3. De voortgang van de werkgroepen, thema’s en coalities uit het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP)1; 4. De ontwikkeling op het gebied van samenwerking binnen de RES. Binnen de gemeente Nuenen zijn wij bezig met het uitvoeren met het voor Nuenen afgestemde bod (13,57 Gigawattuur). Middels deze RIB willen wij u graag infomeren over de samenwerking met het MRE en de activiteiten die het afgelopen jaar zijn uitgevoerd en inmiddels lopen.

Activiteiten Duurzaamheid Nuenen Op welke wijze geven we in de gemeente Nuenen invulling aan de energie-opgaven uit de RES, overeenkomstig de door u vastgestelde nota Duurzaamheid Nuenen 20192023. 1 Het SUP kunt u vinden op

https://energieregiomre.nl/res

Zaaknummer: 1707704

pagina 1 van 3 Documentnummer: 1707726

Dit wordt toegelicht op basis van de drie thema’s welke ook worden beschreven in de voortgangsrapportage van de RES: 1. Besparing 2. Warmte 3. Energiesysteem Het doel van het thema Besparing komt voort uit het volgende principe, de energie die we niet verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Dit thema heeft als focus om de doelgroepen inwoners, bedrijven en instellingen aan te zetten tot besparen met als doel structurele (gedrags)verandering te bewerkstelligen en daarmee een significante energiebesparing te realiseren. Vanuit de gemeente Nuenen zijn er verschillende stappen gezet om het thema Energiebesparing bij de genoemde doelgroepen onder de aandacht te brengen. Dit gebeurt onder andere via deelname aan verschillende werkgroepen van de RES S&UP werkgroepen (zoals de werkgroep Verduurzaming bedrijventerreinen en de werkgroep Energie-armoede). Door het delen van kennis en ervaringen binnen deze werkgroepen hebben we het afgelopen jaar veel activiteiten uitgevoerd om mensen bewust te maken over verduurzaming.

Een overzicht van uitgevoerde en lopende activiteiten in Nuenen voor het teweegbrengen van energiebewustwording en gedragsverandering onder inwoners: • 16 energiecoaches zijn opgeleid en in Nuenen actief voor huisbezoeken en inloopspreekuren, onderdeel van onze deelname aan het Energiehuis Slim Wonen • Duurzaamheidsmagazine "Nuenen in stroomversnelling” voorjaar 2023 • De Groene zone isoleren – Project om inwoners te ontzorgen bij het isoleren van hun huis (start in 2024) • Witgoedregeling voor mensen die te maken hebben met energiearmoede • Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed • Informeren en handhaving Energielabel C voor kantoren • I.s.m. winkeliers in het centrum winkeldeuren sluiten • Verschillende acties zoals, ‘Banden op spanning’, deelname duurzaamheidsmarkt. • Diverse lezingen i.c.m. de energiecoaches zowel op wijkniveau als openbare. • Oprichten van ons eigen duurzaamheidshuis • Verduurzamen van de sportveldverlichting • Ondersteuning buurtteam Molvense Erven • Het samenstellen van een fixteam voor kleine energiebesparende maatregelen bij mensen met lage inkomens Het doel van het thema Warmte is het onderzoeken en uitvoeren van het aardgasvrij maken van wijken. Er wordt onderzocht waar potentie aanwezig is om wijken op andere wijze te gaan verwarmen. Binnen de gemeente Nuenen geven wij daar uitvoering aan door:

pagina 2 van 3 1707704

•

Het uitrollen van de Transitievisie Warmte2. We zijn hier actief in twee pilotgebieden om te onderzoeken of het mogelijk is om de woningen in deze wijken in/voor 2030 gasvrij te maken. Dit doen we door mensen te informeren over de mogelijkheden en onderzoeken buurtaanpakken. De twee pilotwijken zijn: o Gerwen o Boschhoeve

Tot slot het thema Energiesysteem. Het doel van energiesysteem is vorm geven aan onderzoeken naar in te zetten van duurzame energiesystemen. Welke mogelijkheden zijn er binnen de gemeente mogelijk en welke keuzes en afwegingen moeten hierbij gemaakt worden. Voor de gemeente Nuenen wordt daarom ingezet op de Noregretmaatregelen. Dit heeft in het afgelopen jaar geleid tot: • Het opstellen van het beleid Grootschalige opwek van zonne- en windenergie, waarin de voorwaarden en standpunten zijn verwoord voor duurzame energieopwekking in Nuenen. Er is het afgelopen jaar veel gebeurd en het komende jaar zullen er nog vele zaken volgen.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Nuenen De secretaris De burgemeester, Drs. M. Arents

M.J. Houben MBA

Deze brief is digitaal verstuurd en daarom niet voorzien van een fysieke handtekening.

Ondertekend op: 26-06-2023 10:56 Ondertekend door: Marike Arents Locatie: Nuenen Reden: Digitaal Uitgaand

2 De Transitievisie Warmte voor Nuenen is vastgesteld op 30 september 2021en is te vinden op

https://www.nuenen.nl/energietransitie pagina 3 van 3 1707704

Aan de volksvertegenwoordigers

uw kenmerk

uw brief van

Onderwerp Informatiebrief: Voortgangsrapportage RES MRE

ons kenmerk 100176-2995\BMA\MLI

datum 30 mei 2023

e-mailadres energie@metropoolregioeindhoven.nl

Geachte volksvertegenwoordigers,

Hierbij ontvangt u ter informatie de eerste Voortgangsrapportage Regionale Energiestrategie (RES). De opgemaakte versie van de Voortgangsrapportage RES is vanaf 27 juni terug te vinden op onze website www.energieregiomre.nl en wordt gedeeld met het Nationaal Programma RES. In deze voortgangsrapportage geven we een beeld van: 1) De voortgang in realisatie van de ambitie van 2 Terawattuur (TWh) opwek duurzame energie voor 2030 uit de RES 1.0 2) De voortgang binnen de werkgroepen, thema’s en coalities uit het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP) 3) De ontwikkeling in de manier van samenwerken binnen de RES De Voortgangsrapportage start met een beknopte samenvatting. In de RES 1.0 staat onze ambitie: vol inzetten op het besparen van energie, 2 TWh aan duurzame energie opwekken met wind en zon op land en op daken en optimaal gebruik maken van de beschikbare duurzame warmtebronnen. In de Voortgangsrapportage staat het totaaloverzicht hoe er in de regio door gemeenten samen wordt gewerkt aan die ambitie en met welke projecten.

De voortgang in de opwek van duurzame energie De ambitie van het opwekken van 2 TWh aan duurzame energie in 2030, zoals opgenomen in de RES 1.0, lijkt nog steeds haalbaar. Op basis van wat we realistisch achten, schatten we het

eindresultaat in 2030 op 2,04 TWh. Daarbij moet wel worden gewerkt aan de invulling van een aantal randvoorwaarden en dan nog is het behalen van de doelstelling onzeker: - Er is noodzaak voor een versnellingsaanpak vanuit de gemeenten om ervoor te zorgen dat iedere gemeente zijn steentje bijdraagt en vrijwel alles in alle projecten goed verloopt - De Provincie is in gesprek met het Ministerie van Defensie over de mogelijkheden voor windturbines binnen radarbeperkingen - Met de netbeheerders zijn we in gesprek over versnelling van de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk. Waarbij we verkennen hoe een toekomstig energiesysteem eruit zou kunnen zien, passend bij een klimaatneutrale samenleving in 2050 en onze ruimtelijkeconomische opgave.

De voortgang binnen de werkgroepen, thema’s en coalities binnen de RES Naast de inzet op het realiseren van onze ambitie op grootschalige opwek van duurzame energie werken we aan projecten op het gebied van besparing en duurzame warmte. Deze staan beschreven in het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP). Een voorbeeld hiervan zijn de projecten met de naam ‘De Groene Zone’ voor zowel zonnepanelen als voor isolatie, waarbij inwoners worden ondersteund bij de verduurzaming van hun woningen. Samenwerking tussen gemeenten op dit soort projecten werpt zijn vruchten af. Desondanks wordt de druk binnen het onderwerp energietransitie op de voor gemeenten beschikbare arbeidskrachten in toenemende mate voelbaar. Een totaaloverzicht van de voortgang in de projecten binnen de RES is terug te vinden in de Voortgangsrapportage.

De ontwikkeling in de manier van samenwerken binnen de RES. Om de ambitie uit de RES mogelijk te maken, werken gemeenten samen en samen met andere maatschappelijk partners in ‘coalitions of the willing’ aan verschillende projecten en onderzoeken. Hoe we dat precies doen, staat ook beschreven in het S&UP RES. Deze Voortgangsrapportage geeft ook de voortgang en ontwikkeling in deze manier van samenwerken binnen de RES. Op basis van de conclusies en aanbevelingen in deze rapportage voeren we het gesprek in de regio over waar het beter, meer en/of sneller of anders kan in deze samenwerking.

Hopelijk hebben we u voor nu voldoende geïnformeerd. Als u nog vragen heeft, kunt u die stellen aan uw portefeuillehouder of via energie@metropoolregioeindhoven.nl of tijdens het webinar Voortgangsrapportage RES MRE op 28 juni as. U ontvangt voor het webinar een uitnodiging via uw griffie.

Met vriendelijke groet,

Stef Luijten, voorzitter Stuurgroep RES Metropoolregio Eindhoven, namens de Portefeuillehouders Energietransitie van de Metropoolregio Eindhoven.

Bijlage: - Voortgangsrapportage RES MRE 2023. Opgemaakte versie (vanaf 27 juni) via de website https://energieregiomre.nl/uitvoering/default.aspx.

Metropoolregio Eindhoven

VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Versie 1.0 25 mei 2023 Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

1

SAMENVATTING De Voortgangsrapportage 2023 van de Regionale Energiestrategie (RES) van de Metropool Regio Eindhoven (MRE) heeft tot doel de stand van zaken van 2 onderwerpen inzichtelijk te maken: 1. De voortgang van het bod van 2 Terawattuur (TWh) opwek duurzame energie uit de RES 1.0, 2. De voortgang van de werkgroepen, thema’s en coalities uit het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma (S&UP).

Bod RES 1.0 lijkt nog steeds haalbaar, maar sterke versnelling is nodig Het bod van 2 TWh in 2030, zoals opgenomen in de RES 1.0 van de MRE in 2021, lijkt nog steeds haalbaar. Er is echter overduidelijk noodzaak voor een versnellingsaanpak met betrekking tot het daadwerkelijk realiseren van de ambities. Om te komen tot realisatie van het bod in 2030 dienen vóór 1 januari 2025 alle benodigde vergunningen voor grootschalige opwek van elektriciteit op land verleend te zijn. Gezien de lange doorlooptijd van vergunningstrajecten moeten deze trajecten uiterlijk eind 2023, begin 2024 zijn opgestart. Dat betekent dat er in sommige gebiedsprocessen vanaf nu een stevige versnelling nodig is. Een

versnelling

van

gemeentelijke

zijde

is

noodzakelijk, maar het is geen garantie dat alle doelen gehaald worden. Daarbij spelen externe factoren als netcongestie, stikstofproblematiek, het gebrek aan arbeidskracht en aan dreigende grondstof- en materiaaltekorten een rol. Op basis van wat we realistisch achten schatten we het eindresultaat in 2030 op 2,04 TWh. Daarbij moet wel vrijwel alles in alle projecten goed verlopen. De totale plannen van dit moment tellen weliswaar op tot 3,02 TWh, maar deze ‘reserve’ van bijna 1 TWh is moeilijk te realiseren, in ieder geval voor 2030. Het meest realistische deel van deze reserve is het gedeelte zon-op-gebouw, maar deze wordt op dit moment niet groter geschat dan 0,19 TWh. Daarbij wordt ook de ontwikkelingsruimte van zon-op-gebouw sterk beperkt door de netcongestie.

Status zoekgebieden en verspreide opwek: de versnelling nader toegelicht Het al of niet bereiken van het bod in 2030 hangt nauw samen met de status van de 19 zogenaamde zoekgebieden, zoals opgenomen in de RES 1.0. De meeste van deze 19 gebieden zijn ingevuld met concrete ambities of projecten die al in de pijplijn zitten. Dit met uitzondering van een aantal zoekgebieden die met name vanwege geconstateerde radarhinder hun ambitie (vooralsnog) niet of slechts gedeeltelijk ingevuld kunnen worden. Een versnelling van de ontwikkelingen in de zoekgebieden lijkt noodzaak. Ook buiten de 19 zoekgebieden vindt grootschalige opwek op land plaats. Dit noemen we in de RES MRE ‘verspreide opwek’ (v.o.). Deze categorie blijkt veel groter dan verwacht. Als alle plannen voor verspreide opwek gerealiseerd worden zal in 2030 liefst 0,46 TWh uit verspreide opwek bestaan, wat bijna drie keer zoveel is als oorspronkelijk gedacht in de RES 1.0.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

2

Werkgroepen & Thema’s: het loopt redelijk volgens planning, maar er zijn risico’s De meeste werkgroepen en thema’s uit het S&UP lopen naar behoren, ook al zijn er voldoende aandachtspunten. Capaciteits- en tijdgebrek speelt vaak een rol bij het achterlopen op de oorspronkelijke doelstellingen. Het meest in het oog springt de werkgroep Participatie & Eigendom. Deze is onbemand en dus niet actief op dit moment. Weliswaar gebeurt er bij individuele gemeenten het nodige op dit gebied, maar het is niet regionaal geborgd. Een totaaloverzicht van de status van alle thema’s en coalities staat in paragraaf 3.2 Status coalities in één oogopslag. Steeds meer taken op het gebied van energietransitie worden richting de RES geschoven. Dit werpt de vraag op, samen met de uitdaging van het borgen van voldoende capaciteit, wat de juiste organisatievorm voor het succesvol vervolgen van de energietransitie binnen de RES MRE is. Deze discussie zal in de tweede helft van 2023 gevoerd worden, met als doel hierover tot afspraken te komen.

Vooruitblik tot 2030 Tot 2025 zal de focus moeten liggen op het vergunnen van alle projecten die nodig zijn om het bod uit de RES 1.0 te realiseren. Netcongestie, stikstofproblematiek, arbeidstekorten en de gestegen grondstofprijzen kunnen realisatie van projecten danig hinderen. Een herijking richting een RES 2.0 lijkt gezien alle ontwikkelingen van toegevoegde waarde, onder andere gezien verdere ontwikkeling en uitwerking van nationaal beleid op het gebied van het energiesysteem. Hiertoe moet de regio zich verhouden in combinatie met haar eigen opgave om een groei van bedrijvigheid en woningbouw te faciliteren. De komende jaren zullen de UTEB¹ en pMIEK² trajecten, van belang voor de regionale energievoorziening, veel inzet vergen. Daarbij is het verstandig om steeds in het achterhoofd te houden wat het einddoel in 2050 voor het energiesysteem van de toekomst moet zijn, opdat de juiste keuzes worden gemaakt.

Vooruitblik 2030 - 2050 Het bod van 2 TWh in 2030 uit de RES 1.0 is pas het begin. Het einddoel van klimaatneutraliteit in 2050, plus de voortgaande schaalsprong³ in de MRE zullen zorgen voor een ongekende dynamiek. Het energiesysteem van de toekomst vraagt om langdurige commitment en volop inzet van alle betrokken partijen. Om de regionale ontwikkeling mogelijk te maken moeten we nu al de benodigde energie-infrastructuur van de toekomst gaan ontwerpen en programmeren.

1 UTEB = Uitvoeringsprogramma Toekomstbestendig Energiesysteem Brainport 2 PMIEK = Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat 3 Schaalsprong is de benaming voor het ambitieuze groeiscenario dat de MRE zich ten doel heeft gesteld vanwege de te verwachten sociaaldemografische en economische ontwikkelingen. Het huidige streefgetal is 100.000 extra woningen in de gehele regio tot en met 2040, plus een substantiële uitbreiding van bedrijventerreinen.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

3

INHOUDSOPGAVE Samenvatting

2

1

Inleiding

5

2

Stand van zaken Bod RES 1.0

7

2.1 Inleiding

7

2.2 De huidige stand: haalbaar, maar uitdagend

7

2.3 Overzicht zoekgebieden en verspreide opwek RES 1.0

11

Overzicht coalities en thema’s

21

3.1 Inleiding

21

3.2 Status coalities in één oogopslag

23

3.3 Thema Besparing

24

3.4 Thema Warmte

29

3.5 Thema Energiesysteem

32

3.6 Overkoepelende Thema’s

36

3.7 Capaciteit en middelen

39

4

Adviesgroep en stakeholders

41

5

Vooruitblik

44

5.1 2023-2030

44

5.2 2030-2050

45

Constateringen en Vervolg

48

6.1 Bod en zoekgebieden RES 1.0

48

6.2 Coalities en thema’s

48

6.3 Vooruitblik

49

Bijlagen

52

7.1 Begrippenkader Monitoring RES 1.0 Bod

52

7.2 Afwegingskader bepalen status coalities en projecten

66

3

6

7

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

4

1 INLEIDING Voor u ligt de Voortgangsrapportage voor de Regionale Energiestrategie (RES) van de Metropoolregio Eindhoven (MRE). Elke RES-regio in Nederland werkt hierin de voortgang uit op de ambities die in de RES 1.0 omschreven zijn. Dit document wordt gebruikt om landelijk te monitoren of de 30 regio’s sámen ook op koers liggen voor 2030. De regio’s brengen de voortgang elke twee jaar in beeld: het is de feitelijke stand van zaken op de onderwerpen van de RES. Aan deze rapportage hebben alle beleidsambtenaren van de 21 gemeentes plus de vertegenwoordigers van de netbeheerders en de waterschappen hun bijdrage geleverd. Met name de leden van het Programmateam RES zijn betrokken geweest. Om de voortgang vanuit zoveel mogelijk relevante invalshoeken te belichten is alle stakeholders gevraagd om input en/of aanbevelingen op basis van de concepten. De input van de stakeholders bleek dermate groot en veelzijdig dat in deze voortgangsrapportage alleen de hoofdlijnen zijn meegenomen in hoofdstuk 4 Adviesgroep en stakeholders. In de tweede helft van 2023 gaan we op basis van deze input met de stakeholders in gesprek. Het Nationaal Programma RES (NP RES) heeft altijd de focus gelegd op realisatie van grootschalige zon- en windprojecten op land in 2030. De RES MRE is echter vanaf het begin verder gegaan en heeft als een van de weinige RES-regio’s besparing voorop gesteld.

In de RES 1.0 van de MRE is besparing expliciet benoemd als cruciaal om de energietransitie te laten slagen. Dat is vervolgens ook tot uiting gekomen in het regionale Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP), dat aan de hand van de RES 1.0 is opgesteld en in de zomer van 2022 door alle colleges is goedgekeurd. Warmte en Participatie & Eigendom zijn andere cruciale factoren in de energietransitie. Ook voor deze thema’s zijn werkgroepen opgericht en projecten benoemd, tezamen met nog enkele afgeleide thema’s. In dit document belichten we daarom niet alleen de stand van zaken van het bod aan duurzame opwek, maar benoemen we ook de stand van zaken van de andere thema’s en projecten expliciet, zoals beschreven in de RES 1.0 en het S&UP. Daarnaast worden op basis van de gerapporteerde voortgang een aantal constateringen met vervolgstappen benoemd.

De opzet van dit document wordt daarmee als volgt: 1. De stand van zaken in detail van het bod van 2 Terawattuur (TWh) uit de RES 1.0, onderverdeeld in a. het bod zelf; b. de status van alle zoekgebieden uit de RES 1.0. 2. De stand van zaken van de werkgroepen, thema’s en coalities uit het S&UP. 3. De weergave van de input van adviesgroepleden en overige stakeholders. 4. Een doorkijk naar de jaren 2023-2030, en vervolgens naar de periode 2030-2050. 5. Constateringen met vervolgstappen naar aanleiding van de bovengenoemde drie onderwerpen. Tot slot wordt in enkele bijlagen het volgende ter ondersteuning meegegeven: D  e rekenregels waarop de monitoring van het bod uit RES 1.0 is gebaseerd. H  et afwegingskader voor de status van de werkgroepen, thema’s en coalities uit het S&UP. Deze rapportage vormt de opmaat voor het gesprek over een eventuele herijking van de RES in een RES 2.0. De tweede helft van 2023 en 2024 benutten we om de regionale integraliteit en organisatie van het thema energietransitie in onze regio goed vorm te geven, en om tot een oordeel te komen over eventuele actualisatie van beleid naar een RES 2.0.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

5

2 STAND VAN ZAKEN BOD RES 1.0

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

6

2 STAND VAN ZAKEN BOD RES 1.0 2.1 Inleiding In de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 is het bod voor grootschalige duurzame opwek van elektriciteit een essentieel thema. De RES MRE heeft in 2021 een bod van 2 TWh aan duurzame opwek vastgesteld, te realiseren vóór 2030. Dit is gebaseerd op drie uitgangspunten: 1. Verhouding: Het bod is vastgesteld op basis van de landelijke opgave om in totaal 35 TWh aan duurzame energie op te wekken, waarbij de verdeling naar rato van het aantal inwoners, oppervlakte en energieverbruik resulteerde in een opdracht van bijna 2 TWh voor de MRE. 2. Ambitie: Het bod is naar boven afgerond op 2 TWh vanuit de ambitie van de RES MRE als innovatieve regio die voorop wil lopen. 3. Doorberekening: Het bod is gebaseerd op een doorberekening van de in 2021 al gerealiseerde projecten, projecten die nog in de pijplijn zaten en mogelijke projecten in no regret en (reële) zoekgebieden. Hieruit bleek dat er voldoende marge was om de 2 TWh te realiseren.

2.2 De huidige stand: haalbaar, maar uitdagend Het afgelopen jaar had duurzame energieopwekking te kampen met netcongestieproblemen. Dat leidde tot vertraging en zelfs annulering van meerdere projecten die in ontwikkeling waren, ook in onze regio. Het ging hierbij echter slechts om enkele tienden aan TWh die van de pijplijnfase terugschoven naar de ambitiefase of werden geannuleerd⁴. Radarhinder heeft in Zuidoost-Brabant ook voor het stopzetten van windenergietrajecten gezorgd, in totaal goed voor minimaal 0,17 TWh. Dat wordt toegelicht in de paragraaf 2.3. Naast deze twee grote belemmeringen vormden en vormen zaken als stikstof en beperkte beschikbaarheid van arbeidskrachten en middelen, samen met de sterk gestegen arbeids- en grondstofprijzen, een bedreiging voor tijdige oplevering van projecten. Ondanks deze uitdagingen is het doel van 2 TWh duurzame energieopwekking in 2030, zoals vastgesteld in de RES 1.0 van de MRE in 2021, nog steeds haalbaar. Er is echter een duidelijke noodzaak voor een versnellingsaanpak om deze ambitie te realiseren. Om 2 TWh in 2030 te realiseren, moeten alle betrokken projecten uiterlijk op 1 januari 2025 vergund zijn. Dit vereist dat er eind 2023 voldoende juridisch houdbare kaders voor deze vergunningen zijn vastgesteld, en dat uiterlijk begin 2024 het aanvraagtraject voor vergunning is opgestart.

Dit betekent dat er nog maar een paar maanden te gaan zijn, voordat dit gerealiseerd moet zijn. We kunnen stellen:

‘2030 is nog slechts een paar maanden weg!’ 4 Er is niet exact aan te geven hoeveel projecten door netcongestie en door de tijdelijke afname- en aansluitstop van TenneT in juni 2022 zijn afgevallen, aangezien de reden voor een terugtrekking niet in de RVO data wordt bijgehouden. De cijfers laten wel een duidelijke indicatie zien: in een tijdsbestek van 1 maand, juli 2022, vielen 396 beoogde projecten aan grootschalige opwek in het MRE-gebied af. Van juli 2022 tot januari 2023 kwamen er daar nog 192 bij.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

7

Ambitie versus realiteit De totale ambitie van de lokale projecten binnen deze regio is ruim groter dan het bod van 2 TWh uit de RES 1.0. Dit is namelijk 3,02 TWh. Echter, de uitwerking van deze projecten blijft nog achter. Op dit moment zijn er weinig projecten vanuit de pijplijn definitief gerealiseerd: slechts 0,03 TWh. Op dit moment5 is de stand van zaken van de ambitie in relatie tot het bod als volgt: Alles in TWh Fase

Subfase

Totaal

Wind

Zon op Veld

Zon op

Wind

op land

> 15 kWp

Gebouw

en zon

Ambitie

> 15 kWp

onbepaald

Niet uitgewerkt

0,98 TWh

0,202 TWh

0,593 TWh

0,185 TWh

0,000 TWh

Uitgewerkt

0,26 TWh

0,000 TWh

0,256 TWh

0,001 TWh

0,000 TWh

Ten gevolge van

0,67 TWh

0,303 TWh

0,210 TWh

0,162 TWh

1,91 TWh

0,505 TWh

1,060 TWh

0,347 TWh

realisatiegraad in pijplijn

Ambitie totaal

0,000 TWh

Pijplijn

Voortraject

0,04 TWh

0,032 TWh

0,012 TWh

Vergunningaanvraag

0,04 TWh

0,000 TWh

0,043 TWh

Vergunningverlening

0,00 TWh

0,000 TWh

0,005 TWh

Subsidiebeschikking

0,52 TWh

0,242 TWh

0,209 TWh

0,067 TWh

0,61 TWh

0,274 TWh

0,270 TWh

0,067 TWh

en bouw

Pijplijn totaal

Gerealiseerd

Huidig

0,49 TWh

Gerealiseerd totaal

0,039 TWh

0,102 TWh

0,351 TWh

0,49 TWh 0,039 TWh

0,102 TWh

0,351 TWh

Totaal

3,02 TWh 0,819 TWh

RES bod volgens RES 1.0

1,432 TWh

0,765 TWh

0,000 TWh

2,00 TWh

Alle projecten en plannen die deel uitmaken van het bod zijn horizontaal verdeeld in verschillende categorieën en verticaal opgedeeld in verschillende fasen, die op hun beurt weer bestaan uit verschillende subfasen. De exacte betekenis van deze termen wordt uitgelegd in het document “Begrippenkader NP RES”6. Dit document is ook opgenomen in bijlage 7.1. Om de rest van dit hoofdstuk beter te begrijpen is het van belang om in ieder geval de betekenis van de fasen ‘ambitie’ en ‘pijplijn’ te begrijpen. Zie onderstaand kader.

5 De meest recente datum van de diverse databronnen verschilt sterk. De data van dit overzicht kennen de volgende datum: Toepassing Zoekgebieden tabel No regret potentie Opwek pijplijn projecten + opwek uit projecten huidig (voor toekomst) Opwek pijplijn projecten + opwek uit projecten huidig (voor toekomst) Historische opwek data voor 2022 Historische opwek data voor 2011 t/m 2021 Netcongestie Referentiewaarden (realisatiegraden, begrippen, vollasturen)

Bronhouder MRE ODZOB RVO HIER opgewekt ENEXIS Klimaatmonitor Netbeheer Nederland NPRES

6 https://www.regionale-energiestrategie.nl/documenten/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2202978

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

8

Bron datum 2022 2021 1-1-2023 1-1-2023 1-1-2023 20-1-2023 25-1-2023 27-1-2023

Uitleg begrippen in de monitoring van duurzame opwek 1. Gerealiseerd/huidig: Installaties die volledig gerealiseerd en in bedrijf zijn. 2. Pijplijn: alle initiatieven en projecten die in ontwikkeling zijn voordat ze daadwerkelijk tot productie komen. Deze fase is verdeeld in vier subfasen: V  oortraject: er is een concreet initiatief. V  ergunningsaanvraag: er is een reguliere vergunningsaanvraag. V  ergunningsverlening: er is een herroepelijke vergunning verleend. S  ubsidieaanvraag & bouw: subsidiebeschikking is afgegeven, fase loopt tot en met fysieke opstelling. Elke subfase kent zijn eigen realisatiegraad, gebaseerd op ervaringscijfers en verwachte netcongestieproblematiek. Zo wordt aan projecten in de voortrajectfase slechts een realisatiegraad van 10% toegekend, aangezien de verwachting is dat 90% van deze projecten zal afvallen. Daarentegen krijgen projecten in de ‘subsidiebeschikking & bouw’-fase een realisatiegraad toegewezen van 90% (zon op land) tot 95% (wind op land), omdat de kans dat deze daadwerkelijk gerealiseerd worden als zeer hoog wordt ingeschat. Dit resulteert in een gewogen pijplijn, waarvan het getal altijd minder groot is dan als alle projecten ongewogen bij elkaar worden opgeteld. 3. Ambitie: alle plannen voor grootschalige duurzame opwek die nog verder uitgewerkt moeten worden. Deze fase is verdeeld in 3 subfasen. a.

N  iet uitgewerkt zijn alle ideeën zonder toedeling naar zoekgebieden of andere beleidsmatige ruimtelijke verankering door het bevoegd gezag. b. Uitgewerkt zijn alle ideeën waarvoor dat wél geldt. c. Het deel van de gewogen pijplijn dat niet wordt opgenomen in de pijplijn zelf, is verzameld in de ambitiesubfase ‘ten gevolge van realisatiegraad in de pijplijn’. Hierdoor verliezen we dit deel van de potentiële opwek niet uit het oog. Met name of iets bij ambitie ‘uitgewerkt’ of ‘niet uitgewerkt’ is soms vaag, evenals of iets nog bij uitgewerkte ambitie hoort of al tot ‘voortraject’, de eerste subfase van de pijplijn. De inschatting daarvan wordt bij de lokale overheden belegd. De visuele weergave van bovenstaande tabel. Hierbij is de fase “Ambitie” vanwege de omvang uitgesplitst in zijn 3 subfasen. De conclusie: Met de gerealiseerde opwek en de volledige pijplijn,

aangevuld

met

de

uitgewerkte

ambitie, kan in 2030 een duurzame opwek van 2,04 TWh gerealiseerd worden, waarmee het bod van 2 TWh in 2030 nét gehaald wordt. (Zie het paars omkaderde deel in de staafgrafiek)

In tabelvorm betekent dit: Fase

In TWh in 2030

Ambitie uitgewerkt

0,26

Ten gevolge van realisatiegraad in pijplijn

0,67

Pijplijn totaal

0,61

Gerealiseerd

0,49

Totaal

2,04

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

9

Onzekere reserve De reserve om tegenvallers uit de pijplijn en de uitgewerkte ambitie op te vangen is de niet-uitgewerkte ambitie. Deze is 0,96 TWh groot en is onder te verdelen in drie categorieën: ‘No regret7 Zon-op-Gebouw’, ‘No regret Overig’ en ‘Overig ambitie niet uitgewerkt’. Noot dat de laatste 2 categorieën niet één op één zijn terug te herleiden tot de doeltabel op pagina 8. ‘No regret’ is namelijk geen term die het NP RES hanteert. Ze zitten in de doeltabel verdeeld over wind-op-land en zon-op-veld. Niet uitgewerkte ambitie:

Categorie

0,96 TWh

In TWh in 2030

No regret Zon-op-Gebouw

0,19

No regret Overig

0,30

Overig ambitie niet uitgewerkt

0,47

De betekenis van deze 3 categorieën is als volgt:

‘No regret Zon-op-Gebouw’ betreft alle PV-opwek die plaatsvindt op gebouwen. Dat heette voorheen Zon-op-Dak, maar het betreft nu ook PV-installaties boven parkeerplaatsen, garages en aan gevels. De impact van deze nieuwe vormen van PV-installaties is vooralsnog beperkt: PV-installaties op dak vertegenwoordigen nog steeds meer dan 95% van ‘zon-op-gebouw’. ‘No regret overig’ is alle duurzame opwek anders dan zon op gebouw. Denk aan opwek op binnenwateren en op onbenutte terreinen bebouwd gebied, bijvoorbeeld braakliggende terreinen voor een tijdelijk zonnepark. ‘Overig ambitie niet uitgewerkt’ betreft met name de nog niet uitgewerkte ideeën uit de zoekgebieden uit de RES 1.0. De zoekgebieden worden in de volgende paragraaf apart behandeld. Deze reserve oogt groot maar dat de kans dat een substantieel hiervan gerealiseerd wordt is gering. Voor ‘no regret overig’ verwachten we weinig in 2030, omdat dit waarschijnlijk vergunningsplichtig is en er nog geen concrete informatie over bekend is. De status van de ‘overig ambitie niet uitgewerkt’ verschilt per individuele ambitie. De kans dat hieruit projecten voortkomen die voor 1-1-2025 vergund kunnen worden, wordt met de dag kleiner. ‘No regret zon op gebouw’ is in principe de meest kansrijke optie omdat dit meestal niet vergunningsplichtig is en daarom ook na 2025 nog kan worden opgevolgd. Dit vereist echter actief beleid.

Met andere woorden:

De maximale reserve richting 2030 bovenop de te behalen 2,04 TWh bedraagt circa 0,19 TWh.

7 No regret betekent letterlijk: geen spijt. Het betreft hier maatregelen voor duurzame opwek die gemakkelijk te nemen zijn en achteraf niet onnodig blijken.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

10

Dit is een kleine marge, en zelfs bij deze reële reserve moet een kanttekening geplaatst worden. Voor de daadwerkelijke realisatie moeten Enexis en TenneT eerst forse investeringen doen in het energienetwerk. Ondanks deze congestie vraagt het realiseren van zon op dak om actief beleid en een versnellingsaanpak. Gestimuleerd vanuit het NP RES starten we binnenkort in onze regio het gesprek over het schaalniveau waarop deze versnellingsaanpak in gang kan worden gezet en de kansen die dat biedt. Wat de opbrengst hiervan is kunnen we nog niet inschatten.

2.3 Overzicht zoekgebieden en verspreide opwek RES 1.0 In de RES 1.0 van de MRE zijn 19 zoekgebieden voor grootschalige opwek opgenomen. Dat betekent dat deze gebieden als geschikt werden gezien voor grootschalige opwek op land. Daarnaast zijn de afgelopen jaren ook buiten deze zoekgebieden projecten voor opwek op land uitgewerkt. Deze projecten worden ‘verspreide opwek’ genoemd.

19 zoekgebieden Er zijn 198 zoekgebieden voor grootschalige opwek opgenomen in de RES 1.0 van de MRE. Deze selectie van de oorspronkelijk 40 zoekgebieden is het resultaat van milieutechnisch onderzoek in de plan-m.e.r. en van de zienswijzen van gemeenteraden. De MRE is één van de weinige regio’s in Nederland die al een plan-m.e.r. heeft opgesteld voor de RES 1.0. Hierdoor ontstond een reëler beeld van de mogelijkheden in de zoekgebieden. Sinds de RES 1.0 is er officieel nog geen enkel zoekgebied afgevallen. Het uitgevoerde radarhinderonderzoek door TNO in 2022 heeft echter consequenties voor het behalen van de beoogde duurzame opwek in sommige zoekgebieden, die voornamelijk waren bedoeld voor windenergie.

8 Zoekgebied 20 (Heeze-Leende / Someren) is in 2021 per ongeluk in zijn geheel niet opgenomen in de RES 1.0 in 2021. Waarschijnlijk is het volgende gebeurd: nadat gemeente Someren via een zienswijze kenbaar maakte haar gedeelte van dit zoekgebied af te willen voeren, is abusievelijk ook het gedeelte van Heeze-Leende afgevoerd. Op dit moment is gemeente Heeze-Leende bezig met actualisatie van het duurzaamheidsbeleid. Daardoor zijn voorlopig geen concrete plannen voor het oorspronkelijke zoekgebied 20 te verwachten. Verder staat zoekgebied 14 (Heeze-Leende / Geldrop-Mierlo) wel ingetekend op de definitieve kaart terwijl het niet is opgenomen in de RES 1.0, en staat zoekgebied 3 (Laarbeek) niet ingetekend, terwijl het wel benoemd is.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

11

Radarhinder gebied9 Het gebied waar opwek van windenergie (vooralsnog) onmogelijk wordt geacht als gevolg van radarhinder is gemarkeerd op hetzelfde kaartje als dat van het RES MRE-gebied. Dit treft met name zoekgebied 1 (Son en Breugel), 2 (Laarbeek), 13 (Waalre/Eindhoven) en 15 (Someren), waar al ambities waren opgesteld voor windenergie. De weggevallen ambitie als gevolg van radarhinder in de beoogde zoekgebieden bedraagt circa 0,17 TWh. Dat is ongeveer 9% van het totale bod uit de RES 1.0.

Op het grondgebied van de MRE blijft een smalle strook aan de zuidelijke en zuidwestelijke rand over waar grootschalige windenergie is toegestaan. Deze strook omvat wel de twee grootste zoekgebieden uit de RES 1.0, namelijk zoekgebied 25 (Someren) en zoekgebied 33 (Bergeijk). Deze zoekgebieden zijn beoogd voor wind- en zonneenergie en zouden samen in 2030 ongeveer 0,49 TWh aan energie opwekken. Hiervan is 0,32 TWh afkomstig van windenergie en 0,17 TWh van zonne-energie. Dit vertegenwoordigt bijna 25% van het totale bod van 2,0 TWh.

9 Als addendum op de plan-m.e.r. heeft TNO in 2022 alle potentiële windlocaties doorgerekend op radardetectie. Dit onderzoek was nodig omdat er meerdere vliegbasissen zijn in en rondom de MRE-regio. Windturbines kunnen de radars van deze vliegvelden verstoren. Daarom bevinden zich rond elk vliegveld diverse zones met oplopende normen: als de verstoring hoger is dan de norm kan er geen vergunning afgegeven worden. Het grootste deel van het MRE-gebied valt onder een of meerdere zogenaamde Controlled Trafic Region’s (CTR) oftewel 500 voet (≈ 152 m) zones. In de praktijk betekent dat er in het gehele gearceerde gebied geen windturbines van enige importantie geplaatst kunnen worden. Enkel ten westen van Eindhoven Airport zijn kleinere turbines (met een as-hoogte van maximaal 80 meter) mogelijk. Voor het Kempisch Bedrijvenpark wordt op het moment gekeken naar zo’n windturbine om de energiemix op het terrein optimaal te maken en daarmee eigen gebruik te vergroten. Vanaf de 1000 voet-zone kunnen vanuit radarhinder bezien pas grotere windturbines geplaatst worden.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

12

Er bestaat nog een kleine kans dat er maatwerkoplossingen gevonden worden met betrekking tot de radarhinderregels. Samen met de provincie zijn de RES-regio’s momenteel in gesprek met het ministerie van Defensie over deze mogelijkheden. Ter verduidelijking: het onderzoek naar radarhinder gaat niet over bestaande windenergie in het gearceerde gebied, zoals de windturbines langs de A58 in Oirschot.

Nieuwe zoekgebieden / ‘verspreide opwek’ Enkele nieuwe zoekgebieden zijn informeel besproken, maar nog niet officieel benoemd. Zo formuleert GemertBakel op dit moment nieuwe ambities op het gebied van grootschalige opwek en heeft Helmond dat al gedaan maar zijn deze niet opgenomen in de RES 1.0. Ook de gemeente Eindhoven heeft haar ambities uitgesproken voor de BIC-terreinen (Brainport Industries Campus), en deze plannen zijn vergevorderd. Al deze nieuwe projecten zijn meegenomen in de berekeningen van het bod onder de noemer ‘verspreide opwek’. Voor zover de ambities en projecten bekend zijn, zijn ze meegenomen in de berekeningen van het bod onder de noemer van verspreide opwek. Al deze ‘verspreide opwek’ samen overtreft ruimschoots de verwachting uit de RES 1.0. Toen werd beoogd ca. 0,14 TWh door ‘verspreide opwek’ te genereren. De huidige plannen en ideeën wijzen op meer dan een verdrievoudiging, zijnde 0,46 TWh. Dat is een substantieel deel van het totale bod, namelijk 23%. Deze 0,46 TWh aan verspreide opwek is onderverdeeld in 0  ,085 TWh reeds gerealiseerd; 0  ,246 TWh in de pijplijn; 0  ,90 resterende pijplijn in ambitie; p  lus een overige concrete ambitie van 0,037 TWh. Daarmee levert alle verspreide opwek samen een grotere hoeveelheid duurzame energie op dan welk individueel zoekgebied dan ook.

Sommige projecten die tot verspreide opwek gerekend worden zijn op zichzelf al significant. Zo is een beoogd windpark in Reusel-De Mierden goed voor 0,06 TWh, en een beoogd zonnepark in dezelfde gemeente goed voor 0,05 TWh.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

13

Status zoekgebieden en verspreide opwek De status van alle zoekgebieden uit de RES 1.0, aangevuld met de verspreide opwek (v.o.), wordt weergegeven in onderstaande grafiek:

De opwek in de pijplijn bestaat uit een geel en blauw gedeelte. De grootte van het gele deel geeft aan hoe ver de projecten zijn in het vergunningstraject. Hoe groter het gele deel van een kolom en hoe kleiner het blauwe deel, hoe verder de pijplijnprojecten al in het vergunningstraject zijn.

De belangrijkste aandachtspunten: De verspreide opwek is veel groter dan verwacht en levert een essentiële bijdrage aan het bod van de RES MRE. Zoekgebied 1 wordt onderzocht, maar het is onwaarschijnlijk is dat dit voor 2030 ingevuld is. Zoekgebied 2 kan slechts deels ingevuld worden vanwege radarhinder. Zoekgebied 13 en 15 zijn volledig niet ingevuld vanwege radarhinder. Het is aannemelijk dat dit ook niet meer gebeurt voor 2030. De nog niet uitgewerkte ambitie van deze vier zoekgebieden gezamenlijk bedraagt 0,285 TWh. Het is aannemelijk dat deze ambitie niet meer gerealiseerd kan worden voor 2030. Zoekgebied 25 is bijna volledig ingevuld met de huidige, pijplijn- en uitgewerkte ambitie-projecten, op 3,1 GWh na. Zoekgebieden 28, 32, 33, 36, 37, 38 en 40 zijn volledig ingevuld met de huidige, pijplijn- en uitgewerkte ambitieprojecten. Er blijven zes zoekgebieden over, namelijk 3, 12, 17, 19, 24 en 39, waarbij er ogenschijnlijk nog ruimte is om de ambitie uit te werken. Deze ruimte is echter beperkt en komt neer op in totaal 0,1 TWh. Zoekgebied 12 neemt daarbij de helft (0,05 TWh) voor zijn rekening.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

14

De verschillen tussen wat beoogd was in de RES 1.0 en wat op dit moment de verwachting is per zoekgebied: Zoek-

Gemeente(n)

Naam

gebied

Soort

Verwacht

Beoogd

opwek

2030

RES 1.0

Verschil

1

Son en Breugel

Sonniuswijk

Zon&Wind

0,0

60,0

- 60,0

2

Laarbeek

Rooijseweg/Vossenberg

Zon&Wind

17,0

82,7

- 65,7

Liesvelden

3

Laarbeek

Zon

26,0

34,5

- 8,5

12

Deurne

Zon

0,0

52,0

- 52,0

13

Waalre

Zon&Wind

0,0

16,2

- 16,2

Eindhoven

Zon&Wind

0,0

16,2

- 16,2

15

Someren

Wind

0,0

75,0

- 75,0

17

Asten

Zon

21,9

55,3

- 33,5

19

Waalre

Achtereind

Zon

6,6

6,6

0,0

24

Cranendonck

D’aasdonken

Zon

5,1

13,8

- 8,7

Heeze-Leende

0,0

0,0

0,0

25

Someren

Diepenhoek

Zon&Wind

156,9

160,0

- 3,1

28

Cranendonck

De Raak

Zon

22,3

17,4

4,9

Heeze-Leende

Zon

0,0

0,0

0,0

32

Cranendonck

Aardsbrandven

Zon

98,8

40,3

58,5

33

Bergeijk

De Pielis

Zon&Wind

346,5

317,4

29,1

35

Reusel-De Mierden

De Kleine Hoeven

Zon

0,0

4,1

-4,1

36

Eersel

Eersel Wintelre Noord

Zon

23,8

11,0

12,8

37

Oirschot

Oirschot-west

38

A2/A50/A58/A67

39

Oirschot

40

Reusel-De Mierden

Zon

Zon

21,5

9,5

12,0

Zon

123,5

92,2

31,3

Kriekampen

Zon

11,9

23,8

- 11,9

Laarakkerdijk

Zon&Wind

101,5

58,7

42,8

983,3

1146,7

- 163,5

138,8

318,8

1285,5

155,3

Totaal

Verspreide opwek

Zon&Wind

457,6

Totaal

1440,1

De te verwachten opbrengst van alle zoekgebieden samenblijft achter bij de doelstellingen uit de RES 1.0. Dat wordt echter ruimschoots gecompenseerd doordat een meer dan driemaal zo hoge opbrengst aan verspreide opwek wordt verwacht als in de RES 1.0 beoogd.

Status zoekgebieden in detail De status in detail van de 19 zoekgebieden uit de RES 1.0 wordt hieronder beschreven. Aangezien de verspreide opwek uit diverse deelprojecten bestaat, is het niet mogelijk om deze in detail te beschrijven in dit rapport. Zoekgebied 1 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Son en Breugel

Sonniuswijk

Zon&Wind

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

Het wachten is op een integrale visie voor duurzame opwek in het buitengebied Sonniuswijk. Het eerste beeld zal daarvan duidelijk zijn in 2024. Feitelijk geen opwek te verwachten voor 2030, ook omdat Enexis niet eerder benodigde verzwaring kan doorvoeren. Het deel windenergie is afgevallen vanwege radarhinder.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

15

Zoekgebied 2 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Laarbeek

Rooijseweg

Zon&Wind

Pijplijn - Vergunningsaanvraag

8,5 GWh

Pijplijn - Subsidie & bouw

8,5 GWh

Vossenberg

Verwacht 2030

Rooijseweg is vergund. Hiertegen loopt een juridische procedure. De Vossenberg is onherroepelijk en zal operationeel zijn in 2024. Het deel windenergie is afgevallen vanwege radarhinder en te weinig draagvlak uit de omgeving. Zoekgebied 3 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Laarbeek

Liesvelden

Zon

Pijplijn - Subsidie & bouw

26 GWh

Zonnepark Liesvelden is bijna onherroepelijk. Zoekgebied 12 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Deurne

-

Zon

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

Onderzoek naar wind gestopt vanwege radarhinder. Op dit moment geen ontwikkelingen bekend. Zoekgebied 13 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Waalre -

Zon&Wind

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

Eindhoven

Zon&Wind

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

-

Verwacht 2030

Waalre heeft het zoekgebied niet opgenomen in de omgevingsvisie. Verder onderzoek vanuit Eindhoven is gestopt vanwege radarhinder Zoekgebied 15 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Someren

-

Wind

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

Gestopt vanwege radarhinder. Zoekgebied 17 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Asten

-

Zon

Ambitie - Niet uitgewerkt

22 GWh

Duurzame opwek wordt in Asten gekoppeld aan de landbouwtransitie. Er lopen gesprekken of het mogelijk is dat er onder voorwaarden ontwikkeling kan gebeuren. Zoekgebied19 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Waalre

Achtereind

Zon

Ambitie - Niet uitgewerkt

7 GWh

Momenteel worden de randvoorwaarden voor invulling van het gebied uitgewerkt, waarna het opengesteld wordt voor belangstellenden. Zoekgebied 24 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Cranendonck

D’aasdonken

Zon

Ambitie - Uitgewerkt

5 GWh

Zon

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

Heeze-Leende

Verwacht 2030

Cranendonck heeft de ambitie tot een zonneweide, D’aasdonken. Heeze-Leende stelt op dit moment een duurzaamheidsvisie en omgevingsvisie op, daarvoor wordt gestreefd naar Q2 2023. Tot die tijd geen indicatie te geven over verwachte opbrengst.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

16

Zoekgebied 25 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Someren

Diepenhoek

Zon

Gerealiseerd

11 GWh

Wind

Pijplijn - Voortraject

72 GWh

Zon

Pijplijn - Subsidiebesch. & bouw

17 GWh

Zon

Ambitie - Uitgewerkt

57 GWh

Er was al een klein deel (11 GWh) gerealiseerd, in de pijplijn zit op het moment ongewogen 88GWh, en er is een resterende uitgewerkte ambitie van 57 GWh Zoekgebied 28 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Cranendonck

De Raak

Zon

Pijplijn - Subsidiebesch. & bouw

20 GWh

Heeze-Leende

-

-

Ambitie - Niet uitgewerkt

0 GWh

Cranendonck heeft in De Raak een zonneweide vergund. Heeze-Leende stelt op dit moment een duurzaamheidsvisie en omgevingsvisie op, daarvoor wordt gestreefd naar Q2 2023. Tot die tijd geen indicatie te geven over verwachte opbrengst. Zoekgebied 32 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Cranendonck

Aardsbrandven

Zon

Pijplijn - Subsidie & bouw

99 GWh

Zonneweide is ver gevorderd, fase subsidiebeschikking & bouw Zoekgebied 33 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Bergeijk

De Pielis

Zon&Wind

Pijplijn - Voortraject

346 GWh

De vergunningsaanvraagfase staat op punt van beginnen. Verwacht realisatiejaar is 2027. Zoekgebied 35 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Reusel -

De Kleine Hoeven

Zon

Ambitie - Niet uitgewerkt

Verwacht 2030 0 GWh

De Mierden Initiatief in onderzoeksfase. Bij eerste openstelling hebben zich geen initiatiefnemers gemeld. In 2024 wordt beoordeeld of het zoekgebied opnieuw opengesteld wordt voor zonnepark-initiatieven. Zoekgebied 36 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Eersel

Wintelre Noord

Zon

Pijplijn - Voortraject

25 GWh

Er is een initiatiefnemer, project bevindt zich in onderzoeksfase. Zoekgebied 37 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Oirschot

Oirschot-West

Zon

Pijplijn - Voortraject

Verwacht 2030 22 GWh

Projectontwikkelaars hebben projecten ontwikkeld en ingediend. Deze zijn beoordeeld door het deskundigenpanel van de gemeente en onvoldoende bevonden. Verdere ontwikkeling vertraagd door netcongestie.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

17

Zoekgebied 38 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

A2/A50/A58/A67

Best

Diverse gemeenten

Verwacht 2030

(A2-Ehvweg Zuid)

Zon

Huidig

6 GWh

Bladel (De Pals)

Wind

Pijplijn - Subsidiebesch. & bouw

64 GWh

Best (Zoo & Boslaan)

Zon

Pijplijn - Vergunningsverlening

13 GWh

Geldrop-Mierlo

(Weijerweg)

Zon

Pijplijn - Vergunningsaanvraag

12 GWh

Heeze-Leende

(Jan Decker2)

Zon

Pijplijn - Voortraject

4 GWh

10 initiatieven

Zon

Ambitie - Uitgewerkt

24 GWh

Op dit moment alleen in Best al een zonneveld gerealiseerd (tussen A2 en Eindhovenseweg Zuid). Pijplijn voor het grootste deel gevuld door windpark Bladel (De Pals). Dat project al in fase subsidiebeschikking en bouw. Ook in Best (dierentuin Best Zoo in De Vleut) en de Boslaan) en Geldrop-Mierlo (Weijer 18) zitten projecten in de pijplijn, maar dan in de vergunningsaanvraag. Gezien de duur van trajecten binnen OER (de (voor)verkenningen moeten vaak nog gestart worden) is de kans op daadwerkelijke realisatie van de uitgewerkte ambitie voor 2030 klein. Zoekgebied 39 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Oirschot

Kriekampen

Zon

Pijplijn - Subsidiebesch. & bouw

Verwacht 2030 12 GWh

Vergunning is onherroepelijk. Realisatie gepland voor 2024 Zoekgebied 40 Gemeente

Naam

Soort opwek

Fase

Verwacht 2030

Reusel -

Laarakkerdijk

Wind

Gerealiseerd

18 GWh

De Mierden

Zon

Pijplijn - Vergunningsaanvraag

76 GWh

Zon

Pijplijn - Voortraject

9 GWh

Het winddeel is reeds gerealiseerd (17,6 GWh). 2 zonneweide-projecten bevinden zich in de vergunningsaanvraag (respectievelijk 34 en 42 GWh), een 3de in het voortraject (9 GWh).

Knelpunten tot realisatie Het realiseren van de ambities gaat niet vanzelf. Er zijn verschillende knelpunten. Het gaat hier met name om vertraging als gevolg van: Netcongestie Stikstofproblematiek Arbeidsmarktschaarste Grondstoffenschaarste Daarnaast zijn er ook de gebruikelijke risico’s, zoals zienswijzen en juridische procedures, die voor vertraging kunnen zorgen. De lange doorlooptijd bij de Raad van State moet hierbij specifiek vermeld worden. Wat daarnaast voortdurend in het oog moet worden gehouden is voldoende draagvlak en participatie behouden in de samenleving, met name in de directe omgeving van te realiseren projecten. Valt dat weg, dan zal dat de realisatie van projecten ook in gevaar brengen.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

18

In het bijzonder is het risico van netcongestie tweeledig. Ten eerste kan er sprake zijn van een inhoudelijk risico, waarbij het huidige netwerk niet geschikt is voor de beoogde ontwikkeling. Ten tweede is er ook een procesmatig risico. Gemeenten bevinden zich in een slechte informatiepositie en het is onduidelijk welke verwachtingen ze kunnen hebben. Het aansluiten van een ontwikkeling op het netwerk is een essentiële voorwaarde voor de ontwikkeling van zonne- en windparken. De onduidelijkheid omtrent de ruimte op het netwerk en de planning in de tijd kan het draagvlak om te starten met een project aanzienlijk verminderen.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

19

3 OVERZICHT COALITIES EN THEMA’S

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

20

3 OVERZICHT COALITIES EN THEMA’S 3.1 Inleiding De uitvoering van de opgave van de RES 1.0 is vertaald in een Samenwerkings- & Uitvoeringsprogramma RES (S&UP), vastgesteld door alle gemeenten (colleges) in de RES MRE in de zomer van 2022. Dit S&UP is gekoppeld aan de grote thema’s binnen de RES, zijnde energiebesparing, warmte en (duurzame) grootschalige opwek. Dat laatste thema wordt sinds het S&UP ‘energiesysteem’ genoemd. Binnen deze thema’s werken gemeenten met betrokken stakeholders aan diverse projecten. Zo zijn aan het thema Warmte onder andere de coalities Aquathermie en Geothermie gelieerd, en aan het thema Besparing onder andere de coalities Energiearmoede en Verduurzaming Bedrijventerreinen. De thema’s, projecten en coalities staan niet los van elkaar maar hebben een duidelijke samenhang. Besparing is bijvoorbeeld van invloed op de warmtevraag die uiteindelijk in de regio moet worden ingevuld. De wijze waarop dit gebeurt, bepaalt voor een deel de toekomstige elektriciteitsvraag en de benodigde infrastructuur. Het integraal benaderen van het energiesysteem van de toekomst wordt dan ook steeds belangrijker. Voor deze voortgangsrapportage laten we niet alleen de stand van zaken per thema, project en coalitie zien, maar tegelijkertijd werken we aan een meer integrale blik. Sommige projecten worden uitgevoerd voor de hele regio, zoals het toekomstbestendig energienetwerk.

Daarnaast lopen er projecten waarin gemeenten deelnemen op basis van het principe ‘coalition of the willing’, zoals bijvoorbeeld het project de Groene Zone. Gemeenten mogen zelf bepalen aan welke coalities zij wel of niet deelnemen.

Uitvoeren: Wisselende coalities van

Regionale strategie ontwikkelen:

overheden en andere partijen

Met 24 overheden maken

die samen een thema prioriteit geven. Deelname is vrijwillig en gelijkwaardig: deelnemers zijn zelf opdrachtgever en besluitvormer.

we kaders, keuzehulpen,

Monitoren en verbinden:

afspraken over thema’s die op

1. R  egionale afspraken

regionaal niveau thuishoren.

vinden een plek in de

Er is regionale coördinatie en

uitvoering.

besluitvorming.

2. Via kennisdeling worden ervaringen uit de uitvoering vertaald naar een regionale strategie.

Er zijn diverse verschuivingen geweest ten opzichte van de oorspronkelijke opzet van het S&UP: zo zijn sommige coalities gesplitst of juist samengevoegd, en zijn ook coalities en projecten gestopt vanwege een gebrek aan mankracht of simpelweg omdat het project te duur of te arbeidsintensief werd ten opzichte van de te verwachten opbrengst.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

21

Dat laatste geeft de belangrijkste uitdaging voor het slagen van werkgroepen en projecten binnen het S&UP weer: zonder voldoende betrokkenheid, niet alleen kwantitatief maar ook kwalitatief, en zowel in geld als ambtelijke capaciteit, zal het moeilijk zijn op langere termijn ze te laten slagen. Daarnaast is voldoende bestuurlijke betrokkenheid per thema een uitdaging. Tot slot is het voor met name het thema besparing en warmte lastig te bepalen hoe goed en effectief alle inspanningen zijn, omdat er geen meetbare doelen zijn gedefinieerd waarnaar toegewerkt kan worden. Om de voortgang snel inzichtelijk te maken staat hieronder per werkgroep de status aangeduid met een groen, geel of rood vlak. De betekenis daarvan staat hieronder vermeld. Een coalitie die gestopt is wordt met een grijs vak aangeduid.

Groen - loopt volgens afspraak Geel - loopt volgens afspraak met aandachtspunten Rood - loopt niet volgens afspraak

Het afwegingskader op basis waarvan iets als groen, geel of rood wordt beoordeeld staat vermeld in bijlage 7.1 Afwegingskader bepalen status coalities en projecten. In paragraaf 3.2 volgt een totaaloverzicht van alle coalities, in paragraaf 3.3 wordt de status van elke coalitie beschreven.

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

22

3.2 Status coalities in één oogopslag Thema Besparing Verduurzaming woningen Verduurzaming maatschappelijk vastgoed Verduurzaming bedrijventerreinen Energielabel C / Green Deal Kantoren Energieloketten De Groene Zone 1.1 - Zonnepanelen De Groene Zone 2.0 - Isoleren Energie-armoede Samenwerking met Lokale Energie Coöperaties (LEC) Green Deal Zorg Green Deal Zorg Light

Gestopt

Samenwerking met woningcorporaties

Thema Warmte Regionale Structuur Warmte (RSW) Online platform Afwegingskader en scenario’s Kennis- en Leeragenda Warmte Biogas/groen gas uit mestvergisting Aquathermie Geothermie

Thema Energiesysteem 2 TWh aan grootschalige opwek (Herijking zoekgebieden en regionaal bod) Toekomstbestendig energienetwerk (UTEB, spoor 1) Toekomstbestendig energienetwerk (pMIEK, spoor 2) Energiesysteem van de toekomst No regret maatregelen Ondersteuning grootschalige opwek zon-op-land (voorheen: beslishulp)

Overkoepelende Thema’s Participatie & Eigendom Monitoring Kennis- & Leeragenda (Algemeen) Communicatie & (burger)participatie Innovatie Onderwijs & Arbeidsmarkt

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

23

3.3 Thema Besparing Bestuurlijk trekker:

Vacant

Ambtelijk trekker(s):

Michiel Hendrikx (tijdelijk - Heeze Leende)

Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie: de energie die we niet verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Besparen is om deze reden de eerste stap in de Trias Energetica.10 Bij alle activiteiten die ontwikkeld worden om doelgroepen aan te zetten tot besparen, zien we de volgende stappen: h  et duurzaam creëren van bewustwording; h  et wegnemen van belemmeringen; h  et bieden van handelingsperspectief. Dit alles wordt gedaan met als doel structurele (gedrags)verandering bij inwoners, bedrijven en instellingen te bewerkstelligen en daarmee significante energiebesparing te reduceren. De werkgroep Besparing heeft een aantal projecten naar zich toegetrokken die in het S&UP nog als overkoepelend werden gezien. Het betreft de projecten Energieloketten, Samenwerking met Lokale Energiecorporaties (LECs), Samenwerking met Woningcorporaties (WoCos) en Energiearmoede. De voortgang van deze projecten behandelen we dan ook bij deze paragraaf. Daarnaast was ‘verduurzaming woningen’ niet als separaat project gedefinieerd in het S&UP.

Verduurzaming woningen Voor financiering van activiteiten ten behoeve van het verduurzamen van woningen kunnen gemeenten een aanvraag indienen bij het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Op basis van aantal woningen is per gemeente een aanvraag ingediend door middel van een meerjarig Plan van Aanpak. Er volgt een toewijzing van ca. €1.440 per woning met focus op woningen met een label D t/m G en een gemiddeld lager inkomen. Het project De Groene Zone (DGZ, zie onder) speelt hierbij ook een belangrijke rol, aangezien de verwachting is dat 30% van de woningen via dit project geïsoleerd zal worden. Geel: enigszins achter op schema, nog weinig resultaat.

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed De Coalitie Vastgoed organiseert 4 keer per jaar een themabijeenkomst, waarvan 2 fysiek en 2 via Teams. De thema’s zijn gericht op het verbreden van kennis en ervaring, maar ook specifieke sectoren worden behandeld. In 2022 hebben nagenoeg alle gemeenten hun Maatschappelijk Vastgoed-routekaart voor de komende 4 jaar vastgelegd. Daarin worden de prioriteiten en activiteiten benoemd. Op 31 januari 2023 heeft de laatste fysieke sessie plaatsgevonden met 34 deelnemers uit ca. 19 gemeenten. De volgende onderwerpen zijn daarbij besproken: S  amen slimmer verduurzamen, de aanpak van gemeente Eindhoven E  nergiemanagement van gemeente Eindhoven en gemeente Someren V  erduurzaming scholen Groen: alles op schema en zichtbaar resultaat 10  D  e trias energetica bestaat uit drie stappen: Stap 1. Beperk de energievraag Stap 2. Gebruik energie uit hernieuwbare¹ (duurzame) bronnen Stap 3. Gebruik eindige (fossiele) energiebronnen efficiënt

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

24

Verduurzaming bedrijventerreinen 22 september 2022 heeft een inspirerende sessie over verduurzaming bedrijventerreinen plaatsgevonden op de Brainport Industries Campus. Doel was het netwerk op dit thema te versterken, te verbreden en te vergroten. Dat is zeer geslaagd. Op basis van grote verschillen binnen de coalitie zijn gemeenten en bedrijventerreinen opgedeeld in ‘onervaren/niet gestart’ en ‘ervaren/gestart (met pilot)’. Tussen eind maart en december zijn 5 interactieve sessies van 2 uur gepland, met per sessie 1 uur intervisie tussen de ‘ervaren gemeenten/bedrijventerreinen’ (de Hurk, de Run, Ekkersrijt, de Kempen, Helmond) aangaande thema’s, organisatie, ontwikkeling en dilemma’s. Daarna wordt 1 uur gefocust op een casus van onervaren gemeenten, waarbij ze input, kennis en ervaring van ervaren gemeenten meekrijgen om zo hun casus verder inhoud te geven. Beide groepen ervaren dit als van toegevoegde waarde. VNO NCW denkt mee. Er is mogelijk landelijke & regionale hulp vanuit het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB). De coalitie treft in de tweede helft van 2023 de voorbereidingen om vanaf Q1 2024 actief te kunnen meedraaien in het PVB-programma (zie voor informatie: https://pvbnederland.nl/). Geel: enigszins achter op schema, nog beperkt resultaat

Energielabel C / Green Deal Kantoren Binnen dit thema waren 2 trajecten gestart: één gericht op het sluiten van een Green Deal met kantooreigenaren en een ander gericht op het informeren en vervolgens toezicht en handhaving. De Green Deal-aanpak is gericht op het halen van een beter energielabel, namelijk A, en begeleiding van kantooreigenaren tijdens het verduurzamingsproces. Voor deze Green Deal bleek onder de kantooreigenaren nauwelijks belangstelling te zijn en de deal is daarom uiteindelijk niet gesloten. Het andere traject, door de gemeenten in samenwerking met ODZOB uitgevoerd, was gericht op het in Q1 2023 schriftelijk informeren van de kantoren die toen nog niet voldeden aan de verplichting om minimaal energielabel C te hebben. De bedrijven in kwestie zijn geïnformeerd over de vervolgstappen. Het benaderen van de kantooreigenaren in beide trajecten droeg bij aan een soepeler toezicht traject. Vanaf 1 januari 2023 vindt namelijk actief toezicht en handhaving plaats op de energielabel C verplichting. In onze regio zijn per 1 januari 2023 5.924 kantoren, waarvan er 4.263 vermoedelijk of zeer waarschijnlijk labelplichtig zijn. Hiervan voldoet 71% aan de labelplicht. Daarmee is het percentage kantoren dat voldoet toegenomen: aan het begin van 2022 voldeed 63%.

Van de 29% die nu niet voldoen heeft 11% een slechter label (D-E-F-G), en heeft 18% geen label (bron RVO en ODZOB). Tot eind 2023 blijft de coalitie doorgaan met reflecteren op de ervaringen. Aan het einde van 2023 wordt een nieuwe update gemaakt met de resultaten per gemeente. Daarna stopt de coalitie waarschijnlijk en wordt dit volledig opgepakt door ODZOB onder toezicht en handhaving. Geel: enigszins achter op schema, (nog) beperkt resultaat

Metropoolregio Eindhoven

Voortgangsrapportage 2023

25

Energieloketten Twee keer per jaar vindt een kennissessie plaats om ervaringen uit te wisselen, de in/output van de loketten te verbeteren en communicatie, activiteiten, samenwerkingsvormen met bijvoorbeeld energiecoöperaties aan te scherpen en (met name) burgers beter te informeren en te adviseren. Digi-webinars en fysieke RES-sessies dienen daarbij als podium. Op basis van de rapportages van de energie-loketten bleek er te weinig inzicht in de behoeften vanuit de burgercontacten met het energieloket en de wijze van respons en hulp door de loketmedewerkers. De werkgroep richt zich daarom op dit moment op het verkrijgen van meer kwalitatieve en kwantitatieve informatie rond ‘vraag & respons’ van de loketten aangaande actuele onderwerpen als energiearmoede, besparing, isolatie een dergelijke. Verder moet er duidelijke afstemming komen met betrekking tot de functies die bij de gemeenten horen en de taken die het energieloket kan uitvoeren (denk aan informeren, faciliteren, interesseren, adviseren, activeren en uitvoeren). Doel is om in Q3 2023 een webinar te organiseren, waarin de kennis en ervaringen vanuit de verschillende energieloketten rond algemene thema’s en specifieke activiteiten met elkaar gedeeld worden. Dit om de inzet van de loketten te verbeteren, wat weer bij moet dragen aan meer besparing en minder CO2-uitstoot.